Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 37 : de beskenn (1801) à bet-4 (1850) :- beskennbeskenn
f. –où
(1) Dé à coudre.
●(1499) Ca 20b. Besquenn. gal. deel pour mettre au doy pour coudre pour garder le doy de blecier. ●(1633) Nom 170b. Digitabulum, digitale : doitier : besquenn.
●(1659) SCger 36b. dé a coudre, tr. «besquen.» ●132a. besquen, tr. «dé a coudre.» ●(1732) GReg 244a. Dé, couverture du bout du doigt pour coudre, tr. «Besqenn. p. besqennou.»
●(1847) MDM 118. he c'hlaouïer, he nadosiou hag he vesken. ●(1856) VNA 54. un Dé, tr. «ur Vesquên.»
●(1904) DBFV 19a. bechen, besken, f. pl. –nneu, tr. «dé à coudre.» ●(1914) KZVr 89 - 14/11/14. Besken, tr. «dé à coudre.» ●(1924) BILZbubr 47/1121. o beskenn war o biz. ●(1927) GERI.Ern 44. beskenn f., tr. «Dé à coudre.»
(2) (botanique) Cupule.
●(1732) GReg 459b. Le gobelet, ou la calotte du gland, tr. «Besqenn ur vesenn. p. besqennou mès.» ●(1744) L'Arm 173b. Gobelet ou calotte d'un gland, tr. «Béssquênn er vézênn. f.» ●340b. Robe (…) De noisettes, de glands, tr. «Béssquênn.»
●(1904) DBFV 22a. besken, f. pl. –nneu, tr. «robe d'une noisette, d'un gland.» ●(1914) KZVr 89 - 14/11/14. Besken, tr. «calotte d'un gland.» ●(1927) GERI.Ern 44. beskenn f., tr. «cupule d'un gland, d'une noisette.»
(3) Poucier.
●(1744) L'Arm 298b. poussier, tr. «Béssquênn.. neu. f.»
- beskenn-an-Itron-Varia
- beskennadbeskennad
f. –où
(1) Contenu d'un dé à coudre.
●(1927) GERI.Ern 44. beskennad f., tr. «contenance d'un dé.» ●(1931) VALL 182b. Dé à coudre [plein un], tr. «beskennad f.»
(2) Très petite quantité.
●(1915) MMED 403. Rolland a dennas keit ha ma choumas gantan eur veskennad poultr.
(3) fam. Tout petit coup à boire, doigt de.
●(1939) KLDZgwal 38. Mont a rafe e-barz diouztu gant eur veskennad piketez hag eur c'houblad avalou trenk... ●(1974) SKVT III 78. ober un tañva – ur veskennad hepken, bep tro.
- beskennañbeskennañ
v. tr. d. Passer le licol dans la bouche du cheval.
●(1732) GReg 573b. Passer le licou dans la bouche du cheval pour le mener plus sûrement, tr. «Besqenna ur marc'h.»
- beskenner
- beskervbeskerv
f. beskirvi (agriculture) Sillon irrégulier.
●(1914) KZVr 89 - 14/11/14. Besk-ero pl. besk-irvi, tr. «sillon irrégulier, Pont-l'Abbé. Breuriez Vreiz.»
- besket
- beskiñbeskiñ
voir beskañ
- besklbeskl
voir bestl
- beskodbeskod
s. –où (agriculture) Petit sillon sur le côté d'un champ.
●(1914) KZVr 89 - 14/11/14. Beskod, pl. ...ou, ...o (à Plougonver beskoudou), tr. «petit sillon sur le côté d'un champ. H[au]te-Corn[ouaille] Enquête sur les termes d'agriculture.»
- beskodennbeskodenn
f. –où (agriculture) Petit sillon sur le côté d'un champ.
●(1914) KZVr 89 - 14/11/14. beskoden, pl. ...nou, tr. «petit sillon sur le côté d'un champ. H[au]te-Corn[ouaille] Enquête sur les termes d'agriculture.»
- beskoderbeskoder
adj. Trañch beskoder =
●(1942) VALLsup 168a. sorte de tranche (houe), tr. «trañch beskoder T[régor].»
- beskoñsul
- beskontbeskont
m. –ed Vicomte.
●(1499) Ca 20b. Bescont. g. vicomte. l. hic vicecomes / tis.
●(1659) SCger 124a. Vicomte, tr. «Bescont.» ●132a. bescont, tr. «Vicomte.» ●(1732) GReg 190a. De Comte est venu Vicomte, tr. «Eus a gondt eo deuët Bescondt. Eus ar gondted ez eo great ar Vescondted.»
