Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 30 : de belost-2 (1451) à benitier (1500) :- belost .2belost .2
m. –où
I.
(1) Queue.
●(1883) MIL 186. Pardon Sant-Herbot a bad e doug miz mae hag eno e koez neuze a fors bilostou saout en enor da sant Herbot.
(2) Croupion.
●(1732) GReg 237b. Croupion, tr. «belost. p. belostou (ce dernier mot vient de bec-lost) bilost. p. ou.» ●Croupions de chapons, tr. «Belostou caboned.»
●(1821) GON 33b. Bélost ou Bilost, tr. «s. m. Croupion, extrémité du bas de l'échine. Pl. ou.» ●Rôid ann askel d'in, ha mirid ar belost évid-hoc'h, tr. «donnez-moi l'aile et gardez le croupion pour vous.»
●(1927) GERI.Ern 41. belost m., tr. «Croupion.»
(3) Askorn-belost : os du croupion.
●(1732) GReg 711b. L'os du croupion, os pointu qui est à l'extrémité de l'épine du dos, tr. «An asqorn belost.»
(4) Pénultième.
●(1732) GReg 711b. Penultieme, tr. «An divezâ nemed unan. ar belost.»
●(1821) GON 33b. Bélost ou Bilost, tr. «s. m. pénultième et avant-dernier.» ●Ar bilost edo, tr. «il était le pénultième.»
●(1927) GERI.Ern 41. belost m., tr. «avant-dernier.»
(5) (harnachement) Croupière.
●(1732) GReg 238a. Crouppiere, tr. «Belost. p. belostou. bilost. p. bilostou..»
●(1821) GON 33b. Bélost ou Bilost, tr. «s. m. Croupière, morceau de cuir rembourré que l'on passe sous la queue d'un cheval.»
●(1900) KRL 27. Dalc'h mad d'ar bâs, / Losk ar bilost da gas, tr. «Tiens ferme la selle (le bât), laisse aller la croupière. Se dit pour encourager quand, dans une affaire, on ne peut tout embrasser. Il faut prévoir, préparer le principal, en laissant l'accessoire.» ●(1901) FHAB Du 363. Dalc'h mad d'ar bass / Losc ar bilost da gass.
(6) Ar belostig : le culot, le petit dernier.
●(1980) TRVD 53. Me'oa d'ar poent-se ar yaouankañ kure er barrez, ar «bilostig» evel ma veze graet diouzhin.
(7) Belostig : vertugadin.
●(2013) COSBI 32. Le poids de ces jupes était tel qu'il fallait fixer un bourrelet («vertugadin») ou bilostig en breton) au bas du dos des manchoù, puis, plus tard, des gilets pour maintenir ces jupes à la taille. ●124. ar bilostig… le «faux-cul», cousu au gilet pour supporter la ou les jupes.
(8) Belostoù : parures de cuir.
●(1732) GReg 698b. Parures, ce qu'on retranche en parant des cuirs, tr. «ar belostou.»
II. Derc'hel mat d'ar belost : tenir le coup.
●(1877) FHB (3e série) 9/66a (L) *Yann ar Gervrugenn. Dalc'hit ato peg mad d'ar bilost, rac eur c'hrogad all o peuz c'hoas da ober.
●(1949) KROB 13/15 (L). Heti a reomp dezañ derc'hel mat d'ar bilost, evit kaout an eurvat da c'hellout gwelet c'hoaz Breiz hag e holl vignoned !
- belost-tonietbelost-toniet
adj. Accentué sur la pénultième.
●(1929) FHAB Meurzh (pajenn Breuriez-Veur ar Brezoneg) 5. setu ma n'emañ ket ken an abeg a vir da gengana eur ger lost-toniet gant unan belost-toniet.
- beloùbeloù
m. belaoued Plouc, individu lent à comprendre.
●(1975) YABA 12.04. de ziskoein é vadamig d'er «belaoued» a zré-man. ●(1980) LIMO 10 mai. Ur «beleù» a zen. ●«beleùed» dré-sé. ●(1980) LIMO 27 septembre. Laret e vè ur «belaou a zén» ag unan difonn de gleùed ha kentoh de gomprenn. Nen dé ket éma sod pe diskient. Nann ! Med amzér e renka.
- belougabelouga
m. (ichtyonymie) Marsouin.
●(1909) ADBr xxv 549. (Rosko) Beluga. Beluga : genre Crampus (Cétacés).
