Recherche 'bu...' : 273 mots trouvés
Page 5 : de burutell (201) à butun-moged (250) :- burutellburutell
f. –où
(1) Bluteau.
●(1464) Cms (d’après DEBm 238). burutell, «buletell». ●(1499) Ca 29a. Burtell ga. blutel. ●(c.1500) Cb 31a. Brutell. ga. blutel. ●(1521) Cc [brutell]. Brutell. ga. blutel.
●(1732) GReg 99b. Bluteau, ou blutoir, sas cylindrique, fait d'Etamine blanche, tr. «Burutell. p. burutellou. brutell. p. brutellou.» ●Bluter, passer de la farine par un bluteau, tr. «tamoëza gand ar vrutell. (...) trémen dre ar vrutell.» ●845a. Sas fin, bluteau, tr. «Burutell. p. burutellou.»
●(1876) TDE.BF 83b. Burutell, s. f., tr. «Tamis fin ; pl. ou.»
●(1903) EGBV 83. Er vrutell e zou un tañouiz ront e gerh get er velin hag e ziforh er bleud flour doh er bren. ●(1904) DBFV 34a. brutel, f. pl. –lleu, tr. «blutoir.»
(2) =
●(1932) BRTG 112. Bout e vè brutelleu guir.
- burutellad
- burutelladenn
- burutellañ / burutellat / burutelliñburutellañ / burutellat / burutelliñ
v. tr. d.
I. Bluter.
●(1732) GReg 99b. Bluter, passer de la farine par un bluteau, tr. «Burutella. burutellat. ppr. burutellet.»
●(1876) TDE.BF 83b. Burutella, brutella, v. a., tr. «Passer au tamis fin.» ●Burutella ar bleud, tr. «Passer la farine au tamis fin.»
●(1927) GERI.Ern 76. burutella, tr. «bluter.»
II. sens fig.
(1) Malmener, harceler.
●(c.1785) VO 22. Hé enemis hé brutell. ●(1787) BI 74. péré zou attaue brutellet itré er pehet, unn aparance à changemant, hac en desespoér. ●(1792) CAg 129. Hennéh è m’ennemis mortele, / A viscoah doh m’em burtellat. ●(17--) TE 357. e lausquas un tampest horribl d’ou brutellad. ●358. Doué e bermèt ma vou brutellét guet en tampest.
●(1829) CNG 7. Burtellet hemb cesse dré en tantationeu.
●(1903) EGBV 98. burtellein, –at, tr. «harceler, maltraiter, tourmenter.» ●(1904) DBFV 34b. burtellat, –llein, v. a., tr. «harceler, tourmenter, attaquer ; pousser, brutaliser, rudoyer.» ●(1905) IMJK 158. Me ven kentok (lire : kentoh) ma kredeet hou pout kavet ur guir peah goudé ma veet bet burtellet get pep sort trebullieu, aproket get paud mat a boénieu. ●191. fèhet en tantasioneu em burtel hemb arsaù. ●253. burtellet get en tantasioneu.●(1912) BUEV 116. de vurtellein é gorv. ●117. Un droug boelleu eahus er burtellé hemb arsaù. ●(1921) BUFA 54. En Iliz santél e oé burtellet èl ur vag é kreiz er mor kounaret. ●184. er Brér Léon e oé burtellet dré en tantasioneu kriùan. ●(1922) EOVD 146. kentéh èl ma omb burtellet get ur gohad imur. ●193. doh er burtellein ha doh er hastiein é pep mod.
(2) Critiquer.
●(1927) GERI.Ern 76. burutella, tr. «critiquer.» ●(1932) BRTG 122. difur e vè brutellat ou ardeu, aveit bauchal.
- burutellatburutellat
voir burutellañ
- buruteller
- burutellerezh .1burutellerezh .1
f. –ioù Bluterie.
●(1732) GReg 99b. Bluterie, lieu où l'on blute la farine, tr. «Burutellérez.»
- burutellerezh .2
- burutellet
- burutelliñburutelliñ
voir burutellañ
- burutelliriburutelliri
f. –où Bluterie.
●(1732) GReg 99b. Bluterie, lieu où l'on blute la farine, tr. «brutelliry.»
