Devri

Recherche 'hê...' : 568 mots trouvés

Page 3 : de hej-e-lost (101) à helpenn-1 (150) :
  • hej-e-lost
    hej-e-lost

    m. (ornithologie) Hochequeue, bergerronnette.

    ●(1931) VALL 64a. Bergeronnette, tr. «hej-e-lost m.»

  • hejadeg
    hejadeg

    f. –où

    (1) Agitation.

    ●(1910) MBJL 109. eun hejadeg toko ha mouchouero.

    (2) Abatage (de noix, etc.).

    ●(1931) VALL 2a. Abatage ; en secouant (noix, etc.), tr. «hejadeg f.»

  • hejadenn
    hejadenn

    f. –où

    (1) Secousse.

    ●(1854) MMM 198. ace un êjaden a zo aoualc'h evit lacât an ene-se da guesa en abim. ●(1876) TDE.BF 284b. Hejadenn, s. f., tr. «Secousse, tremblement.»

    ●(1907) MVET 116. oc’h ober eun hejaden d’he fenn. ●(1974) TDBP III 206. Ha hi he-deus graet ur hejadenn d’he fenn ha marvet dioustu, tr. « et elle a fait un secouement à sa tête (elle a secoué la tête une fois) et elle est morte aussitôt »

    (2) Tremblement de terre.

    ●(1907) KANngalon Mae 398. an douar a oue hejet stard, hag an hejaden a badas pellik.

  • hejadur
    hejadur

    m. –ioù Ébranlement.

    ●(1732) GReg 312b. Ebranlement, tr. «Hegeadur.»

  • hejañ / hejiñ
    hejañ / hejiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Agiter, secouer.

    ●(1499) Ca 87b. Fregaff er hegaff tout vng ibi vide. ●109a. Hegaff. g. croller secouer. ●(1575) M 791-792. Heman so aneual, à car an aualaou, / Hac ho hego an guez, nos dez en bergezou, tr. «C'est un animal qui aime les pommes, / Et il les secouera des arbres, nuit et jout dans les vergers.» ●(1647) Am A.314. Rac va baguet a va bougeden so heget ker kren diouz va fesquen., « Car ma sacoche et ma bougette sont secouées si complètement de dessous ma fesse ».

    ●(1659) SCger 17a. branler, tr. «hegea.» ●109a. secouer, tr. «hegea.»

    ●(1849) LLB 208. Lod (…) e heij er bodeu. ●(1870) SBI I 206. E-lec'h ma ve an awel o hija an deillo, tr. «Où l'on entend le vent faire bruire les feuilles.»

    ●(1903) MBJJ 32. 'neur hija hon zoko. ●(1907) PERS 163. oja rea ar c'hadoriou. ●168. oc'h oja va dor. ●(1910) MBJL 164. an dud (…) a hinj mouchouero.

    ►[empl. comme subst.] Ober un hejañ d'e zaouarn : agiter les mains.

    ●(1905) HFBI 188. hé réjont eun éja d'ho daouarn evi diskoués édoant ô vont da bartial.

    ►[empl. comme subst.] Ober un hejañ da ub. : secouer qqn.

    ●(1922) IATA 19. da velet ober eun oja d'an tamm uzulier-ze. ●(1924) NFLO. secouer. s[ecouer] violemment qq'un, tr. «ober eun heja da u.b.» ●(1943) FATI 65. da ober eun heja d'an is-prefed.

    (2) Hejañ e benn : secouer la tête.

    ●(1732) GReg 114b. Branler la tête, tr. «Hegea e benn.»

    (3) Hejañ e zivskoaz : hausser les épaules.

    ●(1790) MG 382. me remerquas me frièd é heigein é ziscoai. ●407. a pe mès gùélét er mèrhèt-hont é haigein ou discoai.

    (4) Hejañ-dihejañ / hejañ ha dihejañ : secouer.

    ●(1911) BUAZperrot 313. i eo a hej hag a zihej, Kador sant Per. ●(1924) BUBR 48/1153. nag eo hijet ha dihijet o zi ! ●(1929) SVBV 46. unan anezo, an digeliener, moarvat, a hej-dihej (...) e beg eur vaz hir eun aveler pluñv struskañval.

    II. V. intr.

    (1) Remuer, bouger.

    ●(18--) SAQ II 252. Guelet ho peuz an aer, he flemm o c'hoja atao.

    ●(1907) AVKA 258. ha beteg an diazeo deus ar bed a hijo.

    (2) Être secoué, ébranlé, agité, remué.

    ●(1866) FHB 91/312a. an ti a hij hag a goezo ep mar.