- beltbelt
voir melt
- Beltram
- belum-belum-
voir binim-
- BelzBelz
n. de l. Belz.
(1) Belz.
●(1748) CI.pou 76. Bailz.
●(1867) BSSo 26. dihue baræs (…) hani Sarhàu hag hani Belz. ●(1895) (d’après 1932 FOVE 19). É Belz.
●(1902) LZBg mae 100. Belz. ●(1905) ALMA 70. Belz. ●(1910) ISBR 61. ur menati e saùas ar un inizig vihan doh tu Belz.
(2) Blasons populaires : voir eme, laou, tog / tok.
(3) Nom de famille.
●(1970) NFBT 7 N° 35. Belz. ●N° 36. Belzic.
(4) [Toponymie locale]
●(1732) GReg 128b. Sant Cadou an Enès.
●(1834) HEB 423. er c'harter-ze pehini a so galvet hirio enez Cadou.
●(1905) ALMA 70. Sant-Kado.
- BelzebudBelzebud
n. pr. Belsébuth.
●(1783) BV 50/1242-1243. enn anou belsibut hac an oll doueou / em moa bet inuoquet ahanoch erguentou.
- BelzizBelziz
pl. Habitants de Belz.
●(1911) DIHU 69/224. Belziz e zou Leuiged aveit lod ha Tokeu plouz aveit kod (lire : lod) aral.
- bembeñbembeñ
plur. (argot de La Roche-Derrien) Pommes de terre.
●(1885) ARN 33. Pommes de terre. – Br. Avalo-douar. Arg[ot] : 1. Baimbain. 2. Zerasined-douar, moins fréquent. 3. Bicheganego, qui n'est pas un terme exclusivement rochois ; mais ce diction est sorti de La Roche : 'Daleg ar beured bete koan / Bicheganego war an tan. ●48. Ar goed a zo o veska ar baimbain, mot à mot : les taupes sont à remuer les pommes de terre ; les voleurs sont dans le champ…
●(1975) BAHE 87/13. en ur sachañ war an nikol-turgn, ar bembeñ hag ar zoursilh-hir.
- bemdezbemdez
adv.
I. Adv. Tous les jours, chaque jour, journellement.
●(1499) Ca 155a. Pemdez. g. chascun iour. ●(1575) M 352-353. Ouz guelet ez eux gloat, daz grat ha pompadou : / Bugale ha lignnez, ha pemdez tenchezou, tr. «Voyant que tu as fortune à ton gré, et grandeurs ; / Enfants et lignée, et voluptés chaque jour.» ●1226. De disquar en carez, pemdez ho deuez hoant, tr. «Il ont envie de la faire tomber en faute, chaque jour.» ●1988. Maz cresq pemdez dreizaff, claff ouz claff ho caffou, tr. «Si bien que par lui chaque jour leurs douleurs, de plus en plus vives.» ●(1576) H 21. pere a dle pep unan da considerifu pendez ha pep heur, tr. « which every one ought to consider every day and every hour. » ●41. Aman ez dezrou cals a suffrageou deout da lauaret pep dez. ●(1580) G 213-214. Goude an coroll han follez / so guenemp pemdez a bezcoaez, tr. «Après la danse et la folie / Qui sont avec nous quotidiennement depuis toujours.» ●574. Pemdez hoary eu a spyaf, tr. «Chaque jour c’est jouer que je cherche.» ●901. Dyrac Roe an ster bemdez ez bezaf, tr. «devant le roi des astres chaque jour je suis.» ●(1650) Nlou 346. Greomp leuenez bemdeiz dezy, tr. «faisons lui joie chaque jour.»
●(1659) SCger 163a. pemdeiz, tr. «tous les jours.» ●(c.1680) NG 546. Ne goulen quen bamdé. ●(1688) DOctrinal 140/10. Adiu eta, adiu, va tat. / Mont à ra d'an tan gant hunat, / En Infern é vizin cernet, / Bemdez, bemnos, da veza losquet, / An drouc-speret am goall tretto, / Quicq ha croc'hen em dispenno. ●(1710) IN I 141. ar re pere a ya bemdez da Gommunia. ●(1732) GReg 547a. Journellement, tr. «bemdez. bemdiz. (Van[netois] bamde. pamde.» ●(1790) MG 53. Ne vehai quet mat ma vehai malardé gueneoh bamdé. ●(17--) EN 698. bomde, bars er pehed a lubrisiteou ! tr. «chanque jour, dans le péché et les lubricités !» ●(1792) HS 6. A nehé enn e hum chervigeamp houah pamdé.
