Recherche 'san...' : 240 mots trouvés
Page 3 : de sant-lefer (101) à sant-tonan (150) :- Sant-Lefer
- Sant-LoupSant-Loup
n. de l. Lanloup.
(1) Sant-Loup.
●(c.1866) GBI II 564. En parous sant Loup.
(2) Rimaille enfantine.
●(2000) LLMM 318/61. Da lammat war ar barlenn / Doup ha doup da sant Loup / 'mañ ma c'hazh o nezañ stoup / Ha ma c'hi o tibuniñ / N'eo ket labour a vank din ! // Doup boudoup / Da sant Loup / Dreist an drez / Dreist ar vein / Ha marc'heg bihan war e gein !
(3) [Toponymie locale]
●(c.1866) GBI II 564. Aotro ar Voas-c'hlaz, en parous sant Loup.
- Sant-LunerSant-Luner
n. de l. Saint-Lunaire.
(1) Sant-Luner.
●(1915) KRVT 153/2c. war hent Dinard da Zant-Lunêr. ●(1943) ENUR 9. a-hed ar pleg-mor etre Sant-Luner ha Beg ar Gward Gwerin.
(2) [Toponymie locale]
●(1943) ENUR 9. etre Sant Luner ha Beg ar Gward Gwerin. ●14. da Veg ar Roc’h Distag. ●59. C’hoant en doa mont ken pell ha beg ar Roc’h Voal.
- Sant-Malaouad
- Sant-Malaouiz
- Sant-Maloù .1Sant-Maloù .1
n. de l. Saint-Malo (cité).
I. Sant-Maloù.
●(1543) Cco 22. S. Malo. ●(1546) Cco 38. St Malo. ●(1546) Cco 45. S. Mallo. ●(1548) Cco 54. s malo. ●64. s malo. ●(1576-1600) Cco 80. s. malo. ●(1647) Am.ms 416. Oll chaçç Sant Malou à bleizy Daoulas.
●(1656) VEach 63. ar barq, hãuet ar Mar'charit ames à sant malou. ●117. Anton Maignan ames ar memes quær a sant malou.
●(1732) GReg 118a. Ne deus ê breyz nemed daou escopty, da c’hou-zout eo, Roazoun ha Sant Malou, ê pere ne gompsér cals pe nebeud ar brezounecq. ●197b. Connestabl sant Malou. ar c'honnestabl eus a sant Malou. ●519a. An autrou 'r Guemadëu Escop ê Santmalou èn deveus dre e c'hraçz, sagret ar breuzr Gregor. ●596b. Sant Malou. Van. San Malëu. ●839a. Sant-Malou. San-Malou (Van. San-Maléü. (H. Corn. San-Malau. ●(1744) L'Arm 37a. Ag enn nau Esscopti à Vreih n'enn-déss ouah hirihuë-enn-dé nameitt Ruan ha San-Maleu é péré né gomzér er Brehonêc, calss pé nebaitt. ●227b. San-Maleu, Kær, unn Alhué ag er Ranteleah à France. f. ●(1746) BS 719. Ambarqui a eure, hac e abordas en ur gour-enesen tost d'ar guær a Aleth, hanvet brema Sant-Malo. ●(c.1789) SD 20. Bodinier, Deputet eus a Sant Malo.
●(c.1825-1830) AJC 1243. ansaved a nefoa ousin evoa a samalo. ●(1827-1829) VSA 2995. Eur bourhis a samalo voaged a dregond vla. ●(1834) KKK 132. Hini Breiz Uc'hel a zalc'hé Sant Briek, Sant Malo, Dol ha Roazoun. ●172. Kémenn a rann eur c'hourzer kaer a Zant Malo. ●(1834) SIM 156. Beza voa neuze comedianet e Sant-Malo. ●(1847) FVR 201. Sant-Malo, [a deuaz] Porz-Malo. ●(1851) PENdast 90. en Kastell hag en Montroulez, e treger eo bed / E Dinam ag er San-Malou, ag e Sant Briek. ●(18--) MILg 169. hag ac’hane nimp ambarko / evit monet da zant malo. ●(1854) GBI II 98. Bet on en Paris, en Gwened, / En Sant Malo, en Sant Briek. ●(1857) CBF 131. San-Malou. ●(1863) GBI I 464. Tre Sant-Malo ha Landreger. ●(1863) ST 6. Sant-Briec, Sant-Malo, ar gear goz a Wened. 132 A iello en eur red d’ar porz a Zant-Malo. ●(1865) FHB 19/151a. E Parrez S. Marcan, arrondissamant S. Malo. ●(1867) BBZ III 151. Greg iaouang a Zant-Malo. ●(1869) TDE.FB xviiib. Sant-Malou. ●(1883) MIL 211. eskopti Sant-Malo. ●(1889) CDB 136. ’Barz en Dinam, en Sant-Malo, tr. «à Dinan, à Saint-Malo.» ●(1891) VNB 203. mar det bet Brest, hag a vahont de Sant-Maleu. ●(18--) SON I 132. Unan a zo en sant Malo, - emezhi, / A zo carget a rubano, - emezhi.
