Recherche 'kre...' : 314 mots trouvés
Page 5 : de krennvegek (201) à kreskadennin (250) :- krennvegek
- krennverc'h
- krennvleizkrennvleiz
m. –i (zoologie) Louvart.
●(1732) GReg 585a. Louvet, tr. «Crenn-vleiz. p. crennvleizy.» ●(1744) L'Arm 222a. Louvet, tr. «Crenn-bléye.. leidi. m.»
●(1866) FHB 90/304a. eur c'hrenn vleiz. ●(1867) FHB 115/86b. Daoulagad ar c'hrenn-vleis a lughernas abred.
●(1907) VBFV.bf 44a. kren-blei, m., tr. «louveteau.»
- krennvrezhoneg
- krennvrezhonek
- krennvugale
- krennwaz
- krennwezkrennwez
coll. (botanique) Arbrisseaux.
●(1931) VALL 34a. Arbrisseau, tr. «krennwez col. sg. krennwezenn.»
- krennwezennkrennwezenn
f. –où, krennwez (botanique) Arbrisseau.
●(1931) VALL 34a. Arbrisseau, tr. «krennwez col. sg. krennwezenn.»
- krennwregkrennwreg
f. krennwragez Femme de petite taille.
●(1732) GReg 226b. Femme courtaude, tr. «ur c'hrenn-grecq.»
- krenus
- kreñv .1kreñv .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqn)
(1) Fort, puissant.
●(1464) Cms (d’après GMB 132). Cref, fort. ●(1499) Ca 50a. Creff. g. fort ou puissant.
●(1821) SST.ab xxxv. eit bet criuhoh.
(2) Bezañ en e oad kreñv : être dans la force de l'âge.
●(1889) ISV 165. Bez'edo en he oad cre, vardro he drede bloavez ha daou ugent.
(3) Bezañ kreñv war : être porté sur.
●(1878) EKG II 142. Krenvoc'h oant var an dibri hag an efa, eget n'oant var an emgann.
●(1904) SKRS I 165. Daoust ma vezer peurliessa d'an oad-se krenv avoalc'h var an dibri.
B. (en plt de qqc.)
(1) = (?) krenn (?).
●(1839) BEScrom 274. ou fèn e oé goleit ag ur habuchon groeit a liæn cran, eit n'ou dehé quet hum hùélet en eil éguilé.
●(1907) VBFV.fb 45a. fort, tr. «kren ou krann.»
(2) Abondant.
●(1866) FHB 89/296b. Ar bouet chatal a vezo cre. ●(1890) MOA 101a. L'eau abonde, tr. «krenv eo ann dour.» ●(1896) HIS 35. En Israélited ne oé ket kriù er biùañs geté én dezerh.
●(1920) LZBl Gouere 334. Gan'eomp-ni ken nebeut n'oa ket goall gre ar boued. ●(1932) FHAB Meurzh 110. p'eo gwir e wele e oa krenv e greun da baka an eost. ●(1955) STBJ 210. Broust e oa an dud war an dibri ha boued kreñv ha yac'hus a veze servijet dezo : soubenn ar c'hig, kig soubenn, ragout gant prun, sklipou, rost leue, farz bleud ha farz riz, rezin bihan e-barz, hag, evit, echui, kafe ha lagoud.
(3) Abondamment fourni.
●(1906) GWEN 19. choazit ar c'hestennou krenva.
(4) (en plt de boisson) Fort, très alcoolisé.
●(1902) PIGO I 91. evach krê. ●(1923) FHAB C'hwevrer 54. an evachou krenv.
(5) Solide.
●(1633) Nom 135b. Arca robustea, robur, robustus carcer, & lignea custodia, philacat : le lieu plus fort de la prison, où l'on enferre les criminels : an læch crèuaff ves an prisoun pe en læch ez anfermer an criminalet, an cambr criminal. ●141b. Columna solida : colomne forte : coulonnen creuf, start ha ferm.
●(1849) LLB 676. gué kern kriw. ●(1897) EST 69. er bareu kriwan.
(6) Grand, important.
●(1913) HIVR 60. Er hriùan perhinded a Vreiz.
(7) Bon.
