Devri

Recherche 'di...' : 6655 mots trouvés

Page 75 : de diroudennet (3701) à dis-1 (3750) :
  • diroudennet
    diroudennet

    adj. Qui a quitté le droit chemin.

    ●(1920) MVRO 18/1c. tud diroudennet ha dispi.

  • diroudenniñ
    diroudenniñ

    v. intr.

    (1) (en plt de qqn) Quitter le droit chemin.

    ●(1924) ARVG Ebrel 91. mar tigouee d'ean dale, chom a-zav, diroudenni pe mont re hir.

    (2) (en plt d'un train) Dérailler.

    ●(1990) TTRK 182. En ur ziskenn eus Dirinonn e tiroudennas an treñ.

  • diroudet
    diroudet

    adj. Dérouté.

    ●(1580) G 185-186. Allas chetu ny arryvet / eval tut dyrout hyrvodet, tr. «Hélas ! nous voici arrivés / comme des gens déroutés, affligés.»

  • diroudiñ
    diroudiñ

    voir diroudañ

  • dirouedañ
    dirouedañ

    v. tr. d. (pêche) Retirer d'un filet.

    ●(1942) VALLsup 77b. tirer d'un filet, tr. «diroueda.»

  • diroueder
    diroueder

    m. –ion (pêche) Celui qui retire d'un filet.

    ●(1942) VALLsup 77b. celui qui le fait [tirer d'un filet], tr. «diroueder.»

  • dirouegiñ
    dirouegiñ

    v. pron. réfl. En em zirouegiñ : se débattre.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Se debattre, tr. «him egein, him zebattein, him ziroüeguein.»

    ●(1904) DBFV 57a. dirouegein, v. pron. hum zirouegein, tr. «se débattre (Ch. ms.»

  • diroueiñ
    diroueiñ

    v. tr. d. Déposer un roi.

    ●(1937) TBBN 65. Tolp mañné Bré get sant Tual eit dirouéein Konomor.

  • dirouestl
    dirouestl

    adj. Démêlé.

    ●(1869) HTC 120. ar re gossa anezho a varne eno ar re ne vije ket dirouestl aoualc'h ho c'huden.

    ●(1978) BZNZ 22. (Lilia-Plougernev) hag e veze pleget ar gordenn tro-an-dro, hag ar grapinoù a veze dirost.

  • dirouestladur
    dirouestladur

    m. Démêlage.

    ●(1732) GReg 248a. Debrouillement, tr. «direustladur.»

  • dirouestlañ
    dirouestlañ

    v. tr. d.

    I. Démêler (un écheveau).

    ●(1659) SCger 39a. depestrer, tr. «dirouesta.» ●40a. debrouiller, tr. «dirouestra.» ●143a. diroestla, tr. «desembrouiller.» ●(1732) GReg 248a. Debrouiller, tr. «direustla. pr. direustlet.» ●263b. Demeler, mettre en ordre, débrouiller, tr. «direustla. pr. direustlet.»

    ●(1876) TDE.BF 139a. Direustla, v. a., tr. «Débrouiller ce qui est brouillé.» ●(1883) MIL 7. Pa ve an daou benn eus ar guden en dorn, nemet essoc'h a ze e ve hen dirouestla.

    II. sens fig.

    (1) Solutionner (un problème).

    ●(1866) FHB 61/67a. goude beza dirostet kement a aferiou. ●(1872) GAM 80. n'euz ket izomm da veza pell evid resti eur guden. Pelloc'h e vezeur oc'h he diresti. ●(1894) BUZmornik 108. E kement leac'h ma veze eur gudenn bennag da zirouestla.

    ●(1911) BUAZperrot 8. pa veze meneg eus eur gudenn bennak dies da zirouestla. ●(1929) FHAB Ebrel 139. dirouestla ar gudenn ho poa roet d'in. ●(1978) BRUDn 19/10. Hemañ a bake da zirouestla problemou enno tuellennou o leunia hag o houllonderi eun neo.

    (2) Soulager (une mauvaise conscience).

