Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 29 : de gong (1401) à gorenn-heol (1450) :- gong
- gonistagonista
v. = (?) coquille pour c'hwistañ (?).
●(1935) BREI 389/4a. "Kapabl" eo ar re-ze da c'honista !...
- gonn .1gonn .1
voir goann
- gonn .2gonn .2
forme verb. le plus souvent au négatif. Je sais.
●(1530) J 114a. Rac ne gonn tenn na cas a penn ennhaf, tr. « car je ne trouve rien en lui qui mérite la peine de mort. » ●(1530) Pm 56c (Tremenuan). Ha negonn quet pebez tra voe, tr. « Et je ne sais pas ce que ce fut » ●(1575) M 2769. Na negonn quet parfet petra, / Anezy à contiff muyha, tr. « Et je ne sais pas bien ce que / J’en conterai de préférence. » ●(1612) Cnfepist 36. rac né goun quet ober na carmou na rymou, tr. (E. Ernault) « car je ne sais faire ni vers, ni rimes ».
●(18--) ALB (FHAB du/kerzu 1941 p. 100a). N’oun dare kals e pe gostez / Kredabl e tu menez-Are.
- gonoñs .1gonoñs .1
adj.
I. (en plt de qqc.)
(1) (en plt d'un terrain, d'une récolte) D'un faible rendement.
●(1868) FHB 180/189b. ne maint ket tud a-voalc'h d'he labourat, ha setu e vez gonoz an eost gant-ho ! ●(1869) FHB 247/302a. En douarennou gonosoc'h, disteroc'h, ho devezo boued anevaled.
●(1900) KZVr 104. (Perwenan) Eur mignon euz Pervenan a skriv d'imp : Aman ar gir «gonest» evid «dister» nan eo ket anaveet. Laret e ve «gonons» a dalv «used» ha «dister». Da skouer : «ar patatez a zo gononsoc'h evit ar bloaz evit warlene.
(2) Usé.
●(1900) KZVr 104. (Perwenan) Eur mignon euz Pervenan a skriv d'imp : Aman ar gir «gonest» evid «dister» nan eo ket anaveet. Laret e ve «gonons» a dalv «used» ha «dister». Da skouer : «Arru eo gonons ma vorpand.
(3) Peu abondant.
●(1896) LZBt Meurzh 22. an aluzenno-ze memez tra n'arrifont ket da dapout ar gont 'vel m'eo dleet, marteze zoken 'vont gonosoc'h gwech pe gwech-all.
II. (en plt de qqn)
(1) Amaigri par une mauvaise santé, faible, débile.
●(1929) BREI 13 janvier 2a. o c'houlenn digant ar vamm penôz e oa ar bed gant he zammik merc'h o tiziritan gant al langiz – Amgav eo, emei, dop, gwer, gonoz. ●(1931) VALL 183a-b. Débile, tr. «gonas ou gonos T[régor].» ●291a. Faible, tr. «gonos, –nas, –nes.» ●(1947) TNOG 5/23. Gonos, ag. : dinerzh, erru pell ganti, diwar-benn un den klañv. Bro Blistin, Logivi-Plougras.
●(2000) PCRMM 721. (Plougastell-Daoulaz) Il arrive aussi qu'une trop grande maigreur mais aussi une mauvaise tenue, due à la maladie ou à d'autres raisons, abus d'alcool par exemple, fasse dire d'un homme, hors de sa présence, «qu'il est parti gononz» («ed e gononz»).
(2) Prostré.
●(1931) VALL 600b. Prostré, tr. «gonos.»
(3) Rachitique.
●(1931) VALL 615b. Rachitique, tr. «gonos (–nas, –nes) T[régor].»
- gonoñs .2
- gonoñsaat
- goñs
- goñvorgoñvor
m.
(1) Mesure, bord.
●(1752) PEll 351. Gônvor. M. Roussel m'a appris ce mot : & que l'on dit en son pays de Léon Dreist gônvor, au-dessus de la mesure. ●352. Gôr, Bord de quelque vaisseau.