    ●(1902) PIGO I 54. eur c'hoz dant, hag a hije en he bek. ●(1907) AVKA 258. An heol a devalao, ar loar a vo moug, ar stered a goueo deuz an oabl, ha beteg an diazeo deus ar bed a hijo. ●(1908) FHAB Gouere 217. stoliken he c'habel oc'h hija gant an avel. ●(1924) BUBR 48/1154. houman [ar vag] a hij hag a strak mui-ouz-mui.

    (3) Se balancer.

    ●(1922) FHAB Kerzu 360. korfou an torfetourien a heje ouz ar groug.

    III. V. pron.

    A. V. pron. réci. En em hejañ ouzh ub. : se battre avec qqn.

    ●(1924) FHAB Mezheven 208. e floc'hig en doa c'hoant da viret outan da vont d'en em heja outo.

    B. V. pron. réfl. En em hejañ.

    (1) Se débattre.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Se debattre, tr. «him egein, him zebattein, him ziroüeguein.»

    (2) S'efforcer.

    ●(1911) BUAZperrot 813. Ar zoudarded a glaskas astenn daouarn an den yaouank, mes kaër o devoue en em heja, ne c'helljont ket hen ober.

    IV.

    (1) Hejañ ar c'hwen : voir c'hwen.

    (2) Hejañ e laou da ub. : voir laou.

    (3) Hejañ per melen diwar ub. : voir per.

    (4) Hejañ e bilhoù : voir pilhoù.

    (5) Hejañ e gig : voir kig.

  • hejaojapl
    hejaojapl

    adj. Convenable, qui convient.

    ●(1932) BRTG 169. er iondr e gavè er pautr éjaujapl doh é niéz.

  • hejer
    hejer

    m. -ion Celui qui secoue.

    ●(1962) EGRH I 108. hejer m. -ien, tr. « celui qui secoue. »

  • hejer-e-doull
    hejer-e-doull

    m. péjor. Agitateur.

    ●(1954) VAZA 55. ur strollad hejerien o zoull, enebourien ar feiz kristen.

  • hejerez
    hejerez

    f. –ioù Hejerez-plouz/-kolo : secoueuse de paille.

    ●(1906-1907) EVENnot 19. (Langoad) Eun hijerez-plouz newe a vo da werzan. ●(1962) EGRH I 108. hejerez-kolo, hejerez-plouz f. -ed-k., -ed-p., tr. « secoueuse de paille (kemeret evit nizherez-kolo !). »

    ►Hejerez.

    ●(1984) EBSY 355. (Sant-Ivi) hijerez, tr. «machine pour enlever le son.»

  • hejerez-he-zoull
    hejerez-he-zoull

    f. Femme qui se dandine, qui s’agite.

    ●(1970) BHAF 264. eur Barizianez hejerez-he-zoull.

  • hejerezh
    hejerezh

    m.

    (1) Secouement, secouage.

    ●(1962) EGRH I 108. hejerezh m., tr. « action de secouer. »

    (2) Hejerezh avaloù : action de secouer les pommiers pour en faire tomber les pommes.

    ●(1905) KDBA 26. én héjereh avaleu. ●(1928) DIHU 206/120. Sellet en heijereh avaleu hag e zo ur gouil ar un dro men dé labour talvoudus.

  • hejiñ
    hejiñ

    voir hejañ

  • hek
    hek

    adj.

    (1) Répugnant.

    ●(14--) Jer.ms 59. Maz lazyff fyn an mastyn hec. / Myret na achapo an louhec., tr. « Que je tue bien le mâtin répugnant. / Prenez garde que n’échappe le pouilleux. » ●164. Deuet oar an meassou Barbaou hec, tr. Herve Bihan « Le répugnant loup-garou est arrivé dans les campagnes » ●248. Caffet eu an toull comoullet (lire : comoullec) / Deuet oar an meassou Barbaou hec. / Ha goude barn meur a quernuec / Ez vyhet baruuec a redec. ●(1499) Ca 109a. Hec et hacr tout vng ibi vide.

    (1) Très ennuyeux.

    ●(1919) BUBR 3/63. pegen hek e vez ar sort taoliou.

    (2) Bezañ tapet hek =

    ●(1971) BAHE 68/25. Hennezh a oa teusk e c'henou : mezhek, nec'het. pe c'hoazh : heg e oa tapet eno.

  • heklev .1
    heklev .1

    voir heglev .1

  • heklev .2
    heklev .2

    voir heglev .2

  • hekleviñ / hegleviñ
    hekleviñ / hegleviñ

    v. intr. Résonner.

    ●(1862) BBR 220. Eklevi ’ra ar c’hoat, tr. «le bois a retenti.»