●(1949) KROB 20/20. diou leo-kreñv er c'hreisteiz da Jeruzalem.
(8) (en plt d'une source) Qui coule abondamment.
●(1732) GReg 824b. Une riviere rapide, tr. «Ur stær grê.» ●(1787) BI 42. mamenneu creihuë.
●(1902) KANNgwital 1/4. e kichen eur feunteun a zidarze anez'hi eunn eienen krenv. ●(1911) BUAZperrot 495. Evel eun eienen bepred krenv. ●(1921) BUFA 122. ur vammen kriù e saillas ag er roh.
(9) (en plt du niveau de l'eau) Haut.
●(1925) FHAB Mae 176. An dour a zo krenv hag a c'holo ar sklujou.
(10) (Goût, odeur) fort, puissant.
●(1867) MGK 88. Eul louzaouen c'houez kre.
(11) (en plt du membre viril) Fort, puissant.
●(1647) Am 648. Ac eff a so creff he coz peneffy, tr. Herve Bihan « … si son vieil engin est fort »
II. Épith.
(1) Hini kreñv : boisson alcoolisée.
●(1935) BREI 390/2d. Tri vannac'h hini krenv, neuze. ●(1935) ANTO 83. karget gantañ e gof bras a hini-kreñv. ●(1945) DWCZ 61. eur banne hini-krenv. ●(1954) VAZA 165. hini-kreñv ar vro (…) nerzh a zo ennañ, pa lavaran. ●(1977) DAHG 75. Bep an amzer e rae ur sachadenn war e voutailhad hini kreñv.
(2) Kastell-kreñv : château fort.
●(1846) BAZ 319. mistri eus eur c'hastel-cre.
●(1925) FHAB Mezheven 210. ar c'henta a rae oa beza mestr war eur c'hastell krenv.
(3) (en plt du pain) Mal cuit.
●(1919) DBFVsup 5b. bara kré, kren, tr. «pain mal cuit.»
III. Adv.
(1) À voix haute.
●(1935) DIHU 288/287. én ur bedein kriù.
(2) (Nourri) suffisamment.
●(1911) BUAZperrot 168. n'int ket bet bevet na kreñv, na sasun awalc'h epad ma oant oc'h ober o c'hresk !
(3) Kreñvoc'h eget justoc'h : plutôt plus que moins.
●(1955) STBJ 133. ne zouje ket gleba he c'herc'henn hag he c'hrubuilh kreñvoc'h eget justoc'h.
(4) Fortement.
●(1650) Nlou 474. Den ne pet cre, é pourneant, tr. «personne ne la prie fortement en vain.»
●(1732) GReg 22b. Aimer fort, tr. «Caret crê.»
(5) Vite.
●(1650) Nlou 71. Techet cre en Egypt, / Da vezaff acuytet, tr. «Fuyez vite en Égypte / pour être libérés.»
(6) Très.
●(14--) N 75. Maz off leun creff a pep cleffet, tr. «Je suis tout plein de maladies.» ●(1650) Nlou 458. Pell cre chacceet, tr. «chassés très loin.»
IV.
(1) Kreñv evel ur marc'h : voir marc'h.
(2) Kreñv evel un ejen : voir ejen.
(3) Kreñv evel un tarv : voir tarv.
(4) Kreñv evel un dervenn : voir dervenn.
(5) Bezañ kreñv e gein : voir kein.
- kreñv .2kreñv .2
m. –où
(1) Homme fort.
●(1530) Pm 233a (Mab Den). An fall nann cre (lire : creff ; rime en -eff) diouz an seuen, tr. « Le faible et le fort du solide »
●(1911) RIBR 45. me an dispont, ar c'hrenv.
(2) Quelque chose de fort.
●(17--) TE 130. Er bouéd e zou deit ag en hani e zevorai, hac en doustér ag er hreihue.
(3) Kemer e greñv war : prendre l'avantage sur.
●(1910) MBJL 39. Pell a oa, rôk amzer ar Refurm, o devoa kemeret ar Zôzon o c'hreñv war Iverzon. ●(1931) VALL 407. Trouver le joint pour agir sur quelqu'un, tr. «kemer e grog, e greñv (plus fort) war u. b.»
