Devri

Recherche 'go...' : 1101 mots trouvés

Page 14 : de goulennidigezh (651) à goulou-red (700) :
  • goulennidigezh
    goulennidigezh

    f. Interrogation, recherche.

    (c.1500) Cb 76a. [encerg] indagatio / is. g. encerche / ou indagation. b. goulennidiguez.

  • goulennour
    goulennour

    voir goulenner

  • goulennourez
    goulennourez

    voir goulennerez

  • goulerc'h
    goulerc'h

    m.

    (1) Retard.

    (2) Bezañ war ar goulerc'h : avoir du retard.

    (1877) FHB (3e série) 37/292b. Pedi a rear ar re a zo var ar gourlerc'h da baea ho c'hazeten ar c'henta amzer.

  • goulerc'hat
    goulerc'hat

    voir goulerc'hiñ

  • goulerc'her
    goulerc'her

    m. –ion Retardataire.

    (1872) ROU 106a. Traineur, tr. «gourlerc'heur.» ●(1876) TDE.BF 247b. Gourlerc'her, s. m., tr. «Musard, qui est toujours en retard. On dit aussi goulerc'her

    (1931) VALL 416a. Lambin, tr. «goulerc'her.» ●487b. Musard, tr. «goulerc'her.» ●(1949) KROB 14/6. Biel ar Gernevez a zo eur gourlerc'her : e zouar boued-loened a zo c'hoaz da ober... ●(1950) KROB 22/10. Ar zakrist a yelo warlerc'h, evel eur gourlerc'her, gant plad an Anaon.

  • goulerc'hikat
    goulerc'hikat

    v. intr. Traîner à l'arrière.

    (1913) FHAB Eost 242. lod a rank chom da c'hourlerikat, rac buannik ez ear.

  • goulerc'hiñ / goulerc'hat
    goulerc'hiñ / goulerc'hat

    v. intr.

    (1) S'attarder, musarder.

    (1876) TDE.BF 247b. Gourlerc'hi, goulerc'hi, v. n., tr. «Musarder, être toujours en retard.»

    (2) Chom da c'houlerc'hat : rester traîner.

    (1909) KTLR 67. Deiz he varo, eleac'h mond var eun da gaout an Aotrou Doue, e chomaz da c'houlerc'hat.

    (3) Goulerc'hat d'ober udb. : tarder à faire qqc.

    (1923) KNOL 84. Saïk, ar mous saout, a c'hourlerc'he da zont.

  • gouleskiñ
    gouleskiñ

    v. tr. d. Brûler à demi.

    (1732) GReg 123b. Brûler à demi, tr. «Gour-lesqi. pr. Gourlosquet.» ●152a-b. Charbonner, brûler un peu, tr. «Gour-lesqi. pr. gour-losqet.» ●202b. Consumer, brûler à demi, tr. «Gour-lesqi. pr. gourlosqet

    (1927) GERI.Ern 183. gouleski, tr. «brûler légèrement, griller.»

  • gouli
    gouli

    m./f. –où

    (1) Plaie.

    (1464) Cms (d’après GMB 282). Gouli, plaie. ●(1499) Ca 56a. gouli. ●97b. Gouly. g. playe. ●(1557) B I 484. Nouzeux (variante : nouzeux) huy gouly quen bihan / Na sant glan a breman an sall, tr. «vous n’avez si petite plaie qui ne sente tout à fait le sel, maintenant.» ●(1576) Cath p. 17. onygnamentaff he gouliou, tr. «oindre ses plaies.» ●(1621) Mc 84. dre’n tachaou, dren gouliaou. ●(1633) Nom 265a. Vulneris crusta : la crouste d’vne playe : trousquen an gouly.

    (1659) SCger 15a. blessure, tr. «gouli.» ●93a. playe, tr. «gouli p. ou.» ●125a. vlcere, tr. «gouli.» ●151a. gouli, tr. «playe.» ●(c.1680) NG 960. En deues er Groes anduret pem gouilli. ●(1710) IN I 202. ur c’houli nevez great a so eassoc’h da remedia outi. ●(1728) Resurrection 2149. Pa voellin goullio etreit me a credo.

    (1863) GOM 287-288. oc’h he zivisca hac evel ma yoa staguet he zillad oc’h he c’houliou, e refrescont he oll vleçou, hac e lequeont ar goad da redec eus a guement lec’h a so en he gorf. ●(1866) FHB 56/28b. d’ar mare ma’z eo guiridica ar gouliou. ●(1889) SFA 261. Guiridik ive-ta oa ar gouli. ●(18--) SAQ ii 408. o louzaoui ar gouli bilimuz.

    (1907) AVKA 94. Jesus a oa o wellât liez klanvour deus poanio ha goulio. ●(1907) PERS 62. Sempl ha dic’hoad edo dija pa gouezaz eur goall c’houli en he c’har. ●(1911) BUAZperrot 166. diou c’houli en e c’har. ●176. hag e louzaoue d’ezo o gouliou. ●(1916) KANNlandunvez 61/438. Mad eo goulskoude dizelei c’hoaz ar gouli, evit ma vezo koumprenet pegen euzuz eo, ha pegen necesser he barea.

