Devri

Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés

Page 90 : de gwrez-1 (4451) à gwriziennus (4478) :
  • gwrez .1
    gwrez .1

    adj.

    (1) Brûlant.

    (1744) L'Arm 15b. Apre, ardent, tr. «Groéss

    (1876) TDE.BF 255a. Gwrez adj., tr. «Ardent, très-chaud.» ●(1876) TIM 275. en ihuern e zou ur fournæs groès.

    (2) Tan-gwrez : feu ardent.

    (1744) L'Arm 16b. Feu ardent, tr. «Tan groéss.» ●(1790) MG 154. Doué e zegassas un tan groès. ●(1792) CAg 32. Eit me zennein ag en tan-groés.

    (1844) DMB 42. lamet-hi ag en tan-groès !

    (1921) BUFA 199. nerh en tan groéz.

  • gwrez .2
    gwrez .2

    f.

    I.

    (1) Chaleur.

    (1659) SCger 21b. chaleur, tr. «groès, p. iou.» ●23b. il fait chaud, tr. «groès so.» ●152a. groès, tr. «chaleur.» ●(1732) GReg 50a. Ardeur, grande chaleur, tr. «groës-vras.» ●148a. Chaleur, tr. «groës.» ●Au fort de la chaleur, tr. «dre greiz ar hroües.» ●157b. Il fait chaud, tr. «groès a so.»

    (1846) BAZ 650. ar ienien, ar vroes, an avel. ●(1849) LLB 1561. é kreiz ur hrouiz ponner.

    (1942) DHKN III. Rak bara krazet hor bezè en noz-sé. A pe vezè melénet mat get er ouréz, doh en deu du liés, é lakèt arnehon un trohad amonen pé mél, hag e drezè aben, dré gant toul er bara, aveit donet de dapennein ar en dorn.

    (2) Lugenn wrez : brume de chaleur.

    (1977) PBDZ 1034. (Douarnenez) lugenn gwrez, tr. «brume de chaleur.»

    II. (pathologie) Inflammation.

    (1732) GReg 530b. Inflammation, ardeur, & acreté qui survient aux parties du corps, tr. «groës

    III.

    A. Sein.

    (1530) J p. 148a-b [3032-3037]. Seuet ma goaf en e saf sonn / So lem ha moan didan e bronn / Ha men scoy en calon gronnet / Pe tost en he gres am deseu / Ha querz ez guelhet rac pret eu / Pe ef so beu pe nac eu quet, tr. «Élevez droit ma lance aiguë et mince jusqu'à la hauteur de son sein, que je le frappe au cœur ou auprès, roidement. J'atteindrai au moins, je pense, la poitrine, et vous verrez bien, – car il en est temps, – s'il vit encore ou s'il est mort.»

    B.

    (1) Da'm gwrez : vers moi.

    (1530) Pm 90cd (Tremenuan). Lauar an rout peban out duet / Breman dam grues en berr espet, tr. «Dis la route par où tu es venu / Maintenant vers moi en peu de temps.»

    (2) D'hor gwrez : vers nous.

    (1580) G 974. Itron huec o trugarecaf / Pan ouch duet don groes espressaf, tr. «Douce Dame, je vous remercie ; / Puisque vous êtes venue exprès vers nous.»

    (3) Ouzh ma gwrez :

    (14--) Jer.ms 43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés »

  • gwrezek
    gwrezek

    adj. Ardent.

    (1931) VALL 108a. qui donne cette chaleur [d'un feu ardent], tr. «gwrezek

  • gwrezus
    gwrezus

    adj. Qui produit une grosse chaleur.

    (1876) TDE.BF 255a. Gwrezus adj., tr. «Ardent, très-chaud.»

    (1921) BUFA 203. Deusto ma oé groézus é zrougeu. ●(1931) VALL 108a. qui donne cette chaleur [d'un feu ardent], tr. «gwrezus

  • gwri
    gwri

    m. –où

    I.

    (1) Point de couture.

    (1499) Ca 65a. [disgruyat] g. sans couture. b. hep grui euel bonnet. ●101b. Gruy. g. cousture.

    (1659) SCger 32b. couture, tr. «gri.» ●152a. gri, tr. «cousture.» ●(1732) GReg 228b. Couture, point d'éguille, ou de ligneul, tr. «gry. p. gryou. gruy. p. gruyou. Van[netois] goury. p. gouryëu

    (1876) TDE.BF 255b. Groui s. m. T[régor], tr. «Couture ; pl. grouio

    (1908) FHAB Ebrel 106. eur gri en eur zaë. ●(1911) BUAZperrot 46. Eur zaë hep gri hag heb ourl. ●(1915) MMED 160. eur vetalen benniget a ioa bet lakeat ganti en tok, dindan ar gri.

