Devri

Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés

Page 38 : de betani (1851) à beulzin (1900) :
  • Betani
    Betani

    n. de l. Béthanie.

    ●(1530) J p. 17b. Ma maestr breman zo e Betany / Ne flacho vetez anezy, tr. «Mon maître est maintenant en Béthanie ; il n'en bougera pas aujourd'hui.»

  • bete .1
    bete .1

    prép. & conj.

    I. Prép.

    A. spat.

    (1) Jusque.

    ●(1633) Nom 116b. Tibialia : chausses basses, chausses iusqu'au genoüil : lezrou isel bettè pen an glin.

    ●(1766) MM 689. planta he doc pete he zaoulagat, tr. «se cale le chapeau jusqu'aux yeux.»

    ●(1844) LZBg 69. Deja er brézélaour, hanùet en hardéhan ag er ré hardéh, en doé groeit dégass d’ein beta Castel-Hall e huellan marh.

    ●(1904) DBFV 22a. bet, betag, beta, bita, bidik, prép., tr. «jusque, jusqu'à.»

    (2) Bete keit-mañ : jusqu'ici.

    ●(1857) CBF 13. pa'z ounn deut bete keit-man, tr. «puisque je suis venue jusqu'ici.»

    B. temp.

    (1) Pe vete peur : d'ici à quand.

    ●(1659) SCger 99a. d'icy a quand ? tr. «pe vete peur ?»

    (2) Pe vete keit : jusqu'à quand.

    ●(1857) AVImaheu 68-69. pé veté quéit e vein-mé guet-n'oh ? Pé veté quéit e vein-mé goanvus a han-oh ?

    C. sens fig. Ned an ket bete keit-se : je ne vais pas jusque là.

    ●(1869) SAG 51. Ho, nan, autrou ; ne dan ket bete keit-ze.

    II. Loc. conj. Bete ma : jusqu'à ce que.

    ●(1633) Nom 238b. Limes decumanus : chemin traversans les terres du leuant vers le soleil couchant : an hent á tremen an douarou á seu an eaul bettè maz af da cousquet.

    ●(1727) HB 91. Bete ma tûas d'o dilaç a-c'hano.

    ●(1860) BAL 228. Tereza a lavaras (…) ar memes poz bete ma vancas mouez dezi. ●(1865) LZBt Gouere 8. bete ma vin asdalc'het gant ar Vandarined.

    ►[form. comb.] (1)

    S1 em bete

    ●(1865) LZBt Gouere 19. Pa deuaz em bede ar c'helo euz ma daonedigez d'ar maro.

    ●(1907) AVKA 7. A belec'h ar c'hras-ma d'in, ma teu em bete mam ma Aotro ? ●263. pa oan er prizon, oc'h deut em bete !

    S3m en e vete

    ●(1907) AVKA 53. Pac'h arrujont en e vete. ●219. Med deom en e vete.

    S3f en he bete

    ●(17--) CT Acte II 706. me a ÿa ne bete, tr. «je vais la rejoindre.»

    ●(1848) SBI I 158. Kerz 'wit-on 'n hi bete, tr. «Va pour moi jusqu'à elle.»

    P1 en hor bete

    ●(1907) AVKA 10. diskenn deus hulder an env en on bete.

    P2 en ho pete

    ●(1907) AVKA 127. graet mac'h in en o pete dre ar gwajo.

    ►[form. comb.] (2)

    S1 ma bete

    ●(1741) RO 3215. donnet prontamant ma bette. ●(17--) SP I 826. bean deut ma bete. ●(17--) BMa 1666. Groet dam priet dont ma betté, tr. «Faites venir mon épouse à moi.»

    ●(1848) SBI I 190. Digasset ma dous ma bete, tr. «Conduisez ma douce jusqu'à moi.»

    S2 da vete

    ●(1741) RO 5184. donet prest da uetez.

    S3m e vete

    ●(1792) BD 3074. demp hardiamant evette. ●(17--) SP I 1004. mo caso e vete. ●(17--) CT p. 4. a diemen guieltas da donnet evette, tr. «mande à Gildas de venir le trouver.»

    ●(1862) BSH 23. E redan e vete.

    S3f he bete

    ●(1957) AMAH 244. en ur ger an holl danvezioù he devoa ezhomm diouto, ha kas a reas va zad da gemenn mañsonerien ha toerien d’he bete.

    P1 hor/hon bete

    ●(1792) BD 2. da donnet hon bete. ●(17--) SP iii 441. da donet hon bete.

    P2 ho pete

    ●(17--) EN 2372. An tad santel ar pab am digas o pete. ●(17--) SP i 459. ezon deut ho pete.

