Recherche 'fri...' : 153 mots trouvés
Page 3 : de frip-e-zrouin (101) à frizilhou (150) :- frip-e-zrouin
- fripal
- fripañfripañ
v. tr. d. cf. flipañ
I.
(1) Dissiper (de l'argent).
●(1854) MMM 104. Qement arc'hant a c'honit, tout ho dispign hag ho fripp. ●(1869) SAG 234. ken en deuz fripet he venneg diveza. ●(1876) TDE.BF 216b. Fripa, v. a., tr. «Dépenser son bien en orgie, dissiper follement sa fortune, son patrimoine.»
●(1907) FHAB Here 246. Ne fripo ket arc'hant o chom da c'hrac'hellat. ●(1922) FHAB Mae 135. da c'hounid arc'hant d'ar re yaouank da fripa. ●(1926) FHAB Du 432. N'emaomp ket war an douar evit dibri, eva, fripa arc'hant, beva evidomp hon-unan ! ●(1941) FHAB Mae/Mezheven 51. eur bae dreut, fripet kerkent ha gounezet.
(2) Fripañ e zrouiñ : dissiper son bien.
●(1732) GReg 268a. Dépenser follement son bien, tr. «fripa e zrouyn.»
●(1890) 221b. Dissiper follement son bien, tr. «fripa he drouin, m.»
(3) (?) Voler, dérober (?).
●(1872) GAM 50. rei tro da Victor Emmanuel, he goumper, da fripa douarou ann Ilis. ●53. Setu ive penaoz e kemer he dro evid fripa douarou Sant Per.
(4) Plagier.
●(1732) GReg 437b. Fripper, prendre des écrits, ou des livres des autres, desn pensées, des vers, &c., tr. «Flippa. pr. flippet. fripa. fripal. ppr. fripet.»
II. Fripañ e drantell : voir trantell.
- friper
- fripetfripet
adj. Fripé.
●(1633) Nom 108b. Vestis interpolis, vestimentum interpolum : habillement radoubé, fripé, & regraté : habillamant radoubet, frippet, hac vset.
- fripon .1
- fripon .2
- friponaj
- friponat / friponiñfriponat / friponiñ
v.
(1) V. intr. Faire le fripon.
●(1767) ISpour 108. friponnein eit cavouet d'ivet. ●(1790) Ismar 143. laireah ha friponein eit en dout d'ivèt.
●(1847) MDM 202. ne vankint ket da fripounat. ●(1856) VNA 116. tu ne sais ni mentir ni friponner, tr. «ne houiès na laret gueu na friponein.» ●(1899) BOL 29. Laërez ha fripounat.
(2) V. tr. d. Friponner, escroquer.
●(1905) HFBI 272. né réa német er friponat, da lavaret éo, né baé ket anézan dious al labour.
- friponellfriponell
f. –ed
(1) Femme légère.
●(c.1718) CHal.ms iii. Cette fille a le nez tourné a la friandise, tr. «er uerh se a zisco bout ur friponnel, ur friandel.» ●(1732) GReg 210b. Coquette, qui aime à être cajolée, tr. «Van[netois] friponell. p. friponelled.» ●(1744) L'Arm 199b. Un jeune homme (…) infatué d'une Grisette, l'a enfin épousé, tr. «Unn Deine youang (…) sodétt gued ur friponneell, a zou à-la-fin diméèt tehi.»
(2) Friponne.
●(1907) VBFV.fb 13b. coquine, tr. «friponel, f.» ●46a. friponne, tr. «friponel f. (pl. led).»
- friponerezhfriponerezh
m. –ioù
(1) Friponnerie.
●(1790) MG 308. mem boai groeit én un affær un tamiq friponnereah. ●(1790) Ismar 226. éscusein ou friponereah.
●(1834) SIM 73. en em vanti deus ho friponeresou. ●(1835) AMV 76. dre laeronciou ha friponerez. ●(1847) MDM 3. nag a fripounerez ne rear ket d'e-hoc'h ha d'ho pugale er c'heriou ha var ar meaz. ●(1859) MMN 164. pere a samm ho c'houstians eus mil frippounerez. ●(1878) EKG II 321. Ha ne ket fripounerez eo an traou-ze ?
(2) Friponnerie (erreur pour «friperezh»).
●(1633) Nom 243a. Forum promercale, scrutarium : la fripperie, ou le vieil marché : an fripounerez, an coz marchat.
- friponiñfriponiñ
voir friponañ
- friponiri
- frison
- frist-frestfrist-frest
interj. Onomatopée qui imite le bruit de la faucille.