    (2) Blessure.

    (1732) GReg 98b. Blessure, tr. «Gouly. p. goulyou.» ●727b. Plaie, tr. «Gouly. p. goulyou.» ●Il a reçu une plaie mortelle, tr. «Ur gouly marvel èn deus.» ●Renouveler une plaïe, tr. «Dineveza ur gouly

    (1857) CBF 74. Va gouli a boaz, tr. «Ma blessure me fait mal.»

    (3) (botanique) Louzaouenn-ar-goulioù : anthyllis vulnéraire.

    (1879) BLE 222. Anthyllis vulnéraire. (A. vulneraria. L.) Louzaouen-ar-gouliou.

    (1933) OALD 45/214. Louzaouen ar gouliou, tr. «Anthyllis vulnéraire.»

    (4) (religion) Ar pemp gouli : les cinq plaies.

    (1576) H 45. Coulm humbl hegar clouar mary / dre an pemp gouly maz uoe gryet, tr. « Dove humble, kindly, gentle Mary, who was pierced by the five wounds. » ●(1650) Nlou 15. Oll greomp-ny en or, à cor, dan pemp gouly, tr. «Tous faisons honneur, de concert, aux cinq blessures.»

  • gouliamm
    gouliamm

    m. –où Attache des moutons entre la « troell » et le collier.

    (1909) BROU 244. (Eusa) Gouliam, tr. «partie de la corde qui est attachée au cou d'une bête : Gouk-liam

  • gouliañ
    gouliañ

    v.

    I. V. tr. d. Blesser.

    (1499) Ca 97b. [gouly] Jtem plago / gas ac. generis. g. naurer. b. gouliaff.

    (1659) SCger 15a. blesser, tr. «goulia.» ●83a. naurer, tr. «goulia.» ●151a. goulia, tr. «blesser.» ●(1732) GReg 98b. Blesser, tr. «Goulya. pr. goulyet. Van[netois] goulyeiñ.» ●727b. Faire une plaïe à quelqu'un, tr. «Goulya ur re.»

    (1866) FHB 56/25b-26a. he ganna hag he c'houlia kement, ma zeo sur ne jomo ket beo. ●(1876) TDE.BF 243a. Goulia, v. a., tr. «Blesser.» ●(18--) SAQ II 214. goulia kaloun ho tud…

    (1902) MBKJ 72. Ar zoudard a skoas pe a c'houlias kostez Jezus.

    II. V. pron. réfl. En em c'houliañ : se blesser.

    (1732) GReg 98b. Se blesser, tr. «èn em c'houlya. pr. èn em c'houlyet

  • goulias .1
    goulias .1

    adj. Goulafre.

    (c.1718) CHal.ms ii. gouliafre, tr. «lonquer, goulias, gourmand.» ●happe loppin, tr. «lipour pladeu, goulias

    (1904) DBFV 95a. goulias, s., tr. «gouliafre, gourmand (Ch. ms.).»

  • goulias .2
    goulias .2

    s. (phycologie) Algues sur pied.

    (1904) DBFV 95a. goulias, s., tr. «herbier de mer, goémon sur pied (Bul[éon].» ●(1939) DIHU 331/199. Kenavo goulias ha rehiér ! ●golo xiv. goulias : goémon (staget). ●(1941) ARVR 51/2d. Degoéhet omb get kamdro Ambon ha heuli e hramb lehideg Penerù. Kours en dichal é ha ne uélér nameit gouélañni é troein dreist er goulias eit klask ou bouid.

  • gouliek
    gouliek

    adj. Couvert de blessures.

    (1876) TDE.BF 243b. Gouliek, adj., tr. «Couvert de blessures.» ●(1890) MOA 144a. Couvert de blessures, tr. «gouliek, adj.»

  • Goulien
    Goulien

    n. de l. Goulien.

    (1) Goulien.

    (1879-1880) SVE 175. Goulien. ●(1890) MOA 20b. Goulien.

    (1905) ALMA 18. ha gounit a rejont a-bez Goulien, Kleden-ar-C’hap, Plouhinek, Pouldavid, Nevez, ar Merzer. ●(1910) MAKE 1. o chom en eur c’horn bennak eus ar C’hap (…) pe e parrez Goulien pe e hini Beuzeg. ●(1911) BUAZmadeg 834. e Goulien a zo c'hoaz en he hano. ●(1924) ZAMA 97. Kolaïg Dorndu a zo eur c'houeriad diwar ar meaz, o chom en eur c'horn bennak eus ar C'hap, n'em eus ket sonj mat a-walc'h mui pe e parrez Goulien pe e hini Beuzek. ●(1931) FHAB Gouere/270. E bro ar C'hap c'hoaz e kaver listri kizellet er vein e iliz koz Goayen, e Goulien hag e Poullan. ●(1969) LLMM 137/433. Pelloc'h e kavomp Goulien, ur gumun all.