    P3 o bete

    ●(c.1825-1830) AJC 5042. moned a ris o bete.

    ►[form. comb.] (3)

    P1 bete dimp

    ●(1903) MBJJ 56. komzo hag a deu bete d’imp.

    ►[form. comb.] (4)

    S1 d’am bete

    ●(1954) VAZA 144. Dont a reas diouzh tu d'am bete.

    S3f d’he bete

    ●(1954) VAZA 41. Meur a wech e teuas he fried hag he mamm d'he bete.

    S3m d’e vete

    ●(1954) VAZA 147. Ne oamp ket c'hoazh erru e Dukark, e c'hourc'hemennas din ar c'habiten pediñ an Aotrou Farigoul da zont d'e vete.

    P1 d’hor/hon bete

    ●(1954) VAZA 151. An deiz kentañ goude koan, e teuas d'hor bete. ●(1963) LLMM 99/269. Aner eo dimp gortoz an Iskariotez-se, e vlejas ar jeneral Arequipa ; ne zeuyo ket d'hon bete.

    P2 d’ho pete

    ●(1887) KTB.llmm 5/24. Neuze e tapo krog en ur skeul evit mont d'ho pete.

    P3 d’o bete

    ●(1961) LLMM 86/150. Pa gerzhas d’o bete eil gabiten al lestr e lavaras dezhañ ar gwernier Parker.

  • bete .2
    bete .2

    coll. & m. (botanique)

    I. Coll. Betteraves.

    ●(1909) FHAB Kerzu 378. Epad an amzer-ze an daou vriz all o doa toullet ha kinkaillet al lodenn vrasan eus ar bette, ha pennadet ar goulou da lakat enno.

    II. M.

    (1) Alcool de betteraves.

    ●(1877) FHB (3e série) 3/23b. eur banne mad a vete.

    ●(1909) FHAB Kerzu 377. betterabez c'hoas ! (...) Gwelloc'h e ve bet did digas deomp ar Ju anezo ! – Ia ! eur banne bette, panezen ma'z out ! ●(1944) LLMM 80/138. C'hwez ar bete 'zo ganeoc'h.

    (2) Dour-bete : alcool de betteraves.

    ●(1866) FHB 55/23b. hag an dour bete var dro eiz guennec dre litrat.

  • bete ken
    bete ken

    (1) Bete ken e : jusqu'à ce que.

    ●(1907) AVKA 252. N'am gwelfet mui, bete ken e larfet...

    (2) Bete ken ma : jusqu'à ce que.

    ●(1849) LLB 333. Ne chonget ket neoah arlerh me hues hadet / N'en des nitra d'hober bet ke ne vo médet.

    ●(1918) LILH 8 a Eost. beta ken ma ta en aerlestri de doroñnal d'en noz drest hor pen.

  • bete-goude
    bete-goude

    adv. Au revoir.

    ●(1904) DBFV 22a. beta goudé, tr. «au revoir.»

  • bete-gouzout
    bete-gouzout

    adv., prép. & conj.

    I. Adv.

    (1) Au cas où.

    ●(1790) MG 214. Patiantet bet-ha goud.

    (2) Provisoirement, sous réserve.

    ●(1904) DBFV 22a. beta gout, tr. «provisoirement, jusqu'à ce qu'on sache le résultat d'une épreuve.»

    II. Loc. prép.

    A. Bete-gouzout a.

    (1) [devant un subst.] Par crainte de.

    ●(1907) AVKA 152. Koulskoude, betegout a drougskouer, diskenn d'ar Lenn ha tôl an higen.

    (2) [devant un v.] =

    ●(1907) AVKA 238. betegout a vea hargaset deus ar synagog.

    B.

    (1) =

    ●(1925) FHAB Du 433. Eman o paouez tec'het warzu an ti kouezet, bete-gout piou vijec'h bet...

    (2) De peur de.

    ●(1933) MMPA 102. betegout tenna warni sellou ha meulodi an dud. ●(1935) BREI 425/2d. e welfec'h ar skoliou laik o'n em dresa, betegout koll o bugale.

    III. Loc. conj. Bete-gouzout ma, na, e : de peur que.

    ●(17--) EN 1539. breman e retornin bete goud ne fache, tr. «maintenant, je vais retourner, de peur qu'il ne se fâche.»

    ●(1866) BOM 4. Bete goud n'ho zianvefenn. ●(18--) SBI I 240. Bete-goût teuje d'ezhan dougen bonet he dad, tr. «De crainte qu'il ne lui arrivât de porter le bonnet de son père.»

