Recherche 'al...' : 217 mots trouvés
Page 4 : de allazig (151) à alumin-2 (200) :- allazigallazig
m. –où
(1) Caresse.
●(1732) GReg 331b. Embrassement d'un petit enfant, tr. « Stardaïcq. p. stardaïgou. allasicq. »
●(1821) GON 8a. allazik. Terme enfantin pour signifier caresse. ●(1876) TDE.BF 9a. allazik, s. m. Terme enfantin. Caresses.
●(1927) GERI.Ern 11. allazik m., tr. « (Faire) caresse, mot enfantin. » ●(1977) PVPR 68. Ar c'hazh a dostae ivez da glask e dammig tommder hag e lod allazig ganin-me.
●(2000) LLMM 318/58. allazig : flouradenn gant an dorn.
(2) Ober allazik (da ub.) : caresser (qqn), faire des caresses (à qqn).
●(1710) IN I 167. hac e clascont e naouspet fæçon e raet allasic dezo, e ve truez bras outo. ●(1732) GReg 136b. Caresser, comme font les petits enfans qui sont à la mamelle. Ober allasicq. pr. græt. Grit allasicq d'ho mam eta, va mabic-me. ●331b. Embrasser étroitement. (Parlant d'un petit enfant : ober ur stardaïcq. ober allasicq. grit-hu allasicq diñ-me, va buguelicq-me ?
●(1821) GON 8a. Ober allazik, caresser ou faire des caresses, à la manière des petits enfants, en passant la main légèrement sur la figure. Gra allazik d’in, va mâb, fais-moi des caresses, mon fils. ●(1876) TDE.BF 9a. allazik, s. m. Terme enfantin. Caresses. Ober allazik da, faire des caresses à. ●(c. 1890) CFB 54b. Toulouik, gra allazik d'as vamm, tr. « Mon petit, fais des caresses à ta mère »
●(1902) MBKJ 29. Evel eur vamm oc’h ober allazik d’he c’hrouadur. ●(1909) KTLR 246. Kea d'ar palez. Gra chalantis hag allazig da verc'h ar roue. ●(1922) GLPI 39. 'Sonjan en oad 'rên allazig, / Em yaouankiz. ●(1922) EMAR 97. d’ober d’ei allazig. ●(1923) KNOL 246. Gra chalantis hag allazig da verc’h ar roue. ●(1986) BRSZ 27a. grit a[llazig] d'ho mamm eta, ma mabig-me.
(3) Un allazig a zen : un homme nonchalant.
●(1899) MSLp xi 7 [98]. petit tréc[orois] eun allazeiq a dén «un homme nonchalant».
- alligallig
m.
(1) Encore un petit.
●(1927) GERI.Ern 155. eun allik, tr. « encore un petit. »
(2) Un allig bennak : et un autre.
●(1847) FVR xvi. evel-se n’ez euz lezet enn ho holl, nemed hanoiou Mirabeau, Robespierr hag eunn allik bennak pere a geveur ebarz ann holl levriou.
(3) (ichtyonymie) Petit maquereau.
●(1941) FHAB Gwengolo/Here 90. (Tregon ha tro-dro) Allig = g. petit maquereau.
- almanak / armanak / armanagalmanak / armanak / armanag
m. –où
I. Almanach.
●(1732) GReg 29b. Almanach, tr. «Armanac. p. armanagou.» ●(1792) BD 827. euit ober armenago parfet, tr. «Pour faire des almanachs parfaits.» ●852. da ol armanago, tr. «tous tes almanachs !»
●(1834) SIM 186. an Armanac hac ar Pronosticou brezonec.
●(1927) GERI.Ern 25. armanak m., tr. «Almanach.»
II. Ober almanakoù.
(1) Faire des histoires, en conter.
●(1919) DBFVsup 3b. gobér armenakeu, tr. «en conter.» ●(1927) GERI.Ern 25. gobér armanakeu V[annetais], tr. «faire des histoires, en conter.» ●(1962) EGRH I 8. ober armanagoù, tr. « conter des histoires. »
(2) Perdre son temps en bagatelles.