●(1902-1905) LARB 58a. Kabitén Sant Maleu, mar karan, / Kant skouid get hou en dé ketan. ●(1904) DDKB 16. En porz-môr Sant-Malo beuzet. ●(1907) DIHU 19/IV. Sant Uisant. Patrom Iliz-veur Sant Maleu. ●(1910) EGBT 129. Stank e oa gwejall an dud ac'h ê d'ober tro Breiz, evit pidi war beio an eskibien gentan eus hon bro, en Gwened, en Kemper, en Kastel-Pôl, en Landreger, en Sant-Brieg, en Sant-Malo hag en Dol. ●(1919) MVRO 6/1a. War gaëiou Sant-Malo ha Sant-Servan. ●(1923) FHAB Meurzh 93. laeron-vor euz a Zant-Malo. ●(1923) ARVG Eost 136. An abati-ze a ’n em gave ’tal ar mor, diou leo eus kêr Sant-Malo. ●(1927) GERI.Ern 372. Sant Malo, Malou, Maleu. ●530. Sant-Malou, V -leu. ●(1930) ANTO 13. e kuitaen Sant-Malo. ●(1934) BRUS 298. Sant-Maleu. ●(1995) LMBR 48. Spered dieub zo gant tud Sant-Maloù.
►[appellation révolutionnaire] Porzh-Maloù.
●(1847) FVR 201. Sant-Malo, [a deuaz] Porz-Malo.
II.
(1) Blason populaire (?)
●(1647) Am.ms 416. Oll chaçç Sant Malou à bleizy Daoulas.
(2) Formule de conteur.
●(1974) TDBP III 384. Domini Patris, / Sant Malo, Lomikêl ha Lokemo / Me 'm-eus kerent e Pontrew, / N'onn ket pe int maro pe int bew.
(3) Formule de conteur.
●(1914) (1974) TDBP III 384-385. Dominus palo, / Sant Malo, / Lomikêl, Tredrez ha Lokemo / Ur wech e oa, / Ur wech ne oa ket, / Hag ur wech e oa bepred. / Doue da geskiñ an truajou, / Hag an dour-skaot / diwar ar prajou, / Ar paour da baouraad, / Ar pinvig da binvikaad, / Ha troad ar pinvidig / War gouzoug ar beorien ! (formule ironique recueillie à Plouzélambre en 1914).
(4) Formule proverbiale.
●(1977) TDBP II 169. Gwechall ez eed da Zant-Malo da zeski galleg e-leh mond da Bariz.
(5) Légende.
●(1959) MOJE II 33. E Sant-Malou, koulskoude, arhant kaz a zo atao an ano dalhet evid ar men-skant. P'eo tanet hemañ a velen-flamm, e vez greet outañ an aour kaz, an hini a dalveze da wea gwechall mantell-gouel itronezed ar mor.
(6) Grobis Malaouan/Sant-Maloù : voir grobis.
III. [Toponymie locale]
●(1847) FVR 201. Sant-Servan, [a deuaz] Porz-Solidor.
●(1910) IBRK 91. Ac'hane La Chalotais a oe kaset da Gastell Sant-Malo. ●(1914) ARVG mae 74. Dirak Sant-Malo, - enezen ive amzer zo bet, - n'eus nemet kerreg, an hano da laret : Sezembr, ar C'honche ha n'ouzon ped-all; relegou Châteaubriand, eur Breizad en eus gret kalz enor da Vreiz ha da Frans dre e skridou hag e spered uhel, a zo douaret er Be Bras (Grand-Bé), unan dioute. ●(1995 LMBR 50. maner Lizvoeloù (...) Tour Bras ar C’hastell. (...) Tour Solidor.
- Sant-Maloù .2Sant-Maloù .2
n. de l. Saint-Malo (pays et évêché).
●(1732) GReg 118a. Ne deus ê breyz nemed daou escopty, da c'hou-zout eo, Roazoun ha Sant Malou, ê pere ne gompsér cals pe neubeud ar brezounecq. ●(1744) L'Arm 37a. Ag enn nau Esscopti à Vreih n'enn-déss ouah hirihuë-enn-dé nameitt Ruan ha San-Maleu é péré né gomzér er Brehonêc, calss pé nebaitt.
●(1883) BSM 211. eskopti Sant-Malo.
- Sant-Mark
- Sant-Martin-MontroulezSant-Martin-Montroulez
n. de l. Saint-Martin-des-Champs.
●(1656) VEach. 132-133. á parres sant Martin é Mõtroul-/es, en Escobti Leon. ●134. é ty à lauaret Belec-ma e sant-Martin Montroulles.
●(1865) FHB 11/87b. An Autrou Arhan, vikel e Melgven, so hanvet vikel e Sant-Martin Montroulez. ●(1866) HSH 242. person sant Martin Montroulez, pehini a sermantas ive. ●(1869) FHB 253/352a. Emil-Jacques Livinec, eus a Sant-Martin Montroulez. ●(1869) FHB 229/155ab. hag eb dale iliz vraz Sant-Martin ne-d-eo mui frank avoalc’h. ●(1869) FHB 253/352a. Emil-Jacques Livinec, eus a Sant-Martin Montroulez. ●(1890) MOA 26a. Sant-Martin (Vontroulez).
