Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 110 : de brumin (5451) à bruzunennin (5500) :- brumiñbrumiñ
v.
(1) V. impers. Brumer.
(2) V. intr. (en plt de la nuit) Tomber.
●(c.1785) VO 49. Mæs commance e ra en noz brumein.
- brun .1brun .1
adj.
I.
(1) Marron.
●(1499) Ca 28a. Brun. g. idem. ●(1633) Nom 57a. Panis secalicius : pain de seigle, pain brun : bara segal, bara brun. ●126b. Fuscus, aquilus, subniger : couleur brune : liou brun.
●(1790) MG 352. ne usquan mui meit dillad du pé brun.
●(1878) EKG II 142. bleo brun var he ben. ●(1889) ISV 410. eur vantel vrun en dro dezan.
●(1923) FHAB Genver 11. bleo brun.
(2) Brun.
●(1659) SCger 17b. brun, tr. «brun.»
●(1838) CGK 15-16. Bugale en heus a bep sort / Ac ar re heon, ac a redort, / Re vrun, redu.
(3) Alezan.
●(1962) EGRH 22. brun a., tr. « rouquin, alezan, fauve. »
(4) Fauve.
●(1962) EGRH 22. brun a., tr. « rouquin, alezan, fauve. »
(5) local. Roux, rouquin.
●(1961) BAHE 26/3. E treger vras, Brun a zo ruz. Ur paotr brun a zo ur paotr ruz e vlev.
II. [suivi d'un nom de couleur] Brun-du : marron foncé.
●(1907) KANngalon Genver 302. ho liou brun-du.
- brun .2brun .2
m. -ien.
(1) Marron.
●(1633) Nom 125b. Luridus : verd meslé parmy le brun : glas mellet entr'en brun.
(2) Homme rouquin.
●(1962) EGRH 22. brun m. -ien, tr. « homme rouquin. »
- brun-noz
- brunaatbrunaat
v. intr.
(1) S'obscurcir.
●(1919) DBFVsup 11b. brunat (Cl[éguérec]), v. n., tr. «brunir (en parl. de la nuit).»
(2) (en plt du teint) Se hâler.
●(1911) BUAZperrot 371. E gorf, hag a oa kaledet ha bruneat gant an amzer.
- brunard
- brunardennbrunardenn
f. Femme dont le teint est très hâlé.
●(1958) BLBR 111/14. Alïez e veze en ti Soazig, eur vrunardenn euz a gichenn...
- brunell
- brunellat / brunelliñbrunellat / brunelliñ
v.
I. V. intr.
(1) Bruire.
●(1897) EST 37-38. Dornerèh er blaiad get er vékanieu ! / Get spont en ou hluér, p'en dint é labourat, / É krial, é kornal, é vrundellat.
●(1904) DBFV 34a. brundellat, v. n., tr. «faire un bruit sourd, ronfler, comme les machines à battre.»
(2) Crier.
●(1934) MAAZ 150. de huchal ha de chistrat, de vrunellat ha de uinardantat. ●(1939) RIBA 69. ur baré groagé (...) é vrunellat unan goah eget en aral.
(3) Brâmer, raire, mugir.
●(1744) L'Arm 322a. Raller, comme font les bêtes fauves, tr. «Brunellatt.» ●335a. Rêre, tr. «Brunellein, latt. Parlant du Cerf.» ●336a. Resre, ou Rêre ou Raire, tr. «Brunællatt.»
●(1903) EGBV 24. brunellat, tr. «mugir (comme le taureau en colère).» ●(1904) DBFV 33b. bruhellat, burhellat, brunellat, v. n., tr. «mugir, beugler, rire, rugir.» ●34a. brundellat et brunellat, tr. «mugir de fureur, se dit des taureaux.» ●(1907) VBFV.bf 9b. brunellat, tr. «mugir.» ●(1921) GRSA 319. Brunellat e hra èl ur hohlé tarù.
(4) Ronfler, produire un ronflement (machine).
