Recherche 'go...' : 1101 mots trouvés
Page 14 : de goulennidigezh (651) à goulou-red (700) :- goulennidigezhgoulennidigezh
f. Interrogation, recherche.
●(c.1500) Cb 76a. [encerg] indagatio / is. g. encerche / ou indagation. b. goulennidiguez.
- goulennourgoulennour
voir goulenner
- goulennourezgoulennourez
voir goulennerez
- goulerc'hgoulerc'h
m.
(1) Retard.
(2) Bezañ war ar goulerc'h : avoir du retard.
●(1877) FHB (3e série) 37/292b. Pedi a rear ar re a zo var ar gourlerc'h da baea ho c'hazeten ar c'henta amzer.
- goulerc'hatgoulerc'hat
voir goulerc'hiñ
- goulerc'hergoulerc'her
m. –ion Retardataire.
●(1872) ROU 106a. Traineur, tr. «gourlerc'heur.» ●(1876) TDE.BF 247b. Gourlerc'her, s. m., tr. «Musard, qui est toujours en retard. On dit aussi goulerc'her.»
●(1931) VALL 416a. Lambin, tr. «goulerc'her.» ●487b. Musard, tr. «goulerc'her.» ●(1949) KROB 14/6. Biel ar Gernevez a zo eur gourlerc'her : e zouar boued-loened a zo c'hoaz da ober... ●(1950) KROB 22/10. Ar zakrist a yelo warlerc'h, evel eur gourlerc'her, gant plad an Anaon.
- goulerc'hikatgoulerc'hikat
v. intr. Traîner à l'arrière.
●(1913) FHAB Eost 242. lod a rank chom da c'hourlerikat, rac buannik ez ear.
- goulerc'hiñ / goulerc'hatgoulerc'hiñ / goulerc'hat
v. intr.
(1) S'attarder, musarder.
●(1876) TDE.BF 247b. Gourlerc'hi, goulerc'hi, v. n., tr. «Musarder, être toujours en retard.»
(2) Chom da c'houlerc'hat : rester traîner.
●(1909) KTLR 67. Deiz he varo, eleac'h mond var eun da gaout an Aotrou Doue, e chomaz da c'houlerc'hat.
(3) Goulerc'hat d'ober udb. : tarder à faire qqc.
●(1923) KNOL 84. Saïk, ar mous saout, a c'hourlerc'he da zont.
- gouleskiñgouleskiñ
v. tr. d. Brûler à demi.
●(1732) GReg 123b. Brûler à demi, tr. «Gour-lesqi. pr. Gourlosquet.» ●152a-b. Charbonner, brûler un peu, tr. «Gour-lesqi. pr. gour-losqet.» ●202b. Consumer, brûler à demi, tr. «Gour-lesqi. pr. gourlosqet.»
●(1927) GERI.Ern 183. gouleski, tr. «brûler légèrement, griller.»
- gouligouli
m./f. –où
(1) Plaie.
●(1464) Cms (d’après GMB 282). Gouli, plaie. ●(1499) Ca 56a. gouli. ●97b. Gouly. g. playe. ●(1557) B I 484. Nouzeux (variante : nouzeux) huy gouly quen bihan / Na sant glan a breman an sall, tr. «vous n’avez si petite plaie qui ne sente tout à fait le sel, maintenant.» ●(1576) Cath p. 17. onygnamentaff he gouliou, tr. «oindre ses plaies.» ●(1621) Mc 84. dre’n tachaou, dren gouliaou. ●(1633) Nom 265a. Vulneris crusta : la crouste d’vne playe : trousquen an gouly.
●(1659) SCger 15a. blessure, tr. «gouli.» ●93a. playe, tr. «gouli p. ou.» ●125a. vlcere, tr. «gouli.» ●151a. gouli, tr. «playe.» ●(c.1680) NG 960. En deues er Groes anduret pem gouilli. ●(1710) IN I 202. ur c’houli nevez great a so eassoc’h da remedia outi. ●(1728) Resurrection 2149. Pa voellin goullio etreit me a credo.
●(1863) GOM 287-288. oc’h he zivisca hac evel ma yoa staguet he zillad oc’h he c’houliou, e refrescont he oll vleçou, hac e lequeont ar goad da redec eus a guement lec’h a so en he gorf. ●(1866) FHB 56/28b. d’ar mare ma’z eo guiridica ar gouliou. ●(1889) SFA 261. Guiridik ive-ta oa ar gouli. ●(18--) SAQ ii 408. o louzaoui ar gouli bilimuz.