●(1904) SKRS I 11. dre aked an Aotrou Kerjean, persoun Sant Martin Montroulez. ●(1915) HBPR 9. persoun Sant-Martin Montroulez. ●(1926) FHAB Mae/168. diou skeudenn eus manati sant Fransez Kuburien, e parrez sant Martin Montroulez. ●(1941) FHAB Gwengolo/Here 84. Paotred Sant Martin Montroulez.
II.
(1) Devise noble.
●(1799) CAm 8. Quenta tud avoa erbet / Avoa Guikaznou a Kerret. ●(1878) SVE 932. Kenta tud a oa ér bed / A oa Guikaznou ha Kerret.
●(1931) FHAB Meurz/106. Kosa tudchentil a oa e Breiz, a lavared gwechall, oa aotroned Kerret hag e iliz Sant Vaze Montroulez, war ar skaon savet war bez Herve Kerret, aotrou an Traon, eil kabiten kêr, er bloavez 1503, hag A. Gwicaznou, e bried, e lenned : An dud kenta a oa er bed / A oa Gwicaznou ha Kerret.
●(2003) TRMOR 58. An dud kentañ a oa er bed / A oa Gwikanou ha Kêred. ●note Sauvé (1878) : « Cette devise, que l'on cite souvent, se lisait, au dire de Cambry (Voyage dans le Finistère, édit. de 1836, p. 8), sur un banc de l'église de Saint-Mathieu, à Morlaix, en 1778 ».
(2) Rimaille.
●(1957) SKOL 5/11/59. Bim baoñ, kloc'hig Plourin, / Torret eo kleier Sant-Varzhin ! / Aet eo an Ankou / Da Blouganou / Pevar flanken en e c'henou.
III. [Toponymie locale]
●(1834) SIM 178. da ober ivez ur bourmenaden vrao evel oumâ e costez Sant-Frances, da vont bete Locquenole. ●(18--) PENdast 216. Nag a ia da posturi da c'houant Sant Frances / Seiz leo deuz Lanhuon er gher a Vontroulez. ●(1870) FHB 298/291a292b. Eun aoter al evit digemeret imaij Itron Varia-ar-Vur en devoa savet ive er penn-al a vali maner Pennele.
●(1904) SKRS I 136. e Kuburien, tost da Vontroulez. ●(1926) FHAB Mae/168. manati sant Fransez Kuburien, e parrez sant Martin Montroulez. ●169. e kaver eur gwel eus maner Pennele, harp e Kuburien. ●(1931) FHAB Meurz/105. Traon-Kerret eo hano ar maner-ze ha dont a ra d'ezan eus hano an dudchentil her perc'henne gwechall.
- Sant-MartinizSant-Martiniz
plur. Habitants de Saint-Martin-des-Champs.
●(1847) BDJ iii. Va breudeur Sand-Martinis.
- Sant-MemorSant-Memor
Mont da bardonañ da Sant-Memor.
●(1907) KORN 6. ha n’emaint ket tost da gaout ezomm c’hoaz da vont da bardona da Zant-Memor.
- Sant-MilionSant-Milion
hydronyme Saint-Émilion (ruisseau Loguivy-Plougras, affluent du Guic).
●(1923) ARVG C’hwevrer 22. ac’hane e heuilhomp eur stêrig vihan, he hano ar Zant-Milion, a droïdel dre ar zaonennou dônha glas evit meskan he dour gant hini ar Gwik. (...) Arôk digoueout e Logivi, ’n eur heuilh stêr Sant Milion, e kaver meneiou a bep tu.
- Sant-NazerSant-Nazer
n. de l. Saint-Nazaire.
●(1543) Cco 22. Sinizere. ●(1576-1600) Cco 80. suezere.
●(1656) VEach 81. Belec á parres sant Nazer, á Escopti an Naunet.
●(1865) FHB 46/363a. hini sant Nazer hag hini Croazic, eus a escopti Naonet. ●(1891) VNB 224. Er gar a Savenay-é, é péh léh m'hum joént èn hent a Sant-Nazær. ●(1892) OLLI 541. David guillotinet e Sant-Nazer d’ann 21 a viz Meurs 1892.
●(1971) LLMM 148/352. Sant-Nazer, distaget diouzh Donez.
- Sant-Negant
- Sant-NegantizSant-Negantiz
pl. Habitants de Saint-Norgant (Kerien-Bourbriac).
●(1933) BREI 323/2d. Eul levenez damhenvel ouz hini 'l labourer / A laka Sant-Negantiz da dridal holl seder.
