Recherche 'kre...' : 314 mots trouvés
Page 6 : de kreskadur (251) à krevet (300) :- kreskadurkreskadur
m. Accroissement, multiplication.
●(1499) Ca 50b. Cresquadur. g. acroissement.
●(1659) SCger 3a. Accroissement, tr. «cresquadur.» ●139b. crescadur, tr. «croissance.» ●(1732) GReg 9b. Accroissement, aggrandissement, augmentation, tr. «Cresqadur.» ●(1744) L'Arm 6a. Accroissement, tr. «Crissquadur. m.» ●8b. Agrandissement, tr. «Crissquadur.. reu. m.» ●22a. Augmentation, tr. «Crisscadur. m.» ●86a. Croissance, tr. «Crissquadur.. reu.»
●(1931) VALL 6b. Accroissement, tr. «kreskadur m.»
- kreskadurezhkreskadurezh
f. Accroissement.
●(1732) GReg 9b. Souffrir pour l'accroissement de la Foi, & mourir pour sa défense, c'est être Martyr, tr. «Merzer véz nep a souff evit cresqadurez ar feiz hag a vèrv evit hé difennadur.»
●(1847) FVR 200. hanoiou loened, listri, binviou, hag hanoiou traou a denn ho magadurez hag ho c'hreskadurez euz a zruzoni ann douar.
- kreskañskreskañs
m./f.
(1) Croissance.
●(1659) SCger 3b. Accroissement, tr. «cresquancç.» ●(1732) GReg 9b. Accroissement, aggrandissement, augmentation, tr. «Cresqançz.» ●(1744) L'Arm 86a. Croissance, tr. «Crissquance.. eu. m.» ●(1787) BI 85. ur h'rescance à garanté. ●(1790) PEdenneu 74. ur hrésquance a secour.
●(1852) MML 140. ar c'hresqans er c'hras. ●(1854) PSA I 93. ean-é e ra cresquance d'er gué. ●(1855) BDE 482. er hrescance a hou caranté. ●(1857) LVH 398. er hrescance ag er fé. ●(1884) LZBt Mae 80. e kalz a dachennou all a zo bet kreskans, muioc'h a c'hanoiou war al listen.
●(1907) BOBL 06 juillet 145/2d. Beteg breman na oa ket pres braz war al labourerien douar, rag ar bla-man ar c'hreskans a zo divezad. ●(1910) MBJL 57. en he c'hreskans eman o iliz. ●(1926) FHAB Mae 165. n'eus ket a greskans evito. ●(1937) TBBN 42. ma rehé nerh ha kreskans d'er vro.
(2) Augmentation.
●(1906) GWEN 32. ha Fanch, evelt ar re all a c'houlenn eun tammik a greskanz. ●(1920) MVRO 56/1b. evit goulenn kreskans o faë.
(3) Addition.
●(1744) L'Arm 7a. Addition, tr. «Crisscance. f.» ●Additionner, tr. «Contein dré ur règle chiffre hannuétt crisscance.»
(4) Surplus.
●(1659) SCger 114b. le surplus, tr. «ar c'hrescancç.»
(5) Exagération.
●(1962) EGRH I 45. kreskañs f., tr. « exagération. »
(6) (hydrologie) Crue.
●(1732) GReg 233a. Creue, ou cruë, augmentation d'eau, tr. «cresqançz.»
●(1907) VBFV.fb 55a. inondation, tr. «kreskans, f.»
- kreskennkreskenn
f. –où
(1) Excroissance de chair.
●(1732) GReg 137a. Carnosite, tr. «cresqenn. p. cresqennou.» ●383b. Excressence, chair superfluë qui croît en quelque endroit du corps, tr. «Cresquenn. p. cresquenned, cresqennou.»
(2) (astronomie) Kreskenn loar : croissant de lune.
●(1929) FHAB Mae 174. eur greskenn loar alouret.
(3) (botanique) Pousse, jet.
●(1872) ROU 96a. Pousse, nouvelle, tr. «creskenn.»
●(1931) VALL 583b. Pousse de plante, tr. «kreskenn f.» ●(1978) BRUDn 19/10. neizou pig pe vran da vond da gerhad e begou ar gwez, pistolennou skao da doulla, futellennou da gizella gand ar gontell e skourrou leun a zeo, kokolorig da zizouara, kreskennou kolza, broñsou drez, trichin tener da zibri a vegadou.
- kreskerkresker
m. –ion
(1) Celui qui augmente.
●(1499) Ca 50b. Cresquer. g. acroisseur.