●(c.1825-1830) AJC 3513. ar hard nem ataque bomdé. ●(1827/29) VSA 1365. anbaras a voalc’h o heus bomde gand ar sord din. ●(1847) FVR 6. Nao skoed bemde n’ed-eo ket fall. ●(1849) LLB 157. en diaul e ven hur hol bamdé. ●(1860) BAL 5. bemdiz an eol o cuzat. ●(1876) TDE.BF 804. E miz mae re glao bemdez. ●(1878) EKG ii 303. Ne ket hep souez ive-ta ma kastizent bemdez.
●(1900) MSJO 55. An Ilis (…) a lavar bemdis ar c’hantik-se. ●(1902) TMJG 345. ha, mer d’am doustek, a sort-se n’int ket bomde tud commod. ●(1904) DBFV 17a. bamdé, adv., tr. «chaque jour.» ●(1907) PERS 176. ar bern lizerou a deue d’ezhan bemdez. ●(1931) GUBI 82. Hag é Breih me viùou bamdé.
II. Loc. adv.
(1) Bemdez-bemdez : tous les jours sans exception.
●(1919) BUBR 1/19. an obuziou ordinal a zeue bemdez-bemdez da ober o reuz ha da danoaat an dud er rejimant kaez.
(2) Da vemdez : de tous les jours.
●(1950) KROB 22/11. braoc’h int avat eget ar botou da vemdez.
(3) Da bemdez : dans la semaine, excepté le dimanche.
●(1877) EKG i 239. den ne deue var he dro na da zul na da bemdez.
●(1905) KANngalon Du 542. lipat ha frikotal da zul ha da bemdez. ●(1907) KANngalon Ebrel 364. ar vestrez ti (...) a bared, da bemdez, prejou an tiad tud. ●(1907) KANngalon Even 413. ne ket epken da Zul (...) mes ive da bemdez. ●(1930) KANNgwital 335/468. da zul ha da bemdez. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 215. Eno, n’eus Buhez ar Zent na pedenn ebet ken, en tiegéz da bemdez.
(4) D’ar pemdez : dans la semaine, excepté le dimanche.
●(1912) BUEV 34. D’er pamdé, ne vezé guélet meit diù pé tèr moéz én overen.
(5) War bemdez, war ar pemdez : dans la semaine, excepté le dimanche.
●(1732) GReg 545b. Aux jours ouvrables, tr. «ar er pañouñde.»
●(1864) GBI i 278. war ar pemdez alies, tr. «souvent sur la semaine.»
●(1902) PIGO i 86. d’ar zuliou evel war ar pemde. ●(1907) KANngalon Mezheven 413. evit ma ielo alies d’an oferen var ar pemdez. ●(1931) KANNgwital 339/23. eun amzer, e teuimp enhan aliesoc’h d’an oferen var bemdez.
(6) Sul-ouel-(ha)-pemdez : tous les jours sans exception.
●(1866) FHB 100/380b. ag ar mekanik a ya en dro sûl-voel-pemdez (...) labourat sûl-voel-pemdez.
●(1949) KROB 10/13. ar muia labour a ro ivez, sul, c’houel ha pemdez.
(7) Deiz pemdez : jour ouvrable.
●(1659) SCger 70b. iour ouurier, tr. «deiz pemdeiz.» ●87a. les iours ouuriers, tr. «an deziou pemdeiz.»
- bemdez-c'houloùbemdez-c'houloù
adv. Tous les jours.
●(1727) HB 208. Bemdez-c'houlou hep faut. ●(1732) GReg 546a. Tous les jours, tr. «bemde-c'houlou.» ●(1792) BD 3670. pere aret bemde gollo, tr. «que vous faites tous les jours.»
●(1867) MGK 68. hep tamm bara, hep liard bemdez-c'houlou. ●(1870) FHB 288/212a. Bemdes houlo eta, ni bedo Doue.
- bemdez-Doue
- bemdez-ordinalbemdez-ordinal
adv. Tous les jours.
●(1824) BAM 32. mar deu bemdez-ordinal da punissa un niver infinit eus a pec'heurien dre ur goal fin. ●376. Leverit eta ho Chapelet bemdeis-ordinal.