- Sant-Neven
- Sant-Nigoudenn
- Sant-NikodemSant-Nikodem
n. de l. Saint-Nicodème (Pluméliau). Dicton. ●(1912) PBHV 143. M'em es guélet un huennen, / Un troeid dehi ar dour Kelùen, / Un aral ar dour sant Nikodem, Hag é skopé hoah é Baod é marhad en amonen. ●(1947) BRMO 139. M'em es guelet un huennen, / Un troeid dehi ar dour Kelùen, / Un aral ar dour Sant Nikodem, / Hag é skopé hoah é Baud é marhad en amonen. ●(1975) BRUD 50/28. Me 'm-eus gweled ur c'hwenenn, / Un troad dehi àr dour Kelwenn, / Un arall àr dour Sant Nikodem, / Hag e skope c'hoah e Baod e marhad an amonenn.
●(2000) TPBR 293. Me meus gwelet ur c'hwenenn / Un troad dezhi àr dour Kelven / Un arall àr dour sant-Nikodem / Hag a skope c'hoazh e Baod e marc'had an amanenn.
- sant-Nikolaz
- Sant-Nikolaz-ar-PelemSant-Nikolaz-ar-Pelem
n. de l. Saint-Nicolas-du-Pélem.
(1) Sant-Nikolaz-ar-Pelem.
●(c.1825-1830) AJC 6377. a hane ehegomb da Sanicolas ar pellan. ●(1827) VSA.PV 57-58. neuse etis en bretaing esongal evigen an asuretan / men rancontris are en sanicollas ar pelan.
●(1900) KRL 18. Krenn-lavariou euz bro Kerne, ha kasi holl euz parrez Zin-Triphin, kanton Zant-Nikolaz-ar-Pelem. ●(1904) SKRS I 170. Sant-Nicolas-ar-Pelem, eskopti Sant-Briek, ha guechall eskopti Kemper. ●(1905) ALMA 67. Sant-Nikolaz-ar-Pelem. ●(1907) BOBL 24 août 152/3c. an doktor Henaff deuz Sant-Nikolas-ar-Pelem. ●(1935) BREI 424/d. St-Nikolas-ar-Pelem (...) Kerne vihan eo bro ar c’hezek. (1995) LMBR 56. En Argoad don he deus Sant-Nikolaz-ar-Pelem tapet he zammig brud.
►
●(1933) BREI 319/4b. ha deut da vervel d'he farrouz, da Sant-Nikolas. ●(1935) BREI 400/4a. mignoned niverus eus Gronwel, Sant-Nikolas ha Mur.
●(2002) TEBOT 107a. Bezañ 'zo c'hoazh pemp kanton / En korn ar brezhoneg / Tu Korle, Sant-Nikolaz / Mael Rostren ha Gwareg.
(2) Proverbe.
●(2005) TAGW 386. Awel/kurun deus Sant-Nikolas, / Dour 'vel polas, tr. « Quand le vent/l'orage vient de Saint-Nicolas (du Pelem), les gouttes de pluie sont grosses comme des prunes sauvages » ●note : « Cela se dit dans le canton voisin de Callac; polas est ici, bien sûr, pour la rime, le terme est normalement polos ».
(3) [Toponymie locale]
●(1933) BREI 319/4b. N'eus kaet kaeroc'h chapel er vro 'vit hini Sant Eler, e Sant-Nikolas.
- Sant-Nolf
- Sant-NorvezSant-Norvez
n. de l. Saint-Norvez (Bégard).
●(1863) GBI II 150. Annaïg Ar Bail a Sant Norvez.
►[appellation révolutionnaire] Pradoù.
●(1911) FURB 35/181. Saint-Norvez (trêve) : Prajou.
- Sant-NougaSant-Nouga
n. de l. Saint-Vougay.
I. Sant-Nouga.
●(1878) EKG II 168-169. Eno e vezimp etre Plougoulm, Sibiril, Cleder, Plouescat, Guinevez, Sant-Nouga, Guitevede ha Plouvorn. ●(1890) MOA 26b. Sant-Nouga ; - (Sannouga).
●(1911) BUAZperrot 857. Genel a eure e Sant-Nouga, e Gorre-Leon. ●(1983) GKDI 9c. Eus plonger beteg Landreger, / E Kraozon, e Gwineventer, / E Sant-Nouga, Loc-Eginer, / Bras eo rouantelez ar yer!
►Sant-Vouga.
●(1834) KKK 156. Heur leina ô tostaad ez eemp d'en em denna da vourc'h Sant Vouga évit gwelet ann arwez euz a famill Ker Iann. ●(1865) FHB 48/383a. Herve Grall, eus a Zant Vouga. ●(1877) EKG I [].Ha n'hoc'h euz ket a sonj euz an Itron Koatanskour, a vaner Kerian, e parrez Sant-Vouga ? ●(1890) MOA 26b. Sant-Vouga.
●(1911) BUAZmadeg 849. Ian Diskalseat, anavezet mad hag henoret en iliz kathedral Kemper dindan an hano a Zantik Du, a zo ganet, var a leverer, e parrez Sant-Vouga. ●(1911) BUZperrot 857. Genel a eure e Sant-Nouga, e Gorre-Leon.
II.
(1)
●(1855) FUB 80. Kléier Sand Iann Voug a lavar : / Keraniz ! Keraniz ! / Laéroun holl ! laéroun holl ! / Kléier Sant-Iann Keran a respount. ●(1878) SVE 966. Kleier Sant-Iann-Voug a lavar.