●(1869) FHB 242/260a. bescont a Leon.
●(1923) FHAB Gwengolo 329. beskonted kenta Leon. ●(1927) GERI.Ern 44. beskont m., tr. «Vicomte.»
- beskontelezh
- beskontez
- beskontibeskonti
m. Vicomté.
●(c.1500) Cb 24b. [bescont] Jtem hoc vicecominatus / tus / tui. g. viconte. bri. besconty.
- beskorn .1beskorn .1
adj. Qui a perdu une corne.
●(1732) GReg 241b. Dagorne, vache qui a une corne rompüe, tr. «Besqorn. (...) bioc'h besqorn. (...) ur vioc'h vesqorn. (dagorne, ide[m] vache d'une seule corne.» ●(1744) L'Arm 30a. Beuf écorné, tr. «Eijonn bisscorn.»
●(1877) FHB (3e série) 18/146b. anevaled bescorn.
●(1904) DBFV 23b. biskorn, biskorgn, adj., tr. «écorné.» ●(1927) GERI.Ern 44. beskorn adj., tr. «Qui a perdu une corne.»
- beskorn .2
- beskorn .3
- beskornañ / beskorniñbeskornañ / beskorniñ
v.
(1) V. tr. d. Écorner.
●(1732) GReg 212b. Déboiser, ou rompre, ou scier les cornes à un animal, tr. «besqorni. pr. besqornet.»
●(1904) DBFV 23b. biskornein, v. a., tr. «écorner (une bête).» ●(1927) GERI.Ern 44. beskorna v. a., tr. «mutiler d'une corne.»
(2) V. intr. Perdre une corne.
●(1944) DGBD 20-21. n'eo ket ral gwelout hini pe hini eus al loened o viskorniañ.
- beskornetbeskornet
adj.
(1) Qui a perdu une corne.
●(1732) GReg 241b. Dagorne, vache qui a une corne rompüe, tr. «Besqornet. (...) bioc’h besqornet. (dagorne, ide[m] vache d’une seule corne.»
●(1921) DIHU 118/229. blonset ha biskornet en ur skoein doh er mangoérieu.
(2) Écorné, abîmé.
●(1978) BRUDn 19/9. Ne oa ket homañ eul loen-korn bennag, med eun tamm koad, eur ganell goz bet neud endro dezi gwechall, faoutet, biskornet, distammet hag eur gwiskad kratouz warni.
- beskorniñbeskorniñ
voir beskornañ
- beskoulbeskoul
f. (pathologie) Panaris.
●(1464) Cms (d’après GMB 59). Bescul, g. fil.
●(1659) SC 105. Petra liuirit-u eus are a laqua, pe a ya da vuiniguen oc'h drouc ar mamou, ar vizcoul, ar barr auèl, ar chanch, al laerès, an aviés, ar roncet, nag eus are a ya da spina, da stanca ar goat, pe da vellaat clênvegeou dre oræsounou ha cæremoniou, ne int quet approuuet gant an Ilis ? ●(1691) CF 32. ar vronn goret, ar viscoul, tr. «la mamelle enflée, le panaris.» ●(1738) GGreg 43. biscoul, p. biscoulou, biscoulyou, tr. «panaris.»
●(1847) MDM 241. Evid ar viskoul, repos ive. ●(1857) CBF 76. Ar viskoul a zo e penn va biz, tr. «J'ai un panaris au bout du doigt.» ●Ha didarzet eo ho pistoul (lire : piskoul) ? tr. «Votre panaris est-il crevé ?» ●(1891) CLM 70. Er viskoul hum laquas én é zorn mad. ●(1895) GMB 59-60. petit tréc[orois] pourfilh m., par l mouillé, sorte de mal au doigt, qui met en danger de perdre l'ongle, mais qui est moins dangereux que ar veskol, le panaris.
●(1904) DBFV 23b. biskoul, f., tr. «panaris.» ●(1925) FHAB Gouere 268. e vije rouesoc'h ar biziadou : ar viskoul, an droerez hag all. ●(1933) FHAB C'hwevrer 66. ar viskoul ne vije ket ker stank war ar maez, ma karfe an dud derc'hel netoc'h o daouarn. ●(1927) GERI.Ern 44. beskol f., tr. «panaris.»
- beskoul-ruzbeskoul-ruz
f. (pathologie) Panaris.