●(1962) EGRH I 45. kresker m. -ien, tr. « celui qui augmente. »
(2) Celui qui exagère.
●(1732) GReg 34b. Amplificateur, celui qui amplifie, & qui aggrandit les choses au-delà de ce qu’elles sont, tr. «Cresqèr. p. cresqèryen.»
●(1962) EGRH I 45. kresker m. -ien, tr. « celui qui exagère. »
- kreskerez
- kreskerezh
- kresket
- kreskidigezhkreskidigezh
f. Augmentation.
●(1931) VALL 6b. Accroissement, tr. «kreskidigez f.» ●46b. Augmentation, tr. «kreskidigez f.»
- kreskiñkreskiñ
v.
I. V. intr.
(1) Croître.
●(1499) Ca 51a. Crisquiff. g. croistre ou deuenir grand. ●66b. Diuan et crisquiff tout vng. g. germiner. ●(1621) Mc 94. ez cresquo an drouc desirou se. ●95. an resistancc se a cresquo. ●(1633) Nom 79a. Alga, vlua, fucus marinus : algue : felu-mor, vn seurt lousaou á cresq en mor huc (lire : hac) en reyer á vez aual ouz lœttus. ●96b. Stolones, soboles : reietton croissant au pied de l'arbre : vn auoultren guezen reiettoun á cresq ouz grizyen an guezen. ●237a. Arundinetum : lieu où croissent les roseaux : an læch ma cresq, an cors pe an penduennou.
●(1744) L'Arm 6a. Accroitre, tr. «Crissquein.» ●22a. Augmenter, tr. «Crissquein.»
●(1849) LLB 5. Penauz é lakehèt ol hou kué de greskein.
►[empl. comme subst.]
●(1868) KMM 242. ac ar c'hreski-ze a iea bep tro da zaou c'hement, a zouble beveach.
(2) (en plt d'un cours d'eau) Enfler, gonfler, grossir.
●(1633) Nom 246a. Alluuio, alluuies : accroissement de riuiere : pan deu an riffier da crisquiff.
●(1857) CBF 3. Ar steriou a gresk pa zeu ann erc'h da deuzi, tr. «La crue des rivières provient de la fonte des neiges.»
●(1936) BREI 445/2c. Tad-koz, kreski a ra an dour dindan hon bagig.
(3) Augmenter en nombre.
●(1659) SCger 82a. multiplier, tr. «crisqui.»
●(1907) PERS 122. Divezatoc'h pa greskaz an dud en Ars.
(4) par euph. (en plt d'une naissance)
●(1889) ISV 120. Ma kreske an dud en eun ti.
►Kresket an dud ganti : accouchée.
●(1925) BUAZmadeg 74. El lezen goz e oa gourc'hemennet d'ar gragez, pa veze kresket an dud gantho, choum eur pennad amzer heb mont d'an templ.
(5) [empl. devant un v. amené par la prép. «da»] Kreskiñ d'ober udb. : faire qqc. de plus en plus (souvent).
●(1865) LZBt Gouere 21. e talc'her hag e kresker da dont d'ehi [d'ann iliz]. ●(1880) SAB 113-114. me garfe ive creski ive d'ho anaout, d'ho caret !
●(1907) PERS 112. Neuze e kreske da bedi. ●153. an dud a greske atao da vont da gaout an Aot. Vianney. ●(1920) FHAB Genver 199. Kreski a rê an dud da chom er gêr. ●(1929) KANNgwital 316/268. An dud a gresk bep bloaz da vont da vit ar Verc'hez e Lourd.
(6) (patisserie ; en plt de la pâte) Fermenter.
●(1909) BROU 219. (Eusa) Kriski, tr. «Se dit aussi de la pâte qui fermente.»
(7) Mont àr grekiñ : aller en augmentant.
●(1854) PSA I 237. Chetui perac é oé ar grihuat hag ar gresquein é hé perpet er haz hag en ivi é caloneu er ré quetan-men ag er bobl.
II. V. tr. d.
(1) Faire croître.
●(1846) BAZ 652. da griski ho curunen en Env.
(2) Grossir, exagérer.
●(1732) GReg 475b. Il grossit les vertus, & il deguise les vices, tr. «C'huëza a ra, ou, crisqui a ra, ar vertuzyou, é-qéhyd ma teu da ziiguiza ar viçzou.»
(3) Augmenter.
●(1659) SCger 10b. augmenter, tr. «crisqui p. cresquet.»
●(1821) SST 44. cresquein é souffranceu.
- kreskoni
- kresonkreson
s. (botanique)
(1) Cresson.