●(1847) BDJ 207. gonvor faos. ●(1857) HTB 26. Pep unan a dlee dastum bemdez eur muzurad hanvet gomor. ●(1867) FHB 129/196b. diouc'h ar gomor. ●(1876) TDE.BF 238b. Goñvor, gor, s. m., tr. «Meseure servant à déterminer la quantité, bord d'un vase.»
(2) Dreist-goñvor : par-dessus la mesure.
●(1752) PEll 351. on dit en son pays de Léon Dreist gônvor, au-dessus de la mesure. ●352. Dreist gôr, au-dessus du bord.
●(1876) TDE.BF 238b. Dreist goñvor., tr. «plus que la mesure, par-dessus le bord.»
●(1933) TREM 101. Ho torfed divezan / An eus karget dreist gor justis ho Toue.
- goñvoradgoñvorad
m. –où Contenu de la mesure nommée «goñvor».
●(1867) FHB 129/196b. eur gomorad dre zen. (Var dro pevar liour). ●196b-197a. daou c'homorad dre bep den.
- gopgop
m. Petite hache des sabotiers.
●(1982) HYZH 147/18. (Treboull) Ar gop zo giz ur vouc'hal vihan. ●21. ar gop. An dra-se zo giz (…) ur vouc'hal vihan da ober stumm ar votez.
- goprgopr
m./f. –où
I. M./F.
A.
(1) Gage, salaire.
●(1499) Ca 91a. Garredon. vide in gopr cest tout vng. ●95a. Gobr in gopra vide. ●96b. loyer de marinyer. britonice. gopr merdeat. ●(1575) M 3558. Han gobre so bras, tr. «Et le salaire est grand.» ●(1633) Nom 192a. Auctorare militem, sacramento obligare, stipendio obligare : obliger par gages : obligaff dre gagou pe dre gobr. ●204a. Honorarium : salaire honneste : salær honest, gobr dereat.
●(1659) SCger 61a. gage recompense, tr. «gopr.» ●107b. salaire, tr. «gobr.» ●(1732) GReg 444b. Gage, salaire de serviteurs, tr. «gopr.» ●Gage, salaire de journalier, tr. «Gopr.» ●445a. J'ai cinq sous par jour de gages, tr. «Pemp guënnecq gopr èm eus bep dez.» ●Gager des serviteurs, tr. «rei gopr da servicheuryen.» ●A combien avez-vous gagé ce valet ? tr. Peguement a c'hopr a roït-hu bep bloaz d'ar mevel-hont ?» ●788b. Recompense salaire, loïer, tr. «Gobr. p. gopraou, gobrou. Van[netois] gobr. p. gobréü.» ●840a. Salaire, tr. «Gobr.» ●863b. Le salaire des serviteurs & servantes, tr. «Gopr.» ●(1790) MG 172. É obr e zougai ma vezai bet maguét ur vuoh dehou én ti. ●197. bout bet caus de unan manquein ur gobr. ●(1792) HS 329. gobreu mat ar er mézeu.
●(1856) VNA 170. il n'est pas rare de voir des servantes sacrifier leurs gages pour s'habiller à la mode, tr. «n'en dé quet gloeàu gùélet matéhion é laquat ou gobreu de hum husquein revé er guis.» ●(1857) CBF 57. Dek gopr dervez a dle d'in, tr. «Il me doit dix journées de travail.»
●(1907) PERS 103. gant ar memez gobrou. ●(1909) FHAB Mezheven 165. rag ar blasennerien, ma ranker o faëa, en anv, dek real pe eur skoed, hag ouspenn alies, goude o beva, a c'hounid ervad o gôpr. ●(1963) LLMM 99/268. gant ma vije brokus a-walc’h e c’hopr.
(2) Place, maison pour laquelle on travaille en échange d'un salaire.
●(1790) MG 80. disprisein e rér ur ridour, péhani ne zalh é gopr er bet.
(3) Loyer, prix de louage, de location.
●(c.1500) Cb 97a. [gopra] Jtem hoc naulum / li. g. louyer de nef. b. gopr lestr.
