Recherche 'dis...' : 1567 mots trouvés
Page 6 : de dishegar-2 (251) à dishualan-dishual (300) :- dishegar .2
- dishentañ
- disheñvel .1disheñvel .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Différent.
●(1732) GReg 288a. Different, ente, dissemblable, divers, tr. «dishêvel.»
●(1847) MDM 396. en diou fezoun dishenvel. ●(1862) JKS 330-331. Pegen dishevel oc'h-hu kerkent ha ma teu a-dreuz-hent enn hoc'h enep ann distera enebiez.
●(1909) FHAB Eost 229. pa z-eo dishenvel ar giziou.
(2) Disheñvel diouzh : différent de.
●(1876) TDE.BF 141b. Dishevel int dioc'h kent, tr. «ils sont différents de ce qu'ils étaient.»
●(1905) IVLD 81. kement a draou dishenvel euz ar pez en doa guelet ●(1911) BUAZperrot 75. dishenvel a grenn diouz buez an dud all. ●(1922) FHAB Genver 21. Choura ha dimezi a zo daou dra dishenvel bras an eil diouz egile. Disheñvel-bev : très différent.
(3) Disheñvel-bev, disheñvel-krak : très différent.
●(1868) FHB 159/20b. e tremene eun dra dishenvel-beo euz ioul hag euz c'hoant an tad.
●(1936) BREI 450/2c. dishenvel krak.
(4) par ext. Excellent, exceptionnel.
●(1958) BLBR 114/2. Labouréréz dishenvel, ne jome morse da zelloud.
●(2003) ENPKP 16. (Ploueskad) eur mager dishenvel ha mad ouz e loenet, tr. «un excellent éleveur, bon envers ses bêtes.»
II. Adv. Différemment.
●(1860) BAL 26. e reomp disevel. ●(18--) SAQ I 98. gobariet, stumet dishenvel. ●112. rojou bras ha rojou bihan, gobariet dishenvel ervez ho labour.
- disheñvel .2disheñvel .2
m. Différence, distinction.
●(1868) KMM 80. pebez dissevel etre Jesus ha me ! ●(1872) ROU 81a. Ici on ne fait aucune différence entre…, tr. «Ama, disevel ebet etre…» ●(1880) SAB 54. mar gveler un dissevel bennac etre an ofiss en ilizou. ●67. da verca an disevel etre pedi ha silou kelennadurez. ●68. Eaz e comprenn perag an disevel-se. ●193. eno eo ema ar c'hem, an dissevel braz. ●257. ne vezo disevel ebed an oll.
●(1935) BREI 436/1b. eur c'hemm pe eun dishenvel souezus.
- disheñvelaaddisheñvelaad
voir disheñvelaat
- disheñvelaatdisheñvelaat
v.
(1) V. intr. Se différencier.
●(1931) VALL 217b. se différencier, tr. «dishéñvelaat.»
(2) V. tr. d. (grammaire) Dissimiler.
●(1931) VALL 223b. Dissimiler (gramm.), tr. «dishéñvelaat.»
►[empl. comme subs. > disheñvelaad] Dissimilation.
●(1931) VALL 223b. an dishéñvelaat, tr. «la dissimilation.»
- disheñveldeddisheñvelded
f. Variété.
●(1883) HJM 2. dishenvelded kaloun an dud, ha giz pep hini a zigasche buhan an traou da eun dispar ken braz evel an hini a zo hirie.
- disheñvelder
- disheñvelidigezhdisheñvelidigezh
f. –ioù
(1) Différence.
●(1732) GReg 287b. Difference, diversité, tr. «dishevelediguez.»
●(1847) FVR 167. Bezan a zou kouskoude eunn dishevelidigez. ●(1857) HTB 94. An hini en deuz goufeet laket er bed-ma an dishevelidigez a admiromp.
●(1911) BUAZperrot 29. an dishenveledigez a zo etrezo ne vir ket ouz an emglev da ren etrezo. ●(1914) DFBP 99a. disparité, tr. «Dishenvelidigez.» ●(1926) FHAB Kerzu 454. Ar Yez (...) hounnez eo gwrizienn an dishenveledijez (lire : dishenveledigez) yac'h ebarz ar bed.