    ●(1860) BAL 53. Mar d-eo diez da eun den iac'h direusti ur goustians fall.

    (3) Manger.

    ●(1936) IVGA 45. e kavan gwelloc'h dirosta eun tamm kig leue tener ha poazet mat. ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 171. Dirosta = manger à belles dents, de bon appétit. ●(1972) SKVT I 168. Veig Trebern o tirouestlañ e damm bara koñfitur. ●(1974) SKVT III 158. pep a felpenn vara hag amann, a'n em lakae va c'hañfarted da zirouestlañ, timat.

    III. Dirouestlañ e neud : voir neud.

  • dirouestler
    dirouestler

    m. –ion Celui qui démêle.

    ●(1732) GReg 248a. Debrouilleur, tr. «direustler. p. direustléryen.»

  • dirouestlerez
    dirouestlerez

    f. -ed, -ioù Démêloir.

    ●(1890) MOA 202a. Débrouilloire, tr. «Direustlerez, f.»

    ●(1944) GWAL 165/315. (Ar Gelveneg) Dirosterez : kribenn da zirouestlañ ar blev. ●(1958) ADBr lxv 4/523. (An Ospital-Kammfroud) diro(e)stlerez (peigne démêloir). ●(1962) EGRH I 62. dirouestlerez f. -ed, -ioù, tr. « démêloir (peigne). »

  • dirouestlerezh
    dirouestlerezh

    m. Démêlage.

    ●(1732) GReg 248a. Debrouillement, tr. «direustlérez.»

  • dirouf .1
    dirouf .1

    adj. Haletant.

    ●(1976) LIMO 29 mai. Dirouf, tr. «à court de respiration, essoufflé.»

  • dirouf .2
    dirouf .2

    m. Halètement.

    ●(1927) GERI.Ern 109. dirouf m. Action de diroufal v. n. haleter. ●(1974) YABA 06.07. En ur ziroufal, tr. «en haletant, d'après dirouf.» ●(1976) LIMO 29 mai. Ne oè ket bet, kaer é goud, heb poén na dirouf.

  • diroufal .2
    diroufal .2

    adj. = (?).

    ●(1938) CDFi 11 juin. Eur zavadenn douar, setu holl ar pez a c'helle gwelout elec'h ar plac'h diroufal !

  • diroufal / diroufañ .1
    diroufal / diroufañ .1

    v. intr.

    (1) Râler.

    ●(1929) MKRN 82. Galvet ho peus an diaoul, a ziroufas eur vouez gragaouet a-drenv e gein ? tr. «Tu viens d'appeler le diable, râla derrière lui une voix enrouée ?» ●97. Ki Alen ar C'hleun-Bras a ziroufe, tr. «Le chien d'Alain gémissait.»

    (2) Haleter.

    ●(1927) GERI.Ern 109. dirouf m. Action de diroufal v. n. haleter. ●(1934) BRUS 68. Haleter, tr. «diroufal (fortement).» ●(1974) YABA 06.07. En ur ziroufal, tr. «en haletant, d'après dirouf.» ●(1982) PBLS 56. (Langoned) diroufañ, tr. «être hors d'haleine.»

  • diroufañ
    diroufañ

    voir diroufal .1

  • diroufenn
    diroufenn

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. Sans rides.

    ●(1647) Am 505. Mais quen dirouffen gant ur cloppennecq, tr. «(?) Mais ayant si peu de rides, avec un têtu (?).»

    ●(1732) GReg 822b. Front sans rides, tr. «tal dirouffenn.»

    ●(1866) FHB 54/14b. Var da dal-te ken dirouven !

    ●(1909) NOAR 119. o zal diroufen. ●(1962) EGRH I 62. diroufenn a., tr. « sans rides. »

    B. par ext.

    (1) (en plt d'une surface d'eau) Calme, uni, sans vague.

    ●(1887) SRD 6. eul lenn ker sklear, ken dirouven.

    ●(1986) PTGN 126. Sioul ha diroufenn eo ar mor.

    (2) (Ciel) sans nuage.

