Recherche 'kre...' : 314 mots trouvés
Page 2 : de krefenn (51) à kreizdouarek (100) :- krefennkrefenn
f. –où Point de couture.
●(1732) GReg 228b. Couture, point d'éguille, ou de ligneul, tr. «crefenn. p. crefennou.»
- kregad
- kregadennkregadenn
f. (ichtyonymie) Coquillage.
●(c.1718) CHal.ms i. coquille, tr. «cargaten, croguen, croguenneu, gregaïl.»
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 136. ur gregatenn é peb dorn.
●(1907) VBFV.bf 39b. kergaden, f. pl. kergad, tr. «coquillage, coquille.» ●(1934) BRUS 255. Un coquillage, tr. «ur gergaden, f., pl. kergad, m.»
- kregelkregel
voir kregiñ
- kregierkregier
plur. krog
- kregilhkregilh
coll. (ichytyonymie) Coquilles.
●(c.1718) CHal.ms i. coquille, tr. «cargaten, croguen, croguenneu, gregaïl.» ●uous uendés bien cher uos coquilles, tr. «forh quir e c'hüerhet hou cregat, hou cregail'.»
●(1930) ADBr xxxiv 4/480. Le tréc. kregilh, coquilles, coquillages, et (par plaisanterie) argent, d'où kregilha ramasser des coquillages, vient du sing. kregilhenn, pour *kreginenn, peut-être influencé par le fr. coquille ; cf. gregaïl que Ch. ms. ajoute à croguenneu, pl. de croguen. ●(1931) VALL 154a. Coquillage, tr. «T[régor] kregilh col. sg. kregilhenn.»
- kregilhakregilha
v. intr. (pêche) Ramasser des coquillages.
●(1930) ADBr xxxiv 4/480. Le tréc. kregilh, coquilles, coquillages, er (par plaisanterie) argent, d'où kregilha ramasser des coquillages, vient du sing. kregilhenn, pour *kreginenn, peut-être influencé par le fr. coquille ; cf. gregaïl que Ch. ms. ajoute à croguenneu, pl. de croguen. ●(1931) VALL 154a. ramasser des coquillages, tr. «T[régor] kregilha.»
- kregilhennkregilhenn
f. (ichytyonymie) Coquille.
●(1903) MBJJ 130. eur grogilhen a zo stag ouz eur chadennig. ●(1930) ADBr xxxiv 4/480. Le tréc. kregilh, coquilles, coquillages, er (par plaisanterie) argent, d'où kregilha ramasser des coquillages, vient du sing. kregilhenn, pour *kreginenn, peut-être influencé par le fr. coquille ; cf. gregaïl que Ch. ms. ajoute à croguenneu, pl. de croguen. ●(1931) VALL 154a. Coquillage, tr. «T[régor] kregilh col. sg. kregilhenn.»
- kreginkregin
plur. krogenn
- kregiñ / kregel / krogout / krogiñkregiñ / kregel / krogout / krogiñ
v.
I. V. tr. i. Kregiñ e.
A. (en plt de qqn)
(1) Kregiñ en udb. : prendre, se saisir de qqc.
●(1499) Ca 50a. Creguiff. g. prendre o la main crochier. ●(1633) Nom 251b. Saxum manuale : pierre qu'on peut empoigner : mæn á haller da ampouing, creguiff ennaff.
●(18--) SAQ II 109. Krogomp er vouc'hal a dro vad, – eur skour a zo da galveziat. ●201. P'ho c'heuz eul loden da varrad / Krogit en ho mar a dro vad.
●(1921) PGAZ 42. an daou baotrig a grog an eil e pegnotenn egile. ●(1996) CRYK 112. kregel em dorn, tr. «me prendre la main.» ●277. Krogout a rê 'n hi dorn, tr. «Il lui prit la main.»
(2) Kregiñ en udb. : prendre (le travail, etc.), se mettre à.
●(1907) PERS 72. goude beza lennet muia ma c'helle, e kroge er skriva, hag ar skriva-ze eo ar binijen vraz. ●(1911) SKRS II 23. Araok kregi el labour. ●(1927) BBMT 6. én atretan krogein éndro èl labour.