    (2) Couture, action de coudre.

    (1847) FVR xi. e kase ar c'huilierien da gavout ur c'hoz mecherour-pleg bennak, war he c'hri enn eunn tu. ●hel lezel da zistrei d'he c'hri. ●(1888) SBI II 236. Ar c'hemener, diwar he wri, tr. «Le tailleur, après coudre.»

    II. Bezañ na si na gwri en ub. : être sans défaut.

    (1955) VBRU 95 (T) *Jarl Priel. Morse ne ziwanas en hor spered an disterañ diskred war Sokolof, rak dimp da welout na si na gwri ne oa ennañ.

  • gwriadell
    gwriadell

    f. –où (agriculture) Attache de cuir entre le manche et le battant du fléau.

    (1942) VALLsup 78b. Fléau (…) ar c'hriadell (pour gwriadell ?) désigne le lien de cuir (Perrot).

  • gwriadur
    gwriadur

    m. Couture.

    (1732) GReg 228b. Couture, tr. «Gryadur. gruyadur. Van[netois] gouryadur

  • gwriaduraj
    gwriaduraj

    m. Métier de la couture.

    (1732) GReg 228b. Coutererie, métier, tr. «Van[netois] gouryadurach

  • gwriat
    gwriat

    v. tr. d.

    I.

    (1) Coudre (tissu).

    (1499) Ca 101b. Gruyat. g. queudre. la. suo / is / ui / ere. ●(c.1500) Cb 25a. g. qui enseuelit les mors es suayres. b. nep a gry den maru en e licel. ●(1530) Pm 229. vn coz lyen / Penheny ez vezy griet, tr. «une méchante toile / Dans laquelle tu seras cousu.» ●(1580) G 1190. ha groiomp hon bech en on syher, tr. «Et cousons notre fardeau dans nos sacs.» ●(1612) Cnf 33a. an heny pe-heny à laz è tat pé è mam (…) à dlé bezaff (…) eréet ha gryet en vn sach bras græt à lezr, gant vn qui, vn cog, vn serpant, hac vn marmous, laquet ha gryet assambles gantaff, ha goudé sé tollet en mor.

    (1659) SCger 32b. coudre, tr. «griat.» ●152a. griat, tr. «coudre.» ●(1732) GReg 220a. Coudre, joindre avec quelque filet, tr. «Gryat. pr. gryet. gruyat. pr. gruyet. Van[netois] gouryeiñ. grouyeiñ. grouyat.» ●(1787) BI 133. hac à h'royat el lyennage.

    ►absol.

    (1499) Ca 65a. coudre. embas. b. gruyat dan tnou. ●(1633) Nom 170b. Acus : esguille à coudre : nadoez da griat.

    (1879) GDI 111. ol el labourieu e hrér guet benhuégueu, èl munuzein, maçonnat, gouriat, goveliat, mâlein.

    (1911) BUAZperrot 762. atô e veze oc'h ober eun dra bennak, o neza, o c'hriat, o lenn pe o skriva. ●(1907) PERS 140. griat, ober stam, goalc'hi, fera. ●(1915) MMED 236. Griat ha neza a rea, hi rouanez ar bed.

    ►[empl. comme subst.] Ar gwriad : la couture.

    (1857) CBF 83. eiz dervesiad griad, tr. «huit journées de tailleur.»

    (1912) FHAB Mae 131. Evit an neza hag ar griat. ●(1994) HETO 24. Ya, Maivon. Ola ! te zo war ar gwriad ?

    (2) Coudre (plaie).

    (1732) GReg 220a. Coudre une playe, tr. «Gryat ur gouly.»

    II. sens fig.

    A. Gwriat gevier : débiter des mensonges.

    (1890) MOA 201a. Débiter des mensonges, tr. «griat gevier.» ●339b. broder et debiter des mensonges, tr. «griat gevier

    B. (Sens divers ayant trait à la souffrance)

    (1) Chagriner.

    (14--) N 811. Vn sourcy am gruy bras, tr. «Un souci me chagrine beaucoup.»

    (2) Clouer, poindre, transpercer.