    ●(1907) AVKA 40. piou benak a ra ar fall a zouz diouz ar sklerijen, hag an euz kaz outhi, betegout na ve tamallet dehan e obero. ●266. betegout na ve tabut gan ar bobl. ●(1925) FHAB Meurzh 95. betegout na vije gwelet. ●(1926) BIVE 13. betegout na ven bet tapet ! ●(1942) DADO 8. amañ e vez prennet hag alc’houezet war ar jistr hag ar gwin betegoût na gouezfe warno va faour kaez dourn.

  • bete-henn
    bete-henn

    prép. Jusqu'à présent.

    ●(1741) RO 3287. Ar pes ameus esper bette hen da ober.

    ●(1844) GBI I 8. Beta-henn am euz d'ac'h kuzet, tr. «Jusqu'à présent je vous ai caché (la vérité).» ●(1857) CBF 90. betehen n'ho deuz diez ebed.

  • bete-neuze
    bete-neuze

    adv. Jusqu'alors.

    ●(c.1785) VO 25. ol er hantonieu em boai gùélèt bet-ha nezé.

    ●(1879) BAN 162. cure bete neuze e Ploare.

  • bete-vremañ
    bete-vremañ

    adv. Jusqu'aujourd'hui.

    ●(1659) SCger 71a. iusques a present, tr. «bete vreman.» ●(1710) IN I (prefaç) ii. gant mui a ferveur eguet n'o deveus great bete vremâ. ●(17--) ST 194. Biskoaz, bete vreman, n'am euz anavezet / Seurt dizunvaniez 'tre ar roue hag-hi, tr. «jamais, jusqu'aujourd'hui je n'ai connu de désaccord entre le roi et elle.»

    ●(1860) BAL 254. deoc'h bete vrema. ●(1876) BJM 161. adale maro an Tad Bernad bete vrema. ●(1878) EKG II 214. Bete vreman, evel a c'houzoc'h.

  • betek
    betek

    prép. & adv.

    I. Prép.

    A. spat.

    (1) Jusque.

    ●(c.1680) NG 1545. Nezé er cassezant bedic ty Caiphas. ●(1787) PT 81. Er goron-zé, mèrh libertin, / Te gorolleu hé harc a zrin ; / Té hé anfons en é benn / Dré ha loér bédèc er vélèn.

    ●(1893) IAI 41. beteg enn iliz-veur Konstantinopl. ●(1896) GMB 457. Pet[it] Trég[uier] betek et beket jusque.

    ●(1904) DBFV 22a. bet, betag, beta, bita, bidik, prép., tr. «jusque, jusqu’à.» ●(1970) GSBG 87. (Groe) kas fǝtak-pa:ris, tr. «envoyer jusqu’à Paris.»

    ►sens fig.

    (1) Betek.

    ●(1790) MG 387. biscoah ne mès credét é hoèn cablus bèt-hac er requis a obér ur Govezion general.

    ●(1907) AVKA 258. ha beteg an diazeo deus ar bed a hijo. ●(1909) DIHU 171/334. Guerhet en doè fetag é zeùéhan roched.

    (2) [cf. forme comb. 3] Betek e.

    ●(1863) GOM 279. avancit betec he calon an Autrou-Doue.

    B. temp.

    (1) Jusque.

    ●(17--) TE 479. bet-hac en trihuéhvèt cant-vlaiad.

    ●(1857) AVImaheu 2. a houdé amzér Abraham betic David. (…) a houdé David betig en divroedigueah de Vabylon. ●(1877) BSA 16. an oll guez o devoa guelet betec eno.

    ●(1925) BILZ 168. Eus a gichen miz meurz betek miz here.

    (2) Betek ken : jusqu'à ce que.

    ●(1879) MGZ 85. Ar famill zantel a dremenaz eun nebeud bloaveziou en Egypt, betek ken a deuaz ar maro da Herodez.

    II. Loc. conj.

    (1) Betek ma : pourvu que, du moment que.

    ●(1857) HTB 214. betek ma dije eun tamik bara en he faner. ●(1874) POG 36. el latin pe enn eul langaj-all, bete ma vezo troed mad.

    ●(1902) PIGO I 110. Betek na c'houeo ket war ma hini ! ●(1910) EGBT 110. betek ma, tr. «pourvu que.» ●(1926) FHAB Ebrel 129. Forz gant piv, betek ne jomint ket gant hennez ! ●(1928) LZBt Mae 83. Forz a zo d'ar misioner mervel dek vla kentoc'h pe dek vla diveatoc'h, beteg ma rei labour Doue. ●(1968) LOLE 36. beteg nevo ket re vihan ar harr. ●(1973) LLMM 161/429. betek n'erruo poan ebet gant hini anezhe !

