Devri

Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés

Page 36 : de bervadenn (1751) à beskellin (1800) :
  • bervadenn
    bervadenn

    f. –où

    I.

    (1) Bouillon.

    ●(1732) GReg 108b. Il ne faut que deux, ou trois boüillons, tr. «ne faut nemed diou, pe, deyr bérvaden.» ●(1774) AC 86. an dour eus a eur vervaden divar louzaou, tr. «une décoction de plantes.»

    ●(1927) GERI.Ern 44. bervadenn f., tr. «bouillonnement, moment d'ébullition.»

    (2) Ébullition.

    ●(1919) MVRO 5/2a. Ar vervadenn eo a zigontamm al lian ar gwella.

    II. par ext.

    (1) Lessive.

    ●(1949) KROB 11/13. Setu ar c'hann-di : eur poull-kanna hag, en e gichen, eun oaled evit ar vervadenn. ●(1974) TDBP III 205. Ma ranker ober diou vervadenn e vo bervet al linseliou da gentañ, tr. « s’il faut faire deux ébullitions (s’il faut bouillir le linge en deux fois), on bouillira les draps d’abord »

    (2) Ensemble du linge lessivé.

    ●(1975) BAHE 87/9. sikour a rae ur gannerez bennak da zougen he bervadenn.

    III. sens fig. Bouillon, bulle.

    ●(1732) GReg 108b. Le sang sortait à gros bouillon de sa plaïe, tr. «Ar goad a zeûe a vervadénnou bras eus e c'houly.»

  • bervadur
    bervadur

    m. –ioù

    (1) (pharmacie) Décoction.

    ●(1931) VALL 188b. Décoction, tr. «bervadur (de diwar).»

    (2) par erreur Infusion, tisane.

    ●(1927) GERI.Ern 44. bervadur V[annetais] m., tr. «infusion, tisane.»

  • bervañ
    bervañ

    v. tr. d. Faire bouillir.

    ●(1935) BREI 413/3b. «Bouillir» a vez lâret e brezonek «berva», pa lârer «tomma evit laket da virvi» ha «birvi» pa lârer ez eo an dour an hini a verv.

  • bervant
    bervant

    adj.

    (1) Bouillant.

    ●(c.1680) NG 814. plomb beruant. ●(c.1718) CHal.ms iii. faire reuenir une viande, tr. «tremen vn tam quic dre en taan, pe dre en deur berüant, refettein quic pe ar er gleü, pé en deur.» ●(1744) L'Arm 34b. Bouillant, tr. «Beruantt.» ●(17--) TE 327. ur gauteriad yvl berhuant.

    ●(1942) VALLsup 23a. Bouillant, tr. «bervant ; berwant T[régor].» ●(1935) BREI 392/3c. ar flip bervant. ●(1935) BREI 417/4a. dindan an heol bervant.

    (2) sens fig. Ardent.

    ●(c.1785) VO 7. Un himur gracius hac un isprit berhuant.

    ●(1838) OVD 159. un derhian estrange (…) cri ha berhuant.

    ●(1904) DBFV 21b. berùant, adj., tr. «bouillant, brûlant, ardent d'humeur, pétillant.» ●(1924) BUBR 45/1054. ken bervant ha ken têr ho sellou.

  • bervder
    bervder

    m. ferveur.

    ●(1931) VALL 300b. Ferveur, tr. «bervder m.»

  • bervek
    bervek

    adj. Penn bervek : tête brûlée.

    ●(1876) TDE.BF 47b. Pennou-bervek, tr. «des cerveaux brûlés.»

    ●(1927) GERI.Ern 44. bervek adj., tr. «(tête) brûlée.»

  • Berven
    Berven

    n. de l. Berven (Plouzévédé).

    (1) Berven.

    ●(1834) KKK 60. Evit abégou a-énep, itrounezed, a lavaraz aman ann danéveller, em-euz leset Berven hag he skeudennou gadaluz sioul. ●(1865) FHB 1/7b. e Berven. ●(1877) EKG I 143. mez an darn-vuia a dec'haz dre an hent braz a iea euz a Gastel da Verven, ha me a ioa gand ar re-man. ●145. e sao Milin-ar-Stank, e tu Berven. ●(1878) EKG ii 130. an avel a zo put e bek tour Berven. ●172. Var dro teir heur-hanter, e klefchomp, var dro Berven, an tennou o vont enn dro. ●217. Lavaret em beuz d'eoc'h e tle dont d'hor c'haout da Verven, tud euz a gostez Menez-Are evid mont var gear Vrest.

    ●(1905) ALMA 63. Berven (e Gwitevede). ●(1909) MMEK 186. hogen Lanrioul a zo e kichenik Berven. ●(1922) GLPI 21. Donet a raent, michans, eus foar Vikêl Berven. ●(1928) FHAB Genver/21. war unan eus noasa hag edusa tosennou Gorre-Leon, eman Berven. ●22. Ne anavezer netra war Verven a-raok ar XVIvet kantved. (…) War a lavar ar re goz ez eus bet Menec'h Ruz o chom e Berven. ●(1985) AMRZ 69. Med o bouchou bihan pa deuent da ebeulien pe ebeulezed, a veze gwerzet e foariou Berven pe Landi.