(2) Différend.
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 49. hag heb en em randaëlat abalamour d'an dishenveledigesiou a zo etrezo.
- disheñveliñ / disheñveloutdisheñveliñ / disheñvelout
v.
(1) V. intr. Disheñveliñ diouzh : se différencier, différer de.
●(1860) BAL 4. Evelse e c'haller ober ar c'hiz pa vezo dibec'h eb diseveli dious an dud all.
(2) V. tr. d. Disheñveliñ diouzh : distinguer de.
●(1732) GReg 287b. Differencier, mettre, causer de la différence, tr. «dishêvelout. pr. dishêvelet.»
●(1910) MBJL 16. evit he dishanvelout diouz enezen Breiz-Veur. ●(1912) BUAZpermoal 769. ma'z int goest da zishenveli bara an Oter diouz bara ar c'horf. ●(1970) TDBP I 135. Ne oar ket disheñveli he zintined an eil diouz eben, tr. « Elle ne sait pas distinguer ses tantes l'une de l'autre »
- disheñveloutdisheñvelout
voir disheñveliñ
- disheol .1disheol .1
adj. Abrité du soleil.
●(1659) SCger 86a. ombrageux, tr. «disheual (lire : disheaul).» ●143b. disheaul, tr. «hors du Soleil.»
●(1876) TDE.BF 141b. Leac'h disheol, tr. «lieu ombragé.»
●(1910) BOBL 02 avril 275/3a. Eun avantach braz a vefe kaout en eul lech disheol, eur foz doun, ledan a-walc'h evit kemer eur bern mad a deil.
- disheol .2disheol .2
m.
I.
(1) Lieu ombragé, abri du soleil.
●(1499) Ca 189b. [squeut] Jtem vmbraticus / ca / cum g. ombraige. b. disheul. ●(c.1500) Cb. [squeut] Jtez vmbraticus / a / um. g. vmbraige. b. disheaul.
●(1659) SCger 86a. ombrage, tr. «disheual (lire : disheaul).» ●(c.1718) CHal.ms i. Venes a l'abri du soleil, tr. «deit d'en dichaul.» ●(1732) GReg 5b. Abri, lieu à couvert du soleil, tr. «Dishéaul. (Van[netois]) Dichaul.» ●229a. Couvert, abri du soleil, lieu à l'ombre, tr. «Dishéaul.» ●673a. Ombrage, tr. «Dishéaul. Van[netois] dichaul.» ●(17--) VO 43. un dichaul divertissus. ●61. un dichaul cloar.
●(1856) VNA 105. Allons à l'ombre, tr. «Damb d'en dichaul.» ●(1860) BAL 182. ar c'haro a gav an diseol etouez ar bodennou glaz. ●(1889) ISV 449b. D'an den, emezhi, me a ro / Hag an dizheol hag an disc'hlao.
●(1902) PIGO I 223. kwitad disheol ar gwe. ●(1904) DBFV 49a. dichaul, dishiaul, m., tr. «abri du soleil, ombre ; parasol.»
(2) En disheol da, ag, eus : à l'ombre de.
●(17--) TE 193. én dichaul ag é figuêssèn.
●(1838) CGK 19. Guèz ivin quèr bodennec, en disheaul deus pere, / Epad tommder an hanvou, e cousquen da greis-de. ●(1884) LZBt Meurzh 53. Savet enn disheol da vene Arjea.
(3) E(n) disheol : à l'ombre de.
●(1900) MSJO 70. e disheol eur vezen c'hlas. ●(1912) BUAZpermoal 630. en disheol ar gwe fo. ●(1925) BILZ 116. en disheol ar gwe pupli. ●(1912) MMKE 28. En disheol eun derven uhel ec'h azeïs. ●(1955) STBJ 26. E-barz eur prad dibabet evit an abadenn, hag e disheol ar gwez-kistin. ●123. Buoc'hed briz a weled enno, darn o peuri ha darn-all gourvezet, o taskiliat didrouz, e disheol ar bodennadou haleg.