(3) Kregiñ en udb. : commencer.
●(1907) KORN 11. rak pa groger en eul labour ken santel ha ken talvoudek hag an hini ho peus boulc’het, eo red kenderc’hel.
(4) Kregiñ en ub. : empoigner qqn.
●(1732) GReg 180a. Colleter qqn, tr. «Cregui èn ur re.»
►par ext. (droit) Arrêter qqn.
●(1877) EKG I 11. deuet oa da Vontroulez urz da gregi ennhan.
●(1912) BUAZpermoal 702. Kroget ennan ha laket-han en kroug. ●(1915) HBPR 106. Tri devez goude, e lakeont kregi e pevar belek all. ●111. D'ar memez mareou, oat kroget en aotronez Gellec, kure Sant-Yvi, Rouzic,
(5) Kregiñ a-dro-vriad en ub. : embrasser qqn.
●(1877) EKG I 226. an Aoutrou Poullaouec a grogaz a-dro-vriad er c'habiten Kivoron.
●(1912) MMPM 25. neuze e krogaz a drovriad en he merc'h.
(6) Kregiñ e cherj ub. : prendre qqn au collier.
●(1905) ALLO 76. Pe bremaik me lakai an archer / Da gregi en da jerch, riblaer. ●(1908) FHAB Gwengolo 267. ma 'z affemp dre eno e ve buhan kroget en hor cherch.
(7) Kregiñ e kabiez ub. : prendre, empoigner qqn au collet.
●(1878) EKG II 189. Ar c'henta en em gavaz a grogaz enn he gabiez.
●(1906) KPSA 146. daou zen a grogfe an eil e kabiez egile.
B. (en plt de certains animaux) Kregiñ en ub. : mordre, pincer qqn.
●(1659) SCger 81a. mordre, tr. «cregui p. croguet.»
●(1879) ERNsup 159. krog enn-añ signifie mords-le, Go[ello], Trég[uier].
●(1906) KPSA 23. setu an naer en em lakaat da zutal ha da glask kregi enno. ●(1907) VBFV.bf 44b. krog, krogein, v. n., tr. «mordre (dans).» ●(1915) HBPR 198. Merrien a zreb hor bevans hag a grog aliez ennhomp hon unan. ●(1955) STBJ 207. Gwallon e oa ar gwayed hag e krogent ganus er vugale vihan.
►absol.
●(1499) Ca 50a. [creguiff] Jtem creguiff. vide in dantaff.
●(1909) KTLR 4. Ar C'houanen a groge mort. ●(1925) FHAB Genver 13. Al loen a chomas eur pennadig difinv, chouchet, prest da gregi.
C. (en plt d’un sentiment, d’une sensation, d’une maladie, etc.) Kregiñ e : saisir qqn, s’emparer de qqn.
●(1867) BUE 103. pe e krogaz aon enn-han ne vije bet goufet e touge ar benvek-se a binijen. ●164. hag e krogaz eunn dinerzded hag eur c’hren hep paouez enn he izili. ●(1869) FHB 239/234a. Cregi a reaz ar c’hlenvet enhan deis gouel Sant Lois Gonzag. ●(1874) FHB 482/95a. e krogaz enn-han eur c’hounnar-dibri euz ar re zua. ●(1889) ISV 267. An den iaouank a grogaz an enouamant enhan er c’hloerdi. ●403. ar riou a groge nebeutoc’h enho. ●(18--) PEN 92/58. ur grenamant en hi a krogas.
●(1906) DIHU 14/242. En diankadell en doé kroget enné hag er virùidig eùé ar en ol. ●(1910) FHAB C’hwevrer 54. Eun deiz e krogas naon du e Sezar. ●(1911) BUAZperrot 884. Eur spont bras a grogas er bastored.
II. V. tr. i. Kregiñ gant.
(1) Kregiñ gant udb. : commencer à faire qqc.