    (2) Formule recueillie à Goulien.

    (1882) SVE 223. Tro, tro meill Kervro ! / Meill Kerharo 'ia en dro. / Ar goukou e kana d'eï, / Ar galc'heï e vala heï, / Ar babous e aoza ioud, / Ha Guillou Rous a zreb tout.

    (1975) BRUD 50/15. Tro, tro, meill Kerharo ! / Meill Kerharo ya endro. / Ar goukou e kana dei, / Ar gerhei e vala hei, / Ar babouz e aoza youd, / Ha Gwillou Rouz a zebr toud !

    (3) Blason populaire : voir Gaoleg.

    (4) Noms de famille.

    (1970) NFBT 80 N°. Goulian. ●607 N° 608. Goulianne. ●N° 609. Goulien.

    (5) [Toponymie locale]

    (1969) LLMM 137/433. ur maner brav ivez : hini Lezoualc'h – distaget Lezouac'h amañ, ha Lezoular-er-Pont, dre benn d'ar vetatezenn. ●137/435. Dirak Goulien, e Kastell-ar-Roc'h, ez eus bremañ ur "Réserve ornithologique".

  • goulien
    goulien

    s. Criblure de blé.

    (1876) TDE.BF 243b. Goulien, s. f., tr. «Criblure de blé.»

  • goulienn
    goulienn

    f. (agriculture) Bord non labouré d'un champ.

    (1876) TDE.BF 243b. Goulienn, s. f. T[régor], tr. «Bande de terre gazonnée que les paysans laissent entre la haie et le dernier sillon.»

    (1910) EGBT 96. goulien, f., tr. «lisière de champ.» ●97. peb unan a lôsk neuze e falz war ar c'houlien hag ac'h a d'e veren. ●(1931) VALL 72b-73a. Bord non labouré d'un champ, tr. «goulienn f.»

  • goulier
    goulier

    m. Celui qui blesse.

    (c.1500) Cb 97b. [gouly] Jdem ou faiseur de rays. b. roedeur / pe goulier.

    (1732) GReg 98b. Celui qui blesse, tr. «goulyèr. p. goulyéryen

  • gouliet
    gouliet

    adj. Blessé.

    (c.1500) Cb 97b. [gouly] Jtem sanciatus / a / um. g. naure / blecie. bri. gouliet. ●Jtem vulneratus / ta / tum. g. naurez / bleciez. b. gouliet.

    (1732) GReg 98b. Etre blesse à mort, tr. «Beza goulyet da'r maro.» ●Avoir soin des blessez, tr. «Cahout sourcy eus ar re goulyet

    (1857) CBF 74. Gouliet oc'h enn ho morzed, tr. «Vous êtes blessé à la cuisse.» ●(1860) BAL 158. Sellit ouz costez Jesus goulied. ●(1879) MGZ 255. he galoun gouliet. ●(18--) SAQ II 428. eur c'hlanvour gouliet.

    (1903) MBJJ 291. eur bern tud gouliet. ●(1907) PERS 330. tud klanv ha gouliet. ●(1920) AMJV 44. Soudarded gouliet.

  • goulius
    goulius

    adj.

    (1) Plein de plaies.

    (c.1500) Cb 97b. [gouly] Jtem plagiosus / sa / sum. g. plain de playes. b. goulius.

    (2) Blessant.

    (1732) GReg 98b. Sujet à blesser quand il frappe, tr. «Goulyus.»●727b. Ce qui est sujet à donner des plaïes, tr. «Goulyus

  • goull .1
    goull .1

    v.

    (1) Vouloir. cf. goulenn .2 & youliñ

    (1794) ABR.goerz 8b. Merzérenti pé ar victoar / Na houllomp quen evit récompanç.

    (1942) DADO 11. A-walc’h, va faotr ! ne c’houllan ket beza moustret ganeoc’h.

    (2) [substantivé] Reiñ e c’houll da ub. : accéder à la demande de qqn. cf. youl

    (1896) LZBt Mae 37. Ha ni bout paët mad annhan, reit d’han he c’houll, na oe ket c’hoaz he benn ervad.

  • goull .2
    goull .2

    voir goulenn .2

  • goull .3
    goull .3

    voir goull .1

  • goulladenn
    goulladenn

    f. –où Demande.

    (1925) LZBt Gwengolo 5. Sonj ho peus marteze eus goulladen an Iliz kaset dre ar bed-holl.

  • goullant
    goullant

    adj. Vide.

    (1901) GKLA 15. Ann ifern, paneved-he, chomfe hanter goulant

  • goullanter
    goullanter

    voir goullonder

  • goullo .1
    goullo .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Vide.

    (1499) Ca 96b. Gollo. g. vuyde. ●(1633) Nom 19a. Lacuna, philtrium : ce peu de vuide qui est à la leure superieure : an plaçcic goullo á so en gueus vhellaff. ●126b-127a. Area, solum, pes planus : place sans bastiment : plaçc ep batimant, placem (lire : placen) goullò.