    (2) Betek pa : puisque, tant que.

    ●(1872) DJL 48. Betek pa oan o kompta, m'eus komptet ive an dud paour.

    ●(1911) ANDI 37. Betek pa m'out krog enne, diskarg deomp beb a verennad. ●(1925) FHAB Eost 286. betek pa zo en hon touez tud a gredenn dishenvel, ra glaskint Breiz pep hini diouz e du. ●(1964) BAHE 38/55. Betek p'emaon gant se.

    III. Loc. adv.

    (1) Da-vetek : d'ici là.

    ●(1959) MVGK 21. Da veteg, an devezourien a raio ar geusteurenn.

    (2) Betek amañ : jusqu'ici.

    ●(1878) EKG II 285. Betek aman Anna e deuz bet kalon.

    (3) [avec v. de mouv.] Betek di : jusque là.

    ●(1909) TOJA 26. Me 'zo o vont raktal betek di.

    C. Loc. prép. War vetek =

    ●(1902) TMJG 345. ken a oa ezet awalc'h en em drompa ganthe war vetek se. ●(1927) LZBt Meurzh 50. eur gear vihan a 1.700 a dud, en o zouez eun dornadig katoliked, war vete unan da 200. ●(1970) BHAF 117. Me neuze o kemer eur wenojenn a zegasfe ahanon war-vetek tri bark a-dreg Kerlosket.

    ►[form. comb. 1]

    S1 ma betek

    ●(1914) LZBt Du 19. an tri den iaouank a deuaz, gant doujanz, ma beteg.

    S3m en e vetek / hen betek

    ●(1852) MML 11. ar bobl (...) a gasas hen beteg an dud ar muian respectabl deus a ger. ●(1869) KTB.ms 14 p 19. ur wrac'hig koz o tont hen beteg.

    ●(1951) LLMM 28/22. bezañ kaset en e vetek.

    P3 en ho petek

    ●(1852) MML 49. a boan e oa d'ho feden bean aru en ho beteg.

    ►[form. comb. 2]

    P1 en hon betek

    ●(1902) LZBt Du 23. ar vougen a c'harz sklerijen an heol da dont en hon beteg.

    ►[form. comb. 3]

    S1 betek ennon

    ●(1878) EKG II 47. Betek enn-oun e teue.

    S3m betek ennañ

    ●(1659) SCger 123b. verr luy, tr. «bete guenna.»

    ●(17--) BMa 748. Me y a timat bettec henan, tr. «Je vais rapidement jusqu'à lui.» ●(17--) BD 3037. mont bettec enan.

    ●(1860) BAL 13. ar c'huez a deue betec enna.

    ●(1911) SKRS II 33. Lezet e oue koulzkoude da vont beteg ennhan eur belek.

    S3f betek enni

    ●(1752) BS 50. Procop a deuas e-unan betec enni.

    ●(1877) BSA 87. aer Brovans a velas ar peoc'h o tont betec ennhi. ●(18--) SBI I 226. Kerz evit-on betec en-hi, tr. «Va pour moi jusqu'à elle.»

    P1 betek ennomp

    ●(1877) BSA 86. hervez ar gelennadurez deuet betec ennomp. ●(1877) EKG I 62. Ar c’helou a gement-se a ioa deuet betek ennomp-ni.

    P2 betek ennoc'h

    ●(1860) BAL 102. da vont betec ennoc'h. ●(1866) HSH 216. betec ennoc'h.

    P3 betek enno

    ●(1877) BSA 139. an naounegez a deuas betec ennho.

    (4) Betek + da

    S1 betek din

    ●(1908) PIGO II 33. eun tôl sutel a deuas betek d'in. ●65. Ar c'homzou-man a oa deut betek d'in.

    S3m betek dezhañ

    ●(1902) PIGO I 25. Tud (…) a deuaz war glevet beteg d'ean. ●48. Ar pez dir a zilampaz beteg d'ean.

    S3f betek dezhi

    ●(1857) HTB 148. Dont a reaz eta betek dezi.

    ●(1908) PIGO II 177. mont betek d'ei. ●(1928) SAKO 48. ec'h in betek d'ei. ●(1933) MMPA 28. Evit sevel betek d'ezi.

    P1 betek dimp

    ●(1903) MBJJ 336. evit tapout betek d'imp. ●(1908) PIGO II 56. trouz kaoz a deuas betek d'imp.

    P2 betek deoc'h

    ●(1933) TREM 59. PRBD d'arruout beteg d'ac'h !