    ●(1868) FHB 199/340a. he oabl glaz ha dirouven. ●(1870) FHB 264/22a. an oabl dirouven ha digatar. ●(1894) BUZmornik 842. Ann env a ioa diroufenn, ann amzer sioul, hag ann heol a bare skeduz.

    (3) (Bourse) sans rides, bien garnie.

    ●(1928) BFSA 180. eur yalc'h hag a oa reut ha diroufenn (bien garnie).

    (4) (Vêtement) sans pli.

    ●(1857) CBF 25. great e vezint [va dillad] displeg ha diroufen.

    ●(1962) EGRH I 62. diroufenn a., tr. « sans plis, non chiffonné. »

    C. sens fig.

    (1) Baleer diroufenn : bon marcheur.

    ●(1889) ISV 366. sounn he benn ganthan, baleer diroufen.

    (2) (Personne, esprit) simple, qui ne fait pas de manières.

    ●(1905) KANngalon Here 521. tud leal, sperejou dirouven ha didroidell.

    (3) Sans problème.

    ●(1981) ANTR 39. Gwell a ze d'an Aotrou Person ma 'z eo dirouvenn ha distorlok e zarempredou gand ar maner.

    II. Adv.

    (1) Sans défaut.

    ●(1909) FHAB C'hwevrer 46. komz diroufen hor yez. ●(1923) FHAB Mae 174. e labour o tont gantan ken dillo ha ken diroufenn.

    (2) Mont diroufenn : aller, se passer, se dérouler sans problème.

    ●(1913) FHAB Here 338. An traou, evit doare, ne yent ket diroufen. ●(1950) KROB 31-32/3. Kredi start a c'heller ez aio an traou en dro diroufenn, er bloaz da zont. ●(1960) BLBR 128/21. peb tra a yeas mad ha dirouvenn.

    (3) Aisément, facilement.

    ●(1990) STBL 38. Deskiñ a ra ar pezh a gar, evel ma lavarer, ken diroufenn, m'eo anvet da ober skol.

  • diroufennañ
    diroufennañ

    v.

    I. V. tr. d.

    A. Dérider.

    ●(1876) TDE.BF 140a. Diroufenna, v. a., tr. «Dérider, faire passer les rides.»

    ●(1909) NOAR vi. diroufenna taliou al lennerien. ●(1911) BUAZperrot 837. diroufenna an tâl. ●(1925) FHAB Genver 35. oc'h esa diroufenna e dal. ●(1933) KZVr 1913-1914)">BLGA 21. o soniou laouen a ziroufennas pep tal. ●(1939) MGGD 14. diroufennit ho tal. ●(1962) EGRH I 62. diroufennañ v., tr. « enlever les rides. »

    B. par ext.

    (1) Dérouler.

    ●(1878) EKG II 133. Ne ouen ket pell evit diroufenna va c'hordenn.

    (2) Déplisser (le linge).

    ●(1876) TDE.BF 140a. Diroufenna, v. a., tr. «déplisser le linge, ôter les plis.»

    ●(1931) VALL 192b. Défroncer, tr. «diroufenna.» ●(1962) EGRH I 62. diroufennañ v., tr. « enlever les plis. »

    C. sens fig. Faire marcher (sa langue).

    ●(1906) KANngalon C'hwevrer 38. Callet ep difizianz ha kountant ivez da ziroufenna he deot a gueze buhan el las.

    II. V. intr. Se dérider, perdre ses rides.

    ●(1903) CDFi août. Hag e dal ha diroufenna. (d'après KBSA 11). ●(1904) KZVr Here-Du-Kerzu. An tan-se (…) a laka he zal da ziroufenna eun nebeud. (d'après KBSA 83). ●(1908) FHAB Here 298. e dal a ziroufenno.

  • dirouferez
    dirouferez

    f. Essoufflement.

    ●(1927) DIHU 188/224. Dirouferéz (s. f.) Deit e oè en dirouferéz d'ein dré forh ridek : j'étais essoufflé.

  • dirouflañ
    dirouflañ

    v. intr. = (?).

    ●(1935) BREI 392/stag 1. Start eo warni awechou, ken e tiroufla.