    (1580) G 1023. An marou estlam am groy (variante : gruy) dren ysyly, tr. «La mort terriblement me point par les membres.» ●(1650) Nlou 15. Pan voe greyet en croas, allas dren Isily, tr. «lorsqu'il fut cloué en croix, hélas, par les membres.» ●218. Calon mary a voe gryet, / Gant clezu à ceux esteuzet, tr. «Le cœur de Marie fut navré / Par une épée de douleur traversé.»

    III.

    (1) Gwriat war ar memes liñsel : voir liñsel.

    (2) Gwriat war ar memes torchenn : voir torchenn.

    (3) Kas da wriat botoù : voir botoù.

    (4) Mont pell diouzh ar gêr da wriat : voir kêr.

    (5) Bezañ kemenerien o wriat en e dreid : voir kemener.

  • gwrienn
    gwrienn

    f. –où Attache de fléau.

    (1943) DIHU 386/300. Gourien (f) : stag groeit get krohen hoh aveit derhel er oalen-freill én hé léh.

  • gwrier
    gwrier

    m. –ion Couturier, tailleur.

    (1499) Ca 101b. Gruyer. g. cousturier. ●169b. Quemener vide in gruyer.

    (1732) GReg 228b. Couturier, tailleur de campagne, ou celui qui n'est pas maître, tr. «Van[netois] gouryer. p. yon

    (1934) BRUS 269. Un couturier, tr. «ur grouiour

  • gwrierez .1
    gwrierez .1

    f. –ed Couturière.

    (1499) Ca 101b. Gruyeres. g. cousturiere.

    (1732) GReg 228b. Couturiere, femme qui travaille à journée dans les maisons, tr. «Van[netois] gouryeres. p. gouryeresed

    (1907) VBFV.fb 24b. couturière, tr. «grouieréz, f. (pl. ed).»

  • gwrierez .2
    gwrierez .2

    f. –ioù Machine à coudre.

    (1931) VALL 160a. Machine à coudre, tr. «gwrierez f.»

  • gwrierezh
    gwrierezh

    m. Couture, action de coudre.

    (1861) BELeu 61. É zillad e oé auzet el liessan guet é houriereah-ean.

    (1904) LZBg Genver 29. a zivout (…) er grouiereh. ●(1912) DIHU 88/145. néereh, gouriereh, brochennereh. ●(1982) MABL I 48. (Lesneven) hag eno e veze gwrierezh i'e.

  • gwriet
    gwriet

    adj.

    (1) Fixé.

    (1575) M 3423-3424. En croas gruiet atachet credet plen, / Hep nep coufranc da gouzaff stanc ancquen, tr. «En croix fixé, attaché, croyez bien, / Sans aucune consolation (?) pour souffrir dure angoisse.»

    (2) sens fig. Gwriet a, gant : plein de, cousu de.

    (1867) MGK 87. kalz a zouarou / Distuz, leun a strouez ha griet a louzou. ●(1877) FHB (3e série) 7/53a. eur scabel griet a dachou lem.

    (1911) BUAZperrot 60. griet e ene gant kement si fall a c'hell beza e korf an den. ●(1915) MMED 102. Eur pec'her bras, griet gant an techou fall. ●(1925) BUAZmadeg 81. eur c'hreg griet gant ar fallagriez. 194. griet ho c'haloun gant ar pec'hejou. 505. Va fark n'eo ket kaer, griet eo gant al louzeier fall. ●(1928) KANNgwital 302/160. eur paour keaz, griet a zle.

  • gwrimenn
    gwrimenn

    f. –où

    (1) Bord, orée (du bois).

    (1908) PIGO II 118. Lezet ar c'hezeg war wrimen ar c'hoad... ●(1931) VALL 72b. Bord d'une forêt, tr. «gwrimenn f.»

    (2) Berme enherbée.

    (1967) BAHE 51/17. war wrimenn an hent.

    (3) Bord non labouré d'un champ.

    (c.1930) VALLtreg 1049. Grenen : On appelle à Trég. "ar c'hrenen", la lisière du champ ; "an drolien" à Ploumagoar", "ar goulien" à Goudelin ; "ar wrimen" Bas-Trég. ; ar relach, ar c'hrizien. (Léon). ●(1931) VALL 72b. Bord non labouré du champ, tr. «gwrimenn f.» ●(1954) LLMM 42/9. Lakaet eo bet [ar] brizonidi war wrimenn ar beurvan, pep hini en renk gant kemend-all a soudarded war hed dek kammed adreñv d’o c’hein. ●(1976) BAHE 91/23. Mesa an dro evit ar re na ouzont ket, ez eo kas al loened da beuriñ war gwrimennoù hag a-hed kleuzioù ar parkadoù-ed.