    P3 betek dezhe

    ●(1902) PIGO I 25. ar c'hi a zeuaz beteg d'ê. ●(1903) MBJJ 57. Hon mouez, a dra sur, ac'h a betek d'ê. ●(1919) LZBt Du 31. Mont a ran betek d'e.

    (4) betek + pron.

    ●(1876) TIM 169. deit èl-cé a vêg de vêg betag-ni.

    ►[form. conju.]

    S1 betegon / betegzon

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 78. mar-a grechén e zas (...) bedic-on. ●(1855) BDE 524. ean e neigeas bedic-on.

    ●(1938) DIHU 321/35. kaset betagonn. ●(1938) DIHU 330/193. seùel betagzon.

    S3m betegzañ / betektañ

    ●(1818) HJC 72. hint e ia memp bedac zon. ●(1825) COSp 93. seuet bet-ac-t'hou. ●(1884) MCJ 156. betag z'hou.

    S3f betegzi / betekti

    ●(1884) MCJ 89. betag z'hi.

    ●(1907) BSPD I 86. monet betag z-hi. ●(1931) DIHU 241/296. de vonet betagti.

    P1 betegomb / betegzomp

    ●(1854) PSA I 8. caër en dès bet en amzér ridêc adal er pèn quetan ag er grechéneah betac omb.

    ●(1861) JEI 238. hi degas betag omb.

    ●(1938) DIHU 330/193. ean e e zisken betagzomb.

    P2 betegoc'h

    ●(1855) BDE 420. Re arrihuou mem boéh bedig-oh.

    ●(1905) IMJK 185. donet betag oh.

    P3 betegze

    ●(1907) BSPD II 328. betag z-hé.

  • betek-henn
    betek-henn

    adv. Jusqu'à présent.

    ●(1867) MGK 56. Beteg-hen (…) / Em beuz kousket dinec'h. ●(1877) BSA 215. ma hon euz guelet betec hen an eurusted e toul hon dor.

    ●(1911) SKRS II 134. Livirit d'in, va bugel, pegement ez oc'h bet koustet d'ho kerent beteghenn. ●(1911) BUAZperrot 430. Den ebed beteg hen.

  • betel
    betel

    m. (botanique) Bétel Piper betle.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 79. rannein é rent guet-n-ein ou zhé hag ou bétel.

    ●(1913) LZBt Gwengolo 7. da wersan daëlio betel.

  • betenn
    betenn

    f.

    (1) Kaout ur betenn : (?) éprouver une déception (?).

    ●(1877) FHB (3e série) 4/30a. Ma sonj d'ar persoun, gant he jubile, hor chacha oll betec he gador goves, en dezo eur vetenn.

    (2) Tennañ ur vetenn da ub. : (?) jouer un tour à qqn (?).

    ●(1877) FHB (3e série) 7/56b. Eur pourmener (...) a zounjaz tenna eur vetenn d'ezhan.

    (3) Choari betenn : jouer la bête.

    ●(18--) BSG 226. Brema comerret ho jeuio, ha me ma hini, / Ha c'hoariomb betten, tr. «A présent, prenez chacun son jeu, et moi le mien, / Et jouns la Bête.» ●261. Le jeu de carte appelé la bête est encore très répandu parmi les paysans bretons.

  • betepañs
    betepañs

    voir a-fetepañs

  • beterabez
    beterabez

    coll. (botanique) Betteraves.

    ●(1920) MVRO 30/1b. Ar chikore na c'houll ket kement a demz evel ar betarabez. ●(1933) KANNkerzevod 79/11. Bittarabez, irvin ha karottez. ●(1933) ALBR 72. Anvoezet ho touarou beterabez ha drevajou all gant anvoez rik.

  • beterabezenn
    beterabezenn

    f. –où Betterave.

    ●(1936) BREI 445/2b. eur veterabezenn poazet evit ar moc'h.

  • betet
    betet

    adj.

    (1) Bezañ betet : perdre au jeu «betenn».

    ●(18--) BSG 226. Pe mar grêt eun defaut brema, vefed bettet, tr. «vous serez bête.»

    (2) sens fig. =

    ●(1900) KAKE 249. Mar diwez deoc'h dimezi, biken / Va c'hredit, c'houi 'vezo betet.

  • betez
    betez

    coll.

    (1) Bettes.

    ●(1499) Ca 16b. Baetes. g. bete / ou blete de quoy on fait la poree.

    ●(1744) L'Arm 29b. Bête (légume), tr. «Baitézeenn.. baitéss. f.»

    ●(1856) VNA 19. des Bettes, tr. «Baitès.»