- buruzenn
- burzhudburzhud
m. & adv. –où
I. M.
(1) Miracle.
●(1450) Dag 190. Hac etre tut burzudaou, tr. « Et parmi le peuple des choses extraordinaires ». ●(1499) Ca 20a. Berzut. g. miracle. ●(c.1500) Cb 24a. gal. disant miracles. b. publier da berzudou. ●g. faire maruailles. b. ober berzudou. ●(1530) J p. 80a. Goude da brut ha burzudou / Papellart, ha da holl ardou / Trufflou hac errorou gouyer, tr. «Malgré ton renom et tes miracles, hypocrite, et tous tes artifices, et tes tromperies, et tes menteries, imposteur.»
●(1659) SCger 80a. miracle, tr. «burzut.» ●(1710) IN I 434. beva a rin hac e tiscleriin ar burzudou eus e vadelez.
●(18--) PENdast 322. Otro Gaorin ! hoguen berzud / Enor dide, ha des oll dud ! ●(1838) CGK 11. Meur a hostis, ep berzud, a chenc'h (lire : chench) andour en guin. ●(1866) FHB 60/60a. An hani en dije gret ar muia a vurzudou. ●(1867) BUE 153. ar burzudo a reaz Doue dre alberz sant Ervoan e-kenver an dud a vor.
●(1904) DBFV 34b. burhud, berhud, bruhud, m. pl. eu, tr. «merveille, prodige, miracle.» ●(1907) AVKA 124. da welout c'hoaz ar burzudo hag ar pareo a rae !
(2) Dre vurzhud : par miracle.
●(14--) Jer.ms 252. Maz santer dre burzut quez ho bezout tut foll, tr. Herve Bihan « De sorte qu’on sent par le miracle même qu’ils sont fous » ●(14--) N 666. Mazoas dre burzut symudet, tr. «Si bien que tu étais par miracle devenu muet.» ●(c.1500) Cb 24a. g. miraculeusement. b. dre berzut. ●24b. g. merueilleusement. b. dre berzut.
(3) Burzhud (eo) na : c'est un miracle que.
●(c.1680) NG 886. Burhut eo na ougant. ●1747. Bruhut voui na semblas.
●(1904) DBFV 34b. burhud ne varù, tr. «c'est merveille qu'il ne meure pas.» ●burhud nen hum zébrent, tr. «ils ont failli se manger.»
II. Adv. Presque.
●(1790) MG 28. me garai quemènt me frièd, ma troas burhud me isprit a pe varhuas. ●68. en Aviél ne lar burhud nitra a nehou. ●314. amoædein e ran burhud. ●(17--) TE 43. én drespèt burhud d'é dad. ●(17--) VO 76-77. Er joé en doai laqueit er honzeu-ze ém halon, e rai deign neigeal burhud.
●(1856) VNA 142. j'aurais presque deviné ce qu'ils se disaient l'un à l'autre, tr. «m'em behé burhut dihuinet er péh e larent en eil-d'éguilé.»
●(1904) DBFV 34b. burhud james ne zé, tr. «presque jamais il ne venait.»
- burzhudek
- burzhuder
- burzhudetburzhudet
adj. (Lieu) où il s'est produit des miracles.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 90. Pedet e mès ehué eid er ré e zou marhue a huerço én dachen-men burhudet.
- burzhudiñburzhudiñ
v. tr. d.
(1) Raconter (une chose merveilleuse).
●(1904) DBFV 34b. burhudein, v. a., tr. «raconter (une chose merveilleuse) (App. 20, 21).»
(2) Célébrer.
●(1881) LBM.gw 7. Gobér e hras sehuel un ilis d'en Intrôn Varia-Remed-ol, ha bet en doè er joè d'hé gùélet burhudet bras ér puar horn a Vreih-Izel.
●(1904) DBFV 34b. burhudein, v. a., tr. «célébrer (L. bug. M. 7).»
- burzhudusburzhudus
adj.
(1) Attr./Épith. Miraculeux.
●(c.1500) Cb 24a. [berzut] Jtem mirificus / ca / cum. g. faisant merueilles. bri. berzudus. ●(c.1500) Cb. [sant] Jtem saga / e. g. cest lieu sainct. b. lech burzudus.