●(1927) FHAB Gouere 141. Ne oant ket kroget mat gant o labour pa, teuas an otrou d'ober gweladenn d'ezo. ●(1938) DIHU 329/176. D'anderù-noz, é krog er hlehiér get ou begin. ●(1967) BAHE 52/49. Neuze e kroge an dud gant o c'haoz tra ma veze lakaet ar struj, dre voder, en tan.
(2) Kregiñ gant ub. =
●(1896) LZBt Meurzh 11. n'heller ket kregi a droc'h-tranch gand ar re vraz.
(3) (droit) Kregiñ war ub. : arrêter qqn.
●(1908) PIGO II 116. piou bennak a gomzo, kroget warnean ! ●(1912) BUAZpermoal 288. n'ho peus ket kroget warnon. ●(1926) FHAB C'hwevrer 66. o klask kregi warnoc'h...
III. V. tr. i. Kregiñ ouzh : saisir.
●(1659) SCger 107b. saisir, tr. «cregui oc'h.»
III. V. tr. d.
(1) Accrocher.
●(1905) HFBI 464. pep hini da guerchat é vélé, pé é amag – à da gregui anézan dious an daou benn a zistribill.
(2) Allumer (le feu, une chandelle).
●(1879) ERNsup 159. krigi 'ann tañn, allumer le feu ; krog 'nañ 'ta (...) krog 'golo 'ta, allume donc la chandelle. Go[ello], Trég[uier].
●(1907) AVKA 206. prez enhi da gregi ar goulou. ●297. Ar goardo hag ar vevelien ho devoa kroget tân. ●(1957) AMAH 245. adal ma felle d'am zad kregiñ an tan.
IV. V. pron. En em gregiñ.
(1) V. pron. réci. S'empoigner, se colleter.
●(1732) GReg 180a. Colleter, se prendre au collet, tr. «èn hem gregui. pr. èn hem groguet.»
●(1905) HFBI 488. darbet oa bet déomp éném grégui da vad anés dar gamaradet all.
(2) V. pron. réfl. S'accrocher, se pendre. cf. en em grougañ
●(c.1680) NG 1618-1619. Rac cé en um grogas / Guet desperation.
●(1907) BSPD I 220. ha doh tu ean en des hum groget hag hum zañnet. ●222. ha goudezé é ma oeit d'hum grogein.
V. V. intr.
A.
(1) (en plt d'une matière inflammable) S'enflammer.
●(1902) PIGO I 55. An dir a strakaz en eur zivogedi, hag a grogas. ●(1913) NECH 6-7. Gôr a zo aze 'n ho kichen. Sec'h mat int hag e krogfont raktal.
(2) (en plt du feu) Prendre.
●(1884) LZBt Mae 94. raktal e krog ann tan e ti paëron ar bugel.
(3) (météorologie) Se maintenir.
●(1879) ERNsup 159. kregi ra 'nn amzer, le temps devient plus sûr, plus décidé, Trév[érec].
(4) (en plt d'une maladie) Se déclarer.
●(1911) BUAZperrot 578. e krogas ar vosen e kear. ●858. ha pa grogas ar vosen enni tri bloaz goudeze [Kemper].
(5) (en plt de racines) Prendre.
●(1849) LLB 800. Ken don avel mé krog ol he grouiad én doar.
(6) (en plt d'une plante, d'une greffe) Prendre.
●(1849) LLB 988. Aveid rein d'er hrefen amzer de grogein mat.
●(1907) VBFV.bf 44b. krog, krogein, v. n., tr. «prendre racine (en parlant des plantes).»
(7) (en plt d'un fruit) =
●(1849) LLB 1015-1016. Touchant neoah é houiv hag é koéh ol er bleu, / É krog hag é vrasa er freh ar er bareu.
(8) (en plt d'un moteur) Démarrer.
●(1963) LLMM 96/7. Ha setu ar medisin da sakreal gwashañ ma c'helle ha d'ober an diaoul hag e bevar en dro d'ar c'heflusker daonet-se na venne kregiñ a briz ebet.
B.
(1) Travailler.
●(17--) ST 68. Ha mall eo d'eomp monet da greghi e lec'h-all, tr. «et nous avons hâte d'aller travailler ailleurs.»