    (1659) SCger 126b. vuide, tr. «goullo.» ●151a. goulo, tr. «vuide.» ●(1732) GReg 972b. Vuide, tr. «Goullo Van[netois] goule. goliü.» ●(1744) L'Arm 401b. Vide, tr. «Goulihue.» ●A-vide, tr. «Goulihue.» ●(17--) TE 220. ol er fusteu goulihue.

    (1849) LLB 1879. én ou ruchen goulé. ●(1856) VNA 183. je ne pense qu'à mon ventre ; je grogne sans cesse quand il est vide, tr. «ne mès chonge meit a me hov ; me hrognon dalmad a pe vé goulihue.» ●(1877) BSA 216. e deuz taolet eur zell a velconi varzu he scabel goullou !

    (1907) PERS 187. ha da zaouarn a zo goullo. ●(1910) MBJL 72. goullou é evite o ilizo. ●(1926) FHAB Mezheven 209. eur pod goullo. ●(1961) BLBR 133/28. En dourellenn saùet ar un ihuellenn paraviz de zor dal er hastell e ziskoé hé fenestri dismantret ha difoulgahet, haval tré doh poull-lagadeu goulli.

    (2) Goullo-sec'h : complètement vide.

    (1872) FHB 394/230b. lavaret dezhan ema goullou seac'h ialc'h hon aluzennou.

    (1919) FHAB Gwengolo 88. Da c'hodellou zo goullou-sac'h.

    B. sens fig.

    (1) Vain.

    (1862) JKS 255. Neuze ez ai da netra pep preder goullo.

    (1907) FHAB Genver/C'hwevrer 20. Poan goullo. ●(1911) SKRS II 5. henoriou goullo ar bed. ●32. morse ne zigorot nag ho spered d'ar zonjou sod nag ho kaloun d'ar c'hoantegeziou goullo. ●(1911) BUAZperrot 695. Pegeit e chomi c'hoaz da redet varlerc'h traou goullo ? ●(1928) LEAN 29. sonjou goullo.

    (2) Creux, dépourvu de sens.

    (1862) JKS 303. komziou goullo ann dud. ●(1890) MOA 194a. Paroles creuses, tr. «komzou goullo.» ●(1893) IAI 156. marvaillou goullo ar Brotestanted.

    (1911) BUAZperrot 323. ne varver ket abalamour da zorc'hennou goullo. ●(1936) PRBD 131. Setu aze, eur bern rambreou, komzou goullo ! ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 140. ar sarmoniou goullo-se.

    (3) Ober ur c'hammed goullo : faire un faux pas.

    (1847) BDJ 38. He raïo kamed goulho. ●220. He rehont meûr' gamhed goulho. ●(1895) GMB 282. Pet[it] Trég[uier] eur c'hamet goulou, tr. «un pas dans le vide.»

    (1913) KZVr 30 - 28/09/13. «ober ur c'hammad goullo», faire un faux pas, comme quand on trébuche dans un escalier. H[au]t-Trég[orois].»

    (4) Ober ur veaj c'houllo : faire un voyage inutile.

    (1895) GMB 282. Pet[it] Trég[uier] eur veach c'houlou, tr. «un voyage inutile.»

    (5) Ober tro c'houllo =

    (1894) BUZmornik 110. Paour ebed ne rea tro c'houllou enn he zi.

    (6) (en plt d'un poste) Innocupé.

    (1911) BUAZperrot 291. keit ha ma chome goullo ar garg.

    II. Adv.

    (1) Lakaat goullo : vider.

    (1902) PIGO I 76. e-pad ma vo laket goullo bep noz, he hadkavi leun bep beure.

    (2) Bredouille.

    (1900) MSJO 55. kaset en deus goullo divar he dro ar re en em lakea pinvidik. ●(1910) MAKE 4. arabat d'it dont goullo d'ar gear !

    (3) Chalkañ goullo : n'avoir rien à manger, claquer du bec.

    (1936) IVGA 194. tud Pont-'n-Abad aet skuiz o chalkat goullo.

    (4) Loc. adv. E-goullo : à vide.

    (1911) BUAZperrot 616. hag e laoskas anezan da vont d'ar gear e goullo. ●(1920) MVRO 62/1b. An holl listri (…) o devoa renket distrei en-gollo.

    III.

    (1) Ober un dro c'houllo : voir tro.

    (2) Bout sac’h goullo : voir sac'h.

  • goullo .2
    goullo .2

    m.

    (1) Espace vide.

    (1633) Nom 242a. Pomerium : l'espace qui se laisse à l'entour d'vne ville, vuide entre les murs & les maisons : an spaçc á leser voar tro vn kær goullo entre an muryou hac an tiez.

    (1931) VALL 414b. Lacune, tr. «goullo m.»

    (2) Vacuité, vanité.

    (c.1718) CHal.ms iv. vacuité, tr. «goulli

    (1854) MMM 349. Graç Doué a ro deomp da anaout ar falsentes, ar goullo, an neant eus a vadou ar bed.