●(1744) L'Arm 237b. Merveilleux, euse, admirable, tr. «Berhuduss.»
●(1867) FHB 122/139a. kement so tremenet a gaera hag a vurzudussa epad an tri c'hant vloas-kenta-ze. ●(1876) BJM 134. Arabad eo credi re vuan d'an traou burzudus. ●(1893) IAI 35. Ar pez a zo estoun ha burzudus meurbet, eo gwelet an Iliz o choum a za e kreiz kement all a enebourien.
●(1900) MSJO 214. dre c'halloud burzudus ar Spered-Santel. ●(1904) DBFV 34b. burhudus, berhudus, tr. «merveilleux, miraculeux.» ●(1906) HIVL 146. ur medisinour (...) e vennas atersein a-zivout en dra burhudus-sé.
(2) Adv. Incroyablement, extrèmement.
●(1919) BUBR 4/108. Aze (…) es (lire :ez) eus eur c'hanol mor hag a sko pell burzudus.
- burzunburzun
voir bulzun
- busabornigbusabornig
s. enfant. Le marchand de sable.
●(1982) HYZH 147/38. (Treboull) «Emañ busabornig o tont, poent mont da gouskiñ !»
- busellbusell
m. Beuglement.
●(1499) Ca 28b. g. muiment des beuffs ou des vaches. b. bucell. ●(c.1500) Cb 31a. g. mugiment des beufz / ou des vaches. b. brucell. ●(1521) Cc [brucell]. g. mugiment. b. brucell.
●(c.1718) CHal.ms ii. meuglement, tr. «mucel.» ●mugissement, tr. «mucell'.» ●(1732) GReg 91b. Beuglement, tr. «Van[netois] Mucell.»
- buselladeg
- buselladenn
- buselladurbuselladur
m. –ioù Beuglements.
●(1732) GReg 91b. Beuglement, mugissement, tr. «mucelladur. p. mucelladuryou.»
- busellat / brusellatbusellat / brusellat
v. intr. Beugler, meugler, mugir.
●(1499) Ca 28b. Bucellat. g. baner mugir et appartient aux beuffs et aux vaches. ●(c.1500) Cb 31a. Brucellat. g. baner / mugir et appartient aux beufz / et aux vaches. ●(1521) Cc [brucellat]. Brucellat. g. mugir. ●(1633) Nom 215b. Mugitus : buglement : brunçellat, rinchanat, bleugal. ●Rugitus : buglement : bleugal pe bruncellat gant vn trous bras.
●(1659) SCger 14b. beugler, tr. «bucellat, mancellat (lire : muncellat), buncellat.» ●160b. mucella, tr. «meugler.» ●(c.1718) CHal.ms i. beugler, tr. «mucellat, ul loun a vucell'.» ●(c.1718) CHal.ms ii. meugler, tr. «mucellat.» ●mugir, ou meugler, tr. «mucellat.» ●(1732) GReg 91b. Beugler, mugir, meugler ; c'est le cri des Taureaux, des Bœufs, & des Vaches, tr. «bucellat. pr. bucellet. buñcellat. pr. et. mucellat. pr. mucellet. muñcellat. pr. et.» busellat ●(1744) L'Arm 30a. Beugler, mugir, meugler, tr. «Buceellatt.. létt..» ●(17--) TE 155. lonnèt é vucellad hac é veaical ér hamp.
●(1839) BESquil 441. en eijon-vé e vucellou quer crihue un dé benac, ma vou cleuet dré ol er bed. ●(1849) LLB 728. hou seud de vunselat. ●(1897) EST 38. kand kohlei iouank e vunsell ol d'un dro.
●(1903) EGBV 24. busellat, tr. «beugler.» ●25. er vuoh e vusel. ●(1904) DBFV 35a. busellat, busellein, bunsellat, buzellat, v. n., tr. «beugler, mugir.» ●(1907) DIHU 30/473. En éjon bras e zihañnas a zébrein hag en aral e vusellas.
- busellerezh
- busenbusen
m. Petit morceau de.
●(1982) PBLS 25. (Langoned) busen, tr. «un peu de quelque chose.» ●eur busen bara, tr. «un petit morceau de pain.» ●83. eur busen kig, tr. «un bout de viande.»