  • hektar
    hektar

    m. –ioù Hectare.

    ●(1914) DFBP 166b. hectare, tr. «Hektar.» ●(1932) KWLB 10. un hektar (daou zevez arat). ●15. eur sac'had diouz an hektar.

  • hektarad
    hektarad

    m. –où Contenu d'un hectare.

    ●(1933) BRND 36. An akrad a dalv 0 hektarad 404.671.

  • hektogram
    hektogram

    m. –où Hectogramme.

    ●(1834) SIM 127. calculi grammou, hectogrammou ha kilogrammou.

  • hektolitrad
    hektolitrad

    m. –où Hectolitre.

    ●(1857) CBF 39. Eur boezellad a zalc'h daou hektolitrad tost da vad, tr. «Un boisseau vaut deux hectolitres à peu près.»

  • Hektor
    Hektor

    n. pr. Hector.

    ●(1499) Ca 109a. Hector. g. propre nom dector de troye. ●(1530) Pm 246 (Mab Den). Prezec an hector colory (lire : iolory), tr. Herve Bihan « Parler de la renommée d’Hector »

  • helavar
    helavar

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Éloquent.

    ●(1732) GReg 330a. Eloquent, ente, tr. «elavar.»

    ●(1876) TDE.BF 284b. Helavar, adj., tr. «Eloquent, qui a la parole facile.» ●(1890) MOA 374a. Qui parle facilement, éloquemment, e-lavar. L'opposé, c'est am-lavar. ●(1894) BUZmornik 589. eunn den helavar.

    ●(1907) PERS 195. daou veleg gouziek hag helavar. ●219. pe ez oa helavar ar prezeger, pe ne oa ket. ●(1910) MBJL 41. Mes se a zeuio hep dale. En despet d’al lezenno, e vot Iverzoniz ar bla 1828 war eun Iverzonad, eun avokad helavar ha zod, ken ec’h é, gant librentez e vro : O’Connell e hano. ●(1914) DFBP 32a. biendisant, tr. «Helavar.» ●(1924) KANNgwital 263/196. kenteliou mad roet en eun doare dispar gant beleien helavar. ●(1929) FHAB C’hwevrer 78. eur prezeger helavar.

    (2) Kaout un teod helavar : s'exprimer avec aisance.

    ●(1505) Vc 12. huy a lac helavar hon teaud, tr. «Vous rendez notre langue diserte.»

    ●(1935) ANTO 1. Eur barz kaer-brudet, d'ezan eun teod helavar.

    (3) Attr. Bezañ helavar da =

    ●(1911) BUAZperrot 333. helavar oa da embann komzou Doue. ●418. Helavar oa da brezeg.

    B. (en plt d'un discours, etc.) Éloquent.

    ●(1868) FHB 161/35a. ho teséo dre gomzou elavar.

    ●(1900) FHAB Genver 17. pennadou skrid helavar. ●(1907) PERS 379. ar c'homzou kaër hag helavar. ●(1911) BUAZperrot 483-484. abalamour da gomzou helavar ar beleg santel. ●688. an aotrou Dubourg, arc'heskob Roazon, a reas e brezonek meuleudi helavar Charlez Bleiz. ●(1915) HBPR 10. komzou elavar ho alvokaded. ●(1920) KANNgwital 212/170. en eur brezegen helavar. ●(1925) BUAZmadeg 61. he gelennadurez a oa helavar meurbet. ●632. oc'h ober d'ezo euz (lire : eur) brezegen helavar meurbet.

    II. Adv. Éloquemment, disertement.

    ●(1732) GReg 330a. Avec éloquence, éloquement, tr. «elavar.»

  • helavarded
    helavarded

    f. Éloquence.

    ●(1920) MVRO 37/1b. an nerz kalon hag an helavarded (éloquence), an tu d'en em ganna ha da gomz kaër. ●(1939) KOLM 70. Doué e rei d'en tead-sé, em es lakeit é groéz arnehon, en hélavarded hag er gur gouiegeh.

  • helbikat
    helbikat

    v. intr. Taquiner. (?) cf. eilbikat (?)

    ●(1938) WDAP 2/123. (Pleiben) Helbika, verb, Atahina, hegasi, pismiga evit c'hoari. ●(1955) STBJ 122. eun tammig oristal troet da helbikat a oa ac'hanon. ●141. Ne voen ket, evel just, evit mirout da helbikat ha da c'hoapaat. ●223. Helbikat : atahina.

  • helbiker
    helbiker

    m. –ion Taquin.

    ●(1938) WDAP 2/123. (Pleiben) An hini troet da helbika : helbiker.