    (3) Leun a c'houllo : sans avoir rien pris.

    (1917) KZVr 220 - 20/05/17. Ar bagou a zo deuet en aod leun a c'houllo, n'o deus ket paket eun drên, tr. «la pêche a été nulle. Douarnenez.»

  • goulloadur
    goulloadur

    m. –ioù Vidange.

    (1732) GReg 240b. Cure, vuidange d'immondices, tr. «goulloadur.» ●972a. Vuidanges, ce qu'on tire en vuidant un lieu, tr. «Goulloadur. p. you. Van[netois] gouliüadur. p. yéü

  • goulloded
    goulloded

    f. Vacuité.

    (1744) L'Arm 394b. Vacuité, tr. «Goulihdætt

  • goulloder
    goulloder

    m. Vacuité.

    (1932) ANDOgwal 41. goulloder hec'h ene hiraezus.

  • goulloenn
    goulloenn

    f. –où Lacune.

    (1931) VALL 414b. Lacune, tr. «goullôenn f.»

  • goulloet
    goulloet

    adj. Vidé.

    (1499) Ca 96b. Golloet g. vuydez. (…) g. euacuez. b. golloet.

  • goulloiñ
    goulloiñ

    v. tr. d. Vider (un récipient).

    (1732) GReg 972b. Vuider, desemplir, tr. «Goulloï. pr. goulloët. Van[netois] gouliüeiñ.» ●(1744) L'Arm 401b. Vider, tr. «Goulihuein.» ●(17--) TE 220. ha goulihuet ag en yvl e hoès ér fusteu-hont, bèed quene veint ol carguet.

    (1894) BUZmornik 491. el leac'h ma c'houlloas he ialc'h.

    (1906) CDFi octobre. o c'houllôi ur voutailhad gant va mignoned. (d'après KBSA 121). ●(1906) KANngalon Kerzu 284. Ar c'hefiou a oue goullouet.

    ►sens fig. Vider (son cœur), se vider (l'esprit).

    (1838) OVD 121. é ma rèt a-grèn ou goulihuein [caloneu]. ●(1855) BDE 767. gouléamb hur spered hag hur halon a ol er péh ou dalh én arvar.

  • goullonder .1
    goullonder .1

    adj.

    (1) Vide.

    (1906) BOBL 03 novembre 110 (stagadenn)/2c. Goullanter hirio da gadorik ! ●(1928) BREI 61/2d. eur prezeb goulanter

    (2) sens fig. (Place) libre.

    (1933) OALD 45/197. Red e vije gortoz eur plas goullanter e pad 5 miz.

  • goullonder .2
    goullonder .2

    voir goullonderiñ

  • goullonderiñ / goullonder
    goullonderiñ / goullonder

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Vider (un récipient, une boutique, etc.).

    (1464) Cms (d’après GMB 282). golloenter. ●(1499) Ca 96b. Gollonder. g. vuyder. l. vacuo / as. ac.

    (1659) SCger 126b. vuider, tr. «goulonder p. goloet.» ●151b. goulonder, tr. «vuider.» ●(1732) GReg 972b. Vuider, desemplir, tr. «goullonder. pr. goullonderet

    (1834) SIM 172. epad ma c'houlonterimp etrezomp ur podad gist. ●(1866) FHB 73/162b. ep goulonderi ar c'houenchou. ●(1877) EKG I 228. goullonderi diou bodezad guin-ardant. ●(1889) ISV 341. goullonder a rea he scudel buhana ma c'helle.

    (1902) PIGO I 76. red e vo d'id goullountrenni bemde ar variken. ●(1907) PERS 363. stalliou Ars a oa goulonteret.

    (2) Vider, libérer (un endroit) de ses occupants.

    (1889) ISV 450b. Goulounder a reomp ar c'heriou.

    (1906) KANngalon Kerzu 280. goullonder ar purkator ha savetei ar bed oll. ●(1915) HBPR 121. ober eul lezen evit goulounder ar c'houentchou.

    (3) Retirer (ce qui se trouve dans qqc.).

    (1774) AC 89. Mar de maro [ar buguel] e digorer croguen e pen, ac e oulanterer e cervel, tr. «S'il est mort, on ouvre le crâne, & on vuide le cerveau.» ●111. goullonder an dour, tr. «vuider les eaux.»

    (4) (cuisine) Vider, effondrer.

    (1869) HTC 109. digorit ha goullonderit ar pesk.

    II. V. intr. Se vider.

    (1906) BOBL 21 juillet 96/3e. ar grignoliou a c'houlanter, hag an edou a zeu da rouesaat var ar marc'hajou.

  • goulloüs
    goulloüs

    adj. Vidable.

    (c.1500) Cb. [puncaff] Jtem hic et hec hausibilis et hoc / e. g. epuisable vuydable leuable. b. goullous.

  • goulosk .1
    goulosk .1

    adj. (Blé) charbonné.

