Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 34 : de goueledenn-1 (1651) à gouerenn-gouverenn (1700) :- goueledenn .1goueledenn .1
f. –où (habillement) Cotillon, jupon.
●(1633) Nom 114a. Cyclas : cotillon : coutillon, losten, goüeleden.
●(1732) GReg 217b. Cotillon, petite jupe, cotte de dessous, tr. «Goëledenn. p. goëledennou.» ●552a. Jupe de dessosu, tr. «Goeledenn. p. goëledennou.» ●(1752) PEll 392. Gweleden, tr. «Jupe, sorte d'habillement de femme, qui se met par-dessous.»
●(1876) TDE.BF 236a. Goeledenn, s. f. T[régor], tr. «Jupe, jupon, cotillon.»
●(1909) BOBL 13 février 216/3a. Ha ma c'hellfe bea mestrez d'am bragezen, / E rafe d'in, me gred, dougen he gweleden.
- goueledenn .2goueledenn .2
f. –où (agriculture) Couche de terre végétale.
●(1872) ROU 107a. Couche de terre végétale, tr. «Goeledenn.»
- goueledetgoueledet
adj. Englouti.
●(1862) JKS 197. tennit ac'hanoun euz ar fank, enn aoun na venn gweledet ebars.
- gouelediñgouelediñ
v.
I. V. intr.
(1) Couler, faire naufrage, sombrer, s'engloutir.
●(1732) GReg 423b. Aller à fond, tr. «goëledi. pr. et.»
●(1847) FVR 308. meur a vag a weledaz o veza re garget. ●(1869) SAG 204. al lestr a oa o vont da oueledi. ●(18--) SAQ I 67. pa zea he lestr da weledi.
●(1906) KANngalon Mae 103. da voueledi e strad an ifern. ●(1907) AVKA 49. hag e oe ken leun karget on diou vag, ma felle d'he goueledi.
(2) Former sédiment.
●(1876) TDE.BF 236a. Goeledi, v. n., tr. «aller au fond, former sédiment.»
II. V. tr. d.
(1) Couler (un navire).
●(1732) GReg 220b. Couler un navire à fond, tr. «goëledi ul lestr. pr. goëledet.» ●423b. Couler un vaisseau à fond, tr. «Goëledi ul lestr.»
●(1927) FHAB Gouere 133. beza gouest da oueledi hol listri.
(2) Inonder, noyer, engloutir.
●(1580) G 809-812. An mor (…) o goeledas, tr. «La mer (…) les engloutit.»
●(18--) SAQ I 161. hag ar mor a ziloc'h da weledi an douar. ●(18--) SAQ I 197. e tigasas an dour beuz da weledi an douar.
►sens fig.
●(1911) BUAZperrot 227. Hon techou fall a zailh varnomp hag a venn hor goueledi. ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 334. fardellit dour-beuz ar giziou pagan a venn hor goueledi.
- gouelejen
- goueler .1
- goueler .2goueler .2
m. Dais sous lequel on place les morts à l'église.
●(1876) TDE.BF 489b. Oueler, s. m., tr. «En quelques localités on appeelle ainsi le dais sous lequel on place les morts à l'église, ar oueler. Il me semblerait plus régulier de dire ar goueler (gouela pleurer).»
- gouelerez
- gouelerezh .1
- gouelerezh .2gouelerezh .2
m. Action de pleurer.
●(17--) TE 477. Ne vou mui na marhue, na ouilereah, na criereah, na gloæz, na poén.
●(1818) HJC 159. Ne oai ento inò meit dareu ha ouilereah. ●(1854) PSA II 266. meid ouilereah ha scrignereah dent.
●(1908) AVES 14. énou é vou ouilereh ha skrignereh dent. ●(1913) AVIE 91. él léh ma vou ouilereh ha tarhereh dent. ●(1921) GRSA 242. én ti du, tioél ha lan a zareu, a vleijereh hag a ouilereh.
- gouelet .1
- gouelet .2
- goueletenn
- gouelezenngouelezenn
f. Lie.
●(1752) PEll 393. Gwelezen, Lie, bouë, bourbe, vase qui se forme au fond d'une eau dormante, toute immondice qui demeure au fond d'un vaisseau, ou quelque liqueur croupie.