  • helbikerez
    helbikerez

    f. –ed Taquine.

    ●(1938) WDAP 2/123. (Pleiben) An hini troet da helbika : helbikerez.

  • helc'het
    helc'het

    adj.

    (1) Helc’het gant ar sec’hed : assoiffé.

    ●(17--) TE 132. er hombat quen hærrus er fatiquas ma hoai healhét guet er séhæd.

    ●(1829) CNG 125. Rac hellet-on d’er séhet. ●(1838) OVD 58. eit arrousein hur haloneu healhet guet er séhet.

    ►absol.

    ●(1804) RPF 115. quer spèalhet dré er séhet, ma tènneint hou zeat ha ma chommeint héalhet ha balbet.

    (2) fig. Épuisé, fatigué à l’extrême.

    ●(1909) CIG 290 07/03. Elsé ne vehen mu hèlhet de sorhenneu hé ferson.

  • helc'hus
    helc'hus

    adj.

    (1) =

    ●(1829) CNG 127. De glasq amen deur helhus.

    (2) =

    ●(1838) OVD 159. er séhet cri hag éelhus e ra dehou en derhian-zé.

  • helebini
    helebini

    m. & adv.

    I. M.

    (1) Dre helebini : à l'envi.

    ●(1857) HTB 235. ha pep unan en em lakas dre helebini d'espernn he liou, he baper.

    (2) = bec'h.

    ●(1920) FHAB C'hwevrer 227. helebini gantan evel ma sav a wechou war al labour, pa glever an arne o krozal.

    (3) Helebini zo etrezo : il y a de l'émulation entre eux.

    ●(1879) ERNsup 156. helebini, hel'bini zo entreè, da c'hout piou a c'honeo, etc. il y a de l'émulation entre eux, Trév[érec].

    ●(1920) FHAB C'hwevrer 241. helebini etrezo klask goût piou en dije en e barrez ar muia a dud en oferen.

    (4) Compétition.

    ●(1924) BUBR 43-44/1000. Neuze e savas helebini : ne oa gir ebet ouz taol.

    (5) Ober helebini gant ub. =

    ●(1935) BREI 389/1b. e vignoned a reas helebini gantan.

    (6) Lakaat helebini : mettre de l'émulation.

    ●(1930) DOBR 2. Eun tamm helebini a veze laket : priziou da c'hounit etre ar vugale.

    (7) À qui mieux mieux.

    ●(1934) PONT 9. paravia (à qui mieux mieux, dalebini dans le Tréguier).

    II. F. =

    ●(1924) FHAB Kerzu 443. setu ma sav etre an dud eun helebini ha n'eo ket ar furnez eo a ren anezi.

    III. Adv. Mont helebini : aller à qui mieux mieux.

    ●(1895) GMB 220. Pet[it] Trég[uier] moñd helibini, tr. «aller à qui mieux mieux.»

  • Helena
    Helena

    n. pr. Hélène.

    ●(1915) HBPR 83. iliz Santez-Helena.

  • helenn
    helenn

    adj. Lisible.

    ●(1931) VALL 428b. Lisible, tr. «helenn.»

  • helenneg
    helenneg

    m. helenneion Érudit.

    ●(1931) VALL 270a. Érudit, subs., tr. «helenneg pl. –eien.»

  • helennegezh
    helennegezh

    f. Érudition.

    ●(1931) VALL 270a. Érudition, tr. «helennegez f.»

  • helennek
    helennek

    adj. Érudit.

    ●(1931) VALL 270a. Érudit, tr. «helennek.»

  • helest
    helest

    voir kanastr

  • helestr
    helestr

    voir elestr

  • helez
    helez

    = (?) Espèce de plantes (?).

    ●(1918) LZBt Mae 35. Kanaked o labourat en o liorzo, war dro tri c'hart leo eus hon zi, a lakas an tan da grigi, hag ar vro, leun a helez, a flaminas buhon ha buhon. ●(1920) LZBt Here 13. Neuze e leder war an douar nisellou helez. ●14. laket 'rer an tan en helez. ●30. eur gleut-helez.

  • heli
    heli

    voir ere

  • Heli
    Heli

    n. de pers. Héli.

    ●(1575) M 1035. Euell maz voe Hely, adeffry castyet, tr. « Comme Héli fut sérieusement châtié. » ●(1650) Nlou 461a. Scriffet credet hel, gant Hely peur fier, tr. « Il était écrit très noblement, croyez bien. »

  • hélianti
    hélianti

    = (?).

    ●(1941) DIHU 363/332. en avaleu-doar hélianti a strèu.

  • heligentañ .1
    heligentañ .1

    m. & adv.