●(1982) TKRH 101. Hi 'oa mac'hagnet he bizied diwar meur a viskoul-ruz.
- bespacha
- besprennbesprenn
voir brepenn
- besroue
- bestenn .1
- bestenn .2
- bestennet
- besteodbesteod
m. –ed
(1) Homme qui a la langue coupée.
●(1927) GERI.Ern 44. besteod m., tr. «celui qui a la langue coupée.»
(2) Homme qui bredouille, bégaye ou grasseye.
●(1732) GReg 88a. Bègue, qui begaïe en parlant, tr. «Besteaud. p. bestéauded, bestéaudou.»
●(1927) GERI.Ern 44. besteod m., tr. «celui qui bredouille, bégaye ou grasseye.»
- besteodaj
- besteodez
- besteodiñbesteodiñ
v.
(1) V. intr. Bégayer.
●(1659) SCger 14a. begayer, tr. «besteaudi.» ●(1732) GReg 88a. Bégaier, avoir un défaut de langue qui empêche de prononcer le B, L, R & le T, tr. «Bestéaudi. pr. bestéaudet.»
●(1924) BILZbubr 43-44/1021. Bas... bas... bas... as tard eo, ôtrou person, a visteodas Lellig ar Monkuz. ●(1927) GERI.Ern 44. besteodi v. n., tr. «bégayer, grasseyer.» ●(1957) AMAH 52. hag i da vesteodiñ gant ur vouezh ken mantrus hag hini ar c’hozhiad a ra e Priel tro an iliz gant kased an anaon.
(2) V. tr. d. Bredouiller.
●(1659) SCger 13a. barboter, tr. «besteaudi.»
●(1933) MMPA 112. Araok ma oa gouest da gomz, e veze klevet o vesteodi an «Ave Maria».
- besteotbesteot
adj.
(1) Qui a la langue coupée.
●(1927) GERI.Ern 44. besteot adj., tr. «qui a la langue coupée.»
(2) Qui bredouille, bégaye ou grasseye.
●(1633) Nom 270b. Balbus : begue : besteaut.
●(1659) SCger 14a. begue, tr. «besteaut.» ●132a. besteaut, tr. «begue.» ●(1732) GReg 772b. Il est à quia, tr. «Besq-téaud eo.»
●(1866) FHB 98/363a. ounn deuet besteod goassoc'h eghet araok. ●(1867) FHB 104/411b. n'ed eo na lent na besk-teod. ●(1895) GMB 60. pet[it] tréc[orois] bestiaot.
●(1906) KANngalon Gwengolo 215. eur bugel bisteod. ●(1910) MBJL 95. Evit besteod nan ê ket : distagan reiz a ra ar girio a lavar d'imp. ●(1914) KZVr 89 - 14/11/14. Besteod, tr. bègue ; bisteod en H[au]t-Léon, Milin.» ●(1927) GERI.Ern 44. besteot adj., tr. «qui bredouille, bégaye ou grasseye.» ●(1977) PBDZ 756. (Douarnenez) bisteod, tr. «bègue.»
II. local.
(1) Qui zézaie.
●(1914) KZVr 89 - 14/11/14. A Landerneau, on distingue bisteo, qui zézaie, de saoz, qui bégaie.
(2) Qui prononce mal.
●(1914) KZVr 89 - 14/11/14. en H[au]t-Trég[uier] bestiaot, qui prononce mal.»
- bestial .2
- bestial / bestiali / bestiari .1bestial / bestiali / bestiari .1
f. Sacristie.
●(1744) L'Arm 316a. Sacristie, tr. «Væstiale.. leu. m.»
●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 94. Carg e mès a vestiari hun nàu ilis pé chapél.
●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 78. me huél arriù ér vestiali diù verhig. ●(1902) LZBg Gwengolo. en neu vestial ag en iliz. ●(1922) BUPU 14. Hi e ia d’er vestial, e ra hé uigent blank, hag e gleu en overen. ●(1970) GSBG 24. (Groe) vištija:l, tr. «sacristie.»
- bestialibestiali
voir bestial .1
- bestialite
- bestiaribestiari
voir bestial .1
- bestlbestl
f. (anatomie) Bile.
I.
●(1499) Ca 205b. Vestl. g. fiel. ●(c. 1501) Lv 231/3. uestre gl. fel. ●(1575) M 2332. Euyt vestle na huzel, cruel na huffelen, tr. «Pour fiel, ni suie odieuse, ni absinthe.» ●(1580) G 947-949. evyt brouet (...) Guyn aegre han bestle quemesquet. ●(1612) Cnf 78a. an hueruder (...) ves an bestl.