●(1927) GERI.Ern 25. ober armanago T[régor], tr. «perdre son temps en bagatelles.»
- almanaker
- almanakiñ / armanakiñ
- aloalo
interj.
I. Interj.
(1) Allons !
●(1908) KMAF 11. Alo ! kenavo, mignon Lom, kenavo hep dale ! ●17. Alo ! Alo ! Jakou, paour kez Jakou, ha piou en defe ar galon da ober kemend-all d'it ! ●(1925) BILZ 170. Alo ! pôtred, eun tammig soukadenn !... ●(1942) DADO 11. Alo, alon va flac’h, kerz, ha digas d’in amañ war an daol ar bara. ●(1982) TKRH 79. Alo traoù e-barzh ! emezañ d'ar bouetaer.
(2) Allez !
●(1950) KBSA 114. «Alo ! Paotred, amañ ez eus labour !»
(3) Alors ! eh bien !
●(1950) KBSA 12. Alo ! Pêr ! N'em boa ket lavaret dit e... ●84. «Alo !» eme Laou, «setu kavet teñzorioù, rak ar gornandoned a zo paotred pinvidik !» ●(1970) BHAF 37. Alo, merhig, dibrenn an nor-ze din.
II. Loc. interj.
(1) Allo ! allo ! : allons ! allons !
●(1950) KBSA 12. O ! Izel an heol ! Ha me zo amañ c'hoaz ! alo ! alo ! dic'halomp ! ●33. «Alo !» eme Zienez, «diskenn !» ●80. Alo ! Paotred, poent eo staga ouz taol.
(2) Alo 'ta ! : allons donc !
●(1877) EKG I 141. Alo 'ta ! N'ounn ket ken diskiant.
●(1929) EMPA 4. Alo 'ta... neuze ez eo goullo.
- aloezaloez
coll. (botanique) Aloès Aloe sp.
●(1633) Nom 79a. Aloë : aloës, perroquet : aloüet.
●(1732) GReg 29b. Aloes, ou, aloë, plante qui s'appelle autrement Joubarbe de mer, tr. «Aloüed. an aloüesen.»
●(1855) BDE 352. en ambre, hag en aloès. ●(1879) MGZ 222. lousier a c'houez vad, mirr, aloez.
●(1964) ABRO 47. ec'h anavezis agavez pe aloez ha korz-sukr gouez.
- aloezennaloezenn
f. Pied d'aloès.
●(1732) GReg 29b. Aloes, ou, aloë, plante qui s'appelle autrement Joubarbe de mer, tr. «Aloüed. an aloüesen.»
- alofiñ
- alori / alorin
- alorialalorial
v. intr. Chahuter. (?) cf. cholorial (?).
●(1934) FHAB C'hwevrer 57. bemdez emaint oc'h alorial, o huchal en e ziskouarn paour.
- alorinalorin
voir alori
- aloubadeg
- aloubadenn
- alouberalouber
m. –ion
(1) Envahisseur.
●(1870) FHB 301/314a. tenna Roma a dre daouarn he alouberien. ●(1870) FHB 302/321b. alouberien an Itali.
●(1919) BUBR 2/43. Ha posubl ve e teufe an taol da vad gant an alouber kazet ?
(2) Accapareur.
●(1872) ROU 72a. Accapareur, tr. «alloubeur.» ●99a. Rapace, tr. «aloubeur.»
- alouberezhalouberezh
m.
(1) Appropriation, accaparement.
●(1870) FHB 300/306a. en em zavomp a enep an alouberez a zo great ama. (...) alouberez enebourien an iliz.
●(1931) VALL 5a. Accaparement, tr. «alouberez m.»
(2) Invasion, conquête.
●(1870) FHB 301/313a. alouberez diou vroad tud. ●(1870) FHB 303/330a. an alouberez great gant an italianed euz a stadou ar Pap.
(2) Occupation d'un pays.
●(1969) BAHE 60/24. e-pad an amzer drubuilhus ma oa hor Bro dindan alouberezh an Alamaned.