(2) Expression proverbiale.
●(1910) AMBR III/27. Ar c'hoent euz an incardeuret / A zo bet e Kerian savet, tr. « Le premier des baliniers, c'est à Kerjean qu'il fut élevé ».
III. [Toponymie locale]
●(1855) FUB 80. Kléier Sand Iann Voug a lavar : / Keraniz ! Keraniz ! / Laéroun holl ! laéroun holl ! / Kléier Sant-Iann Keran a respount. ●(1877) EKG I []. Ha n'hoc'h euz ket a sonj euz an Itron Koatanskour, a vaner Kerian, e parrez Sant-Vouga ? ●(1878) SVE 966. Kleier Sant-Iann-Voug a lavar. ●172. Var dro div heur e klefchemp iouc'herez, cholori ha jabadao var dro ar Vengleuz. Tregerni a rea ar vro gant-ho a dro-var-dro, adalek Milin-an-Tour betek Milin –Sioc'han, a-hed traonienn Keraouell.
●(2000) TPBR 136. Sant Yann al Lapoused.
- Sant-Nougaiz
- Sant-PabuSant-Pabu
n. de l. Saint-Pabu.
I. Sant-Pabu.
●(1847) FVR 284. Jakob, belek a Zant-Pabu. ●(1890) MOA 26b. Sant-Pabu ; - Sanpabu.
●(1905) ALMA 18. Ar republikaned ha n’o deuz ket mez o lavaret int kristenien ne golljont nemed eur barrez, Sant-Pabu. ●(1911) BUAZmadeg 798. Trebabu ha Sant-Pabu.
II.
(1) Dicton.
●(1903) NOETy 202. "klakes = glaoued île de Batz staget oc'h ar mogeriou e Sant Pabu" Mil. ms (bouse de vache, collée contre les murs à St-Pabu).
(2) Dicton.
●(2003) TRMOR 35. Merc'hed Sant Pabu / Revrioù ledan ha bronnoù du.
- sant-paeron
- Sant-Pêr-KiberenSant-Pêr-Kiberen
n. de l. Saint-Pierre-Quiberon.
(1) Sant-Pêr-Kiberen.
●(1906) DIHU 10/V. person Sant-Pier-Kibéren.
(2) [Toponymie locale]
●(1847) FVR 306. e tiskennont e gour-enezen Kiberon, hag hep dale e stourmont kre Penthievr.
●(1909) CARN 25. Le dolmen de Roh en aod, situé au village de ce nom. ●(1943) CHDI 17. Étré Penterù ha Pen er Lo / Em led ar en érin didu, / Dihoarh ou no / Koedeuiér du. ●86. A-hed en henteu don / A Gerhostin de Giberén, / A vandenneu, er ré gristén / Ia d'er pardon. ●87. Dré un nivarh diés / E za a Gervihan, / Klouhanek, héh unan, / É kerh un intanvéz.
- Sant-Pereg .1
- Sant-Pereg .2
- Sant-Pever
- sant-plouz
- Sant-Rien
- Sant-RionSant-Rion
n. de l. Saint-Riom (archipel de Bréhat).
●(1914) ARVG mae 75. En aber an Trenw, eman Briad ha, tost d'ei, evel eur c'horaden evned endro d'eur yar goz, eur bagad enezi munut : Lavred, savet warni gant Sant Budok kentan leandi a zo bet en Breiz, Mode, Binniget, an Enez-C'hlas, Hern, warnean eun tour-tan, Sant-Rion hag all.
- Sant-RiwalSant-Riwal
n. de l. Saint-Rivoal.
I. Sant-Riwal.
●(1865) FHB 18/139a. An Tad Maneur a roaz c’hoaz goude-ze misionou e Roscanvel, Hanvec, Sant-Thomas-Landerne, e Logonna, e Berrien, Scrignac, Benodet, Sant-Rioual hag en oll garteriou ze e reaz eur vad dispar. ●(1890) MOA 26b. Sant-Rivoal ; - Sanrivoal.
●(1905) ALMA 66. Sant-Rivoal. ●(1906) BOBL 21 juillet 96/3a. kichen Sant-Riwal, parrez Brasparz, tostik da vene Sant-Mikel. ●(1916) KRVT 179/1c. Parrosianiz Sant-Riwall, / Eus ho pro ez oa ar plac’h fall ! ●(1922) GLPI 35. Parrosianiz Sant-Riwall. ●(1935) OALD 52/129. Eus ar Fouilhez da Vrenniliz ez eus keit ha ma ’z eus diouz Botmeur da Sant-Riwall, da lavaret eo eul leo vale. ●(1955) STBJ 71. Ginidik e oa Fañch Gabel eus Sant-Riwall. ●(1974) ISHV 15. hent Sizun da Lopereg, hini Sant-Riwall.
II.
(1) Conte humoristique.