(4) En disheol : à l'ombre.
●(c.1718) CHal.ms iii. parasol, tr. «un dichaul e touguer, ur golo aueit him lacat en dichaul.» ●(1732) GReg 229a. A couvert du soleil, tr. «En dishéaul.»
●(1850) JAC 79. Azeomp en disheol da ober hon repas.
●(1912) FHAB Ebrel 118. Ar venec'h (...) a c'hourvezas en disheol (...) hag a en em roas da gousket evel broc'hed.
(5) Reiñ disheol : donner de l'ombrage.
●(c.1718) CHal.ms iii. ombrager, tr. «dichaulein, rein dichaul.»
●(1985) AMRZ 117. Ar harziad spern war ar hleuz a rofe disheol d'ar hoarierien. Lakaet e-noa evito dindan ar harz eur plankenn, dezo da helloud azeza.
(6) Parasol.
●(c.1718) CHal.ms iii. parasol, tr. «un dichaul e touguer, ur golo aueit him lacat en dichaul.»
II. sens fig.
A. En disheol : en prison, à l'ombre.
●(1903) MBJJ 138. e zo bet laket meur a hini anê en disheol. ●(1909) FHAB Mae 154. da lac'ha lod anezo, ha da zastum ar re all en diseol. ●(1920) MVRO 56/1a. Trizek konsort eus ar vanden a zo dija en disheol. Re all a vezo kolhieret dizale.
B. (religion)
(1) Dre zisheol ar Spered-Glan : (?) abrité, protégé par le Saint-Esprit (?).
●(1921) GRSA 35. Vennereh en Tad e zo bet lakat er Mab de hañnein ag er Uerhéz dibéhed, dré zishéol er Spered Glan.
(2) Disheolenn ar Spered : (?) abri, protection du Saint-Esprit (?).
●(1957) DSGL 80. Èl bokedeu / É tigorant édan dishéolenn er Spered, tr. «Qui, comme des fleurs ; / S'épanouissent à l'ombre de l'Esprit.»
III.
(1) Bezañ lakaet en disheol : être mis en prison.
●(1903) MBJJ 138 (T) le Clerc. Da c'hortoz, e zo bet laket meur a hini en disheol. ●176. Difennet eo bean noz war ar bale, dindan ar boan da vean laket en disheol an de warlerc'h, mar ver tapet.
(2) Lakaat e zorn en e zisheol : voir dorn.
- disheolekdisheolek
voir disheoliek
- disheolenndisheolenn
voir disheolienn
- disheolerdisheoler
voir disheolier
- disheoliañ / disheoliat / disheoliñdisheoliañ / disheoliat / disheoliñ
v.
(1) V. intr. Se mettre à l'abri du soleil, à l'ombre, s'ombrager.
●(c.1500) Cb [squeut]. Jtem vmbro / as. g. vmbrer. b. disheaulyaff.
●(1732) GReg 5b. Se mettre à l'abri du soleil, tr. «Dishéaulya. pr. dishéaulyet.»
●(1855) GBI I 112. Ha ni o vont da disheoliad, tr. «Nous nous reposâmes à l'ombre.» ●(1879) BMN 174. n'eus guezen ebed evit mont da zisheolia pa vez tomm scaot an heol.
●(1903) MBJJ 249. 'uz d'ei, 'vit disheolan ha dic'hlaoan, e oa porchedo. ●(1904) DBFV 49a. dichaulein, dishiaulein, v. n., tr. «se mettre à l'abri du soleil.» ●(1906) KANngalon C'hwevrer 39. ●(1909) KTLR 164. Ian a ioa o tizeoli a zindan eur vezen. ●(1911) BUAZperrot 136. da zisheoli dindanni. ●(1924) BILZbubr 47/1121. Ped rummad a Lokiregiz a zo bet o tisheolia, o tiskloia dindan he deliou.
(2) V. intr. Porter une ombre.