- aloubidigezh
- aloubiñaloubiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Usurper.
●(1867) FHB 120/126b. Aloubi tra eun all. ●(1869) FHB 208/409a. aloubi digantho ho zra. ●(1874) FHB 485/114a. o teleur menac'h ha lenaezed var ar ru, oc'h aloubi ar pez a ioa dezho. ●(1874) FHB 490/158b. ar madou en doa aloubet. ●(1869) FHB 215/41b. eur rum hag a aloub an oll danvez. ●(1889) ISV 385. Noblans, bourc'hizien, coueriadet, oll e cave an tu d'ho mac'ha ha da aloubi ho zra.
●(1927) GERI.Ern 14. aloubi v. a., tr. «accaparer.»
(2) Accaparer.
●(1889) ISV 315. o vont var ar mor braz, o cribat listri brezel euz ar re vrassa, oc'h ho aloubi pe ho c'has d'ar gouelet.
●(1927) GERI.Ern 14. aloubi v. a., tr. «usurper.»
(3) Envahir.
●(1877) EKG I 37. Mont a raent da aloubi kouent Sant-Aubin.
II. V. intr. Empiéter.
●(1927) GERI.Ern 14. aloubi v. n., tr. «Empiéter.»
- alouer
- alouezegalouezeg
s.
●(1979) COPL 70. Il marchait sur la route en sifflant, quand il rencontra une bande d'Alouezeg qui s'apprêtaient à commencer leur sabbat à côté de Lostengoat. ●note de l’auteur : « Les Alouezeg étaient des gens mystérieux, des sorciers, qui se promenaient en bandes et battaient, maltraitaient ceux qu'ils rencontraient, qu'ils obligeaient à les suivre toute la nuit. »
- alouzennalouzenn
f. –ed, alouzed (ichtyonymie) Alose.
●(1633) Nom 43b. Alosa clupea, nonnulis : alose : alosen.
●(1732) GReg 29b. Alose, poisson de mer, qui au Printems monte par les rivières, tr. «Allouseñ. p. allousenned.»
●(1856) VNA 25. une Alose tr. «un Alozen.»
●(1904) DBFV 5b. alozen, f. pl. –zed, tr. «alose.»
- alpaer
- alpaerezh
- alpaga
- alpat
- alpek
- Alpoù
- AlreAlre
n. de l. An Alre : Auray.
I.
(1) Alre : Auray.
●(c.1687) VEach 5. à histor ames an deuotion miraculus à so en he chapel deuot é Breiz isel tost da Alré. ●20. vr leau diouch Alrè. ●32. pa distroé diouc'h Alré. 66 dont da visitta he chapel miraculus é quichen Alré. ●(1732) GReg 70a. Alré. 264b Me a chom ê castel-Paul, hac eñ ê Alré. ●(1775) HEneu 34/4c. er miracleu admirable e ra santés anna, / en escopty à uinet tostic tra dé alré. 36/16a marie er peusiec hanuet ag er guer à alré / durant huéh dé à dra sur é poené à vugalé.
●(1792-1815) CHCH 103. Hués chet chonj, Bretoned a gosté doar Alré (...) / Ma roulé'r bolédeu, gouil Sant Pér, én Alré. ●(1821) GON 6b. Ac’h Alré eo. ●(1847) FVR 25. taost da Alrae. ●288. manac'h euz a Alrea (sic). ●(1857) CBF 130. Alre. ●(1863) ST 6. Pempoul, Guengamp, Callac, Hennebont hag Alre. ●(1865) FHB 38/298a. Eul leo dioc’h santez Anna ema ive Alre. ●43/339a. an Escop a deuas da Alre. ●(1869) TDE.FB 238b. ac’h Alre ounn. Adalek Alre bete Brest. ●(1876) TDE.BF 4a. Ac'h Alre ounn ginidik. ●(1891) VNB 221. Ni hun nès passet Landevant, ha ni e rid trema Alré. ●(c.1890) CFB 41b. Alre. ●(1891-1892) RVUm 56sq. Ur hoeh goaid e druei er milinieu é tal Alré.