●(1633) Nom 89b. Nasturtium : cresson de iardin, alenois, nasitort : cressoun iardin.
●(1732) GReg 233a. Cresson, plante potagere, tr. «Creçzon.»
●(1914) DFBP 71b. cresson, tr. «Kreson.»
(2) Kreson dour : cresson d'eau.
●(1732) GReg 233a. Cresson, plante qui se mange en salade, tr. «Creçzon dour.» ●(1744) L'Arm 29b. Berle, tr. «Belér : Cresson-deure. m.»
- krespes
- krestenennkrestenenn
f.
(1) Pellicule qui se forme sur le lait chauffé.
●(1659) SCger 34a. cresme, tr. «crestenen ar lez.» ●139b. crestenen, tr. «creme.» ●(1732) GReg 559a. Petite peau qui se forme sur le lait, avant qu'il boüille, tr. «Crestenenn. ar grestenenn.»
●(1876) TDE.BF 376b. Krestenenn, s. f., tr. «Petite croûte qui se forme sur le lait.» ●(1890) MOA 196b. Petite croûte (pellicule) qui se forme sur le lait bouilli, krestenenn, – kristinenn, f. d'où le verbe kristinenna, v. n. (se former ainsi en croûte).»
●(1931) VALL 169a. Crème qui se forme sur le lait chauffé, tr. «krestenenn f.» ●545a. Pellicule sur le lait bouilli, tr. «krestenenn, kristinenn.» ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Kistinenn (gg.) = eur goc'henn dano a sav war ar c'hafe pe al laez pa zeu da zistana. (Ger anavezet mat, nemet n'her c'haver ket er geriaduriou). ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Kistinenn. Furm reiz krestenenn. Geriadur p. 324.
(2) Croûte.
●(1931) VALL 173b. surface dure (de la terre, etc.), tr. «krestenenn f.»
- krestenennañkrestenennañ
v. intr. Se former en pellicule, en croûte légère.
●(1876) TDE.BF 376b. Krestenenna, v. n., tr. «Se couvrir d'une petite croûte ou pellicule, comme le lait bouilli.» ●(1890) MOA 196b. Petite croûte (pellicule) qui se forme sur le lait bouilli, krestenenn, – kristinenn, f. d'où le verbe kristinenna, v. n. (se former ainsi en croûte).»
●(1931) VALL 545a. (se) former ainsi [comme une pellicule sur le lait bouilli], tr. «krestenenna.»
- krestenn
- krestenneg
- krestennek
- kretaatkretaat
v.
(1) V. intr. Être caution.
●(1499) Ca 50b. Cretat. g. plegier.
●(1659) SCger 20a. estre caution, tr. «cretaat.» ●139b. cretaat, tr. «cautionner.» ●(1732) GReg 141a. Cautionner, s'obliger pour un autre, tr. «Credtaat. pr. credtëet. credtaat evit un all. Van[netois] Cretat. pr. cretet.» ●807b. Répondre pour quelqu'un, le cautionner, tr. «credtaat evit ur re-bennac.»
●(1876) TDE.BF 376b. Kretaat, v. n., tr. «Se porter caution.»
●(1982) PBLS 629. (Langoned) kretaad, tr. «cautionner, se porter garant.»
(2) V. tr. d. =
●(c.1718) CHal.ms iv. Ie repons de la soluabilité de Cet homme, tr. «Cretat aran a soluabilité en deen sé.»
●(1877) BSA 31. eur bajen a deu da gredaat penn da benn ar pez am euz lavaret.
- kretadur
- kretadurezh
- kretadurour
- kretetkretet
adj. =
●(1982) HYZH 147/38. (Treboull) Ha plouz kretet ? Aet da boulc'hed, plouz n'oe graet ur bloaz, aet tout da boulc'hed [er golc'hedoù].
- kretilhet
- kretilhiñkretilhiñ
v.
(1) V. tr. d. Froisser, chiffonner.
●(1907) VBFV.fb 46a. froisser, tr. «kretillein.» ●(1942) VALLsup 33a. Chiffonner, tr. «V[annetais] kretilhein.»
(2) V. intr. Se froisser, se chiffonner.
●(1919) DBFVsup 43a. kretillein, kratillein, kritillein, v. n. tr. «se chifonner.» ●(1934) BRUS 50. Chiffonner –se, tr. «kretillein.»
- kretonard
- kreuc'h
- kreugn-kreugn-
voir krogn-
- kreunkreun
m.
I.
(1) Croûte de pain.