    (1895) GMB 286. pet[it] Trég[uier] gourlosk et goulosk ou it gourlosket.

  • goulosk .2
    goulosk .2

    s. (pathologie végétale) Charbon du blé.

    (1919) KZVr 355 - 21/12/19. Duan. En Tréguier : korbon et goulosk, gourlosk. ●(1931) VALL 111b. charbon du blé, tr. «gourlosk, goulosk T[régor].»

  • goulosket
    goulosket

    adj. (Blé) charbonné.

    (1895) GMB 286. pet[it] Trég[uier] it gourlosket, blé charbonné.

    (1919) KZVr 355 - 21/12/19. ed goulosket, gourlosket, tr. «blé charbonné.»

  • gouloù .1
    gouloù .1

    adj.

    (1) Adj. Brillant.

    (1557) B I 167. Dez mat golou a glan coudet / Dich pepret parfet a pedaff, tr. «je vous souhaite pour toujours, de bon cœur, bon jour et joie.»

    (2) Adv. Bemdez-c'houloù : tous le jours.

    (1727) HB 208. Bemdez-c'houlou hep faut. ●(1732) GReg 546a. Tous les jours, tr. «bemde-c'houlou.» ●(1792) BD 3670. pere aret bemde gollo, tr. «que vous faites tous les jours.»

    (1867) MGK 68. hep tamm bara, hep liard bemdez-c'houlou. ●(1870) FHB 288/212a. Bemdes houlo eta, ni bedo Doue.

  • gouloù .2
    gouloù .2

    m. gouleier

    I.

    A.

    (1) Lumière.

    (1499) Ca 96b. Golou. g. lumiere. ●102b. g. lumiere. b. golou. ●(1575) M 1954. Maz ehet hep rigol, dan scol maz eux golou, tr. «Pour aller, sans faute, au séjour où est la lumière.» ●(1621) Mc 3. diguicit em eneu an goulou ves ho guiryonez. ●(1650) Nlou 103. An goulaou enauet, tr. «allumée la lumière.» ●(1633) Nom 222b. Lux, lumen : lumiere : goulou, sclærigen.

    (1659) SCger 151a. goulou, tr. «lumiere.» ●(c.1680) NG 1970. Guelet er goleu ne alle quet. ●(1732) GReg 546a. Jour, lumiere, tr. «Goulou. (Treg[or] golo.) Van[netois] golëu.» ●586b. Lumiere, tr. «goulou

    (1903) MBJJ 6. sklerijen ar golo.

    (2) Ouzh ar gouloù : à la lumière.

    (1934) BRUS 92. A la lumière, tr. «doh er goleu

    (3) Lakaat (ul levr) er gouloù : éditer (un livre).

    (1576) Gk I 212. Ves ma costez mé a desirhé an leur-man euel maz edy, ez vé laquaet en golou, hep ober nep mention ves ma hanu. ●(1612) Cnf.epist. 7. laquat an leffric-man en goulou (ma breudeur quer) eguit profit d'on eneffou oll.

    (1659) SCger 97b. produire, tr. «laquat e goulou.» ●(1732) GReg 321b. Ce livre a eu plusieurs Editions, tr. «Al levr mâ a so bet meur a veach lecqeat ê goulou. ●546b. Mettre un Livre au jour, l'imprimer, tr. «Lacqât ul levr ê goulou.» ●586b. Mettre un livre en lumiere, tr. «Lacqaat ul levr ê goulou

    (4) Lakaat ouzh ar gouloù : mettre aux enchères.

    (1907) KANngalon Even 423. Ma ne fell ket dezhan, e vo lakeat oc'h ar goulou evit beza fermet.

    (5) Bezañ en hent ha gouloù d'ub. = direnkañ.

    (1919) LZBt Du 32. Mes eun de ne oe ken sellet [ar sklav klanv] nemet evel eun dra didalvoud, en hent ha golo d'an holl.

    (6) Bezañ e gouloù ub. : être dans le jour de qqn.

    (1732) GReg 546b. Vous m'ôtez le jour, tr. «Ez ma ouc'h èm goulou

    (7) Chom enaouet war e vrasañ gouloù : rester en éveil.

    (1924) ZAMA 204. Met penn hag empenn eul lakepotig a zeiz vloaz, skuiz a gorf, a chom enaouet war e vrasa goulou, pa zilenner dirazan traou evel ma tilennas Tomaz ar Gervini.

    B. Loc. adv. Mintin-c'houloù : très tôt, de bon matin.

    (1727) HB 28. Mintin-c'houlou d'am c'hlasq nep a savo, / Eme Zoue, a dra sur am c'havo. ●(1744) L'Arm 233b. Bien-matin, tr. «Mitin-goleu

    (1929) FHAB Genver 31. Houman a yea mintin c'houlou, a-raok ma veze sec'het ar c'hlizenn diwar ar geot.

    II.

    (1) Bougie, chandelle, cierge.