●(1905) ALMA 70. Alre. ●(1909) NIKO 31. é bro Alré. ●(1909) NOAR 11. Lakaat a eure neuze en he fenn mont da gouent Alre. ●(1923) FHAB Gwengolo 9/330. Er bloaz 1365, dem-goude stourmad Alre. ●(1937) TBBN 1. ur hart-leù benak doh kérig Alré. ●(1971) LLMM 147/277. distrujañ Josilin, kemer Gwened, Alre (o kreñvaat eno ar c’hastell), kontelezh Bro-Wereg a-bezh.
(2) An Alre.
●(1732) GReg 264b. Van. me chom ê castel-Paul, hag ëuñ e chouq èn Alré. ●(1744) L'Arm 1b. Hui a zou énn Alray.
●(1792-1815) CHCH 104. Skarhamb er genailh-man ér méz ag en Alré. ●(1836) GRGu 119. hui e hanàu en Alré, me bassou dré hond. ●(1839) BESquil 152. Inouret-é én Alré, é paraes Sant-Goustan, a béhani é ma patrom. ●(1849) LLB 5. Doareu en Alré. ●(1861) BELeu 25. en eutru Martin ag en Alré. ●(1863) MBF 71. En hent, mar plij get-n’oh, de vonnet d’en Alré ? ●(1891) LPK 92. I han d'en Alré. (...) A pe arriwas in Alré. ●(1891-1892) RVUm 56sq. Ur pond én Alré e gomansou, ha Jamés en achiùou. ●(1894) BUEr 99. en Alre. ●(1895) FOV 247. Hantér hen d’en Alré, ’tal tavarn Lip-er-Blanc. ●248. E trezein en Alré, pe'n dint ar er paüér.
●(1902) LZBg Mae 100. En Alré. ●(1902-1905) LARB 138a. Dan ket ag en Alré nag eùé a Huened. ●(1909) NIKO 6. ag en Alré. 38 ar hent en Alré. ●(1922) KEPE 4. Kériolet hum geméré doh en ol, én Alré, é Guéned, eit ma vehé bet deit de hourén dohtou. ●(1930) EBKE 48. Deit dré hent pras en Alré. ●(1934) BRUS 294. en Alré. ●(1937) TBBN 2. É kours é oé bet kaset Jorj d’er skol d’en Alré. ●(1941) DIHU 359/263. En ur vonet a Uéned d’en Alré. ●(1985) ARGV 20. Da sant Andreas kerzhit d’an Alre, / Skoit ho kein doc’h ar c’hovu, / Dait en-dro hag e vo noz du. ●(1985-1986) ADEM 73. Jojeb en doa hi prenet en Alrae.
►Aore.
●(1825-1830) AJC 280. hore. ●(1877) BSA 265. An aotrounez Lois hag Herry de C....., euz a Aurai.
►Kêr Alre : la cité d’Auray.
●(1868) KMM 105. Etre kear Alre ac Anna Venet.
II.
(1) Prophétie.
●(1891-1892 RVUm 56sq. Ur pont Trihorn e vou commencet, ha Jamoes n'achihou (...) Ur pond én Alré e gomansou, ha Jamés en achiùou.
(2) Prophétie.
●(1891-1892 RVUm 56sq. Ur hoeh goaid e druei er milinieu é tal Alré.
III. Blasons populaires : voir diaoul, denjentil.
IV. [Toponymie locale]
●(1748) CI.pou 62. San-Steine-Alrai.
●(1792-1815) CHCH 108. Er méz ag en Alré ou doé bet ind skarhet, / Ha betag en Tri-Horn ou doé ind anbruget. ●(1839) BESquillere 152. Inouret-é én Alré, é paraes Sant-Goustan, a béhani é ma patrom. ●(1839) BEScrom 756. Sant Goustan e zou patrom a baræs Sant-Stæn ag en Alré. ●(1891) LPK 92. A pe arriwas in Alré, be oé ur goh hroah ar bont san Stén. ●(1891-1892) RVUm 56sq. Ur pont Trihorn e vou commencet, ha Jamoes n'achihou. ●(1895) FOV 247. Etal er Houlerès, pé toul-er-chenianèd, / Pé doh manné Poulben e hoareyou er fouèt.