    (2) [Toponymie locale]

  • bervenn
    bervenn

    f. –où Bouillonnement, remous.

    ●(1732) GReg 643a. L'eau blanche qui tombe de la rouë, ou qui se trouve à la decharge de l'étang, tr. «Bervenn. ar vervenn.»

    ●(1876) TDE.BF 47b. Bervenn, s. f., tr. «Mousse de la bière.»

    ●(1927) GERI.Ern 44. bervenn f., tr. «montée de bulle d'air ; mousse (d'une liqueur).» ●(1939) WDAP 3/191. (Gwezeg) Bervenn, ano gwregel, liester : Bervennou. An dour o virvi goude e lamm dreist ar skluz. Skouer : Gant eun taol-avel eo bet taolet va zog e kreiz ar vervenn. ●(1939) MGGD 28. bervenn eonennus eul lamm-dour. ●(1944) DGBD 115. er forc'hennoù e vez a-wechoù bervennoù spontus.

    ●(2010) MOPES 230. (Ar Gelveneg) bervenn (bouillonnement) : Mousse provoquée à la surface de la mer par le poisson qui lève après avoir été appâté.

  • berver
    berver

    m. –ion Bouilleur.

    ●(1914) DFBP 35b. bouilleur, tr. «Berver.»

  • berverez
    berverez

    f. –ioù

    (1) Bouilloire.

    ●(1914) DFBP 35b. bouilloire, tr. «Berverez.»

    (2) Lessiveuse.

    ●(1984) EBSY 360. (Sant-Ivi) berverez, tr. «lessiveuse.»

  • bervet
    bervet

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Qui bout, bouillant, bouilli.

    ●(c.1680) NG 131. carguet a deur beruet. ●(1767) ISpour 60. chouffre berhuet. ●(17--) EN 3231. dour berued, tr. «eau bouillante.»

    ●(1847) FVR 72. hag evel ki skotet, ho pet doan rak dour bervet. ●(1866) HSH 132. leun a heol-bervet. ●(1894) BUZmornik 316. eol bervet. ●(18--) BSG 210. efa soufr ha plom bervet. ●(18--) KTB.ms 14 p 44. ur skudellad leaz berwet.

    (2) Bouilli.

    ●(1499) Ca 22a. g. bouilliz. b. beruet.

    ●(1839) BESquil 260-261. hé magadur ordinær e oé lezeu berhuet.

    ●(1977) PBDZ 715. (Douarnenez) laezh bervet, tr. «lait bouilli.»

    (3) (Soleil) brûlant.

    ●(1907) PERS 77. e kreiz an heol bervet. ●(1928) LZBt Mae 89. poac'het gant heol bervet ar c'hreiz-te.

    B. par ext. Fermenté.

    ● (1935) NOME 80. chufere bervet mat ?

    C. sens fig.

    (1) Impatient.

    ●(1909) BLYA 16. Gortoz eur pennad c'hoaz… Te, yann a zo bervet. ●(1911) BUAZperrot 426. An dud bervet eo haderien ar freuz. ●(1913) FHAB Mezheven 164. eur c'hrouadur koant ha daoust dezan da veza bervet ha lorc'hus oa red anzao e oa ennan eleiz a berziou mat. ●(1920) FHAB Gouere 402. evit entent outo ervat, arabad beza bervet nag hedro. ●(1958) BLBR 108/4. Me 'bari e ouian petra 'zo war ho spered hag a ra deoh beza bervet o klask mond d'ar gêr.

    (2) Penn bervet : tête brûlée.

    ●(1877) FHB (3e série) 38/304b. eun den iaouank diboell ha penn bervet.

    ●(1914) MAEV 160. Ar pennou bervet a zavas neuze o mouez kalz uheloc'h.

    (3) Bervet gant : plein de, grouillant de.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/447. (An Ospital-Kammfroud) couvert de poux (...) se dit : bervet eo gand al laou.

    (4) (en plt des yeux) Bervet gant ar gounnar : étincelant de colère.

    ●(1896) LZBt Mae 21. Zartan tra ! a lariz dehan e neur blanta divalven ma zell in kreiz he zaoulagad bervet gant ar gounar.

    II. Adv. Tomm-bervet : très chaud.

  • bervidant
    bervidant

    adj.

    I. Bouillant.

    ●(1744) L'Arm 34b. Bouillant, tr. «Beruidantt.» ●(1767) ISpour 60. chouffre berhuidantt.

    ●(1839) BEScrom 272. ur chaudron carguet a bég berhuidant. ●(1855) BDE 549. én ur chaudronad ivle berhuidant.

    ●(1903) EGBV 124. berùidant, tr. «bouillant.» ●(1904) DBFV 21b. berùidant, berùinant, adj., tr. «comme bervant.» ●(1942) VALLsup 23a. Bouillant, tr. «berwidant V[annetais].» ●(1934) BRUS 102. Bouillant, tr. «berùidant.»

    II. sens fig.

    (1) Fervent.