●(1907) AVKA 94. Jesus a oa o wellât liez klanvour deus poanio ha goulio. ●(1907) PERS 62. Sempl ha dic’hoad edo dija pa gouezaz eur goall c’houli en he c’har. ●(1911) BUAZperrot 166. diou c’houli en e c’har. ●176. hag e louzaoue d’ezo o gouliou. ●(1916) KANNlandunvez 61/438. Mad eo goulskoude dizelei c’hoaz ar gouli, evit ma vezo koumprenet pegen euzuz eo, ha pegen necesser he barea.
(2) Blessure.
●(1732) GReg 98b. Blessure, tr. «Gouly. p. goulyou.» ●727b. Plaie, tr. «Gouly. p. goulyou.» ●Il a reçu une plaie mortelle, tr. «Ur gouly marvel èn deus.» ●Renouveler une plaïe, tr. «Dineveza ur gouly.»
●(1857) CBF 74. Va gouli a boaz, tr. «Ma blessure me fait mal.»
(3) (botanique) Louzaouenn-ar-goulioù : anthyllis vulnéraire.
●(1879) BLE 222. Anthyllis vulnéraire. (A. vulneraria. L.) Louzaouen-ar-gouliou.
●(1933) OALD 45/214. Louzaouen ar gouliou, tr. «Anthyllis vulnéraire.»
(4) (religion) Ar pemp gouli : les cinq plaies.
●(1576) H 45. Coulm humbl hegar clouar mary / dre an pemp gouly maz uoe gryet, tr. « Dove humble, kindly, gentle Mary, who was pierced by the five wounds. » ●(1650) Nlou 15. Oll greomp-ny en or, à cor, dan pemp gouly, tr. «Tous faisons honneur, de concert, aux cinq blessures.»
- gouliammgouliamm
m. –où Attache des moutons entre la « troell » et le collier.
●(1909) BROU 244. (Eusa) Gouliam, tr. «partie de la corde qui est attachée au cou d'une bête : Gouk-liam.»
- gouliañgouliañ
v.
I. V. tr. d. Blesser.
●(1499) Ca 97b. [gouly] Jtem plago / gas ac. generis. g. naurer. b. gouliaff.
●(1659) SCger 15a. blesser, tr. «goulia.» ●83a. naurer, tr. «goulia.» ●151a. goulia, tr. «blesser.» ●(1732) GReg 98b. Blesser, tr. «Goulya. pr. goulyet. Van[netois] goulyeiñ.» ●727b. Faire une plaïe à quelqu'un, tr. «Goulya ur re.»
●(1866) FHB 56/25b-26a. he ganna hag he c'houlia kement, ma zeo sur ne jomo ket beo. ●(1876) TDE.BF 243a. Goulia, v. a., tr. «Blesser.» ●(18--) SAQ II 214. goulia kaloun ho tud…
●(1902) MBKJ 72. Ar zoudard a skoas pe a c'houlias kostez Jezus.
II. V. pron. réfl. En em c'houliañ : se blesser.
●(1732) GReg 98b. Se blesser, tr. «èn em c'houlya. pr. èn em c'houlyet.»
- goulias .1
- goulias .2goulias .2
s. (phycologie) Algues sur pied.
●(1904) DBFV 95a. goulias, s., tr. «herbier de mer, goémon sur pied (Bul[éon].» ●(1939) DIHU 331/199. Kenavo goulias ha rehiér ! ●golo xiv. goulias : goémon (staget). ●(1941) ARVR 51/2d. Degoéhet omb get kamdro Ambon ha heuli e hramb lehideg Penerù. Kours en dichal é ha ne uélér nameit gouélañni é troein dreist er goulias eit klask ou bouid.
- gouliek
- GoulienGoulien
n. de l. Goulien.
(1) Goulien.
●(1879-1880) SVE 175. Goulien. ●(1890) MOA 20b. Goulien.
●(1905) ALMA 18. ha gounit a rejont a-bez Goulien, Kleden-ar-C’hap, Plouhinek, Pouldavid, Nevez, ar Merzer. ●(1910) MAKE 1. o chom en eur c’horn bennak eus ar C’hap (…) pe e parrez Goulien pe e hini Beuzeg. ●(1911) BUAZmadeg 834. e Goulien a zo c'hoaz en he hano. ●(1924) ZAMA 97. Kolaïg Dorndu a zo eur c'houeriad diwar ar meaz, o chom en eur c'horn bennak eus ar C'hap, n'em eus ket sonj mat a-walc'h mui pe e parrez Goulien pe e hini Beuzek. ●(1931) FHAB Gouere/270. E bro ar C'hap c'hoaz e kaver listri kizellet er vein e iliz koz Goayen, e Goulien hag e Poullan. ●(1969) LLMM 137/433. Pelloc'h e kavomp Goulien, ur gumun all.