- busetbuset
s. = (?) cf. boujedenn (?).
●(1848) GBI I 12. Pe reï d'in ma buset (1) arc'hant, tr. «ou me donner mon poids d'argent. (...) Pe rei d'ei hi buset arc'hant. (1) je ne connais pas ce mot buset. Je présume qu'il est là pour ma fouez, et je traduis par mon poids.
- buskañ
- buson
- bustal
- but / bud
- butenn
- buterbuter
m. –ioù (agriculture) Buteur.
●(1984) HYZH 154-155/38. Goude-se ar buter a basee memes lec'h 'get an arat.
- butinbutin
m. Butin.
●(1633) Nom 190b. Spolium, exuuiæ : destrousse, despoüille des ennemis, butin, pillage : an pillaig pe butin an aduersouryen. ●Præda : proye, butin : preïz, butin. ●191a. Manubiæ : le butin du chef de guerre : an butin á pen á bresel, da lauaret eo, ves an re brassaff. ●Opima spolia : riche butin : vr butin pinuidic.
- butukañbutukañ
voir meudikañ
- butulierbutulier
m. –ion Muletier.
●(17--) EN 447. clesqued butulierien, tr. «cherchez des muletiers.» ●503. chetu nin ary gand ar vutull[er]ien, tr. «nous voici arrivés maintenant aux muletiers.»
- butum-butum-
voir butun-
- butunbutun
m. & interj. –où
I. M.
(1) (botanique) Plants de tabac.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 128. er gùé coton, er butum e za mad.
●(1927) FHAB Meurzh 68b. Ar plant butun hepken a rank kaout potas soufrek.
(2) Tabac prêt à fumer.
●(1659) SCger 91b. petun, tr. «butun.» ●(c.1718) CHal.ms iii. petun, tr. «butun, tabac.» ●(1732) GReg 900a. Une prise de tabac, tr. «Ur banne butun ; Ur bannac'h butum.» ●(1790) MG 308. Me once butum. ●205. hou putum.
●(1838) CGK 12. He fri cam carguet a vutun. ●(1856) VNA 92. Vous m'apporterez du tabac, tr. «Hui e zégassou butum d'ein.» ●(1857) CBF 49. Breman e roinn d'id eur c'hornad butun, tr. «Maintenant je te donnerai une pique (lire : pipe) de tabac.» ●(1868) FHB 192/288a. gant ho moget butun. ●(1877) FHB (3e série) 24/193b. ha butun bouzar ouspen !
●(1909) BROU 209. (Eusa) Putum, tr. «Tabac A gardé le P du vieux français Petun.» ●(1904) DBFV 35b. butum, butun, m., tr. «tabac.» ●(1914) FHAB Gouere 205. n'eo ket ker krenv an eil butun hag egile.
(3) Burev butun : bureau de tabac.
●(1868) FHB 199/343b. Ar re a zalc'h bureou butun. ●(1872) DJL 17. Kar prometet oa dezan eur bureo butun.
●(1938) SAV 10/30. a zalc'he d'an ampoent ar bureo butun.
(4) Korn-butun : pipe.
●(1869) FHB 248/306a. Tenn eur bouil moget bennag euz ar c'horn-butun-ma.
(5) Lakaat butun : faire une pipe.
●(1927) FHAB Gouere 141a. Deuit tre, ma fôtr paour, ha lakit butun.
(6) Rikoù butun : nécessaire de fumeur.
●(1929) MKRN 20. Holl e rikou butun a gouez var an dachenn, tr. «toute sa batterie de fumeur roule à terre.»
B.
(1) Gwerzh-butun : pourboire.
●(1895) GMB 302. pet[it] tréc[orois] gwerz butun, en fr. du pays «de l'argent de tabac», pourboire.
●(1903) MBJJ 78. da laret eo eun tamm gwerz butun. ●(1908) PIGO II 72. bep nao bla 'n eve eur blavez gwerz-putun ! ●(1910) MAKE 47. Digasit d'in va den, hag ho peus gwerz-butun da gaout. ●(1926) BIVE 12. eun tamm gwerz-putun. ●(1941) FHAB Gouere/Eost 60a. da ginnig gwerz ar butun d'ezi. ●(1959) TGPB 187. ar gwerzh butun am boa bountet en he dorn.