●(1659) SCger 74a. loier, tr. «gopr.»
(3) Récompense.
●(14--) N 593-594. gobr an pechet bepret pan commeter / eo bout dafnet ha laquet en heder, tr. «La récompense du péché toujours, quand on le commet / C’est d’être damné et mis en enfer.» ●(1530) J p. 83b. Eguyt gobr e drouc / Ere e gouzouc / Ef enem crougas, tr. «une corde au cou, juste prix de son crime, il se pendit.»
●(1659) SCger 151a. gopr, tr. «recompense.»
●(1862) JKS 35. ar c'hopr a c'hedomp. ●(1866) LZBt Ebrel 101. Gobr a rer c'hoaz, hirie ann de, da biou-bennag a lakao etre daouarn ar vestro, eur penn kristen.
B.
●(18--) SBI II 224. Me (...) / Raï' d'ezhan gwall c'hobr ha bleud groz, tr. «Prélevant (sur son sac) bonne mesure et moulant gros.»
II. [en locution]
A.
(1) Terriñ e c'hopr, terriñ gopr ub. : rompre son engagement.
●(1790) MG 63. Ne laran quet deoh torrein hou c'obr ; mæs quemér ur mestr-aral.
●(1939) RIBA 78. de oulen get er vistr torrein gopr ou «faotr».
(2) Ober gopr gant ub. =
●(1790) MG 76. mar acomplissét er gobr e hoès groeit guet hou Croueour.
(3) Kavout gopr : trouver un engagement.
●(1790) MG 80. ur servitour mat e gav gobr partout.
(4) Bezañ diouzh gopr : être à l'embauche.
●(1911) BUAZperrot 896. abalamour m'ema diouz gopr.
(5) E gopr : en location.
●(1915) LIKA 3. (Groe) our ganpr em ès é gopr.
(6) Ober ur gopr : se gager.
●(1790) MG 172. Er hettan gobr e mès-mé groeit, e oai é ti ur hrokand, péhani en doai ur goas, hac e lairai é væstr a glei hag a ziheu.
B. Àr c'hopr.
(1) Reiñ àr c'hopr : louer.
●(c.1718) CHal.ms ii. Loüer des meubles, tr. «rein, pe quemer merblag' ar c'hobr'.»
●(1861) BSJ 149. er huiniéguerion fal de béré en doé (…) reit é huiniêg ar hobr.
(2) Kemer àr c'hopr =
●(c.1718) CHal.ms ii. Loüer des meubles, tr. «rein, pe quemer merblag' ar c'hobr'.»
(3) (En em) lakaat àr c'hopr = (en em) c'hopra.
●(1861) BSJ 313. Nezé en hum laquas ar hobr guet un dén ag er vro-hont péhani er hassas de hoarn er moh. ●317. ean hum laquas ar hobr guet unan ag er vro-hont.
●(1907) BSPD I 10. ma oé bet ret tehon, eit gounid é vouid, hum lakat ar hobr get ur poéhour bara. ●264. eit gounit é vara, hum lakat ar hopr. ●(1907) BSPD II 506. Eit gounid é vara, lakeit e oé bet ar hobr get un Eutru hag e oé mestr én un hospital.
(4) Lakaat, reiñ udb. àr c'hopr gant ub. =
●(1861) BSJ 148. Un tad a fameil (...) en doé laqueit é huiniêg ar hobr guet gùiniéguerion.
(5) En em ober àr c'hopr =
●(c.1718) CHal.ms ii. un Iournalier se loüe, tr. «un deuehour en him ra ar c'hobr'.»
(6) Ober àr c'hopr =
●(c.1718) CHal.ms ii. Loueur de Cheuaus, tr. «en hani a ra Roncet ar c'hobr'.»
- gopr-eost .1gopr-eost .1
adj. Gagé pour la moisson.
●(1931) VALL 474a. gagé ainsi [pour la moisson], tr. «gopr-eost.»
- gopr-eost .2gopr-eost .2
m. (agriculture) Salaire de la moisson.