  • dirouliñ
    dirouliñ

    v. tr. d. Dérouler.

    ●(1861) BSJ 76. én amzér-hont el livreu e oé folenneu bras e roulér hag e ziroulér.

  • diroutiñ
    diroutiñ

    voir diroudañ

  • dirouzañ / dirouziñ
    dirouzañ / dirouziñ

    v.

    (1) V. tr. d. Déhâler.

    ●(1732) GReg 259a. Dehaler, travailler à ôter le hâle du visage, tr. «Dirousa. pr. dirouset.»

    ●(1904) DBFV 57a. dirouzein, v. a., tr. «déhâler, ôter la rousseur.» ●(1962) EGRH I 62. dirouzañ v., tr. « déhâler, ôter la rousseur. »

    (2) V. intr. (météorologie) = (?) S'éclaircir (?).

    ●(1974) BAHE 81/14. pa zirouzas un tammig an amzer.

  • dirouziñ
    dirouziñ

    voir dirouzañ

  • dirroein
    dirroein

    voir durc'haat / durc'hiñ

  • dirrou
    dirrou

    s. Solitude.

    ●(1825) COSp 252. O dirrou santel ! O deserh eurus !

  • dirud
    dirud

    =

    ●(1927-1930) LUMO 58. Daouste, c'houi a c'helfe ive lakaat d'ar barr dirud, / Eun harz tener met krenv, vel reun al loaned mud.

  • dirudet
    dirudet

    =

    ●(1927-1930) LUMO 62. er fourrad dirudet.

  • diruilh
    diruilh

    adv. Ruilh-diruilh : en roulant.

    ●(1921) FHAB Du 302. Spezou eskern digik (...) / Er vered a boulze ar mein-bez ruilh-diruilh.

  • diruilhadeg
    diruilhadeg

    f. Bruit de galop, cavalcade de plusieurs personnes.

    ●(1926) FHAB Genver 17. pa voe klevet eun diruilhadeg ouz genou Toull-an-Houc'h, ha kerkent, en em gavent eno pemp pe c'houec'h den.

  • diruilhal
    diruilhal

    voir diruilhañ

  • diruilhañ / diruilhal
    diruilhañ / diruilhal

    v.

    I. V. intr.

    A.

    (1) Dégringoler.

    ●(1867) FHB 103/402a. Patatao, e coezas var he fri hag e tiruillas d'an traon. ●(1868) FHB 167/88a. tolzennadou erc'h hag a ziruilh gant eun her hag eun trouz bras bete troad ar Menez. ●(1876) TDE.BF 440a. ma voe tost d'ann azen diruilla diribign d'ann traon. (...) Meur a hini pa vezo pignet eur pennad mad, a ziruill ouz traon. ●(1890) MOA 206a. Dégringoler, tr. «diruilla diribign d'ann traon (T[régor]).»

    (2) (en plt d'un cours d'eau) Se jeter.

    ●(1929) SVBV 37. Evel-se 'ta, ar vengaouenn a bad eun hanter hiroc'h e Bro-Ejipt eget na ra e Breiz. Holl dour-beuz ar vengaouenn-ze a ziruilh e naoz an Nilus.

    (3) (en plt de la sueur) Couler à grosse gouttes.

    ●(1909) KTLR 248. C'huezi a rea ken a ziruille an dour diouthan.

    (4) (en plt de cheveux) Tomber sur les épaules.

    ●(1909) KTLR 202. Bleo melen a ziruille deuz he phenn var he diskoaz.

    (5) sens fig. Déferler.

    ●(1936) PRBD 187. miret eus ar reusiou fall da ziruilh var Bro-Zaoz.

    B. Loc. verb. Ruilhal-diruilhal, ruilhañ ha diruilhañ.

    (1) Rouler sans cesse.

    ●(1877) EKG I 96. trouz ar biliennou a ruille hag a ziruille divar an eil roc'h var eben.

    ●(1981) ANTR 194. Tamm dre damm eo ruilled ha diruilled ar pemoh er c’hoalenn glaz, er c’hoalenn groz, ha kased a bodezadou, beteg ar c’helorn.