    ●(1790) Ismar 355. ur grèd berhuidant.

    ●(1855) BDE 146. er ré gredus ha berhuidant.

    ●(1903) EGBV 124. berùidant, tr. «fervent.» ●(1921) BUFA 152. kleuet é gonzeu berùidant. ●(1943) DIHU 379/194. buhé berùidant en amzér gent.

    (2) Ardent, exalté.

    ●(1790) MG 28 hac ean-zou unan-benac a hanah hac en dehai biscoah maguét ur garanté berhuidant én é galon ? ●383. ur garanté berhuidantoh.

    ●(1936) DIHU 295/5. un aroué ag ou faltazi berùidant. ●10. ne vag ket eùé a dra sur karanté berùidant.

  • bervidanted
    bervidanted

    f. Vivacité.

    ●(1904) DBFV 21b. berùidanded, m., tr. «vivacité.»

  • bervig
    bervig

    m. Lueur du regard.

    ●(1909) KTLR 22. eur bervik dous en he lagad. ●(1927) GERI.Ern 44. bervig m., tr. «gaie lueur, éclair (dans les yeux).»

  • berviñ
    berviñ

    voir birviñ

  • bervus
    bervus

    adj. Bouillant.

    ●(1909) FHAB Meurzh 92. mez bervus c'hoaz e c'hoad.

  • bervusted
    bervusted

    f. Faculté de bouillir.

    ●(1962) EGRH I 14. bervusted f., tr. « faculté de bouillir. »

  • berz .1
    berz .1

    adj.

    (1) Interdit.

    ●(1732) GReg 255b. Defendu, uë, tr. «Berz. Van[netois] berh.» ●(1862) JKS avec des paragraphes supplémentaires traduits du texte de La Mennais). ">JKS.lam 181. Kement-se, eme-z-ho, ne d-eo ket eunn dra berz, o veza n'eo ket, da welet, a-enep d'ar gourc'hemennou ar re strisa.

    ●(1862) JKS 421. ne d-eo ket eunn dra berz klask anaout ar gwirionesiou santel.

    (2) = (?) Solennel (?).

    ●(1866) LZBt Du 215. ha bean groet d'in ho stou braz a reont enn digoueo bersan.

    (3) =

    ●(1867) BUE 180. An Tad santel hen groaz enn eunn doare berz-meurbed. ●181. ma vo, bep pla, groet he c'hoel, d'ann naontek a viz Mae (...) enn eunn doare doujuz ha berz. ●196. evit barn, enn eunn doare berz, ar re hen doa (lire : ho doa hen) iudazet ha tolet er prizoun.

    ►[au superl.]

    ●(1867) BUE 44. eun den iaouank en doa roet he c'hir ar bersan d'ehi, d'he c'hemer evit he c'hroek.

    (4) Chômé.

    ●(1612) Cnf 30b. da sul ha da gouel bers.

    ●(1659) SCger 25b. iours chommable, tr. «deziou bers.» ●57a. feste gardee, tr. «gouel bers.» ●(1727) HB 42. Sul ha Gouel-bers an Oferen. ●(1732) GReg 406b. Fête fêtée, fête gardée, tr. «gouël berz.»

    ●(1824) BAM 225. epad an deis da Sul ha da Ouel bers. ●(1866) FHB 87/276b. an oll goueliou-bers pe an oll goueliou mirapl eus ar bloaz.

    ●(1905) KANngalon Ebrel 382. miret goueliou berz an Iliz. ●(1911) BUAZperrot 140. Gouel an deiz ma teuas sant Per da jom da Antioch (...) a zo gant ar re gosa en Iliz, hag a zo bet berz gwechall. ●(1912) BUAZpermoal 774. Pardon ar zantez a ve grêt an 21 a viz gouere, devez berz evit ar barouz. ●(1927) GERI.Ern 44. berz adj., tr. «(fête) gardée.»

  • berz .2
    berz .2

    f. –où

    I.

    (1) Défense, interdiction.

    ●(1499) Ca 20a. g. deffense. b. bers. ●61b. bers. ●116b. Jnhibicion vide in bers.

    ●(1659) SCger 37b. defence, tr. «bers.» ●132a. bers, tr. «defence.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Inhibition, tr. «bers.» ●(1732) GReg 255b. Defense, prohibition, tr. «berz. p. berzou. Van[netois] berh. p. ëu.» ●Contre sa défense, tr. «Aënep e verz. èn desped d'e verz.»

    ●(1927) GERI.Ern 44. berz m., tr. «Prohibition, défense.»

    (2) Avertissement.

    ●(1905) DIHU 1/2. Belz, tr. «avertissement.» ●(1939) KOLM 75. ur belz aberh Doué.

    (3) =

    ●(1947) YBBK $ 769. Al lavarenn displegañ a c'hell goulakaat an dra a zisklerier ; galloud an ober a zo neuze dindan verz un diviz hag a chom dizispleg.

    II. par antiphr.

    (1) Permission de récolter le goémon à la côte.

    ●(1914) KZVr 87 - 01/11/14. Berz f., tr. «permission de récolter le goémon à la côte. Even.» ●(1927) GERI.Ern 44. berz f., tr. «permission de couper du goémon.»