●(1876) TDE.BF 238b. Gopr-eost, s. m., tr. «Salaire de la moisson.» ●Kemeret e gopr-eost, tr. «A la lettre, prendre (un homme) au salaire de la moisson, le louer pour le temps de la moisson.» ●(1890) MOA 279a. Se mettre en gâges d'août (se louer pour la récolte), tr. «mont da c'hopr-eost.»
- gopra / gopraatgopra / gopraat
v.
I. V. tr. d.
A. (en plt de qqn)
(1) Gager, engager, prendre à gages.
●(1499) Ca 95a. Gobr in gopra vide. ●Gopra. g. loyer.
●(1732) GReg 444b-445a. Prendre des journaliers à gage, loüer des gens à la journée, tr. «Gopra tud. pr. gopret. gopraat devezouryen. pr. gopreët. van[netois] gopra gounidyon. gopreiñ devehouryan.» ●(1790) MG 197. unan en dehai hoand d'hé gopra. ●219. péré-zou gopreit, haval vehai, guet en diaul. ●(17--) TE 246. er faus Grechénion péré-zou gopreit guet-ou eit dannein ou berdér.
●(1865) LZBt Gouere 14. ma c'hen breudeur misionerien a c'hopraaz tud evit dougen ac'hanon. ●(1879) GDI 128. ou goprat ne vern é péh léh ha ne vern é péh condition.
●(1907) AVKA 216. den nan eus gopraet anom. ●(1913) FHAB Meurzh 76. gopreet e vezint ganen a zoare. ●(1923) FHAB Genver 39. tud gopraet ganeomp.
(2) Payer, salarier.
●(1732) GReg 788b. Recompenser, donner le salaire, tr. «Gopraat. pr. gopreët.»
●(1857) CBF 84. Ha gopraet mad int ann diou-ma ? tr. «Cest deux-là sont-elles bien payées ?»
(3) Récompenser.
●(1659) SCger 151a. gopraat, tr. «recompenser.»
●(1928) FHAB Meurzh 119. an Aotrou Doue a oar gopraat ha kastiza e vugale.
►absol.
●(1847) FVR 232. Roue ann Env en deuz ann hir-bad evit gopraat ha kastiza.
B. (en plt de qqc.)
(1) Louer, prendre en location.
●(c.1718) CHal.ms ii. Loüer des meubles, tr. «gopra meurblag'.» ●(1790) MG 159. me opras ur harroche. ●(17--) TE(2) 464. Ean e chomas é Rom deu vlai, én un ti en doai gopreit.
(2) [en apposition à l'inf.] À louer.
●(c.1718) CHal.ms ii. Loueur de Cheuaus, tr. «un deen a fourniss' ronset gopra.»
II. V. intr.
(1) Se gager, être pris en gages.
●(1790) MG 76. ne vér quet mui ér stad de opra. ●111. e zou bet revinnét, hac oblijet de monèt de opra. ●(1792) HS 328. obliget de gasse lod à hou bugale de opra.
●(1839) BESquil 300. ean e yas de hoprat, é calité a vugul.
●(1902) LZBg Gwengolo 236. e vé disket ur vechér benak dehé, pé ou hasér de hoprat.
(2) (en plt d'un meunier) Prélever une partie de la mouture.
●(1857) CBF 68. Diwallit ne c'hoprafac'h re, tr. «Gardez-vous de nous prendre trop.»
III. V. pron. réfl. En em c'hopra : se gager.
●(c.1718) CHal.ms ii. un Iournalier se loüe, tr. «hi un deuehour him c'hopra.» ●(1790) MG 63. De Zoué é teliét hum opra. ●(17--) TE 399. contraign oai bet dehou hum opra d'ur fermour.
●(1867) LZBt Gouere 328. hag enn eur stal e oa en em c'hopreet. ●(1896) HIS 31. hag hum hopras devout bugul-seud.
- gopraad
- gopraatgopraat
voir gopra
- gopradurgopradur
m. –ioù Récompense, salaire.
●(1923) SKET I 138. Hag, en abeg da ze, e roïn d'ezo ar gopradur-dreist.