●(1659) SCger 57b. fiel, tr. «vestl.» ●176b. vestl, tr. «fiel.» ●(c.1680) NG 1770. Guet vestrë ha guiraigrë. ●(1728) Resurrection 708. Em boe huellen c'hoeru hac ar vest da effan. ●(1792) HS 283. d'er vistre ha d'er guinaigre e oai bet reit dehou.
●(1838) OVD 120. er vistre e oé bet presantet dehou ar er gréz.
●(1907) VBFV.fb 43a. fiel, tr. «bistr, f.» ●(1911) BUAZperrot 581. En he gwestl. ●(1912) BUAZpermoal 587. En he festl. ●(1912) MMPM 37. ar veskl hag ar gwin trenk. ●(1913) AVIE 329. mirh keijet get bistr. ●(1963) LLMM 99/267. e rede en he gwazied muioc’h a vestl eget a wad.
II. C'hwerv evel ar bestl / C’hwerv-bestl : très amer.
●(1732) GReg 410b. Aussi amer que le fiel, tr. G. Rostrenenn «Qer c'huëro evel ar vestl.»
●(1882) CDFi 150-25 novembre p 3. C'houero-bestl. ●(1890) (L) MOA 114. Très amer, tr. J. Moal «c'huero bestl.» (amer comme du fiel.)
- bestlek
- bestlel
- bestlus
- besvikel
- bet .1bet .1
adv. cf. bezh-
(1) Jamais.
●(14--) Jer.ms 38. A uhel ez guelaff, / Bet ne lavaraff gaou, tr. « Là-haut je vois, je ne dis nullement de mensonges. » ●(14--) Jer 57/n° 282. Autrou en Rombet ne chomyff, tr. « Seigneur, à Rome jamais je ne resterai. » ●A.108. Da creys ez ahymp ha bet ne douc’hymp den, tr. « Au milieu… nous irons et jamais nous ne craindrons personne. » ●A. 247. Bet ne dahent cuyt evyt tas, tr. « Jamais ils n’en seraient quittes pour une taxe. » ●(1575) M 1411-1413. Bezcoaz endan an tron, moez leon ne sonas, / Moz assur na curun, na bet ne dihunas : / Den, tr. «Jamais sous le ciel voix de lion ne retentit, / Je vous assure, ni tonnerre, ni jamais n’éveilla / Personne.»
(2) Point, pas.
●(1575) M 203-204. Sell diff ho relegou, ho bezyou hep paoues, / Hac oll pan ez ve Franç, bet ne diferances, tr. «Regarde-moi leurs reliques, leurs tombes sans cesse, / Et quand ce serait (du sang) de France, tu ne distinguerais point du tout.» ●1700. Dre’n hent se nedehomp, ha bet ne querzhomp pas, tr. « Par ce chemin-là nous n’irons pas et ne marcherons pas du tout. »
(3) Rien.
●(1575) M 1325. Ne caffont digarez, na bet ne taluezo, tr. «Ils ne trouveront pas d’excuse, et rien ne leur servira.»
- bet .2bet .2
prép.
I. spat.
(1) Jusque.
●(1499) Ca 43b. hac euelhenn beth en mil. ●(1576) H 45. Adal an pen bet plant an troat, tr. « from the front of the head to the sole of the foot. » ●(1650) Nlou 41. An Diou abrant bet plant an troat, tr. «depuis les sourcils jusqu'à la plante du pied.»
●(c.1680) NG 330-332. Vr steren guen ha scler / Ou hassas bet el leh / Ma houe gannet hun Saluer, tr. « A bright white star / Led them to the place / Where our Saviour had been born. »
●(1854) PSA I 267. bet mèn é hellent monnèt guet ou hounar énep dehou.
●(1904) DBFV 22a. bet, betag, beta, bita, bidik, prép., tr. «jusque, jusqu'à.» ●(1942) DHKN 64. a pe douchas é vizied doh hé ré, é rein he fakadeu dehi, é kleuas un hirisaden é redek drézi adal bizied hé zreid bet gourien hé blèu. ●94. Flankadeu stank en doè tarhet, korveu lahet ér gognelleu e saùè a verneu, bet lein er magoérieu.
(2) Bet amañ : jusqu'ici.