    (2) par ext. Période où il est permis de récolter le goémon à la côte.

    ●(1914) KZVr 87 - 01/11/14. Berz f., tr. «temps de cette permission.» ●Deut ê ar verz, tr. «le moment de la coupe du goémon est venu. Even.» ●(1927) GERI.Ern 44. berz f., tr. «temps où elle a lieu.»

    (3) =

    ●(1914) KZVr 87 - 01/11/14. Ar c'homzou a laran, a deu d'ac'h eus ma ferz ; kredet n'em eus ezomm den ebet 'vit ma berz. Dir-na-Dor, tr. «Les paroles que je vous dis vous viennent de ma part ; croyez que je n'ai besoin de l'instigation de personne.»

  • berzañ / berziñ / berz
    berzañ / berziñ / berz

    v. tr.

    I. V. tr. d.

    (1) Berzañ ub. : défendre à qqn de faire qqc.

    ●(1499) Ca 20a. Bersaff. g. deffendre : inhiber. ●(1580) G 800. Mor sall na da pellouch nemet bede an roch man. / Me az bers en hanou Doe, tr. «Mer salée, ne vas pas plus loin que jusqu'à ce rocher : Je te le défend au nom de Dieu.»

    ●(1659) SCger 132a. bersa, tr. «defendre.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Inhiber, tr. «dihuenein berzein.»

    (2) Berzañ udb. : interdire, proscrire qqc.

    ●(1625) Bel 45. ne gourchemen nemet traezou mat, ha ne bers nemet an drouc traezou. ●115. an gourchemenman, à bers oll assamblez an disprisancc, an cassony, an buhaneguez, rancun, an iniuriou, ha passionou arall. ●118. An huechuet-man gourchemen ne bers-hy quet tra arall, nemet an sceurtou à pe chedou, pere ozheus huy lauaret ? (…) Bers à gra hoaz an viltanczou arall.

    (3) Berzañ udb. ouzh ub., d'ub. : interdire, défendre, condamner à qqn l'emploi, l'usage de qqc.

    ●(1732) GReg 225a-b. Défendre quelque chose à quelqu'un, tr. «berza un dra-bennac ouc'h ur re. Van[netois] berzeiñ, berheiñ, un dra d'unan-bennac.» ●255b. On lui a défendu le vin, tr. «berzet eo ar guïn outâ. Van[netois] berhet ëu er guïn doh ton.»

    ●(1895) GMB 59. à Saint-Gilles, berzañ défendre.

    ●(1904) DBFV 20b. berhein, v. a., tr. «défendre, prohiber.» ●(1914) KZVr 91 - 29/11/14. Berzet em oa ma c'harr, fall e oa, tr. «j'avais interdit l'usage de ma charrette, parce qu'elle était mauvaise. Biler.»

    (4) Avertir.

    ●(1905) DIHU 1/2. Belzein, tr. «avertir.» ●(1914) KZVr 91 - 29/11/14. Berza, berzan (beurzan), verb. act., tr. «faire la leçon à, prévenir, avertir.»

    (5) [empl. devant un v.] Défendre, interdire de.

    ●(1612) Cnf 42a. An heny en deueus despit ouz gourchemennou Doué rac ma bersont, ha ma difennont commetiff paillardiez.

    ●(1659) SCger 37b. defendre a quelqu'vn de manger, tr. «bersa ouz vre benac dibri.»

    (6) par antiphr. Commander, obliger à faire qqc., enjoindre.

    ●(1857) HTB 80. Filip (…) hen difoa berzet eur pach da laret dean taer gwech bep beure : Roue, bezet sonj ezoc'h den. ●(1895) GMB 59. J'ai entendu à Saint-Clet un vieillard dire berzañ au sens de commander, obliger à faire qq. ch.

    (7) (religion) Berzañ ur gouel : chômer une fête.

    ●(1659) SCger 25b. chommer vne feste, tr. «bersa vr gouel.» ●57a. fester, tr. «bersa vr gouel.» ●(c.1718) CHal.ms i. chommer une feste, tr. «miret, berzein ur goüel.» ●(c.1718) CHal.ms ii. fester, tr. «miret berzein ur goüeil.» ●(1732) GReg 166b. Chommer, ne pas travailler à de certains jours, tr. «berza an deizyou goüel.»

    ●(1866) LZBt Gouere 171. eur chapelik, da c'hortoz gwell, gwestlet da galon Jezuz, berzan enn-hi eur goel kaer. ●(1867) BUE 108. Da zul Fask, hag evit berzan ar goel, e tebre eun u pe daou.

    ●(1904) DBFV 21b. berzein, tr. «chômer (une fête) (Ch. ms.).» ●(1927) GERI.Ern 44. berza v. a., tr. «garder (une fête).»

    II. V. tr. i.

    (1) Berzañ ouzh ub. da : défendre, interdire à.

    ●(1659) SCger 49a. empescher, tr. «bersa ouz &c.» ●(1732) GReg 255b. On me défend de parler, tr. «berza a rear ouzin da barlant. berzet eo ouzin ne gompsenn.»