●(1876) TDE.BF 236a. Goelezenn, s. f., tr. «Limon, lie, sédiment.» ●(1879) BMN 110. beteg ar oelezen. ●(1890) MOA 147a. Limon, sédiment, tr. «goelezenn, f.»
●(1931) VALL 203a. Dépôt d'un liquide, tr. «gouelezenn f.»
- gouelezenniñgouelezenniñ
v. intr. (en plt d'un liquide) Déposer.
●(1931) VALL 203a. Déposer ; en parl. d'un liquide, tr. «gouelezenni.»
- goueliadgoueliad
m. –où
(1) Danses des jours de fêtes.
●(1659) SCger 36a. danse, tr. «gouliat.» ●(1732) GReg 243a. Danses au jour de fêtes, tr. «Goëlyad. p. goëlyadou.» ●Y aura-t-il des danses au pardon ? tr. «Ha gouïlyad a vezo ?»
●(1857) LVH 36. hum gavouet ér banehuésieu, ér gouiliadeu dirollet.
●(1876) TDE.BF 236a. Goeliad, goueliad, s. m., tr. «Danse des jours de fête à la campagne.»
(2) spécial. Danse de l'aire neuve.
●(1752) PEll 358. Gouliat, Gweliat, & Gwiliat, Danse sur une nouvelle aire, afin de la rendre plus dure & plus unie.
(3) Ébat.
●(1659) SCger 46b. ebat, tr. «gouliat.»
- goueliadenngoueliadenn
f. –où Flambée, feu de joie.
●(1744) L'Arm 155b. Feu (…) De joye, tr. «Gouiliadeenn.. neu.» ●(1790) Ismar 291. Gobér e rér en noz quênd er Gouïl-ze ur ouliaden.
●(1838) OVD 172. ur houliaden blaouahus. ●(1857) LVH 306. Hui péhani e oé losquet goah eid ur ouilliaden.
●(1905) LZBg Genver 28. Éndro d'er houiladen tan. ●(1906) HPSA 45. lakeit en tan én ur ouiliaden, ar er blasen é kreiz kér. ●(1907) VBFV.bf 27a. gouiliaden, f. pl. neu, tr. «feu de joie.» ●(1921) HIVK 8. lakat en tan ér houiliaden.
- goueliadenn-roialgoueliadenn-roial
f. Feu d'artifice.
●(1744) L'Arm 17b. Feu d'Artifice, tr. «Gouliadeenn royale.» ●315b. Pyroboliste, tr. «Méchérourr Gouiliadenneu Royale.» ●417a. Artificier, tr. «Michérour ag er Gouiliadænneu Royale.»
- goueliadurgoueliadur
m. –ioù (marine) Voilure.
●(1732) GReg 967b. Voilure, maniere de porter les voiles, soit d'un vent arrierre, soit d'un vent largue, ou de bouline, tr. «goëlyadur.»
- goueliajgoueliaj
m. (marine) Voilure.
●(1732) GReg 967b. Voilure, maniere de porter les voiles, soit d'un vent arrierre, soit d'un vent largue, ou de bouline, tr. «goëlyaich.»
- goueliañ .1goueliañ .1
v. tr. d. Fêter, férier. Cf. goueliat.
●(1872) FHB 384/147b. an Env a oa a du gand an douar evit guelia mamm Doue. ●(1876) TDE.BF 236a. Goelia, gouelia, tr. «Célébrer religieusement, fêter.» ●(1890) MOA 160b. Célébrer religieusement (solenniser), tr. «gouelia, v. a.»
●(1912) KANNgwital 110/4. Ne vez goueliet en Iliz katolik nemed deiz ginivelez Hor Zalver. ●(1931) VALL 301a. célébrer une fête, tr. «gouélia.» ●(1935) ANTO 89. Gouelia Sant Meurlarjez ouspenn eur wech ar bloaz.
- goueliañ .2goueliañ .2
v.
(1) V. intr. (marine) Mettre à la voile.
●(1732) GReg 967a. Mettre à la voile, tr. «Goëlya. pr. goëlyet.»