(2) Arc'hant ar butun, arc'hant butun : pourboire, argent de poche.
●(1870) MBR 176. Arc'hant ar butun a vezo da nebeuta digant ann denn-ma.
●(2005) SEBEJ 208. (Ar Yeuc'h) Pas de salaire, mais il fut sous-entendu que je pourrais bénéficier de quelque argent de poche, arc'hant butun.
C. sens fig. Grabuge.
●(1889) SKG 13. Butun a vo, me gred, tr. «il y aura du grabuge, je crois.»
D. (phycologie) Alaria esculenta.
●(1968) NOGO 219. Alaria esculenta. 'pytym, «tabac» : Porz-Paol (qui est «butun» en breton classique). ●'bytyn, id. : Porz-Gwenn en Plouescat.
II. Loc. interj.
(1) Fidambutun ! : foi de mon tabac ! : malediction de mon tabac ! Juron euphémique pour Feiz da'm Doue.
●(1929) MKRN 93. Fidenbutun ! Mari Baour, zoubenn an anduilhen, / Erru eo da goaz d'ar ger, gantan leun e gorkenn ! tr. «Nom d'une pipe !...»
(2) Korn-butun ! nom d'une pipe !
●(1890) MOA 347. Morbleu ! Interj. En mauvaise humeur, tr. «korn butun !»
(3) Mil korn-butun ! : mille pipes !
●(1924) YAYA 37. Mil gorn butun ! Koumprenn a ran an traou, erfin. ●(1932) TUML 25. Mil korn butun ! Pebez levenez ! Pebez dudi !
(4) Sac'h ar butun ! : sac à tabac ! : Juron euphémique pour Sakredie.
●(1935) ANTO 74. Sac'h ar butun ! 'me Job Itrig.
(5) Mallozh ma butun !: malédiction de mon tabac ! : Juron euphémique pour Mallozh Doue.
●(1904) BOBL 8 octobre 3/2c. Malloz ma butun, me n'on ket falloc'h den vid eun all, mez c'houllan ket boud laket var ar journaliou. ●(1905) BOBL 25 mars 27/1b. Petra, mallez ma butun ? Eul listen em eneb !
III.
(1) Pouezañ butun : osciller de la tête.
●(1877) FHB (3e série) 9/67b (L) *Karanteg. Ia, aotrou Persoun, emezhi, en eur boeza butun, rag mad eo caout mignoned e peb leac'h.
(2) Pouezañ butun : piquer du nez.
●(1869) FHB 241/252a. Rag me vel eun daou pe dri o poeza butun.
●(1958) ADBr LXV-4 517 (K-An Ospital Kammfroud). Pouez butun, tr. Ch. ar Gall «Laisser tomber la tête quand on lutte contre le sommeil.» ●(1984) LPPN 524. (Poullaouen) Pouesañ butun, tr. F. Favereau «piquer du nez (commencer à s'assoupir sur sa chaise, par ex.)
(3) Sevel butun etre : se chamailler.
●(1929) MKRN 95-96 (K) P. Martin. Eno e te Fanchonn Frilouz da néo he gloan ru pe zave butun etre he hin-koz hag hi.
(4) Ober butun gant ub. : réduire qqn en bouillie, le passer à tabac.
●(1928) FHAB Kerzu 448 Y.-V. Perrot. Ha ne voe ket eun netra evit ober e «jeu» ouz potr tramor, ouz Fish, graet en dije butun gantan, egiz ma lavare va zad koz. ●(1973) BRUD 43-44/39 (L) *N. Rozmor. O ! E peleh emaint 'ta ma vezo greet butun ganto.
(5) Bezañ butun gant ub. : être solide et capable.
●(1857) CBF 54 (L). Doare zo butun gant-han, rak derc'hel a ra soun hag huel e vruched, tr. Troude/Milin «Il paraît être un solide gaillard, car il porte la tête droite et haute.» ●(1890) MOA 155 (L). Non capable, tr. J. Moal «n'euz ket a vutun gant-han.»
●(1923) KNOL 29 (L) K. Jezegou. Dougen a rea an dra-ze ken eas, da welet, hag un duilh lin. / - Kre mil borgnon ! eme Ian. Hen-ma zo butun gantan avad. Hen-ma, dre e nerz, 'zo re bar d'in-me.
