Recherche 'di...' : 6655 mots trouvés
Page 78 : de disec_hed (3851) à disevel (3900) :- disec'hed
- disec'hediñdisec'hediñ
v. pron. réfl. En em zisec'hediñ : se désaltérer.
●(1866) LZBt Du 205. Enn zell e oann ive da gavoud stank pe ster d'en em dizec'hedin.
- disec'herezh
- disec'hetdisec'het
adj.
(1) Tari.
●(17--) TE 52. ur hoh Punce disséhét.
●(1896) HIS 22. ur puns diséhet.
●(1906) KANngalon Gwengolo 202. eun eienen dizec'het.
(2) Asséché.
●(1838) OVD 281. un doar disséhet.
●(1911) BOBL 29 juillet 344/2d. d'an douarou fall, d'ar iunou dizec'het, d'ar prajou kaleteet.
(3) Desséché.
●(1861) BSJ 87. un dorn disséhet ha mahignet. ●(1869) FHB 228/148a. eun askorn dizec'het a oa ganthan en he zorn.
●(1904) LZBg Meurzh 75. kig diséhet. ●(1907) KANngalon Gouere 446. skourrou dizec'het ha distaget. ●(1907) AVKA 71. Dorn dizec'het. ●(1913) AVIE 73. En dorn diséhet. ●250. Er figézen diséhet.
(4) par ext. (en plt de femmes, de femelles) Dont le lait s'est tari.
●(1877) FHB (3e série) 37/291a-b. ar mammou dizec'het no deus ken da rei d'ho bugale.
- disec'hiñ .1disec'hiñ .1
v. tr. d. Mouiller.
●(1958) BRUD 5/58. Ha koulskoude eo red dizehi ar gourlañchenn. Yehed mad deoh, Visant...
- disec'hiñ .2disec'hiñ .2
voir disec'hañ
- disec'hor
- disec'horezh
- disec'hus
- diseitegañdiseitegañ
v. intr. Devenir intelligent.
●(1908-1910) VROJ Here-Kerzu. N'eo ket amañ e tiseitego Yann, koulskoude. (d'après KBSA 239).
- diselaoudiselaou
adj. Inexaucé.
●(1907) BSPD I 276. Doué ne vennas ket nehoah lezel peden er vartired dichéleu.
- diselloutdisellout
v.
I. V. tr. d.
(1) Cesser de regarder.
●(1927) GERI.Ern 114. dizellet v. a., tr. «Cesser de regarder.»
(2) Éloigner qqn en lui donnant une partie de ce qu'il regarde avec convoitise.
●(1927) GERI.Ern 114-115. V[annetais] disellèt v. a., tr. «éloigner qqn en lui donnant une partie de ce qu'il regarde avec convoitise.»
(3) = (?) Montrer (?).
●(1932) BRTG 114. «jaked» ha «jakedenneu» e zegasér, aveit ou disellet d'er iouankiz goapeit pe dilézet.
II. Loc. verb. Sellout ha disellout : regarder avec attention.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 111. ind hur sellé hag hun disellé.
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 38. éañ e gemér amzér d'hun sellet ha d'hun disellet.
►absol.
●(1909) FHAB Meurzh 77. Kaer em boa sellet ha dizellet, ne velen netra.
- disemplañdisemplañ
v.
(1) V. tr. d. Faire revenir à soi, ranimer.
●(1870) FHB 265/31b. An aotrou a deuaz ep dale d'he dizempla o voalc'hi he fenn gant dour sclear.
●(1931) VALL 190b. faire revenir d'une défaillance, tr. «disempla.»
(2) V. intr. Revenir d'un évanouissement.
●(1659) SCger 105a. retourner a soy, tr. «disempla.»
●(1863) GBI I 454. Pa dizemplas tr. «quand elle revint.» ●(1890) MOA 204b. Défaillance, En revenir, tr. «dizempla, v. n.» ●(1894) BUZmornik 144. Ear ar pardaez a reaz d'ezhi dizempla. ●641. Pa zizemplaz.
●(1905) IVLD 308. ar c'hlanvour a zizemplaz. ●(1931) VALL 190b. revenir d'une défaillance, tr. «disempla.»
- disempradurdisempradur
m. Luxation.
●(1732) GReg 246b. Deboitement, dislocation d'os, tr. «dishampradur. En Leon.»
- disemprañdisemprañ
v. tr. d. Luxer, démettre.
●(1732) GReg 246b. Deboeter, disloquer quelque os, tr. «dihampra. pr. et. En Leon.»
- disenklañ
- disenklenndisenklenn
adj. Dessanglé, sans sous-ventrière.
●(1848) SBI I 282. divas ha disenclenn ! tr. «sans bât et sans sous-ventrière.»