    I. M. Émulation.

    ●(1865) LZBt Gouere 14. heli gentan gant-he evit gout piou am dougje.

    ●(1908) BOBL 12 septembre 194/2d. Pell-zo ez eus haligenta e-tre ar broiou da c'houzout pehini e devo an enor da sturia ebarz an ear eur mekanik (…). ●(1909) FHAB Ebrel 117. N'euz ket bet marteze pell 'zo, kement a heligenta etre bugale Feiz ha Breiz hag er wech-ma. ●(1941) FHAB Mae/Mezheven 52. heligenta ganto da c'houzout piou a rafe ar gwella d'an tonton muia karet. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 198. dreist-holl ma sav heligenta kenetrezo.

    II. Adv.

    (1) À qui mieux mieux.

    ●(1839) BSI 124. pere a seblante redeg haléguenta en hent eus ar santelez. ●(1876) TDE.BF 9a. Aligatik, adv. C[ornouaille], tr. «à l'envi.»

    ●(1927) GERI.Ern 13. alegenta L[éon] adv., tr. «A l'envi, à qui mieux mieux.»

    (2) A-heligentañ : à qui mieux mieux.

    ●(1904) DBFV 4a. aheli ketan, tr. «a l'envi, à qui mieux mieux.»

  • heligentañ .2
    heligentañ .2

    v. intr. Créer de l'émulation.

    ●(1982) PBLS 76. (Sant-Servez-Kallag) tennañ pato a heligente, tr. «l'arrachage de pommes de terre créait de l'émulation, de la compétition, c'était celui qui arriverait le premier au bout du sillon.»

  • helkennoù
    helkennoù

    plur. =

    ●(1868) SBI II 224. Ma dillad ann du d'ho helkennou (?), tr. «Mes habits (aux basques ?)»

  • Hellean
    Hellean

    n. de l. Helléan.

    ●(1867) BBZ III 100. Pa oa kousket lean koad Hellean.

  • helm
    helm

    m. –où (domaine militaire) Heaume.

    ●(1732) GReg 490a. Heaume, pot qui couvroit la tête, le visage, & le cou de l'homme armé, tr. «Van[netois] Helm. p. helmou.»

  • helmoer
    helmoer

    m. –ioù, -où

    (1) Accoudoir.

    ●(1732) GReg 9a. Accoudoir, tr. «Helmoüer. p. Helmoüerou.»

    (2) Prie-Dieu.

    ●(1732) GReg 754a. Prie-Dieu, accoudoir pour prier Dieu, tr. «Helmouër. helmouërou.»

    ●(1876) TDE.BF 285a. Helmouer, s. m., tr. «Prie-Dieu, sorte de chaise pour faire la prière.»

    ●(1931) VALL 591b. Prie-Dieu, tr. «helmôer m. pl. iou.»

  • helmoiñ
    helmoiñ

    v. intr. S'accouder.

    ●(1732) GReg 9a. S'accouder.. S'appuyer sur les coudes, tr. «Helmoï. pr. Helmoët.»

    ●(1876) TDE.BF 285a. Helmoi, v. n., tr. «S'accouder.»

  • helmour
    helmour

    m. –ion Heaumier.

    ●(1732) GReg 490a. heaumier, celui qui fait cdes heaumes, armurier heaumier, tr. «Helmour. p. helmouryen.»

  • helosk
    helosk

    adj. Combustible.

    ●(1931) VALL 438b. Magnésie, tr. «douar arc'hant-helosk.»

  • helpenn .1
    helpenn .1

    m. & adv. (?) cf. eilpenn (?)

    I. M. Troubles, désordres, chamboulement.

    ●(1910) MBJL 19. epad an amzer a helpenn hag a drubuilh.

    II. Loc. adv.

    A. War helpenn.

    (1) (en plt de qqn) Mont war helpenn =

    ●(1903) MBJJ 275. Setu perak ive ec'h a war helpenn neb a glask nanvial er Mor Maro.

    (2) (en plt d'un bateau) Mont war helpenn : tanguer.

    ●(1903) MBJJ 339. Red eo d'in gwelet hag-eñ eo ken drouk an autro «keravel» pa c'houe a benn, ha pa c'houe a goste, hag-eñ e c'hourdrouz kement al lestr d'ar boull-galon pac'h a war helpenn ha pa ve o kosteenni.

    B. A-helpenn-kaer : La tête la première.

    ●(1908) PIGO II 177. Kement a ra o vont, hep sellet nag ouz e dreid nag ouz e hent, mac'h a, a-helpenn-kaer, da'n em skei en eur vanden dud o tont war gât anean.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...