- gopraergopraer
m. –ion
(1) Mercenaire, qui perçoit un salaire en contrepartie d'un travail.
●(c.1500) Cb 97a. [gopra] Unde hic stipendarius / rij. g. souldoyer. b. gopraer. ●(1521) Cc. [gopra] Unde hic stipendarius rij. g. souldoyer. b. gopraeur.
●(1732) GReg 616b. Mercenaire, qui travaille pour la récompense, tr. «Gopraër. p. gopraëryen.»
(2) Ouvrier journalier.
●(1659) SCger 151a. gopraour, tr. «vn iournalier.» ●(1732) GReg 546b. Journalier, homme à la journée, tr. «Gopraër. p. gopraëryen.»
●(1908) AVES 33. Mes er gopraér, en hani nen dé ket bugul. ●(1911) BUAZperrot 395. Ar gopraër-ze, emezo, e leac'h labourat ho touarou (…).
(3) Locataire.
●(1659) SCger 74a. locataire, tr. «gopraour, p. gopraidi.»
(4) Gwaz-gopraer : valet qui se loue.
●(1744) L'Arm 221b. Valet qui se loue pour des gages, tr. «Goass gopraérr.» ●(1787) BI 57. m'an devezai el-cè ur goas-gopraér reit d'é zevotioneu hir ha pamdiec unn amzér ë zeliai, haval é, ol d'é Vestre. ●119. el ma houai ean goass-gopraér.
- goprañ / gopriñgoprañ / gopriñ
v. tr. d.
(1) Engager, prendre à gages.
●(c.1500) Cb 97a. [gopra] Jtem stipendio / as. ac. g. souldoyer. b. gopraff.
(2) Gager.
●(18--) SBI II 204. Pa eo gôbret hon zac'had, tr. «Puisqu'on a gagé notre sac.» ●Gobret hon zac'had, tr. «prélevé le droit de mouture.»
(2) Louer, prendre en location.
●(1633) Nom 179a. Vehiculum meritorium : loué pour salaire : car da gobreff (lire : gobraff), da fermiff.
●(1915) LIKA 2. (Groe) ur ganpr de hoprign.
- goprdevezhgoprdevezh
m. –ioù Salaire journalier.
●(1732) GReg 547a. Journée, salaire du travail d'un jour, tr. «Gopr-dervez. p. goprdervezyou.» ●Il me doit dix journées, tr. «Decq gopr-dervez a dle din.»
- goprdevezhour
- gopreostañgopreostañ
v. tr. d. Gager, prendre à gages pour la moisson.
●(1931) VALL 474a. gager pour la moisson, tr. «gopr-eosta.»
- gopreostetgopreostet
adj. Gagé pour la moisson.
●(1931) VALL 474a. gagé ainsi [pour la moisson], tr. «gopr-eostet.»
- goprer
- goprus
- gor .1gor .1
adj.
(1) Ardent, chaud.
●(1557) B I 790. tan gor, tr. «feu ardent.»
●(1732) GReg 429b. Le four est-il assés chaud ? tr. «Ha gor aoualc'h eo ar fourn ?»
●(1876) TDE.BF 239a. Gor adj., tr. «Chauffé, parlant d'un four.» ●Gor eo ar fourn, tr. «le four est chauffé.»
(2) Couvé.
●(1876) TDE.BF 239a. Gor adj., tr. «couvé, parlant d'un œuf.»
(3) Yar c'hor : poule couveuse.
●(1732) GReg 228b. Couveuse, poule qui couve, tr. «Yar-gor. p. yarezed-gor.»
- gor .2gor .2
m. –ioù
I.
(1) Chaleur, ardeur.
●(1860) BAL 182. evel ma clasc an diseol an nep a zo feaz gant ar c'hor. ●(1869) HTC 106. ker feaz oa eat gant ar c'hor. ●(1876) TDE.BF 238b. Gor, s. m., tr. «Chaleur d'un four, d'une poule qui couve.» ●(1894) BUZmornik 69. enn despet d'ar c'hor a ioa d'ar mare-ze euz ar bloaz.