    ●(1904) DBFV 22a. betézen, f. pl. betez, tr. «bette.» ●(1914) DFBP 252a. poirée, tr. «Betez.»

    (2) Betteraves.

    ●(1962) EGRH I 14. betez coll. -enn, tr. « bettes, betteraves. »

  • betezenn .1
    betezenn .1

    f. –où Pied de bettes.

    ●(1744) L'Arm 29b. Bête (légume), tr. «Baitézeenn.. baitéss. f.»

    ●(1904) DBFV 22a. betézen, f. pl. betez, tr. «bette.»

  • betezenn .2
    betezenn .2

    f. Morceau de cuir dans un rouet.

    ●(1915) KZVr 101 - 07/02/15. Betezen, fém. Ar vetezen vras hag ar vetezen vihan a zo daou damm ler stag oc'h ar c'harr-neza. Ar vetezen vras a zo ler moan lakeat gant eun ibil koad e toull bras an eskob. Ar vetezen vihan a zo o terc'hel an hinkin (e Baz), pe an houarn-karr (en douar bras) Ile de Batz, Milin.

  • betnari
    betnari

    adv. À jamais.

    ●(1575) M 53-54. ez ay (...) / Dan gloar bed' en nary, tr. «il ira (...) / A la gloire éternelle.» ●2381. Da bout ach en glachar : hac esgoar bet nary, tr. «Pour être, hélas ! dans la douleur et la peine, à jamais.» ●2909. Da gloar bet nary bizhuicquen, tr. «A la gloire éternelle à jamais.» ●3103-3104. Benniguet eo plen an heny ; / Az car bet nary amiabl, tr. «Il est tout à fait béni celui / Qui t'aime à jamais affectueusement.» ●3211. an gloar clouar bede nary, tr. «la gloire agréable à jamais.» ●3506. Hac amparfar an trugar bet nary, tr. «Et troublée impitoyablement à jamais.»

  • betoena
    betoena

    s. (botanique) Betoine.

    ●(1633) Nom 81b. Chamædrys, trissago, quercula, serratula : garmandrée, chesnette : betanic, betoena, germandrea.

  • betonig
    betonig

    f. (botanique) Bétoine.

    ●(1633) Nom 81b. Chamædrys, trissago, quercula, serratula : garmandrée, chesnette : betanic, betoena, germandrea.

    ●(1732) GReg 91b. Betoine, plante odoriferante, tr. «Betonicq. ar vetonicq.» ●374a. Le tabac, & la betoine font éternuer, tr. «Ar butum, hac ar vetonicq a laca da strévya, ou, a ra strévya.» ●(1744) L'Arm 29b. Betoine, tr. «Betoin : Betonig. m.» ●(1752) PEll 52. Bentônic, ar-ventonic, la betoine, plante. Lat. Betonica.

    ●(1876) TDE.BF 48b. Betanik, s. m., tr. «Germandrée, plante.» ●(1879) BLE 206. Bétoine. (Betonica. L.) Bentonik.

    ●(1904) DBFV 22a. betoen, betonig, m., tr. «bétoine.»

  • betrav
    betrav

    coll. (botanique) Betteraves.

    ●(1904) DBFV 22a. betraven, f. pl. betrav, tr. «betterave.» ●(1912) DIHU 86/113. hadein betrav sukr. ●(1934) BRUS 263. Une betterave, tr. «ur vétravenn, pl. bétrav.»

  • betravenn
    betravenn

    f. –où, betrav (botanique) Betterave.

    ●(1904) DBFV 22a. betraven, f. pl. betrav, tr. «betterave.» ●(1934) BRUS 263. Une betterave, tr. «ur vétravenn, pl. bétrav.»

  • beu .1
    beu .1

    interj. Onomatopée qui imite un bovin qui menace de ses cornes.

    ●(1870) FHB 283/172b. evel ma eo natural d'an eujenn lavaret moû hag oûc'h evid gelver, beû evit gourdrouz euz he gernou.

  • beu / beuñ / beuz .2
    beu / beuñ / beuz .2

    (?) s. Kemer beu : prendre ombrage.

    ●(1792) BD 1865. na da heurtat ousin na da guemeret beu / ma sonches es pechet assuret es pe queun, tr. «et de me bousculer et de prendre ombrage ? / Si tu pensais à tont péché, tu aurais certainement du regret.»

  • beuch .1
    beuch .1

    adj.

    (1) Maladroit.

    ●(1983) GOEL 114. (Bro-Oueloù) Beuch, tr. «maladroit.»

    (2) Dissymétrique.