- disenklennañ / disenklenniñ
- disenklennetdisenklennet
adj. Que l'on a dessanglé.
●(1934) MAAZ 134-135. Disénklennet e oè ha korignein e hrè é holheden édanton.
- disenklenniñdisenklenniñ
voir disenklennañ
- disentdisent
adj.
(1) Qui n'obéit pas.
●(1732) GReg 276a. Desobeir, tr. «beza disént.»
●(c.1802-1825) APS 70-71. bugalé disséent ha digampen. ●(1839) BESquil 462. é ma hou pugalé dissènt, libertin ha dirange. ●(1846) DGG 169. d'ar vugale dizent ha direspet. ●(1889) SFA 244. Eur veach epken oa chommet dizent. ●(18--) SAQ II 352. ar mab dizent.
●(1904) DBFV 57b. disent, adj., tr. «indocile, désobéissant.»
(2) = na sent ket (ouzh un urzh bnk).
●(1860) BAL 220. dizent ha doug'ed de fenn e-unan. ●(1877) EKG I 242. hag e lavaraz d'ezhan oa den da gregi e kement belek dizent a ioa etre Kastel ha Lesneven. ●(1878) EKG II 151. tri belek penn fall ha dizent ouc'h al lezen.
(3) Bezañ disent da, ouzh : qui n'obéit pas à.
●(1839) BESquil 407. èl m'en dé er vugalé dissènt doh ou hêrènt.
●(1912) MMPM 62. an dud divadez, dizent da Zoue.
- disentadurez
- disentamant
- disenterdisenter
m. –ion Désobéissant.
●(1907) BOBL 29 juin 144/2c. Pevar c'hant dizenter deuz ar 17ed rujumant a vo kaset d'an Tunizi.
- disenterezh
- disentezdisentez
f. –ioù
(1) Issue dépendant d'une décision, résolution d'une question.
●(1927) GERI.Ern 110. disentez L[éon] f. pl. iou, tr. «Issue, décision, événement ; résolution, jugement.» ●(1931) VALL 187b. Décision, tr. «disentez f.» ●402b. Issue dépendant d'une décision, tr. «disentez f. pl. iou.» ●649a. Réponse comportant une décision, tr. «disentez L[éon] f. pl. iou.» ●652b. Résolution d'une question, tr. «disentez f.»
(2) Reiñ un disentez : décider.
●(1906) KANngalon Gwengolo 195. Var c'hed edomp holl euz an disentez a roje deomp Vikel Jezuz-Krist var ar pez on devezo da ober e kenver al lezen. ●(1931) VALL 187b. Décider, trancher une question, tr. «rei eun disentez.» ●(1957) BRUD 2/41. Hogen red e oa plega da youl zantel Doue ha da varnedigez Sant Tu-pe-Du, lakeet ganti da drideg war an diskoulm a houlenne hag a roje dei he disentez a-barz pell.
(3) Ober e zisentez da ober : décider à faire, se décider à faire.
●(1931) VALL 187b. Décider de faire, se décider à faire, tr. «ober e zisentez da ober.» ●597a. arrêter son projet (après irrésolution), tr. «ober e zisentez.»
(4) Kemer un disentez : prendre une décision.
●(1906) KANngalon Du 262. Hag o divije kemeret eun disentez benag, ho menoz a c'hell beza chenchet gant an Deputeed.
(5) Mirout e zisentez : réserver sa décision.
●(1931) VALL 651b. Réserver sa décision, tr. «miret e zisentez L[éon].»
(6) Evit klevout un disentez : pour obtenir une réponse décisive.
●(1931) VALL 649a. pour obtenir une réponse décisive, tr. «evit klevout eun disentez (bennak).»
- disentidigezhdisentidigezh
f. Désobéissance.
●(1732) GReg 276a. Desobeissance, tr. «diséntidiguez.»
●(1834) SIM 252. accus o disantidiguez.
●(1907) BOBL 29 juin 144/2c. Var wasaat e ia an dizentidigez en arme. ●(1920) AMJV 56. Disentidigez ar Sœur Thaïs. ●(1962) EGRH I 63. disentidigezh f., tr. « manque d’obéissance. »
- disentiñ / disentoutdisentiñ / disentout
v. intr.
(1) Disentiñ ouzh ub. : désobéir à qqn.
●(1790) MG 311. rac-ce ean en dès hul lausquét libr de sèntein pé de zissèntein doh-t'ou.
●(1860) BAL 90. Caout droug ouz ho tud, comz divalo outo dizenti outo. ●(1877) EKG I 276-277. Mennet omap dija da zizenti ouc'h an Aoutrou de Kerbalanek. ●(1878) EKG II 181. an nep piou bennag a zizent ouc'h ar Republik. ●(1880) SAB 254. araug dizenti ouz Doue. ●(1883) MIL v. ne garfen morse dizenti outhan.