●(1464) Cms (d’après GMB 61). Betama, jusqu’ici. ●(1499) Ca 21a. Bet aman. g. iucques cy. ●(c.1500) Cb 25a. Betaman. gal. iusques cy.
II. temp.
(1) Jusque.
●(1530) Pm 166. Bet hep sy an assumption, tr. «Sans doute, jusqu'à l'Ascension.» ●(1532) Pmof 12. hac a vezou bet an fin en vsaig. ●(1575) M 233. bet finuez ho dezyou, tr. «jusqu'à la fin de leurs jours.»
(2) Bet akoubik : à bientôt.
●(1919) DBFVsup 5a. ba (vers Locminé), abréviation de bet : ba akoubik, tr. «à bientôt.»
(3) Bet goude : à plus tard, au revoir.
●(1919) DBFVsup 5a. ba (vers Locminé), abréviation de bet : ba goudé, tr. «à plus tard, au revoir.»
(4) Bet arc'hoazh : à demain.
●(1856) VNA 147. A demain, tr. «Bet arhoah.»
●(1919) DBFVsup 5a. ba (vers Locminé), abréviation de bet : ba arhouah, tr. «à demain.»
(5) Bet ha : jusqu'à.
●(17--) TE 27. Bèt-ha nezè.
●(1831) RDU 162. bet ha bremen.
►[form. conju.] (1)
S1 bedon
●(1723) CHal 14. Béd on, tr. «jusqu'à moy.» ●(1732) GReg 553a. Jusqu' moi, tr. «Van[netais] bed'on. bed'hon-me.»
●(1905) IMJK 184. dichen bet on.
S2 bedout
●(1723) CHal 14. Béd out, tr. «jusqu'à toy.» ●(1732) GReg 553a. Jusqu'à toi, tr. «Van[netais] bed-'oud. bed'out-te.»
S3m betañ
●(1723) CHal 14. Béet ou, tr. «jusqu'à luy.» ●(1732) GReg 553a. Jusqu'à lui, tr. «Van[netais] bed'hon» ●(1787) BI 40. monet bet-t'ou.
●(1839) BESquil 206. ean e yas bet-ou. ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 44. monnet bet-hou.
S3f beti
●(1723) CHal 16. Bét-i, tr. «jusqu'à elle.» ●(1732) GReg 553a. Jusqu'à elle, tr. «Van[netais] bed'hy.»
P1 bedomp
●(1723) CHal 14. Béd omp, tr. «jusqu'à nous.» ●(1749) AP 58. desquennet béd omb. ●(1749) AO 70. ean e ouair desquen béd-omb.
●(1825) COSp 316. Jesus e zisquen bed-omb a berh é Dad.
P2 bedoc'h
●(1723) CHal 14. Béd oh , tr. «jusqu'à vous.» ●(1749) AP 105. me sehuel bed-oh.
P3 bete
●(1723) CHal 16. Bét ai, tr. «jusqu'à eux, ou à elles.»
►[form. conju.] (2)
S3m betazañ
●(1921) BUFA 52. Franséz e ia beta zon.
S3f betazi
●(1908) NIKO 201. seùél é beden betazi.
- bet .3bet .3
pp.
(1) Bet da : qui a eu, qui eut.
●(1921) FHAB Genver 14. Ha setu bet d’it da deir goulen. ●(1931) KANNgwital 338/17. An Ao. ’N Eskop bet dezan ar groaz a enor.
(2) Qui a eu, qui était.
●(1978) BRUDn 19/9. Ne oa ket homañ eul loen-korn bennag, med eun tamm koad, eur ganell goz bet neud endro dezi gwechall, faoutet, biskornet, distammet hag eur gwiskad kratouz warni.
(3) Nevez-vet : nouveau-né.
●(1915) KZVr 100 - 31/01/15. Eur bugel neve-vet, tr. un enfa[n]t nouveau-né, Bas-Tréguier.»
(4) Nevez-vet : qui s’est récemment produit.
●(1905) BOBL 14 octobre 56/4c. eun darvoud spontus a zo nevez vet.
(5) [emploi en forme emphatique + v.]
●(1792) HS 116. Bed e zass unan de üélet enn deine pinnüicq-hont. ●126. bed e oai ér guér à Jérusalem argant èl mein. ●146. Bed e hum gavass guet Éliseé, èl ma tai énn dro, tut e larass dehou (…).
●(1907) BSPD i 27. Bet e vou, émé ean, ré e zei a vro Madia.
- bet .4