●(1906) KANngalon Eost 177. er pen kenta a viz Eost, d'ar mare ma 'z oa e Rom muia gor en amzer. ●(1907) DRSP 76. Eun heol nevez o skuilh e sklerder hag e c'hor.
(2) Bois de chauffage.
●(1732) GReg 429b. Le bois dont on chauffe le four, tr. «Gor fôrn.»
●(1876) TDE.BF 238b. Gor fourn, s. m., tr. «le bois qui sert à chauffer le four.»
●(1936) BREI 440/2d. Pan ae ma zad-koz da droc'ha gôr.
(3) sens fig. (en plt de qqc.) Bezañ e gor : couver, se tramer.
●(1909) FHAB Here 312. Klevet ec'h eus, Biel, eme Barba, ar pez zo e gôr gant lamponed ar bourg ? ●(1910) MAKE 60. Aze 'zo eun dra bennak e gôr ; diwallomp hag e welimp ! ●(1927) FHAB Genver 18. eun Dispac'h all a zo e gôr... ●(1935) BREI 416/3c. Petra zo en gôr ?
(4) (pathologie) Abcès.
●(1499) Ca 97a. Gor. g. froncle / ou clou. l. hoc vlcus / eris. ●(1633) Nom 14b. Pus : la bouë : an lin pe an sang (lire : fang) á deu ven (lire : ves) á vn gorr.
●(1659) SCger 27a. clou pour vne sorte d'apostume, tr. «goric.» ●151a. gor, tr. «vn froncle.» ●(1732) GReg 6a. Absès qui perce & supure au dehors, tr. «Gor. p. gorou, goryou. van[netois] Gor. p. goreü.» ●42a. Apostume, tumeur, tr. «Gor. p. gorou, goryou.» ●Il se forme une apostume, tr. «Ur gor a sao. sevel a ra ur gor.» ●L'aposthume a crevé, tr. «Tarzet eo ar gor. didarzet eo ar gor. Van[netois] Didarhet eü er gor.» ●440a. Froncle qui suppure, tr. «Gor. p. goryou, gorou.» ●(17--) TE 71. goreu ha burbuad catarus.
●(1857) CBF 76. Va gor a strink lin-brein, tr. «Mon furoncle jette du pus.» ●(1869) HTC 52. hag an dud ho unan, a oue goloët ho c'horf a c'horiou hag a c'houliou. ●(1872) GAM 31. toulla ar gor evid ma tirento.
●(1905) IVLD 180. ar goriou-ze a zirente lin-c'hoad. ●(1913) THJE 25. Deit oé ur pikol gor dehi.
(5) E gor : en train de couver.
●(1633) Nom 39b. Gallina matrix, incubans : geline qui couue : yar goreres, pehiny á ve è gor.
●(1659) SCger 151a. ema an yar e gor, tr. «la poule couue.» ●(1732) GReg 228b. La poule couve, tr. «E ma ar yar ê gor.»
●(1876) TDE.BF 238b. E gor, s. m., tr. «se dit d'une poule qui couve ses œufs.»
(6) Treiñ vioù e gor : couver des œufs.
●(1929) FHAB Genver 33. evit lakât ar yar da drei ar viou e gor.
(7) Fermentation (d'un fourrage entassé).
●(1912) BOBL 08 juin 389/2c. Dan eil eman ar gor brein, fermentation putride. Dre an toman mân ar föen a zeu da louedi.
II.
(1) Gwaskañ war ur gor : parler de qqchose de sensible.
●(1965) BRUD 20/30 (T) E. ar Barzhig. Bloaz bennag goude e tremenas Yann e Bulien hag ar vamm-goz ‑ daoust ha gouzoud a rê a oa o waska war eur gor ? ‑ a gemennas dezañ e oa Ivonaig o vond da zimezi.
(2) Dont ar gor da vegañ : la chose s’aggrave.
●(1924) NFLO. S'aggraver. la chose s'aggrave, tr. Loeiz ar Floc'h «ar gor a deu da vega.»
- gor .3gor .3
m. –ioù
(1) Toron.