●(1905) DIHU 1/9. Aveit krog e laré ean, oé ket èl é avé.
(2) Kregiñ bihanoc'h : travailler moins (que qqn).
●(1942) FHAB Gwengolo/Here 197. n'eo ket evit gouzanv [ar c'hrennard] chom war-lerc'h pe gregi bihanoc'h.
(3) Kregiñ da + verbe : commencer à.
●(1908) PIGO II 144. e krogas da zibuni hent. ●(1924) FHAB Eost 316. Evit lakaat e fourniad, ar poder a ya er fourn hag eno e krog da renka ha da vernia e bodou. ●(1924) FHAB Eost 287. setu ma krogas va amezeg da adstudia ha da adkonta, ar moueziou dre ganton. ●(1950) KROB 31-32/17. e krogas ar c'hleier da zeni a vole-vann. ●(1954) LLMM 42/8. Hogen, dre ur rog er c’houmoul e krog da wilc’hata ur steredenn. ●(1963) LLMM 99/262. ha lonket ganto o freiz a groge da nijal, pounner ha dizampart.
(4) Commencer.
●(1866) LZBt Ebrel 105. A vec'h e oant erruet eno, ma krogaz an troc'h-goug. ●(1866) LZBt Gouere 148. War-ze e krogaz an diblas.
●(1918) LZBt Mae 2. E keit-ze e krogas ar brezel a elpennas peb tra.
VI.
(1) Kregiñ a-raok harzhal : prendre en traître.
●(1878) SVE 650. Kregi araok harzal, tr. L.-F. Salvet «Mordre avant d'aboyer. (Prendre en traître.)»
(2) Kregiñ du e : voir du.
(3) Kregiñ e kabiez ub. : voir kabiez.
- kreginakregina
v. intr. (pêche) Ramasser des coquillages.
●(1931) VALL 154a. ramasser des coquillages, tr. «kregina.»
- kreginek
- kreginel
- kreginoniezh
- kregnouzalkregnouzal
v. intr. S'impatienter d'une manière désagréable aux autres.
●(1876) TDE.BF 375a. Kregnouzal, v. n., tr. «S'impatienter d'une manière désagréable aux autres.»
- Krehen
- kreia
- kreienkreien
m.
(1) (cuisine) Gratin de fond de plat de cuisson.
●(1732) GReg 469b. Detacher le gratin du bassin, tr. «Distaga ar c'hréien diouc'h ar billicq.»
●(1879) ERNsup 160. krivin, eur grivinenn, le gratin, Lohuec.
●(1914) DFBP 159b. gratin, tr. «Krivin.» ●(1931) VALL 343a. Gratin, tr. «kreien, krien col. sg. –enn.» ●(1938) BRHI 153. du gratin (kreien). ●(1982) PBLS 131. (Sant-Servez-Kallag) krivin, tr. «gratin (dans le fond de la bouillie).» ●(1984) LPPN 693. (Poullaouen) krivin, m., grattin; ex. : «me gav mad ar c'hrivin», j'aime bien ce qui est grattiné.»
(2) Morve desséchée.
●(1952) LLMM 32-33/131. (Douarnenez) Kreienn : mec'hi disec'het.
(3) Mous kreien : morveux.
●(1955) STBJ 117. Me, ar mous-kreien.
- kreienañkreienañ
voir kreieniñ
- kreienatkreienat
voir kreienañ
- kreienekkreienek
adj. Qui est pourvu de « kreien ».
●(1962) EGRH I 44. kreienek a., tr. « pourvu de « kreien » (E L[operc’hed] D[irinonn] e tistager krian, krianañ, krianek). »
- kreienennkreienenn
f. Gratin de fond de plat de cuisson.
●(1732) GReg 469b. Gratin, tr. «Créyenen. p. cryenen. Van[netois] crihanen.»
●(1876) TDE.BF 377b. Krianenn, s. f. V[annetais], tr. «Grattin de bouillie, etc.» ●(1879) ERNsup 160. krivin, eur grivinenn, le gratin, Lohuec.