    (1650) Nlou 140. Mary dinoas à ganas peur hasaou, / Hon guir Autraou, hep goulaou enaouet, tr. «l'innocente Marie enfanta très respectueusement, / notre vrai seigneur, sans lumière allumée.»

    (1856) VNA 102. la chandelle sera aussi éteinte bientôt, tr. «er goleu e voue hué marhue imbér.» ●(1860) BAL 161. un doucher venn, goulou bennig'ed.

    (1902) PIGO I 47. E c'holo en e zorn. ●(1907) FHAB Gwengolo 194. daou c'houlou bras. ●(1908) PIGO II 173. pevar c'holo, daou a bep tu. ●(1912) BUAZpermoal 373. ar penn santel a ra adarre tro an iliz-veur, ar gristenien ouz e heul gant goleier. ●(1954) VAZA 16. E-pad ar brezel diwezhañ, ne veze du-mañ na tredan, na gouloù, na rousin.

    (2) (religion) Gouel Itron Varia ar Gouloù : la chandeleur.

    (1891) MAA 180. da c'houel Itroun Varia ar Goulou, pe Jandelour.

    III. [au plur.]

    (1) Bougies.

    (1907) KANngalon Mezheven 429. Ar goulou var elum, dre ma uzont nebeut a nebeut. ●(1911) SKRS II 212. Ar goulou var elum, dre ma uzont nebeut a nebeut.

    (2) Penn gouloù : bougie.

    (1835) AMV 71. en eur zerhel en e zorn eur penn goulou.

    IV.

    (1) Bezañ (udb. / ub.) en e c'houloù : désirer qqchose, qqn.

    (1927) TSPY 9 (L) L. ar Floc'h. Aet eo va ger ganeoc'h, Lan. Me ive a zo Izidor em goulou, ha n'eus nemetan... ●(1932) ALMA 99 (L). Peoc'h d'in gant ar re-ze; mes me, Mari ! M'em eus spered, hag a zo paour ! Ar binvidig a zo em goulou. ●(1948) KROB 8/12 (L) *Ab-Sulio. Pehini anezo 'ta, kanfard, e fell dit e c'houlennfen evidout ? / ‑ Soazig, ar verc'h kosa, eo a zo em goulou, Laouig. ●(1949) KROB 13/13 (L) *Ab-Sulio. Siouaz ! Petra a dalv lavaret an dra-ze, peogwir Soaz koant, merc'h fur Janig Maner-ar-C'hoad, eo a oa en e c'houlou... (+ KROB 21/13)

    (2) Bezañ (udb. / ub.) en e c'houloù : déranger qqchose, qqn.

    (1866) FHB 90/297a. Ar c'houenchou dreist oll so en ho goulou. ●(1871) CST 13 (L) Y.-V. Gwilhou. Hounnez a oa abaoe pell amzer e goulou an tirant hag alïes en doa savet e zourn outi gant malloziou spontus. ●(1872) ROU 93 (L). Qu'est-ce qui l'offusque ? tr. V. Roudaut «Petra zo (saved) en e c'houlou ?» ●(1890) MOA 363 (L). Qu'est-ce qui l'offusque, tr. J. Moal «petra a zo enn he c'houlou ? - petra 'zo savet enn he c'houlou

    (1911) RIBR 106 (L) K. ar Prat. O terri bep gwech kement tra a gave en e c'houlou. ●(1912) BUAZpermoal 709 (T) Erwan ar Moal. Ar Judevien, o kredi e oa en hent ha golo d'eze, hen diskuilhas evel kristen da Fuscianus. ●(1935) ANTO 111 (T) *Paotr Juluen. Hervez ho tiougan, «An Tornaod», an euzadenn ramzel lonket kement ganti, siouaz, a verdeidi, a zo en ho koulou. ●135. Peurgollet «An Tornaod» keit-all zo 'n o goulou. ●(1957) AMAH 97 (T) *Jarl Priel. D'an diwezh e taolas Niessel an trebe war lerc'h ar billig hag a c'hrad vat e pellaas diouzh ar vro ma veze enni bemdeiz war hent ha bemnoz e goulou ar fardilhon Pilsoudzki. ●(1978) PBPP 2.1/217 (T-Plougouskant). E-barzh ma gouloù emañ, tr. J. le Du «il m'embarrasse /lit. il est dans ma lumière.»

    (3) Mervel e vouchig gouloù : mourir doucement.

    (1978) PBPP 2.1/217 (T-Plougouskant). Marvet eo e vouchig gouloù, tr. J. le Du «il s'est éteint doucement.» ●386. /lit. la petite flamme s'est éteinte/

    (4) Derc'hel ar gouloù : être présent, être témoin.

    (1952) LLMM 34/43 (Ki-Douarnenez). N'oc'h ket bet o terc'hel ar goulou : ne ouzoc'h ket pep tra.

    (5) Soubiñ gouloù : être assoupi.