(2) Formule recueillie à Goulien.
●(1882) SVE 223. Tro, tro meill Kervro ! / Meill Kerharo 'ia en dro. / Ar goukou e kana d'eï, / Ar galc'heï e vala heï, / Ar babous e aoza ioud, / Ha Guillou Rous a zreb tout.
●(1975) BRUD 50/15. Tro, tro, meill Kerharo ! / Meill Kerharo ya endro. / Ar goukou e kana dei, / Ar gerhei e vala hei, / Ar babouz e aoza youd, / Ha Gwillou Rouz a zebr toud !
(3) Blason populaire : voir Gaoleg.
(4) Noms de famille.
●(1970) NFBT 80 N°. Goulian. ●607 N° 608. Goulianne. ●N° 609. Goulien.
(5) [Toponymie locale]
●(1969) LLMM 137/433. ur maner brav ivez : hini Lezoualc'h – distaget Lezouac'h amañ, ha Lezoular-er-Pont, dre benn d'ar vetatezenn. ●137/435. Dirak Goulien, e Kastell-ar-Roc'h, ez eus bremañ ur "Réserve ornithologique".
- goulien
- goulienngoulienn
f. (agriculture) Bord non labouré d'un champ.
●(1876) TDE.BF 243b. Goulienn, s. f. T[régor], tr. «Bande de terre gazonnée que les paysans laissent entre la haie et le dernier sillon.»
●(1910) EGBT 96. goulien, f., tr. «lisière de champ.» ●97. peb unan a lôsk neuze e falz war ar c'houlien hag ac'h a d'e veren. ●(1931) VALL 72b-73a. Bord non labouré d'un champ, tr. «goulienn f.»
- goulier
- goulietgouliet
adj. Blessé.
●(c.1500) Cb 97b. [gouly] Jtem sanciatus / a / um. g. naure / blecie. bri. gouliet. ●Jtem vulneratus / ta / tum. g. naurez / bleciez. b. gouliet.
●(1732) GReg 98b. Etre blesse à mort, tr. «Beza goulyet da'r maro.» ●Avoir soin des blessez, tr. «Cahout sourcy eus ar re goulyet.»
●(1857) CBF 74. Gouliet oc'h enn ho morzed, tr. «Vous êtes blessé à la cuisse.» ●(1860) BAL 158. Sellit ouz costez Jesus goulied. ●(1879) MGZ 255. he galoun gouliet. ●(18--) SAQ II 428. eur c'hlanvour gouliet.
●(1903) MBJJ 291. eur bern tud gouliet. ●(1907) PERS 330. tud klanv ha gouliet. ●(1920) AMJV 44. Soudarded gouliet.
- goulius
- goull .1goull .1
v.
(1) Vouloir. cf. goulenn .2 & youliñ
●(1794) ABR.goerz 8b. Merzérenti pé ar victoar / Na houllomp quen evit récompanç.
●(1942) DADO 11. A-walc’h, va faotr ! ne c’houllan ket beza moustret ganeoc’h.
(2) [substantivé] Reiñ e c’houll da ub. : accéder à la demande de qqn. cf. youl
●(1896) LZBt Mae 37. Ha ni bout paët mad annhan, reit d’han he c’houll, na oe ket c’hoaz he benn ervad.
- goull .2goull .2
voir goulenn .2
- goull .3goull .3
voir goull .1
- goulladenngoulladenn
f. –où Demande.
●(1925) LZBt Gwengolo 5. Sonj ho peus marteze eus goulladen an Iliz kaset dre ar bed-holl.
- goullant
- goullantergoullanter
voir goullonder
- goullo .1goullo .1
adj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Vide.
●(1499) Ca 96b. Gollo. g. vuyde. ●(1633) Nom 19a. Lacuna, philtrium : ce peu de vuide qui est à la leure superieure : an plaçcic goullo á so en gueus vhellaff. ●126b-127a. Area, solum, pes planus : place sans bastiment : plaçc ep batimant, placem (lire : placen) goullò.