(2) V. tr. d. Voiler, recouvrir d'un voile.
●(1732) GReg 230a. Couvrir d'un voile, tr. «Gouëlya. pr. gouëlyet. guëlya. pr. et.» ●967b. Voiler, couvrir d'un voile, tr. «Goüelya. pr. et.»
●(1876) TDE.BF 236a. Goelia, v. a., tr. «Voiler ou couvrir d'un voile.»
(3) V. pron. réfl. En em oueliañ : se couvrir d'un voile.
●(1732) GReg 230a. Se couvrir d'un voile, tr. «Hem vouëlya. pr. hem vouëlyet.»
- goueliaouiñgoueliaouiñ
v. Passer les fêtes, être en vacances.
●(1942) VALLsup 76b. passer les fêtes (et être en vacances), tr. «goueliaoui («F. ha B.»).»
- goueliat
- gouelier .1gouelier .1
m. –ion (marine) Voilier (métier).
●(1732) GReg 967b. Voilier, faiseur, & visiteur de voiles, tr. «Goëlyer. p. goëlyéryen.»
●(1934) BRUS 271. Un voilier, tr. «ur gouéliour.» ●(1979) VSDZ 30. (Douarnenez) Ma zad (…) a zrese e lien pa oa ket dav kas da di ar gouelier, tr. (p. 199) «Mon père (…) il lui arrivait de réparer sa voile tout seul ; il la réparait au lieu de la porter chez le voilier.»
- gouelier .2gouelier .2
m. (marine) Voilier, navire.
●(1732) GReg 967b. Vaisseau voilier, qui vat bien à la voile, tr. «Ur goëlyer mad.»
- gouelierezh
- goueliñgoueliñ
voir gouelañ
- GoueloùGoueloù
n. de l. Goélo.
I.
(1) Goueloù.
●(1450) Dag 109-110. Un laerz a savo a Goelou, / Hac a taulo Breiz oar e guenou. ●(1608) B II titre. E S. Malo, / Neuez imprimet gant P. Marcigay. / En Paipoul en Gouello he guerzer, e ty / Prigean Arguen, peheny à dalz estal / en chechon en Auditouer.
●(1687) MArtin 3. En Gouelou, en Escopti Treguer. ●(1732) GReg 190a. Condtad Goëlo. contaich Goëlo. ●462a. Goëlo. ●(1744) L'Arm 174a. Goeleu.
●(1847) FVR 64. Bete neuze tud vad Goelou, Treger, Leon. ●(18--) (1985) GIRA 25 [= OLLI 38]. Herrie e z'on en Treguer hac arc'hoas en Goelo, / Ann de voar-lerc'h en Guerneo, en Leon a Voejo, / Maes ral e z'eo ar veach e z'an d'ar Mor-bian, / Ma c'haffen di da ganan a c'hoersfe peb-unan. ●(18--) PENdast 205. Daou kloarek all deus a Wëlo. ●(18--) PENdast 244. a daou cloarec all deuz a Voelo. ●(18--) PENdast 316. dar Gontes a Woëlo. ●(18--) PENgwerin10 125. Sonet bars en kanvo, sonet va drompillo, / Intanv e c’he dare er c’homt deus a Welo. ●128. Dimezel a c’hoëlo. ●(18--) (1951) MRPM 158 [= ADBR 1907, 402 = PEN]. E dad a kloarek Mogero, / Daou gloarek all deus a Welo. ●(1888) SON I 192. Eman an Duc a Oelo o sevel eun arme. ●(1889) CDB 205. C'hesa tol Treger en Goelo. ●(1894) BUEr 7. beteg koajo pin Goëlo. ●12. an Otro Alan, kont a Wælo.
●(1910) MBJL 3. Ar rum-man a oa ennan beleien Bro-Dreger ha Goelo. ●(1910) EGBT 128. Goelo. ●(1930) DOBR 23. Diouz Kerne da Oelo.
(2) Bro Goueloù/ Bro-Oueloù.
●(1732) GReg 462a. bro Goelo.