●(1907) VBFV.bf 44a. kreañnen, f., tr. «gratin.» ●(1931) VALL 343a. Gratin, tr. «kreien, krien col. sg. –enn V[annetais] kreanenn f.»
- kreienennañkreienennañ
v. intr.
(1) Enlever le gratin.
●(1876) TDE.BF 377b. Krianennein, v. n. V[annetais], tr. «Enlever le grattin.»
(2) Gratiner.
●(1925) FHAB Ebrel 133. poazet en o fez [ar patatez] evid ober kefalennou ganto pe laket er fourn da grienenna gant eun tamm freskad. ●(1981) ANTR 29. eul lechefread patatez da greienenna.
- kreienet
- kreieniñ / kreienañ / kreienatkreieniñ / kreienañ / kreienat
v.
(1) V. intr. Former du gratin au fond du plat de cuisson.
●(1914) DFBP 159b. gratiner, tr. «Krivina.» ●(1931) VALL 343a. se former en gratin, tr. «kreienni, kreienna.» ●(1982) MABL i 31. (Lesneven) ’Blomour de’añ [d’ar yod] da greienat.
(2) V. tr. d. Kreienañ ar yod : enlever le gratin de la bouillie.
●(1931) VALL 343a. enlever le gratin, tr. «kreiena, digreiena (de la bouillie ar yod).»
- kreierkreier
plur. krog
- kreion
- kreioner
- kreionezhkreionezh
f. Crayonnage.
●(1633) Nom 122b. Adumbratio : proiect : an crayouneuz, an trægou quentat (lire : quentaf) ves an liuagou.
- kreioniñ
- kreirioùkreirioù
pl.
(1) Ossements.
●(1841-1842) BBZcarn II 204/74-75 (ADBR t. 123-2, 2016, pp. 48-49). Barz ar garnel, ema lammet. / Etouez ar c’hreireou/iou benniget, tr. D. Laurent « Il a sauté dans l’ossuaire / Parmi les ossements bénis. » ●77-78. Ar c’hererou a/’ zrask evel ann dud / Ar c’heriou a zo/zo em unanenet, tr. D. Laurent « Les ossements trépignent comme s’ils étaient vivants ! / Les ossements se sont unis. »
(2) Reliques.
●(1847) GON FB HV 687a. Relique (…) En Tréguier, tr. « kreirio. »
●(1962) EGRH I 45. kreirioù pl., tr. « reliques ».
- kreisteizkreisteiz
m.
I. temp.
(1) Midi.
●(1499) Ca 50b. Creis dez. g. lheure de midy. ●(1612) Cnf 61b. Dibriff dez an Iun quent an heur à creis dez. ●(1633) Nom 227a. Meridies : midi : cres-dez, creis-deiz.
●(1659) SCger 79b. midy, tr. «creizdé.» ●(c.1680) NG 1940. De Guner er Groes de craisté. ●(1732) GReg 623b. Midi, tr. «Crezdeiz. creiz-dez. Van[netois] creizte. creihte.»
●(1821) SST 34. en Angelus e larer dré dair guéh én dé, de vitin, de greis-dé ha de nos. ●(1849) LLB 1463. kent mé son kreiz-té. ●(1867) FHB 121/136a. Creis-deiz a voa o sini.
●(1907) AVKA 43. Ur c'hreiste benak e c'halle bea. ●(1910) MAKE 96. Wardro ar c'hreiste.
(2) Hun-kreisteiz : sieste.
●(1912) BUAZpermoal 652. el lec'h m'oa bet ar vugale oc'h ober o hun-kreiste. ●(1936) BREI 442/2d. kuit a hun kreizte.
(3) Kousk-kreisteiz : sieste.
●(1938) BRHI 71. avec le court repos de la méridienne (kousk-kreisté). ●(1942) FHAB Du/Kerzu 223. da vare ar c'housk-kreisteiz.
(4) Goude kreisteiz : après-midi.
●(1835) AMV 26. dioc'h ar mintin, pe goude creiz-deiz.