●(1962) EGRH I 63. disheoliñ v., tr. « porter une ombre. »
(3) Mont da zisheoliañ : aller se mettre à l’ombre.
●(1962) EGRH I 63. mont da zisheoliñ, tr. « aller se mettre à l’ombre. »
(4) V. pron. réfl. En em zisheoliañ : se mettre à l’abri du soleil.
●(1912) LZBl Genver 306. Evit gellout lavaret an oferen hag ive en em zizheoli, e meuz eun telt.
(5) V. tr. d. Ombrager, abriter du soleil.
●(1659) SCger 85b. ombrager, tr. «disheaulia.» ●(c.1718) CHal.ms iii. ombrager, tr. «dichaulein, rein dichaul.»
●(1829) IAY 123. hust da ben Jonas evit en disheaulan ac en golo. ●(1852) MML 32. evel eur vantel pehini a deu d'ho discheolin enep ar broutac'h deus ho fasiono. ●69. ar ouabren misterius-se pehini, en de, a deue da dicheolin ar Judevien an desert. ●(1889) SFA 146. eur vezen dokok evit hon disheoli. ●(1889) ISV 478. unan euz ar friou-ze a hanver mouger-goulou, hag a c'hell disc'hlavi, dizheoli ha goudori ar re en em gaf en ho c'hichen.
●(1903) MBJJ 45. disheoliet omp gant eun doen lien. ●78-79. eur ouelik lien (...) a diskenno war chouk ho kil evit hen disheolian. ●124. disheolian an dud. ●(1904) DBFV 49a. dichaulein, dishiaulein, v. a., tr. «abriter ; ombrager.» ●(1921) PGAZ 5. douarou noaz-pill, hep eur vezen d'ho disheolia. ●(1958) BRUD 4/59. teltennou dislivet o tisheolia pe tisglavi tôliou hir. ●(1962) EGRH I 63. disheoliñ v., tr. « protéger du soleil. »
►absol.
●(1876) TDE.BF 438b. ar gwez a voa huel ha bodennek a-ziouc'h ho fenn, ha disheolia a-bell a reant tro-war-dro.
- disheoliatdisheoliat
voir disheoliañ
- disheoliek / disheolek
- disheolienn / disheolenndisheolienn / disheolenn
f. –où
I. Lieu ombragé.
●(1847) BDJ 35. o valea / E dicheolen ar cedrenhou. ●(1860) BAL 183. Ur vezen bodennog (…) o lacaat un diseolen var e benn. ●(1869) HTC 106. Jonas a gave gras caout an disheolien-ze. ●(1874) FHB 496/204. eun disheolien bennak evit diskuiza he izili. ●(1880) SAB 27. en disseolenn-se dindan deliou ar vezenn a vuez.
●(1903) MSLp xii 277. An dudiusa disheolien E kreiz bruskoadik eur ganien «le plus agréable ombrage au milieu du bosquet d'un vallon (Combeau)», Mil. ms.
II. par ext.
(1) Construction qui abrite du soleil.
●(18--) SAQ I 199. Ha Jonas (...) en em dennaz var eur menez, ha sevel eno eun disheolien evithan.
●(1962) EGRH I 63. disheolienn f. -où, tr. « abri contre le soleil. »
(2) Tonnelle.
●(1929) FHAB Du 413. Eun dervez m'edo o kempenn eun disheolenn, graet gant gwez roz, e liorz unan eus pinvidika paramantourien Konk...
- disheolier / disheolerdisheolier / disheoler
m. –ioù, ion Ombrelle.
●(1732) GReg 692a. Parasol, tr. «Un dishéaulyer. p. dishéaulyerou.» ●(1744) L'Arm 267b. Parasol, tr. «Disshiaulérr.. lérieu. m.»
●(1866) FHB 79/212a. hon euz bepred gan-eomp eunn dizglavier hag a zalc'h lec'h ive da eunn dizheolier.