    (2) Berzañ da ub. (+ v.) : avertir, prévenir qqn de ne pas faire qqc.

    ●(1939) KOLM 68. Belzet mat e oè bet neoah de Golmkel, chom hep brezélat doh er roué-sé.

  • berzer
    berzer

    m. –ion Celui qui interdit.

    ●(1499) Ca 20a. g. deffenseur. b. diffenner / berser.

  • berzet
    berzet

    adj.

    (1) Interdit.

    ●(1499) Ca 20a. g. deffenduz. b. berset.

    ●(1659) SC 126. traou diabolic ha berset gant Doue.

    ●(1907) AVKA 71. Perak a ret-hu ar pez a zo berzet devejo evelen ?

    (2) Averti.

    ●(1914) KZVr 91 - 29/11/14. Eun den berzet a dal kant, tr. «une personne prévenue (un bon averti) en vaut cent Hing[ant].»

    (3) (en plt de marchandises) De contrebande.

    ●(c.1718) CHal.ms iv. On a surpris des lettres, des balots, des marchandises de Contrebande, tr. «saisiet é lihereu balotteu marhadoureh berzet.»

    ●(1904) DBFV 20b. berhet, part., tr. «(marchandise) de contrebande.»

    (4) (en plt d'une fête) Chômée.

    ●(1612) Cnf 12b. da goel berset.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Chommable, tr. «deieu miret, berzet, gourhemenet, test' berzet.» ●(c.1718) CHal.ms ii. feste, tr. «goüeil, goueilieu, goueil miret dihuennet, testet berzet.»

    ●(1872) FHB 384/147a. E touez ar pardoniou berzet e Breiz-Izel ez euz pevar hag a drec'h var ar re all.

    ●(1904) DBFV 20b. berhet, part., tr. «(fête) chomée.»

  • berzh
    berzh

    m.

    I. (idée de pouvoir)

    (1) Pouvoir, autorité.

    ●(1854) PSA I 312. er berh hag er guelloud en dès. ●(1856) VNA 140-141. Ce peuple (…) s'est presque toujours soustrait à la domination des Romains, tr. «Er bobl-zé (…) en dès quasi attàu hum dennet a zan berh er Romæned.

    (2) Bout edan berzh ub. : être sous l'autorité de qqn.

    ●(1790) MG 178. péré e vou bet caus de zannation er-ré-zou idan ou berh.

    ●(1854) PSA I 102. idan dorn hag idan berh en Eutru Doué.

    (3) Kaout berzh àr ub. : avoir de l'autorité sur.

    ●(1790) MG 126. ol er-ré en dès berh ar er-ré-ral. ●150. a zivoud er-ré en dès berh ar-n'amb. ●152. en Éscob en dès berh ar er bobl ag en Éscopti. ●375. ordrénanceu er-ré en dès bèrh ar-n'amb. ●(17--) TE 156. en dud en dès bèrh ar ré-ral.

    ●(1854) PSA I 303. Hérod, péhani en dès berh ar er vro-cé.

    II. (idée de succès)

    A. (en plt de qqn)

    (1) Ober berzh : réussir.

    ●(1895) GMB 59. On dit en proverbe, à Plestin : Pa ve kistion da ober berz / E well finese evit nerz, quand il s'agit de faire merveille, mieux vaut habileté que force.

    ●(1922) EOVD 151. er ré e zisko kement a néhans pen dint get ou aférieu, ne hrant jamés kalz verh.

    (2) Reiñ berzh da ub. =

    ●(1855) BDE 446. Ha reit e huès dehou berh ar labour hou teorn.

    (3) Bezañ graet e gaerañ berzh : être sur le déclin.

    ●(1832) JAC.ms 12. groet eo e garran bers, tr. (GMB 59) «il a fait son plus beau coup, sa prospérité va finir.»

    B. (en plt de plantes) Ober berzh : prospérer.

    ●(1849) LLB 741. Ur huéen dibenet ne hrei ket berh goudé.

  • berzhek
    berzhek

    adj. Riche, prospère.

    ●(11--) Clandev f° 164v°. Budic bud berhuc.

  • berziñ
    berziñ

    v. tr. d. Moquer, railler.

    ●(1744) L'Arm 244b. Moquer, se moquer, tr. «Bêrzein.. zétt.. vêrze.»

    ●(1904) DBFV 21b. berzein, v. a., tr. «moquer, railler (Ch., l'A.).»

  • bes-dives
    bes-dives

    adv. = (?).

    ●(1917) LILH 12 a C'hwevrer. Déh en doè bet arré ur hohad er fol : tapet en doè ur serjant a Bont-Aùen ha boutet eih té arrêts de rigueur geton rak ne gavè ket geton um zalhè plom erhoalh dirakton. Eih té pé e gollo hag eih té é vo ret dehon dèbrein a kosté én tachad léh ma kousk. Marsé e vo arrestet en treu ihueloh rak nen dé ket ean guélet mat eùé. En dé aral en des tapet 4 dé ean eùé get er holonel ! Bés divés... Nag ur vuhé !