●(1659) SCger 126b. vuide, tr. «goullo.» ●151a. goulo, tr. «vuide.» ●(1732) GReg 972b. Vuide, tr. «Goullo Van[netois] goule. goliü.» ●(1744) L'Arm 401b. Vide, tr. «Goulihue.» ●A-vide, tr. «Goulihue.» ●(17--) TE 220. ol er fusteu goulihue.
●(1849) LLB 1879. én ou ruchen goulé. ●(1856) VNA 183. je ne pense qu'à mon ventre ; je grogne sans cesse quand il est vide, tr. «ne mès chonge meit a me hov ; me hrognon dalmad a pe vé goulihue.» ●(1877) BSA 216. e deuz taolet eur zell a velconi varzu he scabel goullou !
●(1907) PERS 187. ha da zaouarn a zo goullo. ●(1910) MBJL 72. goullou é evite o ilizo. ●(1926) FHAB Mezheven 209. eur pod goullo. ●(1961) BLBR 133/28. En dourellenn saùet ar un ihuellenn paraviz de zor dal er hastell e ziskoé hé fenestri dismantret ha difoulgahet, haval tré doh poull-lagadeu goulli.
(2) Goullo-sec'h : complètement vide.
●(1872) FHB 394/230b. lavaret dezhan ema goullou seac'h ialc'h hon aluzennou.
●(1919) FHAB Gwengolo 88. Da c'hodellou zo goullou-sac'h.
B. sens fig.
(1) Vain.
●(1862) JKS 255. Neuze ez ai da netra pep preder goullo.
●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 20. Poan goullo. ●(1911) SKRS II 5. henoriou goullo ar bed. ●32. morse ne zigorot nag ho spered d'ar zonjou sod nag ho kaloun d'ar c'hoantegeziou goullo. ●(1911) BUAZperrot 695. Pegeit e chomi c'hoaz da redet varlerc'h traou goullo ? ●(1928) LEAN 29. sonjou goullo.
(2) Creux, dépourvu de sens.
●(1862) JKS 303. komziou goullo ann dud. ●(1890) MOA 194a. Paroles creuses, tr. «komzou goullo.» ●(1893) IAI 156. marvaillou goullo ar Brotestanted.
●(1911) BUAZperrot 323. ne varver ket abalamour da zorc'hennou goullo. ●(1936) PRBD 131. Setu aze, eur bern rambreou, komzou goullo ! ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 140. ar sarmoniou goullo-se.
(3) Ober ur c'hammed goullo : faire un faux pas.
●(1847) BDJ 38. He raïo kamed goulho. ●220. He rehont meûr' gamhed goulho. ●(1895) GMB 282. Pet[it] Trég[uier] eur c'hamet goulou, tr. «un pas dans le vide.»
●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. «ober ur c'hammad goullo», faire un faux pas, comme quand on trébuche dans un escalier. H[au]t-Trég[orois].»
(4) Ober ur veaj c'houllo : faire un voyage inutile.
●(1895) GMB 282. Pet[it] Trég[uier] eur veach c'houlou, tr. «un voyage inutile.»
(5) Ober tro c'houllo =
●(1894) BUZmornik 110. Paour ebed ne rea tro c'houllou enn he zi.
(6) (en plt d'un poste) Innocupé.
●(1911) BUAZperrot 291. keit ha ma chome goullo ar garg.
II. Adv.
(1) Lakaat goullo : vider.
●(1902) PIGO I 76. e-pad ma vo laket goullo bep noz, he hadkavi leun bep beure.
(2) Bredouille.
●(1900) MSJO 55. kaset en deus goullo divar he dro ar re en em lakea pinvidik. ●(1910) MAKE 4. arabat d'it dont goullo d'ar gear !
(3) Chalkañ goullo : n'avoir rien à manger, claquer du bec.
●(1936) IVGA 194. tud Pont-'n-Abad aet skuiz o chalkat goullo.
(4) Loc. adv. E-goullo : à vide.
●(1911) BUAZperrot 616. hag e laoskas anezan da vont d'ar gear e goullo. ●(1920) MVRO 62/1b. An holl listri (…) o devoa renket distrei en-gollo.
III.
(1) Ober un dro c'houllo : voir tro.
(2) Bout sac’h goullo : voir sac'h.
- goullo .2goullo .2
m.
(1) Espace vide.
●(1633) Nom 242a. Pomerium : l'espace qui se laisse à l'entour d'vne ville, vuide entre les murs & les maisons : an spaçc á leser voar tro vn kær goullo entre an muryou hac an tiez.