●(1716) PEll.ms 584. Gôr, Cordon, menüe corde, qui etant multipliée et jointe ensemble forme corde. Ur gorden a dri gôr, une corde de trois cordons, a pezwar gôr, à quatre cordons.
(2) (apiculture) Corde de paille pour faire une ruche.
●(1716) PEll.ms 584. Gôr, il se dit aussi d'une corde de paille dont on fait les ruches. Laca ur gôr indan ar gest, hausser la ruche d'un cordon, mot à mot, mettre un cordon sous la ruche.
- gor .4
- gor-arouezgor-arouez
m. (pathologie) Sorte de furoncle isolé.
●(1942) VALLsup 83b. En Trég[or] on distingue plusieurs espèces de furoncles. Une sorte de furoncle isolé gor-arouez ; autre sorte, par groupes gor-hesk ; se former ainsi arouezi, heskedi.
- gor-forngor-forn
Bois de chauffage.
●(1744) L'Arm 162b. Boit dont on le chauffe [four], vulgairement, tr. «Gorre-fourn.»
●(1890) MOA 166a. Bois qui sert à chauffer un four, tr. «gor-fourn, m.»
►absol.
●(1935) BREI 390/2a. evel tan war an oaled : ret eo, gwech ha gwech all, teurel gor pe koad ebarz. ●(1935) ANTO 34. o troc'ha gor pe c'houzer.
►[empl. avec valeur de plur.]
●(1913) NECH 6-7. Gôr a zo aze 'n ho kichen. Sec'h mat int hag e krogfont raktal.
- gor-heskgor-hesk
m. (pathologie) Furoncles groupés.
●(1896) GMB 318. furoncle, clou (…) pet[it] tréc[orois] gôr-hesk.
●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. gor hesk, pour hesked, furoncle, clou. ●(1942) VALLsup 83b. En Trég[or] on distingue plusieurs espèces de furoncles. Une sorte de furoncle isolé gor-arouez ; autre sorte, par groupes gor-hesk ; se former ainsi arouezi, heskedi.
- gor-remm
- goradgorad
m. –où
(1) Couvée.
●(1732) GReg 228b. Couvée, les œufs qu'une poule couve en même tems, tr. «Gorad. p. goradou.» ●Tous ces poulets que vous entendez piauler sont d'Tous ces poulets que vous entendez piauler sont d'une même couvée, tr. «Ar boncined-ze a glévit o güic'hat, a so oll vès a ur gorad.» ●(1744) L'Arm 82b. Couvée, tr. «Gorad.. deu. m.»
●(1876) TDE.BF 239a. Gorad, s. m. , tr. «Couvée d'une poule.»
(2) (apiculture) Couvain.
●(1849) LLB 1925. a pe vank er goraj a darhein.
●(1906) GWEN 22. D'an tride, gwelet hag hi a zo ganthi forz goradou, da lavaret eo gwenan bihan ebarz an alveolou.
(3) péjor. Groupe.
●(1732) GReg 228b. Une mauvaise couvée d'enfans, une mauvaise engeance, tr. «Ur gorad fall a vugale.»
●(1876) TDE.BF 239a. Gorad, s. m. , tr. «On l'emploie aussi au sens d'engeance.»
(4) (pathologie) Abcès.
●(1879) ERNsup 146. j'ai une plaie au doigt (à St-M[ayeux] gorad. ●(1890) MOA 100a. Un abcès et ses suites, tr. «eur gorad, m.»
- goradenngoradenn
f. –où
I. (pathologie) Abcès.
●(1879) ERNsup 146. eur c'horadenn 'm eus em bis, j'ai une plaie au doigt, Trév[érec]. ●(1886) SBI I 42. Me 'm eus eur c'horeden, tr. «J'ai un furoncle.»
●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. goradenn, tr. «aposthume.» ●(1942) VALLsup 1b. Abcès, tr. «goradenn f.»
II.
(1) Braise.
●(1890) MOA 149a. Braise, tr. «goredenn, f.»
●(1931) VALL 79b. Braise de four, tr. «goradenn, goredenn f.»