- bemnozbemnoz
adv. Tous les soirs.
●(1688) DOctrinal 140/10. Adiu eta, adiu, va tat. / Mont à ra d'an tan gant hunat, / En Infern é vizin cernet, / Bemdez, bemnos, da veza losquet, / An drouc-speret am goall tretto, / Quicq ha croc'hen em dispenno. ●(1790) MG 136. acourcét em boa int de zonnèt de voquein deign bam-noz. ●346. er vèrh-ce (…) e bedai bam-noz hé galand.
●(c.1825-1830) AJC 2987. a dan nostelerÿ ehemb bomnos da goanan. ●(1834) SIM 120. bep mintin ha bemnos. ●(1867) MGK viii. bemnoz, bemdez e kanet eno.
●(1904) DBFV 17a. bamnoz, adv., tr. «toutes les nuits.»
- ben .1ben .1
m.
(1) Action de tailler.
●(c.1500) Cb 23b. sculptabiliter aduerbia. b. dre ven.
(2) (Pierre) de taille.
●(1870) FHB 280/149b. ar vein ben euz ar pilierou.
●(1904) DBFV 20a. bén, bin, s., tr. «(pierre de) taille.» ●(1927) GERI.Ern 42. ben m., tr. «(Pierre de) taille.»
(3) Kontell-ben : couteau à tailler les arbres.
●(1908) DIHU 34/59. Goudé en devout bénet get ur goutel-ben er grouiad dirol pé rè hir.
- ben .2ben .2
adj.
(1) Que l'on coupe.
●(1869) FHB 251/335a. foenneier geot ben. ●(1870) FHB 271/79b. Te hado (...) cals geot ben.
●(1917) KZVr 225 - 24/06/17. Geot-ben, tr. «herbe fine et tendre qui pousse au premier printemps au bord des ruisseaux, des fontaines, etc., Loeiz ar Floc'h.»
(2) Que l'on taille.
●(1732) GReg 722a. Pierre de taille, tr. «Van[netois] meen bin. mæn bein. mæn ben.»
●(1870) FHB 280/149b. ar vein ben euz ar pilierou.
- ben .3ben .3
m. Embouchure de rivière.
- Benac'hBenac'h
n. de l. Belle-Isle-en-Terre.
I.
(1) Benac’h.
●(1732) GReg 88b. Benac'h. benec'h.
●(1825-1830) AJC p. 280. benech. ●(1834) SIM 34. Va zad a voa qere e Benac’h. ●(1857) CBF 130. Benac'h. ●(1863) GBI II 484. En kêr Benac'h pa arrue. ●(18--) PENgwerin10 102. Da venec’h d’ober eur beamant. ●(1866) FHB 52/412a. a oa vikel e Benac’h. ●(1869) TDE.FB xviib. Benac’h, Benec’h. ●(1876) TDE.BF 43b. Benac'h. ●(1877) EKG I 38. Adreuz ar vro oamp eat beteg Benac'h. ●(c. 1890) CFB 41b. Benac'h, Benec'h.
●(1905) ALMA 67. Benac’h. ●(1910) EGBT 131. dont a reont ketek [lire : betek] Gwengamp ha Benec'h. ●(1912) BUAZpermoal 859. war douar Benac’h. ●(1913) PRPR 25. etre Ar C’Hloastr ha Benac’h. ●(1923) ARVG C’hwevrer 22. tremen neuze dindan bourkig Lok-Envel ha digoueout e Benec’h. ●(1928) BREI 58/3c. en bro Benec’h ha Louargat. ●(1933) BREI 324/4d. chapell Kervaria (Benac'h). ●(1974) TDBP III 56. Ar re-mañ a zo evel kezeg Benac'h : ne c'houlennont ken med boued ha beaj. ●(1980) (2005) IFTR 298. En Benac'h hag en Pontre / En Pempoull, en Pempoull-Gouelo.
●(2000) TPBR 174. Kezeg Benac'h / Boued ha beaj.
(2) (par fausse étymologie) Enez-Kaer.
●(1865) FHB 7/55b. Belle-Ile pe Enez-Caer.
II. Traditions populaires.
(1) Rimaille pour délier la langue.
●(1995) PLTZ 130. C'hweh merh gwerh / war hweh sah kerh / war hweh marh kalloh / o hond d'ar marhallah / da Venah; / ha hweh manah / war o lerh !