(4) Fort, partie, domaine de compétence.
●(1872) ROU 85b. C'est la son fort, tr. «eno ema e gre.»
(5) Ober ar c'hreñv war ub. : employer la force avec qqn.
●(1872) ROU 85b. Quand j'ai employé la force à son égard, elle a avoué, tr. «p'am euz great ar c'hre varni e d-euz anzaved.»
(6) (architecture) Fort, Place forte.
●(1633) Nom 238b-239a. Agger : trenchée, bouleuart, rampart : trancheou, rampart, creou.
●(1879) MGZ 180. er Galoun-Zacr e viot evel en eur c'hrenv.
- kreñv-peulioù
- kreñvakreñva
v. intr. Mont war greñva : se renforcer.
●(1958) BRUD 3/33. eun avel dreut. (…) Dalhmad o vond war greñva.
- kreñvaatkreñvaat
v.
I. V. intr.
(1) Forcir.
●(1849) LLB 1354. ou lakat te griwat [ronsed hag ehen]. ●(1889) SFA 118. he nerz o veza deuet eun tammik bihan da grenvaat.
●(1913) AVIE 25. Neoah er hroèdur e greské hag e griùé lan a furnéz. ●(1929) FHAB Genver couv. bugale blinik, disliw, fall da grenvaat ha diwezat da greski.
(2) (en plt d'un cours d'eau) Enfler.
●(1906) HIVL 22. En deur e zou kriùeit ; n'hellér ket mui tremén.
(3) (en plt du tonnerre, etc.) Augmenter de force.
●(1849) LLB 320. nerh en heol é kriwat. ●458. Er gurun e griwa. ●1018. En heol, én ur griwat, ou liw ged é duemder.
●(1923) DIHU 141/233. Pe dioéla en noz, en aùél e griùa.
(4) Empirer.
●(1792) CAg 14. Hou coal-imur ë creiuha.
●(1907) BSPD I 229. Sel mui ma kriùé é soufranseu. ●(1911) SKRS II 158. gant an amzer he dech a deuas da grenvât.
(5) Mont war, àr greñvaat : empirer.
●(1854) PSA I 237. Chetui perac é oé ar grihuat hag ar gresquein é hé perpet er haz hag en ivi é caloneu er ré quetan-men ag er bobl.
●(1970) BHAF 240. Ha war greñvaad ez ee disurz en ostaleri.
II. V. tr. d.
(1) Fortifier (un endroit).
●(1659) SCger 103a. renforcer, tr. «crenat.»
●(1925) FHAB Mezheven 210. Krenvaat a reas al lec'h-se.
(2) Fortifier (le corps, etc.).
●(1866) FHB 59/56a. ezom da great ho iec'het.
●(1909) NOAR 86. ober «exersis». Krenvaat a ray e izili. ●(1925) FHAB Gwengolo 336. da grenfaat ha da netaat ar gwad.
(3) Affermir.
●(1767) ISpour 329. reneüein ha creihùat er ferm proposs.
(4) Conforter.
●(1821) SST 201. criuhat en union etré er fidelet. ●(1821) SST.ab xxxviii. er bresel inep d'er fé e griuha er batientet. ●(1894) BUZmornik 301. da grenvaat ar feiz.
(5) Réconforter.
●(1852) MML 145. hi souten hag hi c'hrevaad a re en he foanio.
III. V. pron. En em greñvaat.
A. V. pron. réci. Se conforter.
●(1889) SFA 284. en em grenvait an eil egile e doujanz Doue.
B. V. pron. réfl.
(1) Prendre des forces.
●(1860) BAL 190. en em grevaat ouz ar poaniou criz a dlie dont c'hoas varna. ●(1878) EKG II 3. izomm oc'h euz (…) euz a eun tamm-bennag d'en em grenvaat.
(2) Se renforcer.
●(1877) EKG I 238. rak abaoue ar feiz ne deuz great nemed en em astenn hag en em grenvaat muioc'h-mui e Plougerne.
(3) Se réconforter.
●(1867) FHB 102/398a. evit en em grenfaat hag en em zouten. ●(1878) EKG II 181. Evit en em grenvaat enn hent, e lavarent ho fedennou.