    (4) Bord d'une étoffe.

    (1931) VALL 72b. Bord d'une étoffe, tr. «gwrimenn f.»

  • gwrimennañ
    gwrimennañ

    v. tr. d. Faire paître (le bétail) autour d'un champ.

    (1931) VALL 524b. Faire paître sur la bande de gazon autour du champ, tr. «gwrimenna

  • gwrinvallañ
    gwrinvallañ

    v. tr. d. (?) Entortiller (?).

    (1955) VBRU 43. Diarc'hen eo an darn vuiañ anezho hag e-giz loeroù e wrinvallont ouzh o divhar pilhennoù lien staget gant sugelloù kanab. ●191. gwrinvalet : gweet ha luziet a-walc'h, da skouer ur gordenn, un orjalenn.

  • gwriziad
    gwriziad

    coll. Racines.

    (1732) GReg 776a. Racine, partie terrestre de la plante, tr. «Van[netois] grouyenn. gouryen. pp. grouyad, gouryad

    (1849) LLB 397. Pe vou glub er grouiad. ●655-656. Lod avel er hiriz, er prun hag el loré, / A ziar ou grouiad e blanten a nehué.

    (1908) DIHU 34/59. Goudé en devout bénet get ur goutel-ben er grouiad dirol pé rè hir. ●(1913) AVIE 255. er figézen diséhet bet er grouiad anehi. ●(1921) BUFA 61. grouiad lezeu. ●(1934) BRUS 262. Une racine, tr. «ur hrouien, pl. grouiad. ur ourien, pl. gouriad

  • gwriziañ
    gwriziañ

    v. intr. S'enraciner.

    (1464) Cms (d’après GMB 296). Gruyzaff, enraciner. ●(1499) Ca 101b. Gruyziaff. g. enraciner.

    (1732) GReg 348b. Enraciner, prendre racine, tr. «grizya. pr. grizyet. gruizya. pr. gruizyet.» ●776a. Prendre racine, s'enraciner, tr. «Grizya. pr. grizyet

  • gwriziaouiñ
    gwriziaouiñ

    v. intr. S'enraciner.

    (1985) DGBD 60. ec'h astenn ar blantenn yaouank etrezek an traoñ evit mont da wriziaouiñ el lec'hid.

    ►sens fig.

    (1923) ADML 43. Feiz a ïoa o c'hriziaoui hag en Arvor hag e Breiz !

  • gwrizienn
    gwrizienn

    f. –où, gwrizioù, gwriziad

    I. (botanique)

    (1) Racine.

    (1464) Cms (d’après GMB 296). Gruyzyenn, racine. ●(1499) Ca 101b. Gruyzyenn. g. racine. ●racine de choul. g. gruyzyenn caul. ●(1521) Cc. Gruyzienn. ga. racine. ●(1633) Nom 77a-b. Fibræ, capillamenta : filets des racines : an pillou á vez voar drόn grizyou. ●77b. Bulbus : racine ronde : grizyen round. ●96b. Stirps : racine d'arbre, ou d'herbe, ou ce qui en sort : grizyen guezen pe lousaouen. ●99a. Radix : racine : grizyen.

    (1659) SCger 100b. racine, tr. «grizien.» ●152a. grizien, tr. «racine.» ●(1732) GReg 776a. Racine, partie terrestre de la plante, tr. «Grizyenn. p. grizyenou, grizyou. hors de leon : gryenn. p. gryennou, gryou. gruyenn. p. gruyennou, gruyou. Van[netois] grouyenn. gouryen. pp. grouyad, gouryad.»

    (1847) MDM 298. ma vije atretenet mad ar steriou (…) ma vije lamed ar (…) c'hrichennou.

    (1907) AVKA 104. evel nan evoa ket a wreio. ●245. ar wec'hen figez, dizec'het beteg en he greio. ●(1934) BRUS 262. Une racine, tr. «ur hrouien, pl. grouiad. ur ourien, pl. gouriad.» ●(1935) BREI 432/4b. An derven (…) a glask he boued en douar gant he gwriaou dôn ha niverus.

    (2) Mamm-wrizienn : racine principale.

    (1866) FHB 62/80a. dreist oll ar vam-c'hrizien, a ia eünoc'h ha dounoc'h en douar.

    (3) Souche.

    (1870) MBR 2. eur c'hrisienn zero, tr. «une souche de chêne.»

    (4) (phycologie) Crampon de laminaire.