●(1910) EGBT 131. Ster an Treo ha ster al Leff a disparti Bro-Oelo eus Bro-Dreger. ●(1913) BRIT 337. ma seblant daea bro Goello a-bez. ●(1970) BHAF 179. Anavezoud a rit oll « Templ Lanlev » e Bro-Ouelo, etre Pempoull ha Lanon. ●(1996) FLDH 36. Va irvi diwezhañ ? Ya! Met gwell e oa bezañ bet laket, evel 'm eus klevet ken alies e bro Ouelou.
(3) Ar Goueloù.
●(1910) ISBR 107. Izikel, mab Gouroand, e oé roué ar Roahon, er Poutrekoed, er Pentièvr, er Goelleu, el Léon hag Alet. ●(1934) BRUS 297. er Goelleu.
II.
(1)
●(1880) REC IV/167. kaozeal e stum Goello, tr. « parler le dialecte de Goello », Pleud[aniel].
(2) Gaouiat evel ur Gouelaouad : menteur comme un Goélo(ard).
(3)
●(1889) CDB 205. Neuze weliz al laouenan, / A lar ann dud n'e ket bihan, / O skrapat gand he ivino / C'hesa tol Treger en Goelo.
●(1957) SKOL 5/24. Neuze 'welis al laouenan, / A lar d'an dud n'eo ket bihan, / O skrapat gant e ivinoù, / Oc'h aesa teurel Treger en Gouelou. (Voir 1957 SKOL 5/24). ●(1975) BRUD 50/50. Neuze welis eul laouenan, / A lar an dud n'eo ked bihan, / O skrapad gand e ivinou, / 'H êsa taol Treger en Gwelou.
(4)
●(1980) (2005) IFTR 298. barzh en Gouelo ar merc'hed koant / A lavar "gweï" d'an den yaouank. (tiré d’une chanson : Un den yaouank deus Koatreven).
III. [Noms de famille]
●(1970) NFBT 76 N° 571. Goello. ●N° 572. Goëlo. ●N° 573. Goelou.
- gouelus
- gouelvangouelvan
m.
(1) Chagrin, tristesse.
●(1499) Ca 95b. [goelaff] Jnde luctus / tus / ui g. plour. b. goeluan. ●96a. Goeluan vide in goelaff. ●(1575) M 1609. Pez goelvan, pez caffou pez hyruoudou couen, tr. «Quel pleurs, quel deuil, quels gémissements affreux.» ●2043. Eno nemet goeluan, ha poan dicontananç, tr. «Là rien que pleurs et peine continuelle.» ●(1580) G 293. Uuel hac ysel e goelvan, tr. «Humbles et abaissés, en pleurs.» ●(1633) Nom 215a. Clamor, vociferatio : cry : cry bras, goüeluan.
●(1727) HB 137. Meditit ar gouelvan eveus an teir Mari. ●(1732) GReg 560a. Lamentation, tr. «goëlvan. p. goëlvanou.» ●731a. Pleurs, larmes, tr. «Goëlvan.»
●(1824) BAM 48. ne glefint nemet ar c'hrifors, an hirvoud, ar goëlvan. ●(1869) FHB 213/26. eun trouz hag eur goelvan dispar dre gær. ●(1870) FHB 291/233a. ar c'hanv hag ar goelvan. ●(1870) FHB 309/377a. an anken, ar goelvan, an dienez. ●(1880) SAB 141. braz ar c'haonv ac ar goelvan. ●(1894) BUZmornik 243. abalamour ma veze goloet he vouez gant ar goelvan hag ar c'hri-fors a zirolle enn iliz.
●(1904) KANngalon Du 255. ar goelvan a eanaz. ●(1906) KANngalon Du 252. dizken er Purkator e bro ar goelvan hag an daelou. ●(1911) KANNgwital 108/83. Lenv ha goelvan zo bet e meur a di.
(2) Lamentation.
●(1659) SCger 151a. goueluan, tr. «pleurs.» ●(1710) IN I 53. ur goelvan, ul leonv hac ur c'hri a zizesper.
(3) Gouelvan a joa : larmes de joie.
●(1905) HFBI 120. dré hé gouélvan à joa.
(4) [empl. comme adj.] Navrant.
●(1580) G 196. maz eo goelvann clevet an cas, tr. «Que c'est navrant d'entendre la chose.»