●(1911) SKRS II 34. Goude kreisteiz, da eun heur. ●(1919) BUBR 6/164. Goude kreisteiz ez a eur gorveen da gazern Marceau da-vit boued. ●(1954) VAZA 84. pa ranke ur rannad martoloded mont kuit eus Brest da baramantiñ ul lestr e porzh-mañ-porzh, ha d’ar sadorn goude kreisteiz e-pad an enselladenn vras.
(5) Ar c'hreisteiz-mañ : ce midi.
●(1790) MG 72. ne mès quet bet men goalh a vouéd er hreisté-men.
●(1854) GBI II 96. Me a zo bet eus hi c'herc'had, / Ar c'hreiz-de-man, en ti he zad, tr. «J'ai été la chercher, / Ce midi, chez son père.»
II. spat.
(1) Sud.
●(1557) B I 245. Dou prenest onest en creis dez, tr. «deux fenêtres raisonnables, au midi.» ●(1633) Nom 238b. Cardo : chemin trauersant les champs, de midy vers la minuict : an hent á tremen an maezyou diouz an cræs-dez bette'n anter-nos.
●(1732) GReg 624a. Le midi, le païs du midi, tr. «Ar c'hrezdeiz. bro ar c'hrezdeiz.»
●(1849) LLB 56. distroeit t'er hreizté.
●(1911) SKRS II 167-168. e tu ar c'hreisdeiz euz bro Franz. ●(1913) AVIE 200. ag er hreisnoz, ag er hreisté.
(2) Er c'hreistez da : au sud de.
●(1903) MBJJ 178. Ar Sion a oa er c'hreiste d'ei. ●(1919) LZBt Du 24. er blenen er c'hreizte d'ar meneiou.
(3) Avel ar c'hreisteiz : vent du midi.
●(1633) Nom 220b. Auster, ab hauriendo. Notus : vent de midy, pluar : auel an cræs-dez.
(4) An heol en e greisteiz : le soleil à son midi.
●(1854) PSA II 70-71. diavis erhoalh aveit derhel rai bêl é zeulegad bandet ar en hiaul én é greisté.
III.
(1) Chom e c'henoù digor war greisteiz hanter : voir genoù.
(2) Reiñ da grediñ e vez noz da greisteiz : voir noz.
(3) Klask morilhoned da greisteiz : voir morilhoned.
- kreisteizat
- kreisteizek
- kreisteizel
- kreisteiziadkreisteiziad
m. kreisteiziz Habitant du sud.
●(1920) MVRO 27/1a. Kouls eo dever ar Vretoned evel hini ar C'hreisteizis hag an Hanternozis.
- kreisteizkelc'h
- kreistevezhkreistevezh
m. Milieu de la journée.
●(1931) VALL 467a. le temps de midi, le milieu du jour, tr. «kreisteizvez, kreiste(z)vez m.»
- kreiz .1kreiz .1
adj.
(1) Situé au milieu.
●(1866) LZBt Ebrel 102. ar vro-greiz. ●(1869) SAG 142. en em gaout var biz-kreiz.
●(1902) PIGO I 38. an nor greiz a zigoraz. ●176. dastumet er zâl greiz. ●(1903) MBJJ 27. 'n em vodan'rer war al leur-greiz. ●327. an hini kreiz a zo uheloc'h 'vit an daou all. ●(1908) PIGO II 58. hag a grogas er c'hi-lutig a oa stag ouz post-kreiz al lochen. ●(1909) FHAB Meurzh 83. An tri hent (...) kemerit an hini kreiz, an hini a zo eün gant ar groaz. ●(1964) BRUD 18/6. etre ar biz liper hag he biz kreiz.
(2) [antéposé] De taille moyenne.
●(1910) MAKE 88. Yan ne oa anezan nemet eur c'hreiz-denig. ●(1976) HYZH 108/5. (Douarnenez) kar or c'hreiz-den mat a va. ●86. Kreiz-den : un den a vent kustum (na bras na bihan). ●(1984) ECDR 27. ur c'hreiz ki melen. ●127. pa oamp deut da greizoù paotred. ●163. e veze prenet daou greiz hoc'h e foar ar Pont. ●198. pa oant kreizoù paotred.