  • bes-gouez
    bes-gouez

    s. (botanique) Vesse sauvage.

    ●(1732) GReg 956a-957a. Vesseron, vesse sauvage qui croit parmi les blez, tr. «beçz goëz.»

  • besaat
    besaat

    v. tr. Mettre en tombe.

    ●(1464) Cms (d'après GMB 65). bezat, enterrer. ●(1499) Ca 21b. enseuelir. b. bezhat. ●(1612) Cnf 10b. da vezaff sebellyet ha bezhet en douar benignet (lire : beniguet). ●47a. hac ez guel è Tat dantrou bezhaet en flamou infernal.

  • besamiral
    besamiral

    m. –ed Vice-amiral.

    ●(1907) BOBL 16 février 125/2. ar besamiral Melchior a zeuaz var ziarbenn d'ezo.

  • besañs
    besañs

    s. (botanique) Vesce.

    ●(1633) Nom 75b. Aracus : vesseron, serrez beçc, besançc, charounçc. ●76a. Vicia : visse, vesce : beçc, veçc, besançc, charrounçc.

  • besaotr
    besaotr

    adj. Maladroit.

    ●(c.1718) CHal.ms i. maladroit, tr. «besaudr.» ●(c.1718) CHal.ms ii. que tu es maladroit, tr. «heutet out, besaudr' besaudret out.» ●maladroittement, tr. «quer besaudr', en ur guis heut.»

    ●(1904) DBFV 21b. besaudr, adj., tr. «maladroit. (Ch. ms.).»

  • besel
    besel

    f./m. –où, beseier Récipient.

    ●(1612) Cnf 22a. Caffout an Azrouant en boutaillou pé en beseyer, so pechet maruel.

    ●(1829) IAY 39. Eur vessel neve a vir pell ar c'hoëz deus ar liqueur quentan a ve bet ennan.

    ●(1910) MBJL 6. ar besel zakr a zervijas d'hon Zalver en e goan diwean. ●7. e oa bet kuzet ar besel-ze en ul lec'h amwel. ●(1910) EGBT 66. besel, m., tr. «vase, pièce de vaisselle.» ●(1969) BAHE 62/42. beseloù houarn pil. ●(1975) BAHE 86/2a. Besel (-où) g. a dalvez kement lestr kleuz a zo er gegin, pe en ti : terinennoù, podoù, kelornioù, potouarnioù, h.a. Ur ger all, armoù-kegin (implijet el liester dreist-holl) en deus war-bouez nebeut an hevelep ster ha beseloù-kegin, pe listri-kegin.

  • beselad
    beselad

    f./m. Contenu du récipient nommé «besel». (?) cf. pezelad (?)

    ●(1863) GBI i 264. Ur beseled amann melenn tr. «Un vase rempli de beurre jaune.»

  • beselier
    beselier

    f. Vaisselier.

    ●(1955) STBJ 119. E korn ar zal, leun-tenn a veajourien, e oa eur benveg-iñgaler da werza madigou hag, evel just, ne ouien ket petra e oa eur seurt ijin. Ruz-tan e liou, e tenne kalz d'eur veselier vihan. ●148. Dirak an nor, en tu-all d'al leur-zi, eur veselier kizellet brao, a luc'he enni an tachou koueor melen. Eur grusifi a oa warni hag a-dreñv, war ar rizou, renkennadou plajeier livet ha rikamanet. ●(1962) EGRH I 14. beseïer n’eo nemet ar ger gallek vaisselier disatget e doare Gwened. E Kernev e lavarer beselier gwregel, avat. ●(1984) ECDR 150. ar viseliar, an horoalj hag an armel e-kichen an toull keuneud.

  • besgouarnour
    besgouarnour

    m. –ion Vice-gouverneur.

    ●(1957) AMAH 30. besgouarnour kêr Smolensk.

  • besier
    besier

    m. –où Vaisselier. cf. beselier

    ●(1919) DBFVsup 7a. besier (B[as] v[annetais] trois syll[abes]), tr. «vaisselier.» ●(1932) BRTG 120. stalenneu er besier.

  • besk
    besk

    adj.

    I.

    (1) (en plt des animaux) Écoué, courteau.

    ●(1499) Ca 20b. Besq. g. court sans queue. ●(c.1500) Cb 96b. Golff et besque tout vng.

    ●(1659) SCger 47b. ecoué, tr. «besq.» ●132a. besq, tr. «sans queue.» ●(1732) GReg 319b. Chien écoué, tr. «qy besq.» ●772a. Qui n'a pas de queuë naturellement, tr. «besq dre natur.» ●(1744) L'Arm 318a. Sans queuë, tr. «Béssque.» ●(1772) KI 427. er c'hy Besq.

    ●(1867) MGK 112. eur c'hi, maill ha brudet, / Besk he lost.

    ●(1904) DBFV 21b. besk, adj., tr. «sans queue.»

    (2) (en plt de la queue des animaux) Courte.

    ●(1910) MAKE 35. Ar c'had (...) pik he diouskouarn, ha savet he lost besk...

    (3) Marque de moutons (Ouessant).