- gouelvanusgouelvanus
adj.
(1) Qui pleure, qui se lamente.
●(14--) Jer.ms 244. Aman ez eux tut goelvanus, tr. «Ici il y a des gens pleins de lamentations.» ●(c.1500) Cb 96b. [goelaff] Jtem trenosus / a / um. g. plein de lamentation. b. goeluanus.
(2) Déplorable, qui fait pleurer, se lamenter.
●(c.1500) Cb 96a. [goelaff] Jtem hic et hec lugubris et hoc / bre. ga. plorable. b. goeluanus.
●(1732) GReg 269a. Deplorable, tr. «goëlvanus.» ●560a. Lamentable, déplorable, dolent, tr. «Goëlvanus.»
●(1847) FVR 313. ann darvoud gwelvanuz-ze.
(3) Douloureux.
●(1575) M 1353. Leun á poan goeluanus, tr. «Pleine de peine douloureuse.»
- gouelvezh
- Gouenac'h
- Gouenaouiz
- gouenngouenn
f. & adj. –où
I. F.
A. Race.
●(1633) Nom 321b. Peroriga, vel meliore lectione proriga, aut pruriga : qui garde les iuments, & les laisse saillir pour en auoir de la race, tr. «an hiny á mir quesequennet, hac á læs ô marchaff euit caffet an goüen.
●(1659) SCger 100a. race, tr. «gouen.» ●race de chiens, tr. «gouen chas.» ●de bonne race, tr. «a ouen mat.» ●(c.1718) CHal.ms iii. de bonne race, tr. «a oüen mat.» ●(1732) GReg 388b. Extraction, naissance, tr. «Gouënn.» ●775b. Race, extraction, tr. «gouënn.» ●Qui est de race Noble, tr. «a voüen nopl.» ●776a. Race de Viperes, tr. «goüenn an azred-Viber.» ●Race de chiens, tr. «gouënn chaçz.»
●(1878) EKG II 66. eun Aoutrou a vouen huel. ●(1889) ISV 446a. Cas da netra guenn al logod.
●(1900) MSJO 88. unan eus ho voen. ●(1909) KTLR 88. Beza dizanaoudek a zo a ouen an aered. ●(1939) MGGD 31. Ar ouenn a denn. ●(1973) LBFR 55. Ar ouen ar ouen. War lec'h al laou ve ket c'hwenenn. ●(1974) GAME 28. Ar vouenn a denn.
B. par ext.
(1) Dre ouenn : de nature.
●(1924) FHAB Genver 32. kanerien dre ouenn. ●(1924) FHAB Meurzh 104. eur vicher dies ha tenn evid ar beleg, ha pa vefe marvailher dre ouenn.
(2) (en plt de qqn) Bezañ gouenn ennañ da : avoir des dispositions, des capacités pour.
●(1872) ROU 81b. Eno e tesco mar d-euz goenn enna (da zont, da zeski), tr. «là il apprendra s'il a quelque disposition.» ●92b. Mortel, tr. «goenn enna da vervel.» ●100b. Il n'y a pas de ressource en lui, tr. «n'euz ket a voenn enna (da zont).»
(3) (en plt de qqc.) Bezañ gouenn ennañ =
●(1872) ROU 81b. Mar d-euz goenn er gountell-ma, m'e digasso (lemm).
(4) (météorologie) Gouenn c'hlav : signe de pluie.
●(1872) ROU 95b. Le temps est à la pluie, tr. «Goenn glao a zo.» ●(1890) MOA 99A. Le temps est à la pluie, tr. «gouenn c'hlao a zo.»●118b. Il y a apparence de pluie, tr. «gouenn c'hlao a zo gant-hi.»
C. sens fig. Ar ouenn : un peu, une petite quantité.
●(1952) LLMM 32-33/136. (Douarnenez) Ar vouenn : un tammig bihan, peadra da dañvañ (sic), da c'houzout petra eo. (D'ur martolod o tont eus ar peskerezh :) Be 'p eus ar vouenn, breur ? – Klevet 'p eus ar gurun ? Ar vouenn zo bet, n'eo ket terrupl. – Be 'zo c'hoazh ar vouenn e-barzh ar voest. ●(1968) BAHE 56/63. – Neuze, mab, peskerezh vat 'zo bet hiziv ? – Ar ouenn 'zo, Tad.