●(1882) SVE 226. En deiz all, me voa bet e menez 'Wal hag a zeue ac'hano, ken a danfoultre ma divesker etre ar vein, da di ar zoc'h da voannaat beg ar marichal. Ha me pignat e beg eur wen brun halek da hija moc'h da vez. Ha goude 'voan eet ac'hano a-dreuz ar foennek hag em baoe bet leiz ma zour a voutou, ha panefete ma c'hi e vije lammet ma baz gan-in.
(2) Proverbe.
●(1955) STBJ 71. Ginidik e oa Fañch Gabel eus Sant-Riwall, "e-lec'h n'eus nemet laeron ha tud fall", war a lavar tud ar parreziou a-ziwar dro.
III. [Toponymie locale]
●(1925) FAHB Genver 38. Hor pardonerien a gendalc’he o hent dre Gastell Du, Bodenna, Roquinarc’h ha Roudouderc’h.
- Sant-SegalSant-Segal
n. de l. Saint-Ségal.
●(1876) BJM 96. Mont a reas da ghenta da Vraspartz, da Bleyben, da Sant-Segal. ●(1890) MOA 26b. Sant-Segal ; (Sansegal).
●(1907) BOBL 13 juillet 146/2e. maër Sant-Segal. ●(1925) FHAB Mae 170. eul leo eus Sant Segal e traonienn doun an Doufin. ●(1955) STBJ 45. parreziou Lennon, Ar C’hlôstr, Sant-Segal ha Meilh-ar-Wern.
- Sant-SeoSant-Seo
n. de l. Sainte-Sève.
(1) Sant-Seo.
●(1865) FHB 9/72b. Eun all e Sanseo, lakeat gant eur messaer bian 13 vloas. ●(1869) FHB 229/155ab. An dud euz an diou barrez all a gear, Sant-Vaze ha Sant-Melani, hag euz ar parreziou tro-war-dro, Sant-Seo, Taole, Plourin ha parrezyou all, a zeu ivez da gemmeret perz er mission, hag eb dale iliz vraz Sant-Martin ne-d-eo mui frank avoalc'h. ●(1869) FHB 238/230b. Eozen-Mari Laviec, euz a Sant-Seo. ●(1870) FHB 291/239a. Eozen-Mari Taviec, euz a Sanseo. ●(1884) BUZmorvan 148. e kouent Trebabu pe e parrez Sant-Seo e kichen Montroulez. ●(1890) MOA 26b. Sant-Seo ; (Sanseo). ●(1894) BUZmornik 148. e parrez Sant-Seo e kichen Montroulez.
●(1915) HBPR 106. oa eat da Zant-Seo. ●(1918) KRVT 280/2. Sant-Seo.
(2) Noms de famille.
●(1970) NFBT 256 N° 2011. Sancéau. ●2012. Sancéo. ●2014. Sanséau. ●2015. Sanséou.
- Sant-Seoad
- Sant-Seoiz
- Sant-Servan
- Sant-Servez-KallagSant-Servez-Kallag
n. de l. Saint-Servais.
(1) Sant-Servez.
●(1847) FVR 70. euz hini sant Servest. ●(1867) BBZ III 284. Kenavo, bannielou sakr, pere hon euz douget, / Oc’h ober tro ann iliz, e pardon Sant-Servet. ●(1886) ADBr II/76. Piar plas kèr a devot e zo barh er Bretoneri : / Santes Anna e Guenet, sant Jehan er Folgoet, / Intron varia ag er Geusec, Sant Serwes beniget.
●(1910) MBJL 2. Ar Gall, person Sant-Servez. ●(1911) BZIZ 225. parrez Sant-Servez. ●(1924) ARVG Kerzu 275. e Sant-Servez.
●(2002) TEBOT 106a. Treglañvuz ha Gurunuhel / Mousteruz, Boulvriag / Ha Pont-Melvez ha Bulad / Mael, Sant-Servez ha Kallag. ●(2005) TAGW 220. Dont ra d'interiñ da Sant-Serves.
(2) [Toponymie locale]
●(18--) MILg 191. e bered Burle [= Burtuled] nab a vije. ●(18--) GBI I 94. Da vourk Burtul gant-han eo et, / War vur 'r vered 'n euz-han laket. ●(1847) FVR 347. Burtulet.
●(1905) ARGV 245. Da foar yen en Kallag / E loj ar goañv en Burtuled.
- Sant-Servez-LandivizioSant-Servez-Landivizio
n. de l. Saint-Servais.
(1) Sant-Servez.
●(18--) LED.nev 9. E menez ar Run Sant-Serves. ●(1890) MOA 26b. Sant-Servez ; (Sanservez).
(2) Blason populaire : voir Chelgenn.
(3) [Toponymie locale]
●(18--) LED.nev 9. E menez ar Run Sant-Serves.
- Sant-TegonadSant-Tegonad
m. -ed Habitant de Saint-Thégonnec.
●(1955) STBJ 40. Moarvat o devoa kemeret ar re-mañ ma zad evit eur Zant-Tegonad, rak tenna a ree kalz gwiskamant gwazed Sant-Tegoneg da hini pôtred Pleiben.