    ●(1985) OUIS 190note. Certains moutons ont aussi la queue coupée, ils sont besk.

    II. par ext.

    (1) (Clocher) inachevé.

    ●(1935) OALD 51/4. diskouez d'in tour besk e iliz, met fizians endevoa e vize hepdale beget. ●(1955) VBRU 21. en tour besk war dosenn Dredarzeg.

    (2) (Chapeau) à rebords trop petits.

    ●(1914) KZVr 91 - 29/11/14. Tok re vesk, tr. «chapeau à rebords trop petits. Goelo, Even.»

    (3) (musique) Notenn vesk : note brève.

    ●(1732) GReg 661a. Note breve, tr. «notenn vesq.»

    III. sens fig.

    (1) (Esprit) borné.

    ●(1906) BOBL 14 juillet 95/2a. ne oa ket voaien da zonjal e oa ken besk-ze o zam spered. ●(1954) LLMM 46/31. daou ramz, besk a-walc'h o spered. ●(1954) VAZA 148. ur spered besk anezhañ, ganet moarvat ur sadorn d'an noz.

    (2) (en plt de qqn) Qui n'est pas sincère.

    ●(1847) MDM 349. Mar dez da gaoud ar mignon besk-ze, e lavaro d'id ep enkrez ebet penaus ne hell ked en ober.

    (3) Tonton besk : toupie.

    ●(1959) TGPB 82. evel ur gazeg-vezheven pe un tonton besk.

    (4) Komzoù besk : propos qui n'ont ni queue ni tête.

    ●(1959) TGPB 134. ur bern komzoù besk klevet ganin dek, kant ha mil gwech.

    (5) Takon besk : lièvre.

    ●(1870) MBR 148. daou dakoun besk gant-han enn he zac'h.

    (6) Ger besk : mot d'une syllabe.

    ●(1732) GReg 867b. Un mot d'une sillabe, tr. «ur guer besq.»

    (7) Poñsin besk =

    ●(1943) SAV 29/8. Sell ouz ar poñsin besk-mañ.

    III. Goro ar vuoc’h vesk : voir buoc’h.

  • beskañ / beskiñ
    beskañ / beskiñ

    v. tr. d. Écouer, courtauder.

    ●(1732) GReg 319b. Ecouer, couper la queüe, tr. «besqi. pr. besqet.» ●Écourter, tr. «besqi, besqa. ppr. besqet.» ●(1744) L'Arm 122b. Ecouer, tr. «Bêssquein.. étt.» ●423a. Bretauder, tr. «Besquein ur marh ou qui.»

    ●(1838-1866) PRO.tj 181. Besqet ar c'hy.

    ●(1904) DBFV 21b. beskein, v. a., tr. «écouer, écourter, bretauder.» ●(1907) VBFV.bf 6a. beskein, v. a., tr. «écouer, écourter.» ●(1914) DFBP 108a. ecourter, tr. «Beska.»

  • beskan / biskan
    beskan / biskan

    adj. Qui détonne, sort du ton.

    ●(1732) GReg 280b. Une voix qui detonne, tr. «Un vouëz biscan.»

  • beskanañ / biskanañ
    beskanañ / biskanañ

    v. intr. Détonner, sortir du ton.

    ●(1732) GReg 280b. Detonner, ne chanter pas juste, tr. «biscana. pr. biscanet.»

  • beskaner / biskaner
    beskaner / biskaner

    m. –ion Homme qui détonne en chantant.

    ●(1732) GReg 280b. Celui qui detonne, tr. «biscaner. pr. yen.»

  • beskell
    beskell

    f. & adv. –où, beskilli

    I. F.

    A. (agriculture)

    (1) Sillon plus court dans le bout d'un champ.

    ●(1732) GReg 149a. Champ en équaire, où il y a du biais, ou du guingois, qui oblige de faire dans un coin des sillons plus court que les autres, tr. «parcq ar besqellou.» ●868a. Sillon plus court dans le guingois d'un champ, tr. «Besqell. p. besqellou.»

    ●(1895) GMB 60. pet[it] tréc[orois] béskelo, à Plougonver beskoudou.

    ●(1904) DBFV 21b. beskel, m. pl. –lleu, tr. «sillon plus court, dans l'angle d'un champ.»

    (2) Parcelle triangulaire.

    ●(1962) TDBP II 305. Tamm al langour, le morceau, la part, du vorace, appellation ironique de la part supplémentaire de travail qui échéait à un ouvrier du fait qu'il devait cultiver eur veskell, une parcelle triangulaire, en sus de son lot rectangulaire (à l'écobuage ou aux semailles).

    (3) Sillon mal fait, de travers.

    ●(1867) MGK 93. E kreiz he barkeier, n'euz nemet beskellou.

    B. par ext.

    (1) Obliquité.

    ●(1744) L'Arm 30a. Biais, tr. «Béssquell.. leu. f.» ●180b. Guingois, tr. «Béssquell.. eu. f.» ●435a. Dioptrique, tr. «Siance ag er baisquælleu ag er sclérdérr.»

    ●(1914) KZVr 93 - 13/12/14. Beskell, tr. «biais, obliquité.»