●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Disheolier, tr. «tonnelle (et parasol).» ●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. disheolier, tr. «tonnelle (Saint-Fiacre), Treger.» ●(1934) BRUS 235. Une ombrelle, tr. «un dishéoleér –eu, m.» ●(1963) LLMM 99/265. kouezhañ a rae warnañ bizhier ha disheolerien ken buan ha ken stank ha freilhoù war al leurdornañ.
- disheoliñdisheoliñ
voir disheoliañ
- dishêrdishêr
adj. (droit) Sans héritier (présomptif).
●(1868) KMM 2. Evito da veza dija var an oad, ac evelato dizer. ●51. ac i var an oad ac atao dizer. ●(1890) MOA 238a. Qui n’a point d’enfant, tr. «disher.»
●(1904) DBFV 58a. dishér, adj., tr. «sans héritier.» ●(1911) BUAZperrot 104. Yan III, duk Breiz, a varvas dizher. ●487. eun den pinvidik ha disher. ●(1934) PONT 16. Dizer oa. Goulenn a reas digant ar Werc’hez eur bugel. ●(1939) MGGD 32. o veza ma oa chomet dishêr. ●(1942) SAV 23/65. He gwaz a oa maro dishêr (sans héritier présomptif) hag ar susitourien (héritiers) a oa kerent pell o chom er-maez a vro.
- dishêradur
- dishêramant
- dishêrañdishêrañ
voir dishêriañ
- dishêransdishêrans
f. –où Déshérence.
●(1732) GReg 275a. Desherence, droit du Seigneur de fief, ou du Roi, d'hériter à un défunt, où il ne paroît pas d'héritier, tr. «Disherançz. p. disherançzou.»
- dishêrerezh
- dishêretdishêret
adj. Privé d'héritage, déshérité.
●(18--) SAQ I 169. eur c'hrouadur fall ha dizeret, taolet er meaz a di he dad.
- dishêriañ / dishêrañ
- disheritajadurdisheritajadur
m. –ioù Exhérédation.
●(1904) DBFV 58a. dishéritajadur, m. pl. eu, tr. «exhérédation.»
- disheritañ / disheritiñdisheritañ / disheritiñ
v. tr. d.
(1) Déshériter.
●(1499) Ca 110b. g. deseriter vide in disheritaff et in possession. ●(1557) B I 25. hon disheritaff / Hac hon diposidaff, tr. «de nous déshériter et de nous déposséder.»
●(1659) SCger 41b. desheriter, tr. «desherita.»
●(1904) DBFV 58a. dishéritein, v. a., tr. «déshériter, exhéréder.»
(2) Dépeupler.
●(1659) SCger 39a. depeupler, tr. «disherita.»
- disheritiñdisheritiñ
voir disheritañ
- dishevelebekaatdishevelebekaat
v. tr. d. Déformer, défigurer.
●(1732) GReg 256b. Defigurer, gâter la forme, les traits, &c., tr. «dishêvelebecqât. pr. dishêvelebecqëet.»
- dishevelebetdishevelebet
adj.
(1) Devenu laid, informe.
●(1659) SCger 37b. defiguré, tr. «disheuelebet.» ●(1732) GReg 213b. Corps contrefait par accident, tr. «Corf dishevelebet.» ●488a. Have, maigre, pâle, défiguré, tr. « Diffigur. dishevelebet. ».
●(1889) ISV 451a. Da zrem oll dishenvelebet.
(2) Décharné.
●(1732) GReg 249a. Un homme decharné, qui n'a que la peau et les os, tr. «Un dèn dishêvelbet.»
●(1869) SAG 112. ho bizaich treuet ha dizhenvelebeled (sic).
- dishevelebiñdishevelebiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Contrefaire.
●(1659) SCger 31a. contrefaire, tr. «dishevelebi.»
(2) [au passif] Déformer, défigurer.
●(1659) SCger 37b. defigurer, tr. «disheuelebi.» ●(1732) GReg 256b. Defigurer, gâter la forme, les traits, &c., tr. «dishêvelebi. pr. dishêvelebet.»
●(1864) SMM 88. pa vezo guelet ar c'horf-se dishevelebet gant ar boan hag ar c'hlenvet.