●(1931) VALL 414b. Lacune, tr. «goullo m.»
(2) Vacuité, vanité.
●(c.1718) CHal.ms iv. vacuité, tr. «goulli.»
●(1854) MMM 349. Graç Doué a ro deomp da anaout ar falsentes, ar goullo, an neant eus a vadou ar bed.
(3) Leun a c'houllo : sans avoir rien pris.
●(1917) KZVr 220 - 20/05/17. Ar bagou a zo deuet en aod leun a c'houllo, n'o deus ket paket eun drên, tr. «la pêche a été nulle. Douarnenez.»
- goulloadurgoulloadur
m. –ioù Vidange.
●(1732) GReg 240b. Cure, vuidange d'immondices, tr. «goulloadur.» ●972a. Vuidanges, ce qu'on tire en vuidant un lieu, tr. «Goulloadur. p. you. Van[netois] gouliüadur. p. yéü.»
- goulloded
- goulloder
- goulloenn
- goulloet
- goulloiñgoulloiñ
v. tr. d. Vider (un récipient).
●(1732) GReg 972b. Vuider, desemplir, tr. «Goulloï. pr. goulloët. Van[netois] gouliüeiñ.» ●(1744) L'Arm 401b. Vider, tr. «Goulihuein.» ●(17--) TE 220. ha goulihuet ag en yvl e hoès ér fusteu-hont, bèed quene veint ol carguet.
●(1894) BUZmornik 491. el leac'h ma c'houlloas he ialc'h.
●(1906) CDFi octobre. o c'houllôi ur voutailhad gant va mignoned. (d'après KBSA 121). ●(1906) KANngalon Kerzu 284. Ar c'hefiou a oue goullouet.
►sens fig. Vider (son cœur), se vider (l'esprit).
●(1838) OVD 121. é ma rèt a-grèn ou goulihuein [caloneu]. ●(1855) BDE 767. gouléamb hur spered hag hur halon a ol er péh ou dalh én arvar.
- goullonder .1
- goullonder .2goullonder .2
voir goullonderiñ
- goullonderiñ / goullondergoullonderiñ / goullonder
v.
I. V. tr. d.
(1) Vider (un récipient, une boutique, etc.).
●(1464) Cms (d’après GMB 282). golloenter. ●(1499) Ca 96b. Gollonder. g. vuyder. l. vacuo / as. ac.
●(1659) SCger 126b. vuider, tr. «goulonder p. goloet.» ●151b. goulonder, tr. «vuider.» ●(1732) GReg 972b. Vuider, desemplir, tr. «goullonder. pr. goullonderet.»
●(1834) SIM 172. epad ma c'houlonterimp etrezomp ur podad gist. ●(1866) FHB 73/162b. ep goulonderi ar c'houenchou. ●(1877) EKG I 228. goullonderi diou bodezad guin-ardant. ●(1889) ISV 341. goullonder a rea he scudel buhana ma c'helle.
●(1902) PIGO I 76. red e vo d'id goullountrenni bemde ar variken. ●(1907) PERS 363. stalliou Ars a oa goulonteret.
(2) Vider, libérer (un endroit) de ses occupants.
●(1889) ISV 450b. Goulounder a reomp ar c'heriou.
●(1906) KANngalon Kerzu 280. goullonder ar purkator ha savetei ar bed oll. ●(1915) HBPR 121. ober eul lezen evit goulounder ar c'houentchou.
(3) Retirer (ce qui se trouve dans qqc.).
●(1774) AC 89. Mar de maro [ar buguel] e digorer croguen e pen, ac e oulanterer e cervel, tr. «S'il est mort, on ouvre le crâne, & on vuide le cerveau.» ●111. goullonder an dour, tr. «vuider les eaux.»
(4) (cuisine) Vider, effondrer.
●(1869) HTC 109. digorit ha goullonderit ar pesk.
II. V. intr. Se vider.
●(1906) BOBL 21 juillet 96/3e. ar grignoliou a c'houlanter, hag an edou a zeu da rouesaat var ar marc'hajou.
- goulloüsgoulloüs
adj. Vidable.
●(c.1500) Cb. [puncaff] Jtem hic et hec hausibilis et hoc / e. g. epuisable vuydable leuable. b. goullous.
- goulosk .1goulosk .1
adj. (Blé) charbonné.
●(1895) GMB 286. pet[it] Trég[uier] gourlosk et goulosk ou it gourlosket.
- goulosk .2
- goulosket
- gouloù .1gouloù .1
adj.