●(1766) MM 439. e daou daol fals strop, frist frest / discourrè dèoc'h pront a prest.
- fristi
- fritadell
- fritadell-vioù
- fritadennfritadenn
f. –où (cuisine)
(1) Friture.
●(1732) GReg 438a. Frire du poisson, tr. «ober ur fritadenn besqed.»
●(1836) FLF 2. Da zebri gantan fritaden (...).
(2) De quoi faire une friture.
●(1965) KATR 17. da brena eur frikadenn (lire : fritadenn) sardined.
(3) Fricassée.
●(1633) Nom 60b. Caro frixa, vel fricta, potius : fricassée, fritée : frittaden, fricassen.
●(1659) SCger 60b. fricassée, tr. «fritaden.» ●(1732) GReg 437a. Fricassée, tr. «Fritadenn. p. fritadennou.» ●438a. Frire, tr. «ober ur fritadenn.»
●(1836) FLF 2. Raz qær a reas ar beden / D'e vreur o chom var ar mæs / Da zebri gantan fritaden/ Quilheryet assambles.
- fritadenn-vioù
- fritadur
- fritañ / fritiñfritañ / fritiñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) (cuisine) Frire.
●(1499) Ca 88a. Fritaff. g. frire. ●(1633) Nom 163a. Sartago, frixorium : paëlle à frire, ou à fricasser : pillicq da frittaff, pe da fricassiff.
●(1659) SCger 60b. fricasser, tr. «frita.» ●149a. frita, tr. «fricasser.» ●(1732) GReg 438a. Frire, tr. «Frita. pr. fritet. Van[netois.] friteiñ.» ●Frire du poisson, tr. «Frita pesqed.»
●(1902) PIGO I 142. e oe frited krampoez d'ean. ●(1907) FHAB Eost 184. eur grampoezen bet fritet ha lardouzennet.
(2) fam. Préparer (à manger).
●(1948) KROB 6/12. En devez all edon a-greñv o frita e dammig lein d'am femoc'h bihan. ●(2003) TONKA 116. Med a-brepoz, petra a vo da fritañ ?
B. sens fig.
(1) Fritañ mizer, paourentez : vivre chichement, dans la pauvreté.
●(1867) FHB 120/122a. Ar Vretoned er Havr ne reont, coulz lavaret, nemet frita mizer.
●(1902) LZBt Du 6. Kement-se na vir ket d'ar paour-keas kristenien da frita paourente. ●(1924) BILZ 150. Gwreg eur martolod, gwreg a zisplijadur. Frita paourante ne ri ken, paour kêz, gant da Erwanig. ●(1927) TSPY 39. n'em eus tamm c'hoant e ve va merc'h pried eul lonker, evit mont da frita mizer. ●(1936) CDFi 25 janvier. O chom e ti he mamm da frita paourentez.
(2) Fritañ fank : marcher dans des chemins boueux.
●(1947) YNVL 76. Mont da fritañ fank d'an eurioù-mañ.
(3) Dire, raconter, chanter, etc.
●(1908) FHAB Gwengolo 273. ar geriou a frito d'ar verc'h, hervez an digemer ! ●(1955) STBJ 77. Me 'frito doc'h poupoul bremaik, me 'bari ! ●(1975) KRAV12. Petra emaout o vont da fritañ din c'hoaz.
(4) (en plt du temps froid) Détruire (les récoltes).
●(1744) L'Arm 397a. La gelée a vendangé les abricots, tr. «Er reau enn-déss meendêméd enn abricott ou frintétt.»
II. V. intr.
I. Frire.
●(1933) CDFi 7 janvier. trizek vi o frita (...) hag eun hanter-dousenn pastellou kig-moc'h mogedet o feula en o c'hreiz.
II. sens fig.
(1) Fritañ gant ar riv : avoir très froid.
●(1732) GReg 439a. Avoir grand froid, tr. «frita gad ar riou.»
(2) Fritañ gant ar c'hoant : brûler d'envie de.
●(1943) SAV 29/13. rete o kredi emañ ar wirionez gant an hini goz pad ou e fritez gant ar c'hoant dimezi !...
III.
(1) Fritañ paourentez war billig ar garantez : vivre son amour dans la pauvreté.
●(1732) GReg 34b. Faire l'amour, et se marier, parlant des pauvres gens, tr. G. Rostrenenn «Frita paourentez èr billic a garantez.»
●(1866) BOM 38 (Ku) P. Proux. Setu dimezi daou baour kez, / Pillou ! druillou ! poan ! dienez ! / Mann da frita ! med paourentez / Eleiz pillig ar garantez !