    (2) Hent beskell : chemin dévié.

    ●(1974) YABA 20.07. un hent brechell kampennet a neué.

    ►Deviation.

    ●(1974) YABA 20.07. Er brechell hou kas de dal er chapel abenn un deu gant pas bennag.

    (3) Biais, détour.

    ●(1904) DBFV 21b. beskel, m. pl. –lleu, tr. «biais, détour.»

    II. Adv. & prép. A-veskell.

    A. Adv.

    (1) De biais.

    ●(1913) KZVr 25 - 24/08/13. A-veskell, tr. «de biais.» ●(1968) BAHE 57/23. Troc'het e oa bet ar beg anezhan a-veskell.

    (2) Incliné.

    ●(1942) VALLsup 96b. Incliné, tr. «a-veskell.»

    B. Loc. prép. A-veskell war : incliné sur.

    ●(1942) VALLsup 96b. Incliné, tr. «a-veskell (war).»

    III.

    (1) Bezañ beskelloù gant ub. : ne pas être droit.

    ●(1932) FHAB Kerzu 507 (L) *Tintin Anna. Eul labourerez vat ha n'eus ket a veskellou ganti.

    (2) Ober beskellou e park ub. : contrarier vivement.

    ●(1931) VALL 150. Contrarier vivement, tr. F. Vallée «ober beskellou e park u. b. L[eon] fam.»

    (3) Bout gant e veskelloù : être à l’agonie.

    ●(1912) RVUm 315 (Gu). E ma get é vechelleu, tr. P. ar Gov «il fait ses petits sillons.»

  • beskellañ / beskellat / beskelliñ
    beskellañ / beskellat / beskelliñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) Biaiser.

    ●(1744) L'Arm 30a. Biaiser, tr. «Trichal.. hétt : Béssqueellein.»

    ●(1876) TDE.BF 48a. Beskella, v. n., tr. «au figuré, biaiser, agir avec détours.» ●(1890) MOA 141b. Biaiser, tr. «Beskella.»

    ●(1904) DBFV 21b. beskellein, v., n., tr. «biaiser.» ●(1927) GERI.Ern 44. beskella v. n., tr. «baisier, agir avec détours.»

    (2) Être de biais.

    ●(1876) TDE.BF 48a. Beskella, v. n., tr. «Être de biais.»

    ●(1927) GERI.Ern 44. beskella v. n., tr. «être de biais.»

    (3) fam. Marcher de travers comme qqn qui est ivre, tituber.

    ●(1932) BRTG 101. doh er guélet é veskellat, é seùel torgen Rosgran.

    II. V. tr. d. Mettre de guingois.

    ●(1927) GERI.Ern 44. beskella v. a., tr. «mettre de guingois.»

  • beskellat
    beskellat

    voir beskellañ

  • beskelleg
    beskelleg

    m. –où Champ en équerre.

    ●(1732) GReg 92b. Clos, ou, champ qui a du biais, tr. «Besqellec. p. besqellegou.» ●149a. Champ en équaire, où il y a du biais, ou du guingois, qui oblige de faire dans un coin des sillons plus court que les autres, tr. «Ur besqellecq. p. besqellegou.»

  • beskellek
    beskellek

    adj.

    (1) En biais.

    ●(1732) GReg 92b. Biais, en terme d'arpentage, qui est oblique, qui n'est pas à angle droit, où il y a du guingois, tr. «Besqellec.» ●(1744) L'Arm 30a. Qui est de biais, tr. «Béssquellêc.» ●180b. Qui est de guingois, tr. «Béssquelléc.»

    ●(1904) DBFV 21b. beskellek, adj., tr. «qui est en biais, oblique, biscornu.» ●(1907) VBFV.fb 69a. oblique, tr. «bechellek.» ●(1927) GERI.Ern 44. beskellek adj., tr. «oblique.»

    (2) (Champ) en équerre.

    ●(1732) GReg 92b. Clos, ou, champ qui a du biais, tr. «parcq-besqellec. p. parcqou-besqellec.» ●149a. Champ en équaire, où il y a du biais, ou du guingois, qui oblige de faire dans un coin des sillons plus court que les autres, tr. «parcq besqellecq.»

    ●(1927) GERI.Ern 44. beskellek adj., tr. «(cham) qui n'est pas carré.»

    (3) (Homme) qui n'est pas franc.

    ●(1927) GERI.Ern 44. beskellek adj., tr. «(homme) qui n'est pas franc.»

  • beskellennek
    beskellennek

    adj. Oblique.

    ●(1914) KZVr 93 - 13/12/14. Beskelennek, tr. «oblique.»

  • beskellerezh
    beskellerezh

    m. Action de biaiser.

    ●(1744) L'Arm 421a. Biaisement, tr. «Besquællereah. m.»

    ●(1904) DBFV 21b. beskellereh, m., tr. «action de biaiser.»

  • beskellet
    beskellet

    adj. Biseauté.

    ●(1942) VALLsup 21a. Biseauté, tr. «beskellet.»

  • beskelliñ
    beskelliñ

    voir beskellañ

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...