(1) Adj. Brillant.
●(1557) B I 167. Dez mat golou a glan coudet / Dich pepret parfet a pedaff, tr. «je vous souhaite pour toujours, de bon cœur, bon jour et joie.»
(2) Adv. Bemdez-c'houloù : tous le jours.
●(1727) HB 208. Bemdez-c'houlou hep faut. ●(1732) GReg 546a. Tous les jours, tr. «bemde-c'houlou.» ●(1792) BD 3670. pere aret bemde gollo, tr. «que vous faites tous les jours.»
●(1867) MGK 68. hep tamm bara, hep liard bemdez-c'houlou. ●(1870) FHB 288/212a. Bemdes houlo eta, ni bedo Doue.
- gouloù .2gouloù .2
m. gouleier
I.
A.
(1) Lumière.
●(1499) Ca 96b. Golou. g. lumiere. ●102b. g. lumiere. b. golou. ●(1575) M 1954. Maz ehet hep rigol, dan scol maz eux golou, tr. «Pour aller, sans faute, au séjour où est la lumière.» ●(1621) Mc 3. diguicit em eneu an goulou ves ho guiryonez. ●(1650) Nlou 103. An goulaou enauet, tr. «allumée la lumière.» ●(1633) Nom 222b. Lux, lumen : lumiere : goulou, sclærigen.
●(1659) SCger 151a. goulou, tr. «lumiere.» ●(c.1680) NG 1970. Guelet er goleu ne alle quet. ●(1732) GReg 546a. Jour, lumiere, tr. «Goulou. (Treg[or] golo.) Van[netois] golëu.» ●586b. Lumiere, tr. «goulou.»
●(1903) MBJJ 6. sklerijen ar golo.
(2) Ouzh ar gouloù : à la lumière.
●(1934) BRUS 92. A la lumière, tr. «doh er goleu.»
(3) Lakaat (ul levr) er gouloù : éditer (un livre).
●(1576) Gk I 212. Ves ma costez mé a desirhé an leur-man euel maz edy, ez vé laquaet en golou, hep ober nep mention ves ma hanu. ●(1612) Cnf.epist. 7. laquat an leffric-man en goulou (ma breudeur quer) eguit profit d'on eneffou oll.
●(1659) SCger 97b. produire, tr. «laquat e goulou.» ●(1732) GReg 321b. Ce livre a eu plusieurs Editions, tr. «Al levr mâ a so bet meur a veach lecqeat ê goulou. ●546b. Mettre un Livre au jour, l'imprimer, tr. «Lacqât ul levr ê goulou.» ●586b. Mettre un livre en lumiere, tr. «Lacqaat ul levr ê goulou.»
(4) Lakaat ouzh ar gouloù : mettre aux enchères.
●(1907) KANngalon Even 423. Ma ne fell ket dezhan, e vo lakeat oc'h ar goulou evit beza fermet.
(5) Bezañ en hent ha gouloù d'ub. = direnkañ.
●(1919) LZBt Du 32. Mes eun de ne oe ken sellet [ar sklav klanv] nemet evel eun dra didalvoud, en hent ha golo d'an holl.
(6) Bezañ e gouloù ub. : être dans le jour de qqn.
●(1732) GReg 546b. Vous m'ôtez le jour, tr. «Ez ma ouc'h èm goulou.»
(7) Chom enaouet war e vrasañ gouloù : rester en éveil.
●(1924) ZAMA 204. Met penn hag empenn eul lakepotig a zeiz vloaz, skuiz a gorf, a chom enaouet war e vrasa goulou, pa zilenner dirazan traou evel ma tilennas Tomaz ar Gervini.
B. Loc. adv. Mintin-c'houloù : très tôt, de bon matin.
●(1727) HB 28. Mintin-c'houlou d'am c'hlasq nep a savo, / Eme Zoue, a dra sur am c'havo. ●(1744) L'Arm 233b. Bien-matin, tr. «Mitin-goleu.»
●(1929) FHAB Genver 31. Houman a yea mintin c'houlou, a-raok ma veze sec'het ar c'hlizenn diwar ar geot.
II.
(1) Bougie, chandelle, cierge.
●(1650) Nlou 140. Mary dinoas à ganas peur hasaou, / Hon guir Autraou, hep goulaou enaouet, tr. «l'innocente Marie enfanta très respectueusement, / notre vrai seigneur, sans lumière allumée.»