II. V. intr. Perdre sa belle apparence.
●(1872) ROU 80a. Défigurer, tr. «Difurma, disevelebi.»
●(1911) BUAZperrot 677. e gorf milliget a yelo da zistribilha en eun tu bennak ouz ar groug, epad ma tisfelebo tamm ha tamm ar bleuniou lirzin a dlie kuruni e dâl en nenvou.
- dishevelepdishevelep
adj.
(1) Sans pareil.
●(1557) B I 693. Me ray dit quent pell meruell rep / Euel (lire : cruel) ha sell (lire : fell) disheuelep / Yen dienep e pep depit, tr. «je vais te faire subir une mort cruelle, impitoyable froide, sans honneur et sans consolation.» ●798. Da bizhuiquen perguen en estrenua / Bilen qui rep disheuelep heb ioa / Ez i deza breman ia dan iayn, tr. «tu vas aller pour jamais dans la torture et dans l'émoi, chien odieux, vilain, qui n'as point fait de bien.»
(2) Déformé, défiguré.
●(1857) HTB 107. eur c'hlenvet ker louz, hag a ia da goll ma genet ha d'em laket dishevelep ! ●(1890) MOA 216b. Dévisagé, Défiguré, déformé, tr. «dishevelep.»
- dishigennañdishigennañ
v. tr. d.
●(1970) TDBP II 410. N’em-oa ket gallet dishigenna ma fesk, tr. « Je n’avais pas pu décrocher l’hameçon de mon poisson ».
- dishilh .1
- dishilh .2dishilh .2
voir dishiliañ
- dishiliadur
- dishiliañ / dishilhdishiliañ / dishilh
v.
I. V. tr. d.
(1) Égrener.
●(1732) GReg 326b. Égrener une plante, tr. «Dishilya an had, eus a ul lousaouenn.» ●(17--) CBet 1871. Chetu aman a ed mat. Me ia d'hen disillan, tr. «Voici d'excellent blé. Je vais l'égréner.»
●(1877) BSA 7. Goude beza pennaouet e parkeier an tadou santel euz an iliz, ha disillet an nebeut greun am eus dastumet ennho.
●(1907) PERS 104. an hini goz a vije azezet o tissilla kanab. ●(1927) GERI.Ern 110. dishilia C[ornouaille] v. a., tr. «égrener.» ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Diskilha = dishilha. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 199. ha mont evel-se difrae gant an dourna e-serr dizilha mat an eost.
(2) Effeuiller.
●(1872) ROU 82a. Effeuiller, tr. «dizilla.»
●(1982) TKRH 91. Bleuñv burlu ha bleuñv balan a veze distilhet da lakaat war an hent.
II. V. intr.
(1) S'égrener, dégrainer.
●(1923) BUBR 32/642. An ed (...) greunenn ha greunenn, disilhan ’ra gant an avel. ●(1927) GERI.Ern 110. dishilia C[ornouaille] v. n., tr. «s’égrener.» ●(1957) BRUD 1/105. (Med dizale e klevis eun trouzig trist, heñvel ouz mouez eur hlohig-kañv, hijet bep eur mare.) Hanter-vouget a-wechou ha pellig etre pep hini, e tassone goustadig ar hlohadou, o koueza hini ha hini, evel greun o tizhilia diouzh pennou-id re ao. ●(1958) BLBR 109/3. «Ar gwiniz, ’me Zoue, a zirilh (lire : zisilh) er mêziou / Dre ziouer mederien d’e gas d’am grignoliou. ●(1982) PBLS 336. (Sant-Servez-Kallag) dishiliañ, tr. «tomber d’eux-mêmes (grains).»
(2) par ext. (en plt de qqc. constitué de grains) Perdre ses grains.
●(1872) ROU 82b. Mon chapelet s'est égréné, tr. «Dizilled eo va chapeled.»
●(1927) GERI.Ern 110. dishilia C[ornouaille] v. n., tr. «s'échapper, comme le blé d'un épi mûr ou d'un sac percé.»