    (1910) DIHU 58/64 (G) *Mab er Hemenér. Ha taùet er sorbiennour, é ben geton en é jalgod, èl Fanchon Bendoril a pe vé é «soubein goleu» én overen-bred é kreiz en han. (1911) DIHU 68/204 (G) *Tujen er Halvé. Hag er bobl e chuéhé é cheleuet dohton : lod e saùé, lo e zeuhliné, lod e vadaillé; er groagé e soubé goleu...

    (6) Leskiñ gouloù : être long à dire sa messe.

    (1971) LIMO 6 février (G) *Raf Pondi. ha mam ne houlen ket ma choman de loskein gouleu.

    (7) Dever gouloù : faire traîner son travail.

    (1962) TDBP II 99 (T). Hennez a zo eun dever-goulou, tr. J. Gros «c'est une brûleur de lumière (il reste traîner, musarder.»

    (8) Gwelet gouloù : voir trente-six chandelles.

    (1937) DIHU 310 Ebrel 245. É ta ma mam a flastrein ar mem bougenneu deu baùad hag en des groeit dein guélet dirak men deulagad kement a ouleu èl ma vè ar en aotér de sul bras er Rozér.

    (9) Debriñ gouloù : voir debriñ.

    (10) Lakaat e zorn en e c'houloù : voir dorn.

    (11) Tremen evel ur vouchig gouloù : voir mouch.

    (12) Bezañ gantañ al letern hag ar gouloù : voir letern.

    (13) Bezañ war an hent ha gouloù da ub. : voir hent.

  • gouloù-bleiz
    gouloù-bleiz

    m. Faible lumière.

    (1912) MELU xi 209. Goulou bleiz, tr. «Lumière de loup, mauvais luminaire. (Plounevez-Moëdec).» ●(1915) KZVr 137 - 17/10/15. eur goulou bleiz, tr. «un mauvais luminaire, Plounévez-Moédec.»

  • gouloù-bre
    gouloù-bre

    m. =

    (1938) DIHU 321/44. Én un hantulér gouleu-bré.

  • gouloù-deiz
    gouloù-deiz

    m.

    (1) Aube, point(e) du jour.

    (1633) Nom 226b. Diliculum : le poinct du iour : goulaouen an dez, goulou dez.

    (1659) SCger 34b. crepuscule, tr. «goulou deiz.» ●94a. point du iour, tr. «goulou deiz.» ●128a. A baoue goulou deiz, tr. «des le point du iour.» ●(c.1680) NG 1725. Ouar-dro goleu en dé. ●(1728) Resurrection 1174. Demp breman hon taeric quent ma vo gollo de. ●(1732) GReg 63b. Aube, le point du jour, l'aurore, le crepuscule du matin, les nuées eclairées des rayons du soleil, lors qu'il est à 18 degrez près de l'horizon, tr. «Goulou deiz. Van[netois] Goleü de.» ●(1744) L'Arm 21a. Aube du jour, tr. «Goleu-dé. m.» ●22b. Aurore, tr. «Goleu.. dé. m.» ●84b. Crépuscule, tr. «Chairre-noss ou Goleu-dé

    (1829) CNG 74. Hac a chair-noz beta goleu-dé. ●(1849) LLB 280. Ha kent mé ta d'er ger, é splann er goleu dé. ●(1857) GUG 1. Splannein e hra er goleu-dé. ●(1894) BUZmornik 38. Kerkent ha goulou-deiz.

    (1912) BUEV 22. Kentéh èl goleu-dé. ●(1928) TAPO 8. Ha ma n’ho peus ket a c’hoant da veza kannet, ficha ar gweleou, kerkent ha goulou deiz.

    (2) Da c'houloù-deiz : à la pointe du jour.

    (1829) IAY 123. An de voarlerc'h da c'holo-de. ●(1857) CBF 35. Da c'houlou deiz, tr. «A la pointe du jour.»

    (1911) BUAZperrot 117. Da c'houlou-deiz e oa eur skrij gwelet an darvoud digouezet e doug an noz. ●(1925) BILZ 173. Da c'houlou-de, an avel a zinerzas eun tammig. ●(1929) MKRN 155. Glao da c'houlou de / Ne zalc'h ket betek kreiste.

  • gouloù-koar
    gouloù-koar

    m. gouleier-koar Bougie.

    (1732) GReg 150a. Chandelle de cire, tr. «Goulou coar

    (1878) EKG II 21. eur pennadik goulou koar.

    (1933) ALBR 78. sklerijenn goleier koar.

  • gouloù-lutig
    gouloù-lutig

    m. Lumignon.

    (1903) MBJJ 175. na roont ket muioc'h a sklerijen evit golo lutik. ●(1924) BILZbubr 41/943. e-kichen ar goulou-lutig. ●951. da c'houeza e c'houlaouenn-lutig. ●(1942) DRAN 143. Ne sklerie mui ar stered en oabl nemet evel goulou-lutig.

  • gouloù-red
    gouloù-red

    m. (?) Feu-follet (?).

    (1958) BRUD 3/10. Gwechall (...) e veze gwelet aliez en noz ar goulou red, eur houlaouenn, o redeg he unan dre ar mêziou.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...