●(1902) LZBg Mae 104. Sant-Stén. ●(1902-1905) LARB 99a. Ma dan mé de Sant Stén ha de Sant Stén é ein. ●(1927) GERI.Ern 530. Sant-Stén. ●(1937) TBBN 14. Ean e repoz eùé é Kerléañneu.
- Alread
- Alreenn
- Alreiz
- alsionalsion
m. –ed Alcyon.
●(1633) Nom 37b-38a. Alcedo : alcyon, petit oiseau faisant son nid sur la mer : alcion, vn eznicq bihan á gra ez neiz voar bord an mor.
●(1710) IN I 226. Certen laboucet galvet Alcyonet a ra o neiziou evel un aval.
●(1838) OVD 158. En einèd hanhuet alcion e vatisse ou néh én ur fæçon admirable : ind er groa ar vord er mor ér memb forme guet un aval, hag er cimante quer ferme tro-ha-tro, nameit un toullicg distér e lausquant d'er -hlué. El-cé hag é tehé en deur édan d'ou, ne antré lom diarbarh, mæs ean e flode quentéh hag e hum zalhe perpet drès en houl. Ér fæçon-zé, ean e chomme é creis er mor, drès er mor ha mæstre d'er mor.
●(1922) EOVD 160. Er pichoned hanùet alsion e hra ou néh ront èl un aval.
- alteralter
m. cf. arter
(1) Soif.
●(1710) IN I 228. an alter-se, pehini ne ell quet da rassasia, ne deo nemet ur sec'het natural.
(2) Délire.
●(1732) GReg 261b. Delire, rêverie d'un malade, tr. «Leon, Alter. (Treg[or] Alter.» Ce malade n'est pas sans delire, tr. «Ne ma qet an dèn-ze hep alter.» Avoir du delire, être en delire, tr. «Cahout alter.» ●(1790/94) PC I 194. Noa mui nemet freus tag ac alter, tr. «il n'y a plus que tumulte, étranglement et délire.»
●(1846) DGG 474. Ar goler a zo ar vamen ampoësonet eus a bep seurt crimou, beza ez eo, eme ar fur Salomon, un elter pe un disquianteguez. ●(1864) SMM 56. pe hen [eur c'hlenvet] ho (...) taolo en alter. ●(1874) FHB 483/102b. e crog an alter enhan. ●(1874) FHB 494/186a. meur a hini a grede e devoa alter. ●(1874) FHB 509/308b. eur barrad alter. ●(1877) MSA 78. alter an dersien a lakea dirac he zaoulagad ar pez a zeblante guelet.
●(1909) NOAR 115. e teuy marteze an alter da derri. ●(1925) BILZ 174. Bemnoz an alter a lakae e wad da vervi.
(3) Terzhienn-alter : délire.
●(1942) VALLsup 49b. pris du délire dans la fièvre, tr. «savet an derzienn-alter d'e benn.»
(4) local. Mont en alter : se mettre en colère.
●(1919) DBFVsup 2a. altér (Arv[or]), s. : monet en altér, tr. «se mettre en colère.»
- alterañ
- alteret .1alteret .1
adj. Altéré.
●(1633) Nom 62b. Vinum fugiens, exolescens, dubium : vin altéré & point durable : guin alteret, ha na pade quet pell.
- alteret .2alteret .2
adj.
(1) Qui délire.
●(1732) GReg 261b. Avoir du delire, être en delire, tr. «beza alteret.»
●(1860) BAL 107. A ! grit ma vezin brema evel altered ive gant an ast da veza ganeoc'h.
●(1905) MRPL 61. Ar vammik keaz a zo pleget / War he bugelig alteret.
(2) Bezañ alteret d'ober udb. : être passionné par qqc.