II. Adj. Bezañ a-ouenn da : être naturel à.
●(1872) ROU 92a. C'est sa nature d'être, tr. «A voenn eo deza.» ●(1889) ISV 79. mar deo a vouenn d'al laboused ober ho neiziou d'an nevez-amzer eo a vouenn ive d'ar vugale clask an neiziou-ze. ●(18--) CST 20. Kemeret a rankjont kalz poan, rak a ouenn eo d'ar Gelted kaout pennou kalet.
III.
(1) Trec'hiñ gouenn : avoir une attitude différente de celle de ses ancêtres.
●(1874) FHB 504/271a (L) G. Morvan. An tigr a gave he vugale cals re vuanek, re golerus. «Ha gouscoude, emezhan d'ar barbet, eo red o pefe laket anezho da drec'hi gouenn, rag ho mam oa ar vella euz ar mamou. ●(1888) SAQ I 40 (L) J. Quéré. Peurvuia eur c'hrouadur a vez ar pez ma vez great : nebeut a drec'h wen. ●(1889) ISV 462 (L) G. Morvan. Gouscoude avechou hiniennou anezho a drec'h gouenn, hag a zao c'hoant gantho da veachi. ●(18--) SAQ II 54 (L) J. Quéré. Rak ar vugale a vez ar pez ma vezont great. Nebeut a dreac'h gouen; lod her gra; mez rouez awalc'h int.
●(1921) PGAZ 31 (L) F. Moan. Marie-Jeanne Eucat ne dije ket karet trec'hi gouenn : Eucadez oa hed an neuden. ●(1924) FHAB Du 415 Yann an Eskob. «Fall hon eus grêt, sur a-walc'h, o klask trec'hi gouenn !» ●(1928) F (Ki-Plonevez Kernev) HAB Genver 3 (L) Y.-V. Perrot. Ar pez a zo sur eo n'he deus ket gellet trec'hi gouenn. ●(1944) FHAB Meurzh/Ebrel 43. Ar familhou pinvidika a zo bet, war dachenn ar gwiskamanchou evel war dachenn ar yez, da genta o trec'hi gouenn. ●(1944) SAV 30/72. Trec'h d'e gerent e-keñver korf pe spered. Ar bugel-mañ a zo trec'h d'e ouenn. ●(1950) KROB 26-27/6 Y. J.. An ao. Fave, breizad penn-kil-ha-troad, gwad Arvoriad en e izili, n'en deus ket trec'het e ouenn : evel ma ‘z a e genvroiz war ar mor, daoust d’an amzer, da deurel o roudou pe da droc’ha bezin war reier, hen a yae atao war e varc’h-houarn, dizamant ouz e gorf.
(2) Kaout ar ouenn eus udb. : avoir la jouissance de.
●(1947) YNVL 90. Yec’hed deoc’h, Aotrou Person ! (Skarzhañ a ra e skudell, en un taol. Lubaner.) An Aotrou’n Eskob, en e vaner kaer, n’en deus ket ar ouenn eus hennezh.
(3) Kaout ar ouenn : avoir un petit jet, être éméché.
- gouennad
- gouennañgouennañ
v.
I. V. tr. d.
(1) Acclimater.
●(1872) ROU 72a. Acclimater. (Naturaliser). Goenna. N-ômp evit goenna ini ebed ; tout e varvomp (lire : varvont), tr. «nous n'en pouvons acclimater aucun...» ●(1890) MOA 103a. Acclimater, v. a. Naturaliser, tr. «goenna.» ●Nous n'en pouvons acclimater aucun, tr. «n'omp evit goenna hini ebed ; – tout e varvont.»
(2) Faire revivre (une race de chevaux, etc.).
●(1913) BOBL 27 septembre 458/2e. Deuet d'anaout o dallentez a welomp adarre paotred ar c'hezek, renerien ar Haras, o klask gouenna en dro ar ouenn diskaret dre ho faot, ar c'hezek bian-pounner ha padus d'al labour a glaskont adarre.