- Sant-TegonegSant-Tegoneg
n. de l. Saint-Thégonnec.
I. Sant-Tegoneg.
●(1844) OLLI 746 [= LED.bailloud 134]. eus a Keraffrez, en Sant-Thegonnec. ●(1865) FHB 2/16a. D’ar iaou 9, Sant-Thegonec, da 8 heur. 31/248a An aotrou Colleoc, nevez beleguet, vikel e Sant Thegonnec. ●(1869) FHB 244/280a. An Aotrou Le Deunff, bet vikel e Sant-Thégonnec, a zo hanvet person ar Ponthou. ●(1877) EKG I 85. E parrez Sant-Thegonnek, tost d'al leac'h m'eo lakeat breman gar an hent-houarn. ●(1878) SVE 969. Sant Thegonek ar bombansou. ●(18--) OLLI 738. Gwerz war Lazerez Sant-Thegonnek (pevar bugel vihan troc’het ho gouzouk gant eur vatez). ●(1890) MOA 26b. Sant-Tegonnek, (Santegonek).
●(1905) ALMA 18. e Sant-Thegonnek, an aotr. Cam, opportunist. ●(1909) NOAR 101. da jom a-zav dirak ti hent-houarn San-Tegonnek. ●(1943) HERV 132. Neuze d’ar merc’her goude Pask e rankin beza e Sant Tegoneg, emezi en ur drei outañ trumm. ●(1955) STBJ 40. Moarvat o devoa kemeret ar re-mañ ma zad evit eur Zant-Tegonad, rak tenna a ree kalz gwiskamant gwazed Sant-Tegoneg da hini pôtred Pleiben. ●(1974) ISHV 15. An hent D 18, eus ar Faou da Sant-Tegoneg.
II.
(1) Dicton.
●(1878) SVE 969. Sant Thegonek ar bombansou.
(2) Dicton.
●(1923) FHAB Ebrel 4/134. Hervez ar c'hrenn-lavar destumet gant an A. Kerdanet, tiegez aotronez Penhoat 'oa kosa tiegez a oa e Leon : Penhoat, an ançiantis, / Castel, ar vailhantis, / Kervaon, ar Pinvidigez / Kornadeac'h, ar Marc'hegez. ●note Louis Le Guennec : « An tri diegez bras a zo hano anezo aman warlerc'h tiegez aotronez ar Penhoat eo hini ar C'hastell, aotronez Tremazan, e Landunvez; hini Kermavan, aotronez Carman, e Kernilis hag aotronez Kergournadec'h, e Cleder ». (= traduction de 1937 CGBR 30). ●(1937) (1976) CGBR 30. Rappelons aussi qu'un vieux quatrain relatif aux quatre plus puissantes familles léonaises accordait en ces termes la chevalerie à Kergournadeac'h : Penhoat an Anciantis, / Castel ar Vailhantis, / Kervaon an Pinvidiguez, / Cornadeac'h ar Marc'heguez. ●cf. 1937 CGBR 192 : « En premier lieu la maison souveraine de Rohan, héritière des vicomtes de Léon, mais fixée surtout dans ses domaines du Porhoët; puis les quatre puissantes familles qu'un antique dicton caractérise en ces termes : Antiquité de Penhoët, vaillance du Chastel, richesse de Kermavan, chevalerie de Kergournadech, et qui étaient, pour ce coin de l'Armorique, l'équivalent des 'grands chevaux de Lorraine' ou des trois maisons de Guyenne illustrées par leur résistance à l'invasion sarrazine ».
(3) Dictons
●(1926) RTLL 8. Boujez a voujezo, biken dour mat n'en devezo. ●9. Kement ki klanv a zeuio er vro, dre Voujez a dremeno. Cf. ce qui précède ces dictons : « En tu kleiz, war gostez all an draonienn, setu Boujez, brudet en istor ar barrez. Dre eno e tremenas Sant Tegoneg eun devez; goulenn a reas eur banne dour da derri e sec'hed. Boujeziz a isas ar chas war e lerc'h. Hag ar Sant da lavarout d'ar pennou fall-ze ».
(4) Rimaille.
●(1957) SKOL 5/12/64. Evit distagellañ an teod. Ur Santegonegadez on, / Ha ne zisantegonegadezin ket, / Ken na vo disantegonegadezet / An holl Santegonegadezed all. ●(1995) PLTZ 131. Eur Zantegonegadez on, / ha n'en em zizantegonegadezin ket, / ken na vezo en em zizantegonegadezet / an Oll Santegonegadezed all ! (eur gomerez teod lemm euz Sant Tegoneg).
(5) Formule de conte recueillie à Plougastel-Daoulas.
●(1979) COPL 161. Me n'oun ket eun den gwall zesket / Pounner awalh eo va spered, / N'oun bet nemed e Sant Tegonneg / Da yaou ha da zul da zeski galleg; / Med goud a ran ar pez am eus klevet / Selaouit ahaoun, me ho ped.