(2) Ur c'horadenn vat a dan : un bon feu.
●(1870) MBR 2. Ma vemp holl eta dirak eur c'horadenn vad a dan, tr. «Si nous avions là un bon feu devant nous.» ●(1876) TDE.BF 239a. Eur c'horadenn vad a dan, tr. «un bon feu bien flambant.»
(3) Ober ur c'horadenn : se chauffer.
●(1966) BAHE 50/41. goude bezañ graet ur c'horadenn.
III.
(1) Bezañ eus an hevelep goradenn : être de la même engeance.
●(1957) AMAH 96 (T) *Jarl Priel. Niessel' vat ne oa ket eus an hevelep goradenn, hag a-dal ar miz kentañ e verzas Pilsoudzki gant piv en divije d'ober.
(2) Na vezañ eus ar c'horadenn gentañ : ne pas être malin.
●(1965) BRUD 20/18 (T) E. ar Barzhig. Jermenig ne oa ket euz ar horadenn genta, lôsket he-devoa eun tamm brao euz he yod gand ar Mabig Jezuz.
- goradenn-dan
- goradenn-heolgoradenn-heol
f. Ensoleillée.
●(1868) FHB 199/340b. pa deue goradennou heol evel a ioa dre eno dillun.
- goradenn-verien
- goradenn-yergoradenn-yer
f. Couvée.
●(1879) ERNsup 146. goradenn-yir, couvée Pleud[aniel].
►absol.
●(1857) HTB 218. pegement a breder hag a zienez a goustas darc'ha ar c'horaden-ze.
●(1974) TDBP III 205. Meur a c’horadenn yaouank a zo marvet diwar ed dinaturet, tr. « plus d’une jeune couvée (de poussins) est morte après consommation de blé dénaturé »
- goradurgoradur
m.
(1) (apiculture) Couvain.
●(1710) IN I 366. pa gommanç ar goradur eus ar guenan en em furmi, ar goradur pe ar guenan munut se ne ouffent quet c'hoaz nigeal var ar boquejou. ●418-419. Pa vez caer an Nevez-amser, e ra ar guenan mui a vel, ha nebeutoc'h a c'horadur.
(2) (aviculture) Incubation, couvaison.
●(1931) VALL 384a. Incubation, tr. «goradur m.»
- gorbenngorbenn
voir gorvenn
- gorblgorbl
m. Émondes.
●(1767) ISpour 155. er gorble é zou bèt priset, mæss non pass enn troge. ●(1790) Ismar 226. unan en dès ur gommenant, ul léh, hac e ziscar choucheu, pé coæd bras-aral, é sigur m'eint bet prisét guet-t'ou, (er jouissance pé er gorbl e zou bet prisét, mæs non pas er chouche).
●(1904) DBFV 94. gorbl. m., tr. «émondes branches superflues.» ●(1931) VALL 250a. Émondes, tr. «V[annetais] gorbl m.»
- gore
- gore-du
- gore-wenngore-wenn
f. (botanique) Molène, bouillon-blanc.
●(1732) GReg 108b. Boüillon blanc, tr. «Ar gore-vénn. ar c'hore-venn.»
●(1876) TDE.BF 239a. Gore-wenn, s. f., tr. «Bouillon blanc, molène plantes.»
●(1907) VBFV.bf 26b. gorè-huen, f., tr. «molène (plante).» ●(1934) BRUS 266. La molène, tr. «er gore uen.»
- goredgored
voir kored
- goredenngoredenn
voir goradenn
- gorenn
- gorenn-heolgorenn-heol
f. –où Ensoleillée.
●(1867) FHB 103/401b. gorennou heol hag a zeo.
●(1935) FHAB Gwengolo 264. ha p'eo en em zispaket gorennou heol miz gouere. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. gorenn = gorenn-heol : mare m'en em ziskouez an heol pa vez goloet an amzer. ●(1943) FHAB Mae 273. gant e oabl glas, e c'horennou heol tomm. ●(1951) BLBR 36/2. an nevez amzer (...) gant e oabl glas hag e c'horennou heol.