II. V. intr.
(1) Être fécond, proliférer, se propager.
●(1870) ROU 97a. Un ver en peut produire un infinité, tr. «ur preo a c'hell goenna a-leiz a-leiz.» ●100b. Depuis qu'il n'y a pas eu de battue dans ce bois, les loups s'y sont reproduit, multiplié, tr. «abaoe n'euz ket bet hu ebed var ar bleizi er c'hoad-ma, ez eus goenned a leiz anezo.
●(1920) FHAB C'hwevrer 236. eul loan hag a zo e ouenn deuz eur vro hag a zo enni douar krenv ne ouenno ket koulz hag eno war eun douar hag a zo ennan nebeut a goundon. ●en eur ouenna a rum da rum war douar Breiz. ●(1924) CDFi 1er mars 1. It var gresk, bezit mad da ouenna.
(2) Gouennañ diouzh : faire se reproduire la race (des chevaux, etc.).
●(1921) FHAB Ebrel 90. En eur heuilh ar reolen-ze, el leac'hiou m'en deus gellet neuze ijin an den, dre labour ha temzou, rei eur stad frouezusoc'h da jaden an douar, eno eo ez eus gellet asamblez sevel kezeg brasoc'h ha tefoc'h ha gouenna diouto gant an amzer.
III. V. pron. réci. En em ouennañ : se reproduire.
●(1920) FHAB C'hwevrer 233-234. da zibaba atao en o zouez [ar c'hezeg] ar re wella d'en em ouenna etrezo.
- gouennel
- gouenniñgouenniñ
v. intr. Donner des signes de.
●(1872) ROU 95b. Le temps est à la pluie, tr. «o voenni rei glao, o voenni glaoia ema.»
- Gouenoù .1Gouenoù .1
n. de l. Gouesnou.
I.
(1) Gouenoù.
●(1851) PENdast 53. Eur plac'hik iaouank a Wenou / Deus a barez sant Kadou. ●(1865) FHB 1/7b. Er pevar devez kenta eus ar mis-ma e tlient beza e Landerne, Goueznou, Conq ha Locournan. ●26/208a. E Guenou an 9 a vengolo. ●48/384a. person a Vouenou. ●(1878) SVE 809. Foar Here e Goueznou / Poent eo skuilla ann trempou. ●(18--) MILg 324. gant grac’hed koz Gouenou ha gant re Vipavaz. ●(1890) MOA 20b. Gouenou.
●(1904) KANngalon Du 261. Enn eur miz pe var dro o deuz laeret ilizou Gouesnou, Guilers. ●(1905) ALMA 63. Gouesnou. ●(1910) ISBR 52. ar doareu parréz Goesneu. ●(1911) BUAZmadeg 712. ne joum mui nemet unan euz bizied ar zant e Gouesnou. ●(1935) SARO 16. Majan a reas hent betek Plouguin ha Gouennou a chomas war douar ar barrez a dlie dougen e hano.
(2) Lanouenoù.
●(c.1785) (1834) HEB 419. en un Ilis pehini a c'halver hirio Langouënou.
II.
(1)
●(1956) CAIR N° 2 (Nouvelle Série)/69. La Procession des Reliques à Gouesnou. M. de Kerdanet raconte que cette procession « a toujours été une stricte obligation, tellement qu'un jour de mauvais temps, le clergé de Gouesnou n'ayant pas voulu la faire, les croix et les bannières quittèrent d'elles-mêmes l'église, firent la procession et s'arrêtèrent dans un coin de la paroisse, sous un arbre touffu, appelé depuis ar vezen voulous ».
(2)
●(1878) SVE 809. Foar Here e Goueznou / Poent eo skuilla ann trempou tr. « Quand vient la foire d'Octobre à Gouesnou, / Il est temps d'épandre la fumure (25 octobre) ».
(3) Digeriñ e c’henoù kel ledan ha porched Gouenoù.
●(1931) FHAB Mae/169. Va c'has betek an aotrou hag a-raok eur c'hart eur aman, ma teu sant Anton war va sikour, e weli da vestr o c'hoarzhin hag o tigeri e c'henou kel ledan ha porched Gouesnou.