●(1856) VNA 102. la chandelle sera aussi éteinte bientôt, tr. «er goleu e voue hué marhue imbér.» ●(1860) BAL 161. un doucher venn, goulou bennig'ed.
●(1902) PIGO I 47. E c'holo en e zorn. ●(1907) FHAB Gwengolo 194. daou c'houlou bras. ●(1908) PIGO II 173. pevar c'holo, daou a bep tu. ●(1912) BUAZpermoal 373. ar penn santel a ra adarre tro an iliz-veur, ar gristenien ouz e heul gant goleier. ●(1954) VAZA 16. E-pad ar brezel diwezhañ, ne veze du-mañ na tredan, na gouloù, na rousin.
(2) (religion) Gouel Itron Varia ar Gouloù : la chandeleur.
●(1891) MAA 180. da c'houel Itroun Varia ar Goulou, pe Jandelour.
III. [au plur.]
(1) Bougies.
●(1907) KANngalon Mezheven 429. Ar goulou var elum, dre ma uzont nebeut a nebeut. ●(1911) SKRS II 212. Ar goulou var elum, dre ma uzont nebeut a nebeut.
(2) Penn gouloù : bougie.
●(1835) AMV 71. en eur zerhel en e zorn eur penn goulou.
IV.
(1) Bezañ (udb. / ub.) en e c'houloù : désirer qqchose, qqn.
●(1927) TSPY 9 (L) L. ar Floc'h. Aet eo va ger ganeoc'h, Lan. Me ive a zo Izidor em goulou, ha n'eus nemetan... ●(1932) ALMA 99 (L). Peoc'h d'in gant ar re-ze; mes me, Mari ! M'em eus spered, hag a zo paour ! Ar binvidig a zo em goulou. ●(1948) KROB 8/12 (L) *Ab-Sulio. Pehini anezo 'ta, kanfard, e fell dit e c'houlennfen evidout ? / ‑ Soazig, ar verc'h kosa, eo a zo em goulou, Laouig. ●(1949) KROB 13/13 (L) *Ab-Sulio. Siouaz ! Petra a dalv lavaret an dra-ze, peogwir Soaz koant, merc'h fur Janig Maner-ar-C'hoad, eo a oa en e c'houlou... (+ KROB 21/13)
(2) Bezañ (udb. / ub.) en e c'houloù : déranger qqchose, qqn.
●(1866) FHB 90/297a. Ar c'houenchou dreist oll so en ho goulou. ●(1871) CST 13 (L) Y.-V. Gwilhou. Hounnez a oa abaoe pell amzer e goulou an tirant hag alïes en doa savet e zourn outi gant malloziou spontus. ●(1872) ROU 93 (L). Qu'est-ce qui l'offusque ? tr. V. Roudaut «Petra zo (saved) en e c'houlou ?» ●(1890) MOA 363 (L). Qu'est-ce qui l'offusque, tr. J. Moal «petra a zo enn he c'houlou ? - petra 'zo savet enn he c'houlou ?»
●(1911) RIBR 106 (L) K. ar Prat. O terri bep gwech kement tra a gave en e c'houlou. ●(1912) BUAZpermoal 709 (T) Erwan ar Moal. Ar Judevien, o kredi e oa en hent ha golo d'eze, hen diskuilhas evel kristen da Fuscianus. ●(1935) ANTO 111 (T) *Paotr Juluen. Hervez ho tiougan, «An Tornaod», an euzadenn ramzel lonket kement ganti, siouaz, a verdeidi, a zo en ho koulou. ●135. Peurgollet «An Tornaod» keit-all zo 'n o goulou. ●(1957) AMAH 97 (T) *Jarl Priel. D'an diwezh e taolas Niessel an trebe war lerc'h ar billig hag a c'hrad vat e pellaas diouzh ar vro ma veze enni bemdeiz war hent ha bemnoz e goulou ar fardilhon Pilsoudzki. ●(1978) PBPP 2.1/217 (T-Plougouskant). E-barzh ma gouloù emañ, tr. J. le Du «il m'embarrasse /lit. il est dans ma lumière.»
(3) Mervel e vouchig gouloù : mourir doucement.
●(1978) PBPP 2.1/217 (T-Plougouskant). Marvet eo e vouchig gouloù, tr. J. le Du «il s'est éteint doucement.» ●386. /lit. la petite flamme s'est éteinte/
(4) Derc'hel ar gouloù : être présent, être témoin.
●(1952) LLMM 34/43 (Ki-Douarnenez). N'oc'h ket bet o terc'hel ar goulou : ne ouzoc'h ket pep tra.