●(1659) SCger 35a. crouste, tr. «creuenn pl. creuennou, ou creun.» ●(1732) GReg 238a. Croute, croute de pain, &c., tr. «Creuñënn. p. Creuñnënnou, creun.» ●Des croutes de pain, tr. «Creuñ bara.» ●(1744) L'Arm 86b. Croute, de pain, tr. «Créhueenn.. neu. f : Creu. m.»
●(1856) VNA 50. de la Croûte, tr. «Creu.» ●(1857) CBF 9. Ann tamm kreun a zo eat e toull enep va gouzouk eo, tr. «C'est le morceau de croûte que j'ai dans la fausse-gorge.» ●(1867) MGK 116. minfik ha kreun-bara. ●(1876) TDE.BF 376b. Kreuenn, kreunenn, s. f., tr. «Croûte de pain ; pl. kreun, masculin.»
●(1907) VBFV.bf 44a. krèu (b[as] van[netais] kraou), m., tr. «la croûte.» ●(1921) BUFA 124. tammeu krèu bara.
(2) Croûte (terrestre).
●(1904) BOBL 31 décembre 15/1a. kreun an douar a grâsa. ●(1909) BOBL 23 janvier 213/1a. kreun an douar a want.
II.
(1) Terriñ un tamm kreun : manger. Cf. casser la croûte.
●(1909) ATC 5 (L) G. ar Prat. Dare oun gant ar zec'hed, hag eun tam kreun a dorfen braoïk ive.
(2) Gounit e damm kreun : gagner sa vie. Cf. gagner sa croûte.
●(1942) VALLsup 85. Gagner de quoi vivre, se nourrir, tr. F. Vallée «gounit e damm kreun (sa croûte).» ●(1955) STBJ 6 (K) Y. ar Gow. Tud a boagn e oa ma zad-koz ha ma mamm-goz ha bemdez-Doue, azalek ar mintin betek an noz, pe eus an eil sklêrijenn d'eben, evel ma lavarer, e vrevent o c'horf da gas o labour en dro, evit gounit o zammig kreun hag hini o bugale.
- kreunañkreunañ
v. intr. Former une croûte.
●(1962) EGRH I 45. kreunañ v., tr. « former une croûte (E L[operc’hed] D[irinonn] krenn, krennañ). »
- kreunennkreunenn
f. –où
(1) (Une) croûte de pain.
●(1499) Ca 50b. Creuuenn. g. crotte de pain. ●(c.1500) Cb 51b. ga. petite croste. b. creuuennic bara. ●(1633) Nom 58a. Crustum vel crustulum : crouste : creuen.
●(1659) SCger 35a. crouste, tr. «creuenn pl. creuennou, ou creun.» ●(1732) GReg 238a. Croute, croute de pain, &c., tr. «Creuñënn. p. Creuñnënnou. crevénn. p. crevénnou.» ●(1744) L'Arm 86b. Croute, de pain, tr. «Créhueenn.. neu. f.» ●(1790) MG 90. ur greuèn-vara bamdé.
●(1876) TDE.BF 376b. Kreuenn, kreunenn, s. f., tr. «Croûte de pain ; pl. kreun, masculin.»
●(1907) VBFV.bf 44a. krèuen, f. pl. –neu, krèu, tr. «croûte.» ●(1912) DIHU 83/68. diu pé ter kreuen hantér louit aveit hé miren.
(2) Incrustation.
●(1903) MBJJ 54. eur greunen koc'h-houarn.
- kreunennekkreunennek
adj. Couvert de croûtes.
●(1931) VALL 174a. couvert (habituellement) de croûtes, tr. «kreunennek.»
- kreunenniñ / kreunennañkreunenniñ / kreunennañ
v. intr. Se former en croûte, s'incruster.
●(c.1718) CHal.ms ii. Incruster, tr. «Creühenein.» ●(1732) GReg 238a. Devenir en croute, se former en croute, parlant du pain qui commence à cuire ; & de tout ce qui s'endurcit sur la surface, tr. «Creuñënna.» ●(1744) L'Arm 86b. Devenir en croute, tr. «Créhuennein.»
●(1876) TDE.BF 377a. Kreuenna, kreunenna, v. n., tr. «Se former en croûte, parlant de la pâte au four.» ●(1890) MOA 196b. Se former en croûte (parlant du apin), tr. «kreunenna, v. n.»
●(1907) VBFV.bf 44a. krèuennein, v. n., tr. «se durcir en croûte.» ●(1931) VALL 174a. se former en croûte, tr. «kreunenni.»
- kreuniet
- kreuniñkreuniñ
v. intr. Se former en croûte.