- kreiz .2kreiz .2
m., prép. & conj.
I. M.
A. spat.
(1) Centre, milieu.
●(1499) Ca 50a. Creis. g. moyen. ●la paulme de la main. s. concauitas palme. bri. creis an palff. ●(1521) Cc. Creis. g. le milieu. ●(1530) J p. 89b. A creis cistern ann ifern yen, tr. « Je sort du puits de l'enfer de glace. » ●(1633) Nom 19a. Nasus aquilus, aquilinus : nez aquilin : fry aquilin, fri agl, fry á ve vn torticq en è creis. ●22a. Mesenterium : le milieu des boyaux ou entrailles : an creïs ves an bouzellou.
●(1659) SCger 80a. milieu, tr. «creiz.» ●(c.1680) NG 1743. Bet crais mané Caluar. ●(1732) GReg 625a. Milieu, égale distance des extremitez, tr. «Creiz.» ●(1744) L'Arm 49a. Centre, tr. «Creiss. m.»
●(1909) KTLR 10. – Ha kreiz ar bed, e peleac'h e ma ? ●(1942) DIHU 373/99. é tostat dousigeu de greiz en ti. ●(1980) AKGW 101. Si un étranger demandait à un habitant de la région quelle était la meilleure chose à déguster, dans le Cap Sizun, souvent il obtenait cette réponse : Lost ar brezhell ha penn ar wrac'h / Hag an tamm eus kreiz ar plac'h.
(2) Em c'hreiz : en moi, en mon sein.
●(1732) GReg 688b. J'ai des palpitations, tr. «lammet a ra va c'haloun èm c'hreiz.»
(3) (marine) Da greiz : au large.
●(1944) GWAL 163/152. (Ar Gelveneg) Pa guitaer an aod da vont en donvor ez eer da greiz. (...) Da greiz a implijer e tri doare : A) Da verkañ kreiz ar porzh, kreiz ul lenn : «kasit ar vag da greiz ar porzh, da greiz al lenn». Neuze e c'heller lakaat e-kreiz en e lec'h. B) da verkañ emeur pell diouzh an aod hep gouzout resis : «kas ar vag da greiz» ; en degouezh-mañ e verker evel-se al lec'h ma chomo ar vag war neuñv d'an dichal. K) da verkañ ar c'heinvor : «bagoù a welan da greiz», pell er mor.
B. temp. Milieu, mitan.
●(1633) Nom 188b-189a. Exercitus versus : le milieu de la bataille : an creis an bataill.
●(c.1680) NG 225. De crais en nos.
●(1849) LLB 1827. ar dro kreiz en dé.
●(1900) ANDP 22. war dro kreiz ar beure. ●(1900) MSJO 235. ne ma ket c'hoas ar c'hreis, ne ra nemet komans. ●(1922) BUPU 6. de greiz en dé. ●(1949) KROB 14/13. Implijet eo bet ar c'hafe e Frañs, war-dro kreiz ar seitekvet kantved.
C. sens fig.
(1) Sein.
●(1867) BUE 182. Pobl Sion, trid gant levenez ha kan meulodi, rak enn ez kreiz eman Sant braz Israël. ●(1877) EKG I 216. Te a zo enn da greiz kaloun ha feiz da bried ar c'habiten Jaouen.
●(1902) PIGO I 179. an holl verc'hed (…) a dride o c'halono en o c'hreiz. ●(1907) AVKA 7. ma tridas he bugel en he c'hreiz. ●(1903) MBJJ 54. O sonjal er Stromboli e santan c'hoaz eul levenez vras em c'hreiz.
(2) Intérieur du corps.
●(1866) FHB 91/309b. he galon en he greiz a biclammas c'hoaz eur pennad mad. ●(1868) KMM 208. ar frouez benniged eus va c'hreiz.
●(1932) ALMA 158. pebes korzen en e greiz. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 197. Pa jom ar c'hrennard er gêr eus ar skol en deus da genta e greiz hag e gorf da ober. ●(1964) ABRO 22. an derzhienn a zeve din va c'hreiz.