(6) Na dalvezout ur chik butun : ne rien valoir.
●(1962) TDBP II 70 (T). Hennez na dalv ket eur chék-butun, tr. J. Gros «il ne vaut pas une chique.»
(7) Bezañ en e vutun : être à son aise.
●(1936) IVGA 73 (Ki) Y. Drezen. Lakaet e oa bet Kili da ren paotred ar jimnas, hag en e vutun en em gave ganto. ●(1947) YNHL 146 (Ki) Y. Drezen. En e vutun e tle bezañ va eontr Morio. ●(1952) LLMM 32-33/73 (Ki) Y. Drezen. Ha n'en em gavas ket va zad-kozh en e vutun pa chomas e-unan er saloñs.
(8) Hir evel un deiz hep butun : une très longue journée. Cf. hir evel ur sizhun hep bara.
●(1964) LLMM 107/440 (K) Y. Gwernig. Dont a reas an eil-maer daveti, e zremm hir evel un deiz hep butun, ha galleg leizh e c'henou.
(9) Pep hini e vutun : les bons comptes font les bons amis.
●(1984) LPPN 520. (Poullaouen) pep-heni i vutun, tr. F. Favereau «les bons comptes font les bons amis.»
(10) Kemer e vutun : à quoi tu marches ? (trivial : qu’est-ce que tu fumes ?). Cf. prenañ e sistr.
●(1935) BREI 392/3b. Petra, emezon, eus a belec'h e kemerez da vutun ive ? Ne vije ket aezetoc'h d'it tanfoeltri ar velc'houdenn alese evit êsaat chench plas d'an iliz ? !... ●(1994) HETO 26. (Batist) Sell ! dalh mad aze ha me a hwezo. (Jul) Petra ? Kleo, deuz a beleh e kemerez da vutun ? ●67. Alo ? alo, Aotrou Mêr, deuz a beleh e kemerit ho putun ? ●(1996) GRVE 82. Petra Pipi, euz a beleh e kemerez da vutun ivez ? Me gred kentoh e oas en servij Doue hag en ez servij da-unan.
(11) Reiñ ludu e-lec'h butun : voir ludu.
(12) Na dalvezout ludu ur c'hornad butun : voir kornad.
(13) Ober e gorniad diouzh e vutun : voir kornad.
- butun-beg
- butun-chaok
- butun-chikbutun-chik
m. Tabac à chiquer.
●(1967) LIMO 08 décembre. Petra é guel genoh, paotr iouank, butun fri, butun chik ?
- butun-fributun-fri
m. Tabac à priser.
●(1876) TDE.BF 84b. Butun-fri, s. m., tr. «Tabac à priser. A la lettre, tabac de nez.»
●(1920) MVRO 48/1c. podou gwen skrivet warno : butun korn, butun-fri. ●(1920) FHAB C'hwevrer 247. eiz realad butun-fri. ●(1929) PSAB 10. Ar butun fri, m'hen tou, merc'hed / A zo mat evit ar yec'hed. ●(1967) LIMO 08 décembre. Petra é guel genoh, paotr iouank, butun fri, butun chik ?
- butun-frizet
- butun-gwenn
- butun-karotbutun-karot
m. Tabac à chiquer.
●(1872) DJL 13. neur galviat he dam butun karrot.
●(1902) PIGO I 12. eur c'hornad butun karot. ●(1924) ZAMA 205. Hag eur werennadig «trilonk» a ziskargas va zad d'an tontonTomaz, enaouet a-benn neuze, o frapa war dan butun-karot e gorn-pri berr, pouaf ! pouaf ! ●(1942) DADO 21. Erru eo gwall voan da yalc’h vutun, emberr pa’c’h in d’ar bourk e prenin evidout eun tamm brao a vutun. ●(1974) SKVT III 52. paotr ar butun karot.
- butun-korn
- butun-malet
- butun-marmouzbutun-marmouz
m. Chatons des châtaigniers que fument les enfants.
●(1955) STBJ 146. gwez-kistin, goloet an douar dindano gant ar butun marmouz pe ar bleuñ gweñvet kouezet diouto.
- butun-moged