(2) Proverbe.
●(1948) VALL.Sup 32b. D'un homme paresseux l'on dit : Emañ evel kezeg Benac'h na c'houlont nemet boued ha beaj T. ●(1970) TDBP I 53. Kezeg Benah na houlennont ken med boued ha beaj (les chevaux de Belle-Isle-en-Terre qui ne demandent qu'à manger et à voyager), répandu dans tout le Pays de Tréguier. ●56-57. Hemañ a zo 'vel kezeg Benah : ne houlenn ken med boued ha beaj ! ●note de Jules Gros : « Autrefois, Belle-Isle devait être une importante station de chevaux de renfort destinés à aider les dilligences à gravir les longues côtes situées à l'Est et à l'Ouest de cette localité, sur la grand-route de Brest à Paris. ». ●57. Boued ha beaj, 'vel kezeg Benah ! A manger et en route, comme les chevaux de Belle-Isle-en-Terre. ●(1974) TDBP III 56. Ar re-mañ a zo evel kezeg Benac'h : ne c'houlennont ken med boued ha beaj.
●(2000) TPBR 174. Kezeg Benac'h, / Boued ha beaj (se dit des gens qui n'ont pas une minute de libre). ●(2004) TROMK 217a. Emañ (hemañ) evel kezeg Benac'h na c'houlont nemet boued ha beaj. Geriadur Frañsez Vallée.
III. Noms de famille.
●(1970) NFBT 7. N° 37 Bénac'h, N° 38 Bénech.
IV. [Toponymie locale].
●(1925) BILZ 47. n'eo ket erru c'hoaz en Koat-an-Noz, du-ze pell, en tu all d'ar meneiou. ●(1933) BREI 324/4d. chapell Kervaria. ●(1977) TDBP II 273. Ar Vilin-Wenn e Benah a zo eur vilin-gouëz.
- Benac'hiz
- benadur
- benadurezh
- benañ / beniñbenañ / beniñ
v. tr. d.
I.
A. (en plt de qqc.)
(1) Couper.
●(c.1500) Cb 23b. Benaff. g. couper. l. scindo / dis / di / scissum actiui. generis. vide in squegaff.
(2) Tailler (la pierre).
●(1499) Ca 19b. Benaff an mein. g. tailler les pierres.
●(1659) SCger 115a. tailler des pierres, tr. «bena mein.» ●131b. bena mein, tr. «tailler des pierres.» ●(c.1718) CHal.ms iv. tailler de la pierre, tr. «binein, benein men.» ●(1732) GReg 902b. Tailler de la pierre, tr. «Bena mein. pr. benet.»
●(1904) DBFV 20a. bénein, binein, v. a., tr. «tailler (la pierre).» ●(1922) EMAR 49. Bena a ra ar mein rous. ●(1927) GERI.Ern 42. bena v. a., tr. «tailler (la pierre).»
(3) Tailler (des plantes).
●(c.1718) CHal.ms iv. tailler la vigne, tr. «binein er üiniec.» ●(1732) GReg 702b. Tailler la vigne, tr. «Van[netois] beineiñ er huiniecq. pr. beinet.»
●(1904) DBFV 20a. bénein, binein, v. a., tr. «tailler (la vigne).» ●(1908) DIHU 34/59. penaus bénein er gué fréh.
(4) Maen-benañ : pierre de taille.
●(1633) Nom 251a. Lapis quadratus : pierre quarrée : mæn quarrè, mæn benaff.
B. (en plt de qqn) (chirurgie) Tailler.
●(c.1656) VEach 117. Anton Maignan ames ar memes quær a sãt malou, goudé mazo bet trauellet ha poannyet meürbet á het peuarzec pe pemzec bloaz gant vr grauel continuel pehini a rea deza coll pep repos, dré na cafe remet na soulageamãt enep leac'h, er fin enem resoluas da veza benet quemet gant ar Chirurgianet euit an tra-sé goudé ma ho deua eff fondet ha rancontret ar mam, é differsont que auoé antronos euit é flanchi.
II. sens fig.
(1) [suj. : souffrance physique] Faire souffrir.
●(14--) N 870. an guentl yen so oz ma benaff, tr. «la froide douleur de l'enfantement me déchire.» ●894. gant quentl hac anquen em bener, tr. «la douleur de l'enfantement et la peine me déchire.»
(2) [suj. : souffrance morale] Faire souffrir.