●(1912) BUAZpermoal 244. e teu d'en em grenvât adarre er beden hag er sioulder.
- kreñvadur
- kreñvadurezhkreñvadurezh
f. Bonne constitution.
●(1942) VALLsup 38b. Bonne constitution, tr. «kréñvadurez f. (Perrot).» ●80a. État, degré de force, forte constitution, tr. «kréñvadurez L[eon].» ●cet enfant est petit pour son degré de force, tr. «bihan eo ar bugel-ze diouz e gréñvadurez ; cet homme n'a aucune force de constitution, tr. «an dén-ze n'en deus kréñvadurez ebet (Perrot).»
- krenvan
- kreñvaus
- kreñvder
- kreñvlec'h
- kreoleg
- kreoñ / krevkreoñ / krev
m. –ioù, -eier cf. kenev
(1) Toison.
●(1659) SCger 118b. toison, tr. «creon an dênvet.» ●(1732) GReg 927a. Toison, la laine qu'on tond aux moutons & aux brebis, tr. «Qreon. ar c'hreon eus an dêved.»
●(1954) LLMM 42/7. E peurvan deñval ar vourc’h n’eo ket ul leue a zo o peuriñ, met ur pikol ki louet, gleb ha gludek ar c’hrev anezhañ.
(2) Kreoñ-goañv : toison d’hiver.
●(1955) VBRU 126. ken ma weled ur skornenn vunut stag ouzh pep blevenn ar c’hrev-goañv gwisket gant ar chas hag ar c’hezeg.
(3) Tignasse.
●(1879) ERNsup 160. krev, chevelure (négligée), Trév[érec].
●(1905) LMDB 60. h[aut] tréc[orois] krê, krêv chevelure. ●(1931) VALL 118b. Chevelure, tr. «kreo, kreo, T[regor] krew, V[annetais] kaneù.»
- kreoñad
- kreoñañkreoñañ
v. intr.
(1) Se couvrir de toison.
●(1931) VALL 742a. se couvrir de toison, tr. «kreoña.»
(2) sens fig. S'enrichir.
●(1876) TDE.BF 376a. Kreoña, v. n., tr. «Améliorer son sort, en termes familiers.»
●(1931) VALL 742a. kreaoña, tr. «améliorer son sort, s'enrichir.» ●(1942) VALLsup 1b. kreoña, tr. «s'enrichir, améliorer son sort.»
- kreoñasenn
- kreoñekkreoñek
adj. Qui a une toison.
●(1931) VALL 742a. qui a une toison, tr. «kreoñek T[régor].» ●(1955) VBRU 31. Ha me kerkent all war ar c’hae d’ober va genou bras, met netra ne welis nemet boned krevek ar priñs o vransigellat a-us d’ur morad ofiserien a renk uhel, rak ur stumm fentus da gerzhout en devoa ar freilhennek treut-kagn-se.
- kreoñennadkreoñennad
f. Grande abondance de biens.
●(1942) VALLsup 1a. grande abondance de biens, tr. «krevennad, f.»
- kreoñennekkreoñennek
adj. Qui a des poils.
●(1931) VALL 571a. qui a des poils, tr. «krewennek.» ●774b. Velu, tr. «krewennek.»
- kreouichennkreouichenn
f. –où Tignasse.
●(1931) VALL 118b. Chevelure épaisse, tr. «kreouichenn T[regor] f.» ●571a. Poils mal peignés, ébouriffés, tr. «kreouichenn T[regor] f.» ●739b. Tignasse ; forte et crépue, tr. «kreouichenn f.» ●(1955) VBRU 49. peb a voned begek e voulouz ruz-mouk gwintet war o c'hrewichenn.
- kreouichennek
- kreouichenniñkreouichenniñ
v. intr. De couvrir de poils ébouriffés.
●(1931) VALL 571a. se couvrir de poils ébouriffés, tr. «kreouichenniñ T[regor].»
- kreouz
- kreouzez
- krep .1krep .1
coll. (argot d'Elliant) Crêpes.
●(1984) BRLI I 139. krep, tr. «crêpes», ex : (h)iu vo chil krep, tr. «aujourd'hui il n'y aura pas de crêpes.»