    (1968) NOGO 221. Laminaria digitata. kriʃen (pour krizien), «racines», les crampons à Kellerdud en Plouguerneau (L 18).

    II. (anatomie)

    (1) (en plt des dents) Racine.

    (1972) BAHE 75/36. Ur mell kist a oa peg ouzh unan eus ar gwrizioù [an dant]...

    (2) (en plt des cheveux) Racine.

    (1942) DHKN 64. a pe douchas é vizied doh hé ré, é rein he fakadeu dehi, é kleuas un hirisaden é redek drézi adal bizied hé zreid bet gourien hé blèu.

    III. sens fig.

    (1) Racine.

    (1821) SST 74. Dré me hou dès hoah ur ourdien a vuhé. ●(1821) SST.ab viii. gourdien ag en deuzec tribu a Israël.

    (1907) AVKA 13. Oll ac'h ent da lakât ho hano elec'h ma oa ar wreien anhe.

    (2) Cause.

    (1790) Ismar 126. Honnéh-è er ourièn ag en dirangemand én tiegueaheu.

    (3) (argot des tailleurs vannetais) Gwrizienn voan : bouillie d'avoine.

    (1932) BRTG 77. Girieu ag el «langaj kemenér» gourien voén = ioud kerh.

    (4) (linguistique) Racine, radical (d'un mot).

    (1926) CBOU 5/67. gwrizienn ar geriou.

    (5) (famille) Degré de parenté.

    (1612) Cnf 40a. ho querent, pé ho quareset, en quentaff, eil, tredé, ha peuaré degrez, pé grizyen (…) gant querent pé quareset do priedou pé do graguez, bedé an peuaré lignez (pé grezyen mar deo guell gueneoch).

    IV. Ober gwrizioù : prendre racine.

    (1908) KMAF 41 E. Crocq. N'eo ket re abred : Great e oa va zonj ganin e vije chommet aze da ober gwriziou e-barz al leur-zi !

  • gwrizienn-red
    gwrizienn-red

    f. (botanique) Racine traçante.

    (1922) FHAB Ebrel 109. gwriziou-red ar gwez.

  • gwrizienn-ruz
    gwrizienn-ruz

    f. (botanique) Garance.

    (1879) BLE 356. Garance. (Rubia. L.) Grisien rûz.

  • gwrizienn-vestr
    gwrizienn-vestr

    f. (botanique) Racine pivotante.

    (1907) VBFV.fb 76a. pivot d'arbre, tr. «grouien vestr.» ●(1934) BRUS 262. La racine pivotante, tr. «er hrouien-vestr

  • gwriziennañ
    gwriziennañ

    v.

    (1) V. intr. S'enraciner.

    (1732) GReg 348b. Enraciner, prendre racine, tr. «Grizyenna. pr. grizyennet. Van[netois] gouryéneiñ.» ●776a. Prendre racine, s'enraciner, tr. «Grizyenna. pr. grizyennet. gruyenna, gryennet. ppr. et. Van[netois] gouryenneiñ. grouyenneiñ

    (1821) SST (Abregé a histoire er bet).">SST.ab xxxvii. gourdiennein e rant. ●(1849) LLB 663-664. Lod e den ur barig a zoh troed ur souchen / Er plant én ul leh mat ha touchand é hrouien. ●(1864) KLV 30. Kredi a rann eman eno labour an arbrat er poent greuni, froueza, pe grisienna. (...) ann arbrad, d'he dro, a bergra al labour diveza, er poent darevi.

    (1905) IVLD 11. guisket eo [ar Grott] gant eun nebeut raden, ilio ha stonn pe ginvi o deuz gellet grisienna etre goaskou ar vein. ●(1920) AMJV 96. guez bras hag a c'hell grizienna var ribl ar steriou.

    (2) V. tr. d. Enraciner.

    (1659) SCger 51a. enraciner, tr. «grizienna.» ●152a. grizienna, tr. «enraciner.»

    (1821) SST 62. gourdiennein er fé.

  • gwriziennek
    gwriziennek

    adj. (botanique) Legumaj gwriziennek : légumes-racines.

    (1933) ALBR 74. Pevar seurt legumaj a zo re gaolek, re wriennek, re ognonek, ha re sec'h.

  • gwriziennus
    gwriziennus

    adj. (botanique) Plein de racines.

    (c.1500) Cb 101b. [gruizyenn] Jtem radicosus / a / um. g. plain de racines. b. gruizyennus. ●(1521) Cc. [gruyzienn] Jtem radicosus a um. g plain de racines. gruizennus.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...