(2) Fritañ paourentez war oaled ar briedelezh : vivre en couple dans la pauvreté.
●(1924) BILZ 151 (T) F. al Lay. Chalet, chalet ne oa ket ive janedig ‑ red hen anzav ‑ da frita paourante, war oaled ar briadelez, gant eun druilhad bugale mic'hiek peg eus he c'hazekenn.
(3) Fritañ mizer gant paourentez : vivre pauvre.
●(1914) LSAV 34 (T) *Kaledvoulc'h. Taer zun bennak e chomas adarre da frita mizer gant paourentez. ●(1969) LLMM 137/441 (T) E. ar Barzhig. Goude bezañ fritet e-pad tri bloaz mizer gant paourentez, e skrivas ur drajedienn. ●(1970) BHAF 165 (T) E. ar Barzhig. Me, mutu, n'em-eus greet nemed kia ha frita mizer gand paourentez...
(4) Fritañ laouenn ar garantez war billig kraz ar baourentez : voir laou.
(5) Fritañ laouenn ar baourentez war billig ar garantez : voir laou.
(6) Mont da fritañ museged gant paourentez : voir museged.
(7) Bezañ fritet krampouezh evitañ : voir krampouezh.
- fritell
- friter
- friterezh
- fritetfritet
adj.
(1) Frit.
●(1732) GReg 824a. Cette sole frite n'est pas assez rissolée, tr. «Ne deo qet rouzet a voalc'h ar c'harlizenn fritet-mâ.»
●(18--) SAQ II 58. krampoez fritet d'ar bonhom…
●(1929) MKRN 82. ar c'hrampouz fritet, tr. «les crêpes fricassées.» ●(1944) EURW I 26. patatez fritet. ●(1955) STBJ 201. viou fritet...
●(2005) SEBEJ 79. (Ar Yeuc'h) On y buvait, on y mangeait, en particulier du pain frit, bara frited, (pain trempé dans du lait et frit dans du beurre), connu en ville sous le nom de pain perdu.
(2) sens fig. Perdu, usé, ruiné.
●(1647) Am 757. Frittet., tr. « perdu, usé, ruiné. »
- friteür
- fritilhatfritilhat
v. intr. Bouger sans arrêt.
●(1958) BLBR 114/5. Epad ma tarhaoue ar holvez war an dilhad, epad ma fritilhe ar re-mañ en dour.
- fritilhekfritilhek
adj. Qui bouge sans arrêt, qui va et vient.
●(1939) KTMT 121. Ha Nedig nijal kuit evel eun evnig fritilhek, o c'hoarzin hag o vouskana.
- fritiñfritiñ
voir fritañ
- fritozennfritozenn
f. –où Fricassée.
●(1875) FHB 521/417b. laked he fritoussen.
●(1939) WDAP 3/192. (Kastellin, Ploudiern, Gwezeg, Pleiben) Fritozenn, ano gwregel, liester : Fritozennou. Fritadenn. Skouer : Bez' hor bo d'hor merenn eur fritozenn-viou hag eur fritozenn-besked. ●(1952) LLMM 32-33/135. (Douarnenez) Fritozenn : ur fritadenn besked. ●(1962) GERV 58. eur fritozenn ken lipous.
- friturfritur
f. –ioù
(1) Friture.
●(1499) Ca 88a. Fritur. g. friture.
(2) Usine de conserves de poissons.
●(1944) GWAL 163/177. (Ar Gelveneg) Labouradegoù bras a zo e-leizh war aod kreisteiz Breizh evit lakaat sardined, toun, legestr e boestoù-mir. E ledenez Penmarc'h e vezont anvet futur.
(3) par ext. Usine.
●(1944) GWAL 163/177. (Ar Gelveneg) Ret eo merkañ, avat, e vez graet futur eus ne vern pe seurt labouradeg : ul labouradeg boued-mir, ul labouradeg boestoù metalek, ul labouradeg tredan a zo atav ur futur.
- frituriad
- frivolfrivol
voir friol
- friz .1friz .1
adj.
I. (botanique) Frisé. Kaol friz : choux frisés.
●(1941) ARVR 6/3a. kaol-frij, kaol-fleur, pour, karotez.
II. (phycologie)
(1) Ruban-friz : Alaria esculenta.
●(1968) NOGO 219. Alaria esculenta. rybânou 'fri:z ; rubans frisés : Kellerdud en Plouguerneau. ●220. Laminaria saccharina. rybâ:nu fre:z, «rubans frisés» : Le Dossen en Santec.