II. Prép.
A. E-kreiz.
(1) Au milieu.
●(1849) LLB 181. Memb é kreiz er gouian, é kreiz er goal amzer. ●(1864) SBI II 98. en creiz ar porz, tr. «au milieu de la cour.»
(2) [devant un infinitif] = a-greiz.
●(1907) AVKA 318. Ekreiz goela, e plegas da zellet diabarz ar be. ●(1907) PERS 326. e kreiz kaozeal e ranke azeza.
(3) E-kreiz e nerzh : dans la force de l'âge.
●(1914) KANNgwital 144/483. An Aotrou Doue en deuz galvet an daou veleg iaouank-ma e kreiz ho nerz, p'edont en ho guella. ●(1934) FHAB Gouere 276. stumm eur vaouez eta hag a zo c'hoaz en he gwir wella, e kreiz he nerz hag he gened. ●(1935) BREI 439/3a. Ar maro hen skoas e kreiz e nerz.
(4) Loc. conj. E-kreiz ma =
●(1907) AVKA 61. Ekreiz ma oa o kaozeal.
B. Loc. prép.
(1) Dre-greiz : par le milieu, parmi.
●(1849) LLBg II 47. Tro ha tro d'en iliz ha dré greiz en dachen. ●(1865) LZBt Here 43. dre-greiz ar bobl. ●(1877) EKG I 218. dre greiz al listri a vrezel. ●222. dre greiz ar pri hag ar vouillenn. ●(1878) EKG II 30. guelet an tan, dre greiz ar guez.
●(1907) AVKA 140. Jesus (…) a dremenas dre greiz an Dekker. ●(1925) BUAZmadeg 569. dre greiz eur blasennad tud.
(2) E-kreiz etre : au beau milieu de.
●(1869) HTC 250. hag a stagas anezhan ouz ar groaz gant tachou, e creiz etre an daou laër. ●(1879) MGZ 217. e creiz tre daou laer. ●(1880) SAB 116. ac e creiz etrezo, Samarii. ●(1894) BUZmornik 527. kousket e kreiz etre daou zoudard.
●(1905) FHAB Mae/Mezheven 96. E kreiz etre an daou dam koat (...) ez eus c'hoaz unan all. ●(1907) PERS 224. Mont a ranke e kreiz etre diou renkennad tud. ●(1911) BUAZperrot 147. e kreiz etre an Anjou ha Breiz. ●(1915) HBPR 180. e kreiz etre daou archer.
C. Loc. adv. War-greiz e gein : sur le dos.
●(1877) MSA 178. Bez' ez edo var greiz he c'hein.
●(1926) FHAB Mezheven 217. Pa welet eun danvad o kamma eo red e lakat war greiz e gein. ●(1929) SVBV 43. war greiz he c'hein en eul laour. ●(1939) KTMT 175. D'ar pedervet gwech eo astennet brao war greiz e gein.
- kreiz .3kreiz .3
voir kleiz .2
- Kreiz-Breizh-IzelKreiz-Breizh-Izel
n. de l. Centre-Bretagne-Ouest.
●(1865) FHB 33/264ab. da bep C’homiç gonidek euz Creiz-Breiz-Izel.
- kreiz-Eost
- kreiz-kêrkreiz-kêr
m. Centre ville.
●(1732) GReg 177b. Le cœur de la ville, tr. «Creiz-kær.» ●625a. Le milieu de la Ville, tr. «Creiz-Kær.»
- kreiz-trekreiz-tre
m. Dre greiz-tre : par le milieu de.
●(1931) VALL 468b. par le milieu de, tr. «dre greiz-tre.»
- kreizañ .1
- kreizañ .2kreizañ .2
voir kleizañ
- kreizdouaregadkreizdouaregad
m. Méditerranéen.
●(1931) VALL 457b. Méditerranéen, de la région méditerranéene, subs., tr. «kreizdouaregad pl. –giz.»
- kreizdouaregatkreizdouaregat
adj. Méditerranéen.
●(1931) VALL 457b. Méditerranéen, de la région méditerranéene, tr. «kreizdouaregat.»
- kreizdouarek