    ●(1983) GOEL 114. (Bro-Oueloù) Beuch, tr. «dissymétrique.»

  • beuch .2
    beuch .2

    interj. Onomatopée pour appeler les vaches.

    ●(1941) FHAB Gwengolo/Here 89. (Tregon ha tro-dro) Beuch ! = Huchadenn da c'hervel ar saoud. ●(1982) LIMO 23 avril. Beuch, beuch, Louedenn ! ●Beuch, tr. «pour appeler les vaches.»

  • beudet
    beudet

    adj. Assommé. cf. baoutet

    ●(1919) DBFVsup 7a. beudet (B[as] v[annetais]), tr. «engourdi par suite d'un coup.»

  • beuf / beufig
    beuf / beufig

    m.

    I. (ornithologie).

    (1) Beufig(-ruz) : bouvreuil.

    ●(1834-1840) BBZcarn I 122a. an estik hag ar benfik (lire (?) : beufik) a so ar labouset / hag a so da purvion purvion bars ar gué.

    ●(1915) KZVr 101 - 07/02/15. Beufig ru, tr. «bouvreuil.» ●(1927) GERI.Ern 45. beuf m. beufig m. tr. «bouvreuil.» ●(1931) VALL 79a. Bouvreuil, tr. «beuf, beufig.» ●(1931) FHAB Kerzu 475. Den ne sello ouzin-me ken rouz ha ken dilufr eo va fluñv e keñver re va c’henderv ar boc’h-ruzig ha zoken e-keñver re ar beufig a zo liou an tan war e vruched, re ar pabor ha re an tignouz glas.

    (2) Beufig-lann : traquet pâtre Savicola rubicola.

    ●(1915) KZVr 101 - 07/02/15. beufig-lan, tr. «oisoau (lire : oiseau) qui fait son nid dans les buissons d'ajoncs, son œuf est presque semblable à celui du karzig-dreiz (Breuriez-Vreiz).»

    (3) Beufig-melen : serin.

    ●(1915) KZVr 101 - 07/02/15. Beufig-melen, tr. «serin, Jaffrennou, Corn[ouaille].»

    II. sens fig. (en plt de qqn) Belle femme.

    ●(1915) KZVr 126 - 06/08/15. Eur beufig, tr. «un bouvreuil. Au figuré, une belle femme.» ●Ar plac'h-ze a zo eur beufig. Cornouaille, Loeiz ar Floc'h.» ●(1917) KZVr 225 - 24/06/17. Beufig, tr. «bouvreuil ; jolie fille.» ●Ar plac'h yaouank-se a zo eur beufig, tr. «c'est une jolie jeune fille, Carhaix.» ●(1922) BUBR 23/346. E-pad an hanv, koulskoude, e vije gwelet ar beufig e kement pardon a gleved hano anezan. ●(1931) VALL 79a. beufig s'emploie aussi au fig. pour une jolie fille.

  • beufig
    beufig

    voir beuf

  • beug
    beug

    m. fam. Rototo.

    ●(1966) BREZ septembre-octobre 108/8c. breugeudi, ya, eur «beuk» braz pe vihan, a veze red dezañ leuskel.

  • beugisal
    beugisal

    v. intr. Roter.

    ●(1895) GMB 82. pet[it] Trég[uier] beugisal.

  • beuilhtu
    beuilhtu

    m. Imbécile.

    ●(1977) PBDZ 94. (Douarnenez) beuilhtu, tr. «imbécile.»

  • beukeul
    beukeul

    f. Femme très grosse.

    ●(1915) KZVr 101 - 07/02/15. Beukeul, féminin. Lard evel eur veukeul, eur pez plac'h teo, Coadout.

  • beulbez
    beulbez

    m. –ion (?) cf. bleup, bleupez, lopez (?)

    (1) Bêta, benêt, niais.

    ●(1899) MSLp Xi 95. pet[it] tréc[orois] beulbes «sot, niais» : drouk zañt Beulbes «le mal de saint Niais, la niaiserie» ; diveulbeziñ «déniaiser, attraper».

    ●(1908) KZVr 11/10/08. Fanch ar beulbez. ●(1919) FHAB Kerzu 178. Ha Yan, hep bezan eur beulbez, / 'Zo ganet goude ar c'hrampouez. ●(1936) BREI 446/1b. Henvel ouz ar veulbezien a gemer ar bloaz 1789 evit ar bloavez 1. (...) Gab Milin, na oa ket eur beulbez. ●(1983) GOEL 114. (Bro-Oueloù) Beulbeus, tr. «niais.»

    (2) plais. (pathologie) Droug, kleñved sant Beulbez : la bêtise.