●(1902) LZBg Meurzh 66. disentein doh el léañnézed. ●(1904) DBFV 57b. disentein, v. n., tr. «désobéir (doh, à).» ●(1907) PERS 113. o tizenti ouz Jesus-Christ. ●(1926) FHAB Mae 183. Setu petra dalv dizenti ouz hon Tad.
►absol.
●(1732) GReg 276a. Desobeir, tr. «diséntout. pr. diséntet.» ●(1790) MG 139. Mar dai deign dissèntein.
●(1907) BSPD I 99. hellein e hra disentein. ●(1922) EOVD 154. fal bras é neoah disentein.
(2) Disentiñ ouzh udb. : désobéir (à un ordre, etc.).
●(1914) FHAB Mae 140. eun dever eo disenti ouz lezennou a ya eneb al lealded.
- disentoutdisentout
voir disentiñ
- disentusdisentus
adj. Désobéissant.
●(1847) FVR 215. Eur belek dizentuz. ●(1896) HIS 64. taulein e hrér en tri pautr disentus abarh [er forn].
●(1902) MBKJ 164. bugale dizentuz. ●(1904) DBFV 57b. disentus, adj., tr. «désobéissant.» ●(1929) MANO 104. n'o dezo ket da rebech d'in beza bet dizentus en o c'henver. ●(1939) KOLM 94. ul léan, taoletoh de sikoutal ha disentusoh eget er réral. ●(1977) PBDZ 712. (Douarnenez) disentus, tr. «désobéissant.»
- diserdiser
adj. Inutile.
●(1913) FHAB Mezheven 185. diser eo mont araog 10 heur ebarz peotramant ne vez kavet kador ebed ha lod a rank chom en o sav.
- diserjantañ
- disernañ
- diserniñ
- diserrañdiserrañ
voir diserriñ
- diserrerdiserrer
m. –ion
(1) Celui qui défait les liens des gerbes.
●(1996) VEXE 27. Ce sont sept ou huits garçons, de 11-12 ans environ qui sont chargés de défaire les liens des gerbes, le jour du battage de la moisson. On les appelle «an dizererien». ●179. Des adolescents, appelés an dizererien (les défaiseurs de liens), du fait du poste qu'ils occupent, saisissent les gerbes, défont les liens, et posent le tout sur la table qui précède le batteur.
(2) = (?) cf. (1) (?).
●(1864) KLV 42. Pell braz ar panez a ioa hadet el leton, war ann torr. Mez ann dizererien a soursie aliez eosti anez-ho.
- diserret
- diserriñ / diserrañdiserriñ / diserrañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Défermer.
●(1659) SCger 40a. debarrer, tr. «diserra.» ●(1744) L'Arm 433a. Défermer, tr. «Dichairrein.»
●(1904) DBFV 49a. dicherrein, v. a., tr. «ouvrir ce qui est fermé (l'A.).»
(2) Diserriñ e rann, e c'henoù : ouvrir sa bouche.
●(1910) MAKE 6. hep kredi dizerra e rann. ●(1924) ZAMA 23. ne zizer ket e c'henou.
(3) Hep diserriñ grik : sans dire mot.
●(1924) ZAMA 200. Laou a ziskrankas e wenneien, hep dizerra grik.
►absol. Dire mot.
●(1973) LBFR 146. Oen ket evit dizarri pa oan galvet gantan. ●(1974) THBI 208. Thumette zizare ket nezi. ●217. n'oa ket dizarret nezan. ●(1978) MOFO 35. Kendalc'hi ren o micher hep dizarri.
(4) Serriñ ha diserriñ : fermer et refermer.
●(1732) GReg 791. Fermer & refermer, tr. «Serra, ha dissera.»
(5) S'achever.
●(17--) SP III 885. Disserri ra an termen a so determinet, tr. «le terme est écoulé qui a été déterminé.»
(6) Rassembler.
●(1821) SST iv. en e mès composet el livre-man a Science er salvedigueah, ha desserret én hou guet sourci ol er peh e mès cavet guellan eit daccor er guélet d'er ré dal.
II. V. intr. Commencer.
●(1792) BD 61. diseran ara sur an amserio, tr. «Les temps certainement s'ouvrent.» ●813. rac an nos adiser, tr. «car la nuit tombe.»
- diserten
- diservel
- diservij .1diservij .1
adj. Qui ne sert plus.
●(1872) ROU 90b. Inutile, tr. «dizervich.» ●107b. qui n'est plus d'usage, qui n'est plus de service, tr. «dizervich.»