    (2) Rouler par terre par suite de libations.

    ●(1977) PBDZ 784. (Douarnenez) ruilhal-diruilhal, tr. «passer son temps à s'énivrer de bistro en bistro et à rouler de caniveau en caniveau.»

    II. V. tr. d.

    A.

    (1) Retirer (qqc.) en la faisant rouler.

    ●(1880) SAB 230. an ini en d-oa diruilled goloenn ar bez eus e flass.

    (2) Dérouler.

    ●(1924) BILZbubr 47/1123. ar wagennou pere en em blege, en em zisplege, a frege, a zifarlee, en eur diruilha o c'harlantezennou eonennus.

    B. Loc. verb. Ruilhañ ha diruilhañ.

    (1) Rouler et dérouler.

    ●(1923) KNOL 124. Hag an Tanguy, pa veze dibres, a oa e blijadur ruilha ha diruilh ar paperou-ze.

    (2) sens fig. Tourner et retourner (des idées dans sa tête).

    ●(1920) AMJV 23. kaer e devoa ruill ha diruill sonjezonou, he spered a ioa nec'het.

  • diruj
    diruj

    m. (pathologie) Diarrhée.

    ●(1959) BRUD 7/83. kemend a veh warnañ ma oa deuet dezañ an diruj.

  • dirukel
    dirukel

    adj.

    (1) Attr./Épith. = rust.

    ●(1936) IVGA 46. dirukel an tamm anezi. ●(1947) YNVL 33. dirukel a-walc'h. ●(1972) SKVT I 18. ur vouezh a glaske bezañ dirukel.

    (2) Adv. Audacieusement, effrontément.

    ●(1936) IVGA 208. goulenn a reomp labour ha bara, eun tammig bihan re zirukel. ●(1938) WDAP 2/86. o komz dirukel. ●(1973) SKVT II 19. p'en doa kroget dirukel en e vrec'h.

  • diruñduilhañ
    diruñduilhañ

    v. intr. Déferler.

    ●(1929) SVBV 36. an doureier meur a ziruñduilh gant stroñs.

  • diruskadur
    diruskadur

    m. Écorcement.

    ●(1914) DFBP 108a. ecorcement, tr. «Diruskadur.»

  • diruskañ / dirusklañ
    diruskañ / dirusklañ

    v. tr. d.

    (1) Écorcer.

    ●(1876) TDE.BF 140a. Diruskla, diruska, v. a., tr. «Oter l'écorce ou la pellicule qui recouvre certains végétaux.»

    ●(1914) DFBP 108a. ecorcer, tr. «Diruska.» ●(1924) ZAMA 13. eun dervenn divlenchet ha dirusket doun gant ar gurun.

    ●(1962) EGRH I 62. diruskañ v. a. et n., tr. « enlever l’écorce (de). »

    (2) Peler, monder.

    ●(1962) EGRH I 62. diruskañ v. a. et n., tr. « peler, monder. »

    (3) Égratigner, érafler.

    ●(1876) TDE.BF 140a. par analogie, on dit diruskla he zaouarn, se faire aux mains une foule d'égratignures avec des ronces.

    ●(1907) KANngalon Mae 396. va skoaz a ioa bet dirusklet gant eun ten. ●(1909) BROU 226. (Eusa) Dirusket en deus he fri, tr. «il s'est écorché le nez.» ●(1910) MAKE 57. Roue al loened a oe dirusket d'ezan e vruched. ●(1962) BAHE 32/63. Digroc'henañ (diruskañ e zaouarn).

  • diruskennañ
    diruskennañ

    v. intr. (apiculture) Quitter la ruche.

    ●(1938) DIHU 320/29. taoleu guénén é tiruskennein.

  • dirusket / dirusklet
    dirusket / dirusklet

    adj.

    (1) Écorcé.

    ●(1921) LZBl Du 213. peuliou dirusklet. ●(1955) STBJ 194. bep a vaz dirusket ganto en o dorn. ●(1977) PBDZ 762. (Douarnenez) dirusket, tr. «écorcé.»