- krep .2krep .2
m. (textile) Crêpe.
●(1633) Nom 118b. Patagium : bouton d'or, le crespe : bouton aoür crep. ●120a-b. Sidon, dicrosson : crespe, linge fort delié : crep, lienen moan bras meurbet. ●120b. Byssus : crespe, fin lin : crep, lien diliet.
- krepetkrepet
adj. Letuz krepet : laitues frisées.
●(1633) Nom 87b. Lactua crispa, Cappadox : laictuë crespuë : lættus creppet, lættus friset.
- krepezkrepez
m. –ioù (habillement)
(1) Jabot de chemise.
●(1869) TDE.FB 396b. Fermez le devant de votre chemise, tr. «klozit ho krepez C[ornouaille].» ●(1876) TDE.BF 376a. Krepez, s. m. C[ornouaille], tr. «La partie antérieure et visible de la chemise.»
●(1931) VALL 116b. devant de la chemise, tr. «krepez m.» ●403a. Jabot de chemise, tr. «krepez m. pl. iou.» ●(1942) VALLsup 32a. Le devant de la chemise, le jabot, tr. «krepez m.»
(2) Korn-krepez : ouverture du gilet.
●(1942) VALLsup 87a. Ouverture du gilet, tr. «korn-krepez m.»
- kreponkrepon
m. (textile) Crépon.
●(1732) GReg 233a. Crepon, étoffe de soye cuite, tr. «Crepon. eñtoff crepon.»
●(1849) SBI II 190. N'eus ket merc'h eur scubellaër, armolut pe marmiton / Pe lazer-môc'h, pe pillawer, gement na doug ar c'hrêpon, tr. «Il n'y a de fille de faiseur de balais, de rémouleur ou de marmiton / Ou de tueur de porcs, ou de chiffonnier, qui ne porte du crêpon.»
●(1914) DFBP 71b. crépon, tr. «Krepon.»
- kreserelkreserel
s. (ornithologie) Crécerelle, cresserelle.
●(1838) OVD 121. Ur certæn eine, hanhuet cresserelle, en dès, e m'ind-hi, ur vertu segrèd én é gri hag én é sèl de bêllat en einèd gibouesserion.
●(1922) EOVD 124. Revé ma larér, be zou ur pichon hanùet kresserel hag e skont er spalouéred é krial hag é sellet dohté.
- kreserelennkreserelenn
f. (ornithologie) Crécerelle, cresserelle.
●(1710) IN I 170. Ur certen labouç galvet ar c'hresserelen o crial hac o sellet ouz ar sparfelet hac ouz ar scoulet, en deveus ar vertuz hac an natural d'o sponta.
- kreskkresk
m. & adv.
I. M.
A.
(1) Croissance en hauteur.
●(1633) Nom 76b. Caulis : la tiege ou tige : an taul pen, cresq an lousaoüen.
●(1732) GReg 9b. Accroissement, aggrandissement, augmentation, tr. «Cresq.» ●(1744) L'Arm 86a. Croissance, tr. «Crissque.. eu.»
(2) Croissance en nombre.
●(1958) BAHE 16/9. kresk ha koazh ar boblañs abaoe 1801.
(3) Teurel kresk : vomir.
●(1909) BLYA 113. Ha teul eun tammig kresk kentoc'h evit mouga… ●(1931) GWAL 136-137/425. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Kresk : teurel kresk : dislonka (vomir e galleg).
(4) Lakaat kresk en udb. : faire croître qqc.
●(1907) AVKA 9. a deuas da gemer lod ha da lakât kresk en he joa.
(5) Goulenn kresk : demander de l'augmentation.
●(1847) MDM 3. mar teu ervad ho mestr da c'houlenn kresk.
(6) (hydrologie) Crue.
●(1732) GReg 233a. Creue, ou cruë, augmentation d'eau, tr. «Cresq.»
B. (astronomie)
(1) Le premier croissant de lune.