- diservij .2diservij .2
m. –où
I. (à table)
(1) Dessert, action de desservir la table.
●(1633) Nom 66a. Tragemata, mensæ secundæ, bellaria : dessert de table : diseruig taul.
●(1659) SCger 41a. dessert, tr. «diseruich.» ●(1728) Resurrection 1837. Goude an diseruig.
●(1904) DBFV 57b. diservij, m. pl. eu, tr. «desserte.»
(2) Dessert, derniers mets servis à table.
●(1732) GReg 277b. Dessert, le dernier service qu'on met sur les tables, tr. «Diservich.»
●(1857) HTB 103. epad meren (…) Laket a oa an diservich ha na oa bet c'hoaz gir a bez a oat e gortoz a berz an tad.
●(1982) TKRH 23. seizh pladad kig ha seizh pladad diservijoù.
(3) Ce que l'on ôte de la table.
●(1732) GReg 277b. Desserte, ce que l'on ôte de dessus la table, tr. «An diservich.»
II.
(1) Action de servir qqn.
●(1575) M 507-508. Bezaff purifiet, ne galles quet cret henn, / Goude drouc diseruyg, nemet dre Pynigenn, tr. «Tu ne peux être purifié, crois-le, / Après avoir mal démérité, que par la pénitence.»
(2) Mauvais service rendu à qqn.
●(1732) GReg 277b. Desservice, mauvais office qu'on rend à quelqu'un, tr. «diservich.»
(3) Desserte (d'une cure, etc.).
●(1732) GReg 277b. Desserte, l'action de desservir un Benefice, une Charge, tr. «an diservich.»
- diservijañ / diservijiñdiservijañ / diservijiñ
v. tr. d.
(1) Desservir (la table).
●(1659) SCger 143b. diseruicha, tr. «deseruir.» ●(1732) GReg 229a. Lever le couvert, tr. «diservicha an daul.» ●277b. Desservir la table, tr. «diservicha an daul.»
●(1904) DBFV 57b. diservijein, v. a., tr. «desservir.»
(2) par antiphr. Servir (à table).
●(18--) GBI II 20. Ha pa oa Louisaïg euz ho diservija, tr. «Et pendant que la petite Louise é tait à les servir.»
(3) (religion) Desservir.
●(1889) ISV 116. o tizervicha eur chapel.
●(1901) FHAB Mae 266. Beza ez oa eno, o tizervicha eur chapel, eur bêleg iaouanc. (cf. ISV). ●(1903) MBJJ 201. eur gaer a iliz. Dizervijet e vo gant relijiused allemaned.
(4) Mériter.
●(1499) Ca 64b. Diseruigaff. g. desseruir. lat. mereor / eris / erui / itum. ●(c.1500) Cb 66a. Deseruigaff. g. desseruir. lat. mereor / eris / erui / itum. ●(1633) Nom 191b. Merere, æra merere, stipendium merere, stipendia facere, deseruir sole, ou paye : diseruigaff cahout paëmant ha salær.
- diservijiñdiservijiñ
voir diservijañ
- diservijus
- diseul
- diseuliañ
- diseuliet
- diseurtdiseurt
adj.
(1) Diseurt diouzh : différent de.
●(1953) LLMM 39/62. kaerañ kastell a oa eno, disort diouzh hini e dad.
(2) Plus beau, meilleur.
●(1962) BAHE 32/63. Diseurt = bravoc'h, gwelloc'h. Ger eus Treger vihan ha Gweloù. (…) Implijet e vez da geñveriañ. E Treger vras e vez lavaret «difert» = gwelloc'h. Tud difert.
- diseveldisevel
v. tr. d.
(1) Soulever.
●(1818) HJC 192. Neze Jésus e zissaüas er hroaidur dré en dorn.
●(1904) FHAB Meurzh/Ebrel 231. dizevel he vestr. ●(1907) MVET 105. Dizevel a ra an dousier wenn a c'holoe an dorz. ●(1911) RIBR 31. Dizav ar maen-bez-se. ●49. Ar plac'h yaouank a zizavas d'ezan e benn er gwel d'hen diboania eun tamm bennak. ●(1914) MAEV 218. an dourn a zisav leuren gompez ar mor bras. ●(1955) STBJ 74. Ar rojou a veze dizavet diouz an douar.
►[au passif]
●(1909) NOAR 84. ar mor (…) dizavet gant ar gorventen.
(2) Faire partir, déloger.
●(1909) FHAB C'hwevrer 37. Eun all benag eo a zo dindan o klask hon dizevel ac'han.
(3) Démonter.
●(1872) ROU 80b. Démonter, un meuble, tr. «dizevel.» ●(1890) MOA 209a. Démonter un meuble, tr. «dizevel eur pez annez.»