●(1872) ROU 73b. passionné pour les jeux, tr. «altered da vont d'ar c'hoariou.»
(3) Très en colère.
●(1919) DBFVsup 2a. altéret, part., tr. «en grande colère (Arv[or] P[louhi]n[ec]).»
- alteriñalteriñ
v. intr. Délirer.
●(1732) GReg 261b. Avoir du delire, être en delire, tr. «Alteri.»
●(1860) BAL 154. lod a lavare e treuzcomze ac e altere dre nerz e dersien a-bars mervel. ●(1866) FHB 54/155. Ne rea nemet alteri, ha crial. ●(1870) MBR 274. Alteri a rez ha brellet eo da zaoulagad, tr. «tu as le délire et la vue trouble.» ●(1872) ROU 101a. Rêvasser, tr. «alteri.»
●(1906) BOBL 20 janvier 70/2c. o klem dre e gousk hag oc'h alteri. ●(1908) FHAB Du 325. guelet aliez ar re glanv oc'h alteri. ●(1925) FHAB Genver 35. e c'hlac'har a rea d'ezan alteri.
- alterkasionalterkasion
f. Altercation.
●(1689) DOctrinal 200. é profetisas dezo an attercation, hac an disput, à tlié sevell, entre ar Chaloniet eux an Ilis Cathedral, hac y, evit ar plaç eux é sepultur.
- aluetenn
- alum .2alum .2
m. Alun.
●(1499) Ca 6b. Alum. g. alun. ●(c.1500) Cb 12a. g. alun de glace. b. alum glacc. ●(1633) Nom 250a. Alumen, salsugo : alun : alum.
●(1850) MOY 294. en eur gotier bervet / A zoufr hac a alum. ●(1854) GBI I 226. Lakit soufr hag alun gant-hi ! tr. «enduisez-la de soufre et d'alun !»
●(1904) DBFV 5b. alum, m., tr. «alun.» ●(1914) DFBP 14a. alun, tr. «Alum.»
- alum- .1alum- .1
voir elum-
- alumell
- alumenn
- alumetenn
- alumetez .1alumetez .1
coll.
(1) Allumettes.
●(1659) SCger 6a. allumetes, tr. «allumetrés.» ●128b. Alumetès, tr. «alumetes.» ●(1732) GReg 29b. Allumette, tr. «Ellumetesen. p. Ellumetès.» ●(17--) CT Acte II 613. ur marc'hadour alimetes, tr. «un marchand d'allumettes.»
●(1834) SIM 130. allumettes souffret. ●(1857) CBF 28. Prenet am euz (...) elumetez, tr. «J'ai acheté (...) des allumettes.»
●(1902) PIGO I 42. war dastoun, e kavaz alumetez. ●(1907) BOBL 17 août 151/3b. en eur c'hoari gant elumetez. ●(1924) ARVG Here 228. war digare prenan eur vouestad alumetez.
(2) Alumetez chimik : allumettes chimiques.
●(1866) FHB 80/223b. hag ato an tan so lakeat gant alumetez chimic. ●(1870) FHB 257/383b. Houma ive ar verze allumetes chimig.
- alumetez .2alumetez .2
coll. (pâtisserie) Alumette.
●(1895) GMB 22-23. alumétes (…) désigne une sorte de gâteau appelé aussi alumette à Saint-Brieuc, à Brest, à Niort, à Melle, à Aubenton (Aisne), à Poitiers, etc., etc. vient du vieux français alumette, omelette ; cf. l'exemple cité par M. Godefroy, "alumette frite au sucre." La racine est la même que celle du breton alumenn et du fr. omelette (de amelette pour *alemette). Les patissières distinguent l'"alumette glacée" de l'"alumette fourrée", et savent que le mot n'a qu'un l.
- alumetezenn
- alumidigezh .1alumidigezh .1
f. Action d’enduire d’alun.
●(1962) EGRH I 6. alumidigezh f., tr. « action d’enduire d’alun. »
- alumidigezh .2
- alumiñ .2alumiñ .2
voir elumiñ