●(14--) N 1134. an anquen so yen oz ma benaf, tr. «la douleur me déchire cruellement.»
- benazezbenazez
m. Architecture.
●(1847) GON FB HV 42b. Architecture, tr. « Bénazez, m. » Ce dernier mot s’emploie particulièrement pour l’architecture religieuse (…).
- benazezerbenazezer
m. -ien Architecte.
●(1847) GON FB HV 42b. Architecte, tr. « Anciennement Bénazézer, m. Pl. ien. H.V. »
- bendellbendell
m./f. –où, –ioù Moyeu.
●(1633) Nom 180a. Modiolus rotæ : le moyeu d'vne rouë : vn bendel carr.
●(1847) MDM 276. eur c'har ead el lagen beteg ar bendeliou. ●(1869) FHB 218/68a. ar c'harrer (...) var bouez poania avoalc'h da renca skinou ha bendeliou.
●(1904) KZVr 356 - 04/09/04. Bendel (Troude). Lakaat ouspen : Ha bendil, bendilh, benduilh (Kerne-Izel). ●(1905) CDFi décembre. ar bendell-karr. (d'après KBSA 112). ●(1909) FHAB Gwengolo 266. rei eun hortad d'ar vendel evit darc'hoï ar rod ebars ar roli ha lakât ar c'har var e zres. ●(1921) FHAB C'hwevrer 43. eur c'harr eat el lagen betek ar bendeliou. ●(1927) GERI.Ern 42. bendell m., tr. «Moyeu.» ●(1987) GOEM 174. Le moyeu, ar vendell, est en orme ou en chêne.
- BeneadBenead
n. pr.
(1) Benoît.
●(1732) GReg 89b. Benoit, nom d’homme, tr. «Benead.»
(2) (religion) Ordre/Règle de saint Benoît : urzh/reolenn sant Benead.
●(1732) GReg 677b. L’Ordre de Saint Benoît, tr. «Urz Sant Beneat.»
●(1911) BUAZperrot 178. reolen sant Beneat.
- beneadad
- beneadat
- benedbened
voir bered
- benedebenede
s. (botanique) Belladone Atropa belladonna.
●(1931) VALL 63a. Belladone, tr. «benede V[annetais] (Lorient, d'après Rolland).»
- benediksionbenediksion
f. –où Bénédiction.
●(1530) Pm 92. Neuse hep sy mary guyrion / A ros tiz he benediction, tr. «Alors, sans doute, la fidèle Marie / Donna vite sa bénédiction.» ●(1621) Mc 74. Chuy autraou (…) à deu da quargaff an oll croueaduri en à benediction hac à eur mat.
●(1659) SCger 14a. benediction, tr. «benediction.»
●(1821) SST 262. De betra e chervige er benedictionneu a beb mode e rer dehai én overen baneuez ?
- benedisitebenedisite
m. Benedicite. Formule euph. comique.
●(1947) YNVL 97. (Ober a ra ur pikol sin ar groaz war ar podezadoù soubenn) Bennsite Dobenus, nozegat kemenus menekat santori krijta krijti.
- benefis
- benefiset
- benerbener
m. –ion Tailleur.
●(1499) Ca 19b. Bener an mein vide in men.
●(1659) SCger 131a. bener, tr. «tailleur de pierres.»
●(1876) TDE.BF 43b. Bener, s. m., tr. «Tailleur de pierres de taille.»
●(1904) DBFV 20a. béner, binour, m. pl. –nerion, m., tr. «tailleur (de vigne, de pierre).» ●(1927) GERI.Ern 42. bener m., tr. «tailleur (de pierre).»
- bener-meinbener-mein
m. benerion-vein Tailleur de pierres.
●(1659) SCger 115a. tailleur de pierres, tr. «bener mein.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Tailleur de Pierre, tr. «binour, piquer men.» ●(1732) GReg 902b. Tailleur de pierres, tr. «Bener mæin. p. benéryen væin.» Van[netois] binour mæin.»
●(1867) MGK 142. P'edo o vont da gas he lein / D'he fried, bener mein.
- benerez
- benerezhbenerezh
m.
(1) Taille.
●(1904) DBFV 20a. bénereh, binereh, m., tr. «taille.»
(2) (architecture) Pierres de taille.
●(1869) FHB 235/202a. Labourat a rer a zevri var ar pez benerez a dleer da zevel en henor d'ar zoudarded. ●(18--) SAQ I 170. an iliao o poulza dre douez ar benerez kouezet d'an douar.