III. [Toponymie locale]
●(1844) OLLI 746 [= LED.bailloud 134]. eus a Keraffrez, en Sant-Thegonnec. ●(1877) EKG I 85. a en em glevaz 'ta da vont eun nosvez da bedi Doue da japel Santez-Berc'hed. (...) Al leac'h d'en em gaout d'an oll a ioa var barrez Guimilliau, pelloc'h dioc'h Santez-Berc'hed eget Bodiniri, Kosti hag ar Pont-Glaz, var an hent a ia var eeun d'ar chapel. ●91. Klevet hoc'h euz, emichans, pretra zo c'hoarvezet, en noz tremenet, enn Hent-Doun, var dro Santez-Berc'hed ?
●(1923) FHAB Ebrel 4/133. E penn pella parrez Sant-Thegonnec, e tu an hanternoz, el lec'h ma teu stêr Penze ha stêr Koatoullzac'h da douezia o douriou, en unan eus kaera traoniennou Gorre-Leon, e kaver dismantrou kastell koz Penhoat. (...) e tu ar c'hreizteiz, e kichenik koad Koatvoult; eno ez eus eur c'hamp koz hanvet Kastell douar. ●136-137. lakat a rejont an tan ennan ha diskar a rejont ar c'halz eus e vogeriou; e vein kaset aman hag a-hont o deus talvezet da zevel an tiez kouer diwar-dro ha maner bihan Loteric. ●(1926) RTLL 8. E Menharz, anvet evel-se, evit doare, abalamour ma verk ar rann etre parrez Sant-Tegoneg ha Gwimilio, e kemeromp an hent bihan a gaso ac'hanomp betek Luzeg, tost d'ar Roc'h. (...) En tu kleiz, war gostez all an draonienn, setu Boujez, brudet en istor ar barrez. (...) Boujeziz a isas ar chas war e lerc'h. ●9. An Herban a voe madelezus e-kenver an abostol, hag heman a ziskouezas e anaoudegez-vat dre rei d'ezo dour dispar ar Stivell. ●43. hag o vervel goustadik en eur ruilhal war-du Toulzac'h. ●59. Du-hont e-touez eur bochad gwez, siminaliou Koatilezeg a zivodege e-kreiz tachadou gwenn ha glas-du (...); a-gleiz Trebompe a save en tu all d'eur waremm vras (...). Du ma 'z aemp, ar C'hoat-pin a winte begou e wez uhel.
- Sant-TegonegadezSant-Tegonegadez
f. -ed Habitante de Saint-Thégonnec.
●(1957) SKOL 5/12/64. Evit distagellañ an teod. Ur Santegonegadez on, / Ha ne zisantegonegadezin ket, / Ken na vo disantegonegadezet / An holl Santegonegadezed all. ●(1995) PLTZ 131. Eur Zantegonegadez on, / ha n'en em zizantegonegadezin ket, / ken na vezo en em zizantegonegadezet / an Oll Santegonegadezed all !
- Sant-TegonegizSant-Tegonegiz
pl. Habitants de Saint-Thégonnec.
●(1877) EKG I 91. Bremaik, soudarded, eme ar c'habiten, e velfot pegement a brez a vezo gand Sant-Thegonnegiz da rei d'eomp peb a damm da zibri ha banneou da eva. ●(1890) MOA 29. Santegonegiz.
●(1956) LLMM 54/10. Dasseniñ a rae o brezhoneg ledanoc'h war froud reutoc'h ha berroc'h hini Lambaoliz ha Sant-Tegonegiz.
- Sant-TegonizSant-Tegoniz
pl. Habitants de Saint-Thégonnec.
●(1955) STBJ 44. war a gonter, o deus kemeret Sant-Tegoniz skouer warnañ evit sevel o iliz-parrez.
- Sant-Tei
- Sant-Telo
- Sant-TeveSant-Teve
n. de l. Saint-Avé.
(1) Sant-Teve.
●(1748) CI.pou 50. Santevé.
●(1902) LZBg Mae 104. Sentevé. ●(1909) DIHU Est/315. Un nebed braù a dud e oé é Sentevé d'er sul 27 a viz méheuén. ●(1934) BRUS 297. Sentevé.
(2) [Toponymie locale]
●(1906) DIHU 08/VI. a Lesveleg. ●(1919) DBFV.Sup 34b. en Izeleg, n. pr. Lesvellec. ●(1934) BRUS 295. en Izeleg. ●(1937) DIHU 310 Ebrel 247. Ur jiboèsour kifet mat, deu gi geton, e dremen étal kael-hoarn en Izeleg.
- Sant-TonanSant-Tonan
n. de l. Saint-Thonan.
(1) Sant-Tonan.
●(1869) FHB 254/359b. An Aotrou Gall, bet beleg an dud a vor, a zo hanvet person Sant-Thonan. ●(1890) MOA 26b. Sant-Tonan, - Santonan.
(2) Devise de maison noble.
●(1667) ARmorial 13. Barscaou ou Parscaou à Boteguiry en Leon, porte écart au premier & quatre sable à trois Quintefeuilles d’argent, contrescartelé de sable à vn Cerf passant d’argent auec la deuise Amsery, c'est-à-dire temporiser.