(3) sens fig. (en plt d’une construction, d’un pays) Tomber en décadence, en ruines.
●(1732) GReg 248a. Tomber en decadence, tr. «dishilya. pr. dishilyet.»
●(1978) BRUDn 19/19. Ha bremañ, ar vro-ze n’eo mui nemed eur penn klañv o tistill. ●o tistill : o koll he had (greun).
III. V. pron. réfl. sens fig. En em zishiliañ : se délabrer.
●(1925) BILZ 144. An Deureugenn en em zizilh.
- dishorellet
- dishost
- dishouarndishouarn
adj. (Cheval) sans fers.
●(1732) GReg 256a. Deferré, non ferré, tr. «Dishouarn.»
●(1857) CBF 108. Dishouarn eo va c'hazek, tr. «Votre (lire : ma) jument n'a pas de fer.» ●(1899) BSEc xxxvii 154 / KRL 19. An arc'hant a da abeurz an diaoul a ia dalmad d'en c'houarno, ha c'hoaz e chom dalmad eun troad dishouarn d'ezan, tr. «Bien mal acquis ne profite pas.»
●(1962) EGRH I 63. dishouarn a., tr. « déferrer. »
- dishouarnadur
- dishouarnañdishouarnañ
v. tr. d.
(1) Déferrer.
●(1499) Ca 62b. Dishouarnaff. g. deferrer. l. deferro / as.
●(1659) SCger 40b. deferrer, tr. «dishoarna.» ●(1732) GReg 256a. Deferrer, tr. «Dishouarna. pr. dishouarnet.»
●(1888) SBI II 88. Na ma crie ar goz cazec / 'Wit ma vije dishouarnet, tr. «Elle criait, la vieille jument, / Qu'on lui enlevât ses fers.»
●(1914) DFBP 82a. déferrer, tr. «Dishouarna.» ●(1962) EGRH I 63. dishouarnañ v., tr. « déferrer. »
(2) Ôter les fers (à qqn).
●(1557) B I 416. he dishouarnaff, tr. «la débarrasser de tous ses fers.»
- dishual .1dishual .1
adj.
(1) (en plt des animaux) Sans entraves.
●(1857) CBF 96. Dishual eo ho kazek, tr. «Votre jument n'est pas entravée.» ●(1876) TDE.BF 142a. Dishual, adj., tr. «Se dit d'un cheval qui n'a pas d'entraves.»
●(1910) EGBT 72. dishual, tr. «sans entraves.»
(2) par ext. Souple.
●(1957) AMAH 125. Evitañ da vezañ klañvidik da welout, gwall dishual e oa izili va c'henwaller.
(3) fam. Célibataire.
●(1949) LLMM 16/47. plac'h yaouank, dishual hag o c'hortoz perc'henn ?
(4) sens fig. Libre.
●(1867) MGK xii. pa'z eo dleet, digabestr ha dishual ; choum e peoc'h enn he di balan. ●(1876) TDE.BF 142a. Dishual, adj., tr. «par extension, libre, indépendant, parlant des personnes.»
●(1907) FHAB Kerzu 300. lavarou ar vistri dishual a zo breman.
- dishual .2dishual .2
voir dishualañ
- dishualañ / dishualdishualañ / dishual
v.
I. V. tr. d.
A. Désentraver.
●(1732) GReg 274a. Desentraver, tr. «Dishuala. pr. dishualet.»
●(1876) TDE.BF 142a. Dishuala, v. a., tr. «Oter les entraves à un cheval.»
B. sens fig.
(1) (en plt d'un pays) Libérer.
●(1925) FHAB Genver 9. evit dishuala o bro. ●(1926) FHAB Meurzh 112. an eil o skoazella egile e teujont a-benn da zishuala ar Vro.
(2) =
●(1906) KPSA 25. Ar beden a zishual hon ene dioc'h ar c'horf.
II. V. pron. réfl. En em zishualañ : se libérer.
●(1862) JKS 135. en em zishual euz a sparlou ar bed.