●(1909) KTLR 148. eur c'helc'h aour var benerez ar porchet. ●(1909) MMEK 169. great oa gant mein bennerez.
(3) Maen-benerezh : pierre de taille.
●(1659) SCger 131b. men benerés, tr. «pierre de taille.»
●(1878) EKG II 116. eur mean benerez lakeat er voger gand eur mansouner.
- benetbenet
adj.
(1) Taillé, coupé.
●(14--) Jer.ms 43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés »
(2) (préhistoire) Benet a-skolp : taillé par éclats.
●(1907) FHAB Even 104. Eur pennad-studi war amzer ar mean benet a-skolp.
- beneterbeneter
voir pileter
- benezerbenezer
m. –ion Tailleur de pierres.
●(1874) FHB 490/160a. Ar skeuden (...) hag a zo great e mean Kerzanton gant eur benezer a Vreiz-Izel. ●(1876) TDE.BF 43b. Benezer, tr. «s. m. C. Sculpteur ; pl. ien. On voit qu'elle est l'analogie entre ce mot et Bener.» ●(1890) MOA 170b. Ciseleur, tr. «Benezer, m.»
●(1914) KZVr 84 - 11/10/14. Je crois que le «benezer», de Troude est inventé de même que «benezager» architecte, «benazez» architecture, H. de la Villemarqué.»
- benezetbenezet
adj. Taillé.
●(1866) FHB 68/121b. mein griz, benezet brao. ●(1868) FHB 177/161a. mein benezet ha kizellet brao. ●(1869) FHB 256/373a. Ar mean carre a reseo troad ar groaz a zo e kersanton, benezet ha kizellet e doare. ●(1874) FHB 512/333b. paleziou hag a velet enho ar bein benezet.
●(1907) BSPD I 610. Bénezet e oé ér pen anehi.
- beni .1beni .1
f. –où
(1) Volue, bobine à l'intérieur du métier à tisser.
●(1499) Ca 19b. benny an neut. galli. volue.
●(1659) SCger 131a. benni, tr. «volue.» ●(1732) GReg 925a. La navette, & la voluë, tr. «Ar vulsun, hag ar veny.» ●969b. Volue, petite fusée qui se met dans navette du tisserand pour la tréme, tr. «Beny. p. benyou. biny. binyou.»
●(1915) KZVr 115 - 16/05/15. Bini (et binien), beni, féminin, tr. «bobine (à l'intérieur de la navette du tisserand).» ●(1927) GERI.Ern 42. beni, f., tr. «Bobine, canelle de tisserand.»
(2) Bobine d'un rouet.
●(1915) KZVr 115 - 16/05/15. Bini (et binien), beni, féminin, tr. «bobine d'un rouet, etc.»
- beni .2beni .2
s. (musique) Cornemuse. cf. binioù
●(1499) Ca 19b. Benny. g. corne. latine. hec musa / se Jdem cornemus.
- beniadbeniad
f. –où
(1) Plein une volue (de fil).
●(1732) GReg 969b. Volue couverte de fil, tr. «Benyad. p. benyadou. binyad neud. binyadou neud.»
●(c.1820) COF 28. C'hoas e reont meur a veniat / D'ar g'emeneres da vriat.
●(1915) KZVr 115 - 16/05/15. Biniad, beniad, tr. «plein une bobine (–ned, de fil).» ●(1927) GERI.Ern 42. beniad f., tr. «contenance d'une bobine, d'une canelle de tisserand (c'hloan de laine).»
(2) (en plt de qqn) Ne oar na penn na beniad : il ne sait pas s'y prendre.
●(1914) KZVr 84 - 11/10/14. Beniad (et benead). N'ouve na penn na beniad da vann 'bet, tr. «il ne sait rien de rien, il ne sait pas s'y prendre, Trévérec.»
(3) (en plt d'un travail) N'en deus na penn na beniad : fait à moitié, inachevé.
●(1914) KZVr 84 - 11/10/14. heme n'eus na penn na beniad, tr. «cela n'est pas fini, n'est fait qu'à moitié, Trévérec.»
- benienn
- beniñbeniñ
voir benañ
- benitierbenitier
m. Bénitier.
●(1633) Nom 198a. Aquiminarium, amula : benoistier : benitier, da lacquat an dour binniguet.