    (2) Monder.

    ●(1857) CBF 67. Pegement a root a gerc'h da vala ? Eur boezellad hanter (…) dirusket mad e vezo. ●(1890) MOA 229a. Orge écorcée (mondée), tr. «heiz dirusket.»

    (3) Écorché, éraflé.

    ●(1977) PBDZ 762. (Douarnenez) dirusket, tr. «écorché.»

  • diruskl
    diruskl

    s. Écorce de grains.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. An-oez, (n nasal), anvoez, tr. «les poils fins sur l'avoine. On trouve, de l'extérieur à l'intérieur : diruskl (ou «uchen»), anvoez, bren, bleud (abbé Caer).»

  • dirusklañ
    dirusklañ

    voir diruskañ

  • dirusklet
    dirusklet

    voir dirusket

  • diruz
    diruz

    adv. Ruz-diruz.

    (1) Qui se traîne tout le temps.

    ●(1939) MGGD 80. pa zegouezas hemañ ruz-diruz ha brevet gant ar skuizder. ●(1943) TRHS 9. An holl a ziskenn hag a gerzh ruz-diruz gant o fakadoù war-du an ti-gortoz. ●(1955) STBJ 15. brevet o c'horf oc'h ober hent, e kerzent ruz-diruz e-kichen o c'hezek.

    (2) Bezañ ruz-diruz : traîner, passer le temps à ne rien faire.

    ●(1986) CCBR 204. (Brieg) bènî vèc'h dæ ruz diruz, tr. «alors vous étiez à nouveau plus ou moins innocupé.»

  • diruziañ / diruziñ
    diruziañ / diruziñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Faire perdre sa couleur rouge.

    ●(1904) DBFV 57b. diruein, v. a., tr. «dérougir, ôter le rouge.» ●(1905) LZBg Meurzh 79. diruhein me fri. ●(1921) FHAB C’hwevrer 44. Diruzia o lagad. ●(1962) EGRH I 62. diruziañ v., tr. « ôter le rougeur. »

    (2) Dérougir.

    ●(1962) EGRH I 62. diruziañ v., tr. « dérougir. »

    II. V. intr.

    (1) Perdre sa couleur rouge.

    ●(1732) GReg 271b. Derougir, perdre le rouge, la couleur, tr. «Diruzya. pr. diruzyet. Van[netois] dirueiñ.»

    ●(1921) GRSA 397. ne ziruo ket er groéz-sé. ●(1962) EGRH I 62. diruziañ v., tr. « perdre sa couleur rouge. »

    (2) (cuisine) Dégorger.

    ●(1912) DIHU 86/116. Lakeit er pen lé de ziruein én deur épad diù ér bénak ha golhet ean mat.

  • diruziñ
    diruziñ

    voir diruziañ

  • dirvouedenn
    dirvouedenn

    f. (géologie) Barysphère.

    ●(1931) VALL 58B. Barysph7re, tr. «dirvouedenn (an douar) f.»

  • dis .1
    dis .1

    m. & adv.

    I. M.

    (1) Plaen evel an dis : sans aucun obstacle.

    ●(1867) FHB 103/401b. An hent so plean evel an dis.

    (2) C'hoari dis pe bar : jouer à pair ou impair.

    ●(1903) MSLp xii 270. c'hoari diz pe bar «jouer à pair ou impair», Mil. ms.

    II. Loc. adv.

    (1) War an dis : aux heures impaires.

    ●(1890) MOA 300a. Aux heures impaires, tr. «var ann dis.»

    ●(1931) VALL 375b. aux heures impaires, tr. «war an dis L[éon].»

    (2) Dre an dis : suivant une série impaire.

    ●(1931) VALL 375b. suivant une série impaire, tr. «dre an dis.»

    III. (Plaen, flour) evel an dis : très simple, régulier.

    ●(1866) FHB 103/401b (L) Goulc'hen Morvan. An hent so plean evel an dis. ●(1870) FHB 298/294b (L) Goulc'hen Morvan. Houma zo eur vaz onn, ker flour hag eun dis.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...