(5) Soubiñ gouloù : être assoupi.
●(1910) DIHU 58/64 (G) *Mab er Hemenér. Ha taùet er sorbiennour, é ben geton en é jalgod, èl Fanchon Bendoril a pe vé é «soubein goleu» én overen-bred é kreiz en han. ●(1911) DIHU 68/204 (G) *Tujen er Halvé. Hag er bobl e chuéhé é cheleuet dohton : lod e saùé, lo e zeuhliné, lod e vadaillé; er groagé e soubé goleu...
(6) Leskiñ gouloù : être long à dire sa messe.
●(1971) LIMO 6 février (G) *Raf Pondi. ha mam ne houlen ket ma choman de loskein gouleu.
(7) Dever gouloù : faire traîner son travail.
●(1962) TDBP II 99 (T). Hennez a zo eun dever-goulou, tr. J. Gros «c'est une brûleur de lumière (il reste traîner, musarder.»
(8) Gwelet gouloù : voir trente-six chandelles.
●(1937) DIHU 310 Ebrel 245. É ta ma mam a flastrein ar mem bougenneu deu baùad hag en des groeit dein guélet dirak men deulagad kement a ouleu èl ma vè ar en aotér de sul bras er Rozér.
(9) Debriñ gouloù : voir debriñ.
(10) Lakaat e zorn en e c'houloù : voir dorn.
(11) Tremen evel ur vouchig gouloù : voir mouch.
(12) Bezañ gantañ al letern hag ar gouloù : voir letern.
(13) Bezañ war an hent ha gouloù da ub. : voir hent.
- gouloù-bleizgouloù-bleiz
m. Faible lumière.
●(1912) MELU xi 209. Goulou bleiz, tr. «Lumière de loup, mauvais luminaire. (Plounevez-Moëdec).» ●(1915) KZVr 137 - 17/10/15. eur goulou bleiz, tr. «un mauvais luminaire, Plounévez-Moédec.»
- gouloù-bre
- gouloù-deizgouloù-deiz
m.
(1) Aube, point(e) du jour.
●(1633) Nom 226b. Diliculum : le poinct du iour : goulaouen an dez, goulou dez.
●(1659) SCger 34b. crepuscule, tr. «goulou deiz.» ●94a. point du iour, tr. «goulou deiz.» ●128a. A baoue goulou deiz, tr. «des le point du iour.» ●(c.1680) NG 1725. Ouar-dro goleu en dé. ●(1728) Resurrection 1174. Demp breman hon taeric quent ma vo gollo de. ●(1732) GReg 63b. Aube, le point du jour, l'aurore, le crepuscule du matin, les nuées eclairées des rayons du soleil, lors qu'il est à 18 degrez près de l'horizon, tr. «Goulou deiz. Van[netois] Goleü de.» ●(1744) L'Arm 21a. Aube du jour, tr. «Goleu-dé. m.» ●22b. Aurore, tr. «Goleu.. dé. m.» ●84b. Crépuscule, tr. «Chairre-noss ou Goleu-dé.»
●(1829) CNG 74. Hac a chair-noz beta goleu-dé. ●(1849) LLB 280. Ha kent mé ta d'er ger, é splann er goleu dé. ●(1857) GUG 1. Splannein e hra er goleu-dé. ●(1894) BUZmornik 38. Kerkent ha goulou-deiz.
●(1912) BUEV 22. Kentéh èl goleu-dé. ●(1928) TAPO 8. Ha ma n’ho peus ket a c’hoant da veza kannet, ficha ar gweleou, kerkent ha goulou deiz.
(2) Da c'houloù-deiz : à la pointe du jour.
●(1829) IAY 123. An de voarlerc'h da c'holo-de. ●(1857) CBF 35. Da c'houlou deiz, tr. «A la pointe du jour.»
●(1911) BUAZperrot 117. Da c'houlou-deiz e oa eur skrij gwelet an darvoud digouezet e doug an noz. ●(1925) BILZ 173. Da c'houlou-de, an avel a zinerzas eun tammig. ●(1929) MKRN 155. Glao da c'houlou de / Ne zalc'h ket betek kreiste.
- gouloù-koar
- gouloù-lutig
- gouloù-redgouloù-red
m. (?) Feu-follet (?).
●(1958) BRUD 3/10. Gwechall (...) e veze gwelet aliez en noz ar goulou red, eur houlaouenn, o redeg he unan dre ar mêziou.