(2) Glandour-friz : entéromorphes Enteromorpha sp.
●(1968) NOGO 212. Enteromorpha sp. 'glândour 'fri:z, «laine d'eau frisée» : Meneham en Kerlouan.
(3) Bezhin-friz : Saccharina latissima anc. Laminaria saccharina.
●(1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. bezin fri:z, «goémons frisés» : Korrejou en Plouguerneau, Porz-Gwenn en Plouescat. ●bezin fre:z, Kerhurus en Plouneour-Trez, Île de Batz, Carantec.
(4) Delienn-friz : Saccharina latissima anc. Laminaria saccharina.
●(1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. deu 'fri:z, col. en deen 'fri:z, singf. Mogueriec en Sibiril.
(5) Gwrac'hetaj-friz : Saccharina latissima anc. Laminaria saccharina.
●(1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. grahetaʒ fri:z, «chose de vieilles frisée», Saint-Pabu, Kellerdud en Plouguerneau, Korrejou en Plouguerneau, Guisseny.
(6) Bodre-friz : Saccharina latissima anc. Laminaria saccharina.
●(1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. bodrez fri:z, «baudrier frisé» : Saint-Pabu.
(7) Tali-friz : Saccharina latissima anc. Laminaria saccharina.
●(1960) GOGO 204. (Kerlouan, Brignogan) le fréz, friz, tali fréz, Laminaria saccharina, algue longue et dont la lame est légèrement ondulée.
- friz .2friz .2
coll. (phycologie)
(1) Algues Alaria esculenta.
●(1968) NOGO 219. Alaria esculenta. fri:z, «frisé » : Kellerdud en Plouguerneau.
(2) Friz hir : Alaria esculenta.
●(1968) NOGO 219. Alaria esculenta. fri:z 'ir, «long frisé » : Karreg-Hir en Kerlouan.
(3) Friz doubl : Alaria esculenta.
●(1960) GOGO 204. (Kerlouan, Brignogan) le raden ou friz dub (radenn, friz doubl), Alariaes culenta (sic) laminaire peu répandue.
- friz .3friz .3
s. –où, –eier (phycologie)
(1) Algues Saccharina latissima anc. Laminaria saccharina.
●(1960) GOGO 204. (Kerlouan, Brignogan) le fréz, friz, tali fréz, Laminaria saccharina, algue longue et dont la lame est légèrement ondulée. ●(1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. fri:zu, «frisés» : Melon, Porpsoder. ●fri:z, Guissény, Meneham en Kerlouan. ●en tam fri:z, «un morceau de frisé», singf. Korrejou en Plouguerneau, Porz-Gwenn en Plouescat. ●fre:z, Kerhurus en Plouneour-Trez, Île de Batz, Carantec. ●(1978) BZNZ 25. (Lilia-Plougernev) Tammoù tali, tammoù bezhin du, frizeier ha traoù ese. ●(1979) THAB 1/38. (Lilia-Plougernev) Frizeier : algue, Laminaria saccharina. ●(1994) BRRI 25. Frizeier ha korre oa kordennet en-dro d’ar penn ha d’an divesker.
(2) Friz-rubanoù : Saccharina latissima anc. Laminaria saccharina.
●(1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. friz-rybâ:nu, «frisés» : Kellerdud en Plouguerneau.
- friz .4
- friz .5
- frizañ / friziñfrizañ / friziñ
v.
I. V. tr. d. Friser.
●(1633) Nom 170a. Calamistro crispare comam, comam in gradus frangere, vibrare ferro crines, vstulare crines candente ferro : guediller ou friser les cheueux : goffrif, pe frisaff an bleo.
●(1710) IN I 286. na zeuint quet da frisa na da dortilla na da orni o bleo. ●(c.1718) CHal.ms i. anneler friser les cheueüs, tr. «frisein er bleau.» ●(1732) GReg 163a. Friser les cheveux, tr. «frisa e vléau.» ●438a. Friser, parlant des cheveux, tr. «frisa ar bléau. Van[netois] friseiñ er bléü.»
●(1857) HTB 102. brousta, rideni ha friza he vleo. ●(1872) ROU 86b. Friser tr. «Friza.» ●(1877) EKG I 209. Hag ar c'habiten a frize hag a gordigelle he varo.
II.V. intr.
(1) fam. Aller très vite.