III. Nom de famille.
●(1970) NFBT 79 N° 598. Gouesnou.
IV. [Toponymie locale]
●(1911) BUAZmadeg 712. An douar roet gant Kount Leon d'ar zant-man a oue hanvet Lann Gouesnou.
- Gouenoù .2Gouenoù .2
n. de p. Gouesnou.
●(1921) FHAB Gouere 162. Estreget Loc-Majan, ez euz ivez diou geriaden e goueled Leon : Kervajan, e Coat-Meal, ha Kervajan, e Plovonger, hag a zoug hano breur sant Gouesnou.
- goueouelañ
- gouer / gouvergouer / gouver
f. –ioù
(1) (hydrologie) Ruisseau.
●(1659) SCger 107a. ruisseau, tr. «gouuer.» ●151a. gouer ou gouvea (lire : gouver) tr. «ruisseau.» ●(1688) MD II 13. er g'houver stleget gant vileni. ●36. Ouc'h va stlegea er fanc ac er g'houver. ●(1732) GReg 834b. Ruisseau, tr. «Gouër. p. gouëryou, gouërou. ur gouër. ur c'houër. Van[netois] gouër. goér. pp. goéryéü, goéréü.»
●(1872) ROU 101b. Ruisseau, tr. «Gouver.» ●(1878) EKG II 24. Kemeret a riz penn-her, ha mont a riz adreuz ar goueriou bian. ●77. he benn er c'houer hanvoez. ●(1889) SFA 123. eur manniad pesked euz ar c'houer a red enn draonienn.
●(1929) FHAB C'hwevrer 73. eur c'houver a red etrezek ar mor.
(2) Courant marin entre deux îles.
●(1978) BZNZ 39. (Lilia-Plougernev) gouverioù a zo maread (...) gouverioù 'peus etre div garreg pe etre div dammig enez, ma kerez. Gouver Trielen, gouver Morgaolog.
(3) (agriculture) Canal d'irrigation.
●(1985) AMRZ 175. Pa veze bet riñset mad ar goueriou braz e veze great goueriou bihan da gas an dour da beb leah euz ar foenneier. Al labour-ze a oa anvet : «goueria ar foenneier».
- gouer-droc'h / gouver-droc'h
- gouerañ
- gouere .1gouere .1
m. Espèce de croquemitaine.
●(1909) BROU 203. (Eusa) Pour empêcher les enfants de prendre des petits pois dans les champs, on leur fait peur en disant : Dioual, aze ema ar gouéré.
- Gouere .2Gouere .2
voir Gouhere
- gouéremgouérem
= (?) gwaremm (?).
●(1855) BDE 588. Haval-é d'oh ur houérem liguernus é creis ur gogussen gloér.
- gouerenn / gouverenngouerenn / gouverenn
f. –où (hydrologie)
(1) Ruisseau.
●(1659) SCger 151a. goueren, tr. «ruisseau.» ●(1710) IN I 118. sioul evel ar c'houerennig-mâ. ●(1727) HB 57. Goüerennou, ha c'hui Rivyerou.
●(1869) BSGc 20. eur c'houeren pe eur vouaz-red a c'helle da dreuzi heb diezamant. ●(1869) FHB 210/5b-6a. eur pakad bleo destumet var ar ru, en eur gouferen, e creiz an anvoez. ●(1872) ROU 101b. Ruisseau, tr. «gouverenn.» ●(1896) HTC 2. an eienennou, ar c'houërennou hag ar steriou braz. ●79. Goudeze e tastumas en eur c'houëren pemp mean eus ar re floura a gavas.
●(1906) KPSA 26. ar pesk a zo o neun en eur c'houferennik. ●(1907) KANngalon Eost 469. var eur c'houeren goloet dioc'h an daou du a c'huezeri, ez oa eur vilin. ●(1909) FHAB Ebrel 118. er c'houeren a rede hed a hed ar venojen. ●(1924) KANNgwital 255/121. Nebeut a zour a ioa er c'houeren. ●(1938) FHAB C'hwevrer 42. dirag eur c'houverenn zoun.
(2) Courant marin.
●(1923) BUBR 27/483. gounid ouz ar warren (...) Ar warren, le courant marin.