●(1732) GReg 587a. Le Croissant de la Lune, tr. «ar c'hresq.» ●(1744) L'Arm 171a. Reau gùênn ér hrêssque / Amzérr gaire ha frêssque : / Reau gùênn énn disscarr, / Amzérr glubb hemp marr. ●223a. Le croissant, tr. «Er hrissque.» ●316b-317a. Pendant le Croissant, les Cornes de la Lune regardent l'Orient ; & pendant le Décours, elles sont tournées au Couchant, tr. «Durand er Hrissque ag el Loaire hi hærn a séle er Sau-hiaule ; ha durand enn Disscar, ind a zou troueitt d'er Huh-hiaule.»
●(1876) TDE.BF 804. Reo gwenn er c'hresk / Amzer gaer ha fresk ; / reo gwenn enn diskar / Amzer gleb hep mar.
●(1931) VALL 435a. croissant de la lune, premier quartier, tr. «kresk m.»
(2) War ar c'hresk, en he c'hresk : en son croissant.
●(1878) SVE 98 §670. Reo gwenn war ar c'hresk.
●(1913) AVIE 158. doh ma oé el loér én hé hresk pé ar en digresk. ●(1985) MARE 54. penaoz e vefe al loar : war he hrésk, pe war he hann, pe war he diskar.
II. Adv.
A. A-gresk.
(1) De surcroît, en plus.
●(c.1718) CHal.ms iv. I'attendois six personnes I'en ai eü quatre de surcroist, tr. «eoüen e gortou a hueh deen, hac emes bet peüar a gresqu'.»
(2) Épith. Tud a-gresk : enfants à naître.
●(1955) VBRU 83. ferret du-mañ an trezoù, ar mailhurennoù hag al lienach bihan all, rak o c'hortoz tud a-gresk e oamp. ●(1957) AMAH 254. Abaoe miz here 1938 e oa tud a-gresk em zi.
B. Mont war gresk : aller croissant, se multiplier.
●(1868) FHB 157/3a. an erc'h divar beg an duchen-ze a goez avechou a dolzennou. An dolzenn a goez a gass, a ia var gresk dre ma tisken. ●(1868) FHB 161/33a. Ar scrijou difeiz ha dizoue a ia scrijus var gresk.
●(1915) HBPR 214. lakaat da vond var gresk ar peoc'h etouez an dud. ●(1924) CDFi 1er mars 1. It var gresk, bezit mad da ouenna. ●(1930) FHAB Du 420. ez ae an tailhou war gresk. ●(1938) FHAB C'hwevrer 39. an niver a gomunionou a ya war gresk. ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 260. hag al leizadurez a yeas c'hoaz war gresk.
- kresk-digreskkresk-digresk
adv. Qui augmente et qui baisse.
●(1977) PBDZ 784. (Douarnenez) kresk-digresk war briz an traoù, tr. «le coût de la vie tantôt monte, tantôt decend.»
- kresk-dour
- kresk-loar / kresk al loarkresk-loar / kresk al loar
m. (astronomie) Premier cartier.
●(1659) SCger 35a. croissant de lune, tr. «ar cresq al loar.» ●(1732) GReg 587a. Le Croissant de la Lune, tr. «cresq al loar.»
●(1931) VALL 172b. Croissant, tr. «kresk al loar.» ●435a. croissant de la lune, premier quartier, tr. «kresk al loar.» ●(1955) STBJ 166. E oa gwelloc'h hada war ar c'hoz (an diskar-loar) eget war an nevez (ar c'hresk-loar).
- kreskaatkreskaat
v. intr.
(1) Croître.
●(1849) LLB 275-276. minour Kerhuiton / Tam er bet ne greska. ●672. gué iouank é kreskat.
(2) Mont àr greskaat : aller croissant.
●(1861) BSJ 156. Ar greskat é yé bamdé en nombr ag er ré e gredé é Jesus-Chrouist.
(3) Kreskaat d'ober udb. : augmenter de faire qqc.
●(1937) DIHU 317/368. Kreskat e hra er Germaned de dennein ar Cappy.
- kreskad
- kreskadenn
- kreskadenniñkreskadenniñ
v. intr. Composer un mot à l’aide d’affixes.
●(1962) EGRH I 45. kreskadenniñ v., tr. « composer un mot à l’aide d’affixes. »