●(1931) VALL 174a. se former en croûte, tr. «kreuniñ T[régor].»
- kreurkreur
voir krouer
- kreuvenn-kreuvenn-
voir kreunenn-
- kreuz .1kreuz .1
m. (anatomie)
(1) Intérieur du corps, cage thoracique.
●(1906) BOBL 11 août 99/3a. Hen a nem glemm deuz poaniou en e greuz. ●(1914) FHAB Mezheven 188. ar paz ivez eo a ra deoc'h kaout ar poaniou ho peuz en ho kleuz hag en ho kosteziou. ●(1926) FHAB Here 392. Den ebed arôzan ne oa deut en e spered, tôl e skouarn da zelaou trouz ar galon ha finvadennou ar c'hreuz eus an den. ●(1926) FHAB Du 423. entent ouz klenvejou ar c'hreuz.
(2) Estomac.
●(1931) VALL 274a. Estomac, tr. «kreuz m.» ●(1952) LLMM 32-33/131. (Douarnenez) Kreuz : stomok.
- kreuz .2kreuz .2
voir kleuz
- kreuzeulkreuzeul
voir kleuzeur
- kreuziñkreuziñ
v. tr. d. Creuser.
●(1863) GOM 219. rac dre ma creuzomp an douar, ma tisoloomp ar fond eus hon izeldet.
- krev .1krev .1
m. N'eus ket a grev dezhañ : increvable.
●(1977) LIMO 26 mars. Nen des ket a grèu / D'er fall luzeu.
- krev- .2krev- .2
voir kreoñ-
- krevadurezhkrevadurezh
f. (pathologie) Crève.
●(1982) MABL I 10. (Lesneven) Met ar medesin 'lavare da va mamm-gozh : «Kreñvadurezh», la crève.
- krevañskrevañs
f.
(1) Efforts pour faire une travail pénible.
●(1876) TDE.BF 377a. Krevañs, s. m., tr. «Emploi de la vigueur dont on est doué, efforts pour faire un travail pénible. On dit aussi grevañs.» ●(1890) MOA 231a. Efforts pour faire un travail pénible, tr. «krevans, m.»
(2) Kemer krevañs : fournir de gros efforts, forcer.
●(1876) TDE.BF 377a. Re a c'hrevañs en deuz kemeret, tr. «il a fait trop d'efforts de corps.» ●(1890) MOA 231a. Efforcer (S'), tr. «kemeret krevans.» ●En faire [Efforts pour faire un travail pénible], tr. «kemeret krevans.»
- krevennadkrevennad
f. –où Grande quantité.
●(1937) DIHU 312/279. krevennad –eu, tr. «(s. m.) abondance extraordinaire (péjoratif parfois).» ●(1941) DIHU 361/198. pe daol er Germaned ou hoarnaj arnomb a grevenadeu. ●(1986) YABAlevr 248. krevennad f. –où le sens littéral est «d'énorme quantité, de quoi en crever» ; – Debret en deus ur grevennad : il s'est empiffré.»
- krevennekkrevennek
adj. Qui a des poils ébouriffés.
●(1962) EGRH I 45. krevennek a., tr. « qui a des poils ébouriffés. »
- krevenniñkrevenniñ
v. intr. Se couvrir de poils ébouriffés.
●(1962) EGRH I 45. krevenniñ v., tr. « se couvrir de poils ébouriffés. »
- kreverkrever
m. –ion
(1) Ivrogne.
●(1947) YNVL 40. N'hoc'h eus ket mezh, riboter, beg chopin, sac'h don, toull-sistr, gourlañchenn frank, lonker brein, krever vil ? (un ehan) Barikenn didalet !... ●(1972) SKVT I 143. Che ! ivez, Katrinig, n'eo ket ken krever-se va gwaz. ●(1974) SKVT III 102. gant ar greverien a oa d'e heul.
(2) Glouton.
●(1980) EBSB 19. (Ar vro vigoudenn) ar c'hrever, tr. «le glouton.»
- krevetkrevet
adj.
I. (en plt de qqn)
(1) Crevé, mort.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 91. unan ag hur roncèd e oé chomet crevet ar en hent.
(2) Krevet vil : ivre mort.
●(1974) SKVT III 93. Mezv-dall, krevet-vil...
II. (en plt de qqc.) Fendu.
●(1941) FHAB Gwengolo/Here 89. (Tregon ha tro-dro) Kreuet = ano-gwan. Eur plad kreuet (krevet) a zo eur plad faoutet.
III. Krevet eo ar pignon : voir pignon.