●(1957) KOGI 15/12. Ur wetur gaer (…) o frizañ evel ul luc'hedenn war an hent. ●(1964) BAHE 38/19. Frizañ = mont buan. ●(1964) BAHE 40/48. frizañ, e Bro-Lannuon, a dalvez mont buan : frizañ a rae (pe) karzhañ a rae. ●(1970) BHAF 284. friza an hini eo a ree d'an druilh-drask. ●(1994) MARV xiii 25. (An Uhelgoad) ar person a oa eet er-mêz euz an ti, ken a frize.
(2) Être agité par le vent.
●(1944) DGBD 11. banniel ar vro, o frizañ er-vann a-zioc'h an arouezlec'h. ●45. ar gwez kokoz o frizañ en avel. ●(1964) BAHE 40/46. Delioù sec'h o frizañ : naered ? ●48. frizañ (delioù o nijal kuit). ●(1990) TTRK 171. an dilhad, liñselioù dreist-holl, o frizañ hag o sec'hañ en avel.
(3) List da frizañ : il n'importe.
●(1732) GReg 518b. Il n'importe, tr. «list da friza.»
- frizenn .1
- frizenn .2
- frizenn .3
- frizenn .4frizenn .4
f. Fille de mœurs légères.
●(1659) SCger 124a. vne vesse, tr. «frisen.» ●(1716) PEll.ms 523. Frisen, sorte d'etoffe dite en François Frise, de la frise. Nos Bretons donnent ce nom à une fille qui manque de sagesse et de bonne conduite. C'est une grosse injure. Le vieillard, en ses Amourettes dit par chagrin, Arfris Marquisa, comme s'il disoit la sote ou l'impudente Marquise. Fris est le primitif dont Frisen est le singulier. Je ne comprend pas pour quelle raison on se sert de ce nom d'étoffe pour une injure ; et je doute que ce soit le même mot que le François Frise, quant à ce dernier sens. Frisen n'est point chez Davies, ni aucune diction qui en approche. ●(1752) PEll 316. Frisen (…) au sens injurieux et diffamant, c'est une fille de mauvaise conduite, dont les mœurs ne sont pas régulières.
- frizenniñfrizenniñ
v. intr. Se crevasser.
●(1744) L'Arm 84b. Crevasser [parlant d'une muraille], tr. «Friseennein.»
- frizerezh
- frizetfrizet
adj.
(1) Frisé.
●(1659) SCger 60b. frisé, tr. «friset.» ●(c.1718) CHal.ms i. cheueus frisés entortillés, tr. «bleü, bleau rodellet, friset.» ●(1732) GReg 163a. Cheveux frizez, tr. «Bleau friset.» ●(1744) L'Arm 456a. Maronner, tr. «Organællein er bleau frizétt.» ●(17--) CT Acte II 1191. ma moustago friset, tr. «mes moustaches frisées.»
●(1857) HTB 102. he vleo frizet.
●(1907) DIHU 24/402. Hi e baré mem blèu frizet. ●(1933) BLGA 20. he bleo melen frizet.
(2) =
●(1902) PIGO I 12. tri gornad butun frizet, pe eur c'hornad butun karot.
(3) (botanique) Frisé.
●(1633) Nom 87b. Lactua crispa, Cappadox : laictuë crespuë : lættus creppet, lættus friset.
●(1933) ALBR 45. Hada : chikore frizet.
(4) (phycologie) Bezhin-du frizet : Fucus ceranoides.
●(1968) NOGO 215. Fucus ceranoides. bezin dy 'fri:zet, «goémon noir frisé» : Le Dossen en Santec.
- frizetennfrizetenn
f. –où Frisette.
●(1888) SBI I 164. Me a dougfe frizetenno, tr. «Je porterais des frisettes.»
- frizeür
- frizilhoùfrizilhoù
plur. (harnachement)
I. Attelles d'un collier de cheval.
●(1917) KZVr 219 - 13/05/17. Frichilhou, tr. «en Bas-Léon, synonyme de parounou, partie des harnais qui s'emboîte dans le collier et qui tient les bouts avant des traits.»
II. Derc'hel start // Derc'hel berr war frizilhoù ub. : brider qqn.
●(1922) IATA 20 *Alan Yann. Setu aze unan c'hoaz hag a vez dalc'het berr var he frisillou gant Yann. ●(1927) TSPY 18 (L) L. ar Floc'h. Ar voutaouerien, va fôtrig-me, a zo laboused treut ha plijout a ra d'ezo ar «pinard» !... Diwall a ranki outo, derc'hel a ranki start war o frizilhou, pe buan e weli da stal o vont da stalig ha da zouc'h da vinaoued.