    ●(1935) BREI 438/2b. Dizac'ha a ra Sotach, 'vel pa vefe krog ennan droug S. Beulbez. ●(1957) AMAH 262. Skoet int bet holl gwitibunan ganr kleñved sant Beulbez.

  • beulke .1
    beulke .1

    adj. Stupide.

    ●(1927) GERI.Ern 45. beulke adj., tr. «stupide, sot, hébété.» ●(1931) VALL 63b. Benêt, tr. «beulke.»

  • beulke .2
    beulke .2

    m. –ed, -eien Homme stupide.

    ●(1732) GReg 399a. Fat, qui ne dit que des fadaises, tr. «beulqe. p. beulqeëd.» ●888a. Stupide, tr. «Cap-Sizun & Audierne. beulqe. p. beulqeed, beulqéyen.»

    ●(1927) GERI.Ern 45. beulke m. pl. ed, ien, tr. «Grand bénêt, imbécile.» ●(1932) TUML 35. Kenavo, beulke, diot, genaoueg, kenavo anduilhenn gordennet.

  • beulkeaj
    beulkeaj

    Stupidité.

    ●(1732) GReg 399a. Stupidité, tr. «beulqeaich.»

    ●(1914) DFBP 312a. stupidité, tr. «Beulkeach.»

  • beulkeañ
    beulkeañ

    v. tr. d. Rendre stupide.

    ●(1914) DFBP 166b. hébéter, tr. «Beulkea.» ●(1931) VALL 711a. beulkea, tr. «rendre stupide.»

  • beulkeerezh
    beulkeerezh

    m. Stupidité.

    ●(1931) VALL 711a. Stupidité, manière d'agir, tr. «beulkeerez.»

  • beulkeet
    beulkeet

    adj. Hébété.

    ●(1914) DFBP 166b. hébété, tr. «Beulkeet.» ●(1931) VALL 356a. hébété, tr. «beulkeet.»

  • beulkeüs
    beulkeüs

    adj. Hébétant.

    ●(1914) DFBP 166a. hébétant, tr. «Beulkeüs.» ●(1931) VALL 356a. Hébétant, tr. «beulkeüs.» ●711a. beulkeüs, tr. «qui rend stupide.»

  • beulkin
    beulkin

    m. (insulte) Homme stupide.

    ●(1580) G 556. A huy beulquyn ? Sotyn ve a determinhe, tr. «Est-ce que c'est vous, imbécile, sot, qui décideriez.»

  • beullen
    beullen

    m. Grand nigaud.

    ●(1915) KZVr 105 - 07/03/15. Beullen, tr. «gros garçon plus fort que dégourdi.» Hennez a zo eur beullen (serait inconnu en Bas-Tréguier).

  • beulz
    beulz

    m. –ed Homme stupide.

    ●(1938) WDAP 2/121. (Pleiben, Gwezeg) Beulz, hano gourel, stumm gg. : Beulzez, liester : Beulzed. Den beulke ha kivioul. Skouer : Eun tamm brao a veulz eo ho mevel. ●(1941) SAV 19/15. Ha te, beulz, arziod. ●(1977) LLMM 180/19. ur beulzig fursot ken poud e spered.

  • beulzet
    beulzet

    adj. Qui regarde qqc., qqn stupidement.

    ●(1869) FHB 242/263b. netra divalooc'h eghed gwelet eun den o chom eb ober netra, o chom evel maro, beulzet o sellet ouz ar re-all o labourat.

  • beulzez
    beulzez

    f. –ed Femme stupide.

    ●(1938) WDAP 2/121. (Pleiben, Gwezeg) Beulz, hano gourel, stumm gg. : Beulzez, liester : Beulzed. Den beulke ha kivioul. Skouer : Eun tamm brao a veulz eo ho mevel.

  • beulziñ
    beulziñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) =

    ●(1960) PETO 28. D'hon drasta diroll d'hor beulzi. ●85. Beulzi : Alvaoni, abafi.

    (2) =

    ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 150. (note de F. Vallée) Beulzi. Eur fazi eo evit «Feulsi», eus feuls, «emporté, violent», voir Ernault, Geriadurig, p. 151.

    II. V. intr. = chom hep gouzout petra ober, penaos en em gemer gant al labour.

    ●(1982) HYZH 147/34. (Treboull) Ur veuzelenn vie lavaret barzh ar friturioù pa vie chom kreiz an hent hag ar gouloù, vie ket moien d'ober netra ganti. Ur veuzelenn peotramant ur skouell, an hini a chom da veulziñ giz an dra-se.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...