●(1903) EGBV 24. brunellat, tr. «ronfler.» ●(1907) VBFV.bf 9b. brunellat, tr. «ronfler.» ●(1927) GERI.Ern 75. brun(d)ellat V[annetais] v. n., tr. «Faire un bruit sourd, ronfler comme les machines à battre.»
II. V. tr. d.
(1) Hurler.
●(1932) BRTG 28. ne vrunellè ket na hujaut na konz huerù erbet.
(2) Exprimer bruyamment.
●(1939) RIBA 115. Embér é kleuant ou hansorted é vrunellat ou leuiné.
- bruneller
- brunellerezhbrunellerezh
m. Cris.
●(1904) DBFV 33b. bruhellereh, burhellereh, brunellereh, m., pl. eu, tr. «mugissement, beuglement, rugissement.» ●(1932) BRTG 108. chetu hi, goudé hé brunellereh, é vléjal hag é ouilar. ●(1939) RIBA 67. deusto d'ou huchereh ha brunellereh. ●114. É kreiz brunellereh, touéereh, hujaotereh mistr ha pisketerion.
- brunelliñbrunelliñ
voir brunellat
- brunennbrunenn
f. –ed local. Femme rousse.
●(1961) BAHE 26/3. E treger vras, Brun a zo ruz. Ur paotr brun a zo ur paotr ruz e vlev… Ur vrunenn a vez klevet ivez evit ur plac'h vrun.
- brusell-brusell-
voir busell-
- brusk .1brusk .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqn)
(1) Résolu.
●(1872) ROU 80a. Décidé, résolu, d'un caractère déterminé, tr. «Brusc.»
(2) Brusque.
●(1647) Am A.271(c). Beza bruscq gaty., tr. « Être brusque envers elle ».
●(1902) TMJG 346. rak eur vaoues sansib a oa, withi da véa brusk. ●(1904) DBFV 34a. brusk, adj., tr. «brusque.»
(3) Vif, prompt.
●(1647) Am 724. Brusq ●PEll. « au sens de vif et prompt ». ●(1647) Am A.271(b). Quer bruscq he va liou., tr. « Si vif est mon teint ».
B. (en plt de qqc.)
(1) Cassant.
●(1732) GReg 139a. Cassant, tr. «brusq.» ●Bois cassant, tr. «coad brusq.»
●(1904) DBFV 34a. brusk, adj., tr. «cassant.»
(2) Croquant sous la dent.
●(1904) DBFV 34a. brusk, adj., tr. «croquant sous la dent.»
(3) (Fer) aigre.
●(1904) DBFV 34a. brusk, adj., tr. «(fer) aigre.»
(4) Fragile. cf. bresk
●(1839) BESquil 414. Na fragillet, na brusquet-é faveurieu ha mignonage er ré vras ha puissant ag er bed !
(5) Savoureux.
●(1962) EGRH 22. brusk a., tr. « facile à diviser, savoureux, (parlant du pain, de gâteaux, des aliments) s’oppose à gwevn. »
II. Adv. Résolument, brusquement.
●(1647) Am A.271(a). So dastumet bruscq diouz bruscq va rusquen.
●(1790) MG 357. me gùittas brusq me frièd hac é gompagnoneah. ●(1792) CAg 144. Pè vou mal, me saüou brusque.
●(1838) OVD 183. torrein quer brusque-zé er blouzen.
●(1904) DBFV 34a. brusk, adv., tr. «brusquement, promptement.»
- brusk .2brusk .2
m. & coll. –où
I. M.
(1) (anatomie) Poitrine.
●(1879) MGZ 174. imach ar Galoun-Zacr staget oc'h ho brusk.
●(1927) GERI.Ern 75. brusk C[ornouaille] m., tr. «poitrine.»
(2) Endroit du coffre des crustacés où sont attachées les pattes.
●(1909) BROU 209. (Eusa) Brusk, tr. «Partie des crustacés à laquelle sont attachées les pattes.»
(3) Tourte croquante.
●(1904) DBFV 34a. brusk, s. m., tr. «tourte croquante.»
(4) (habillement) [au plur.] Parties ornementées de la veste masculine.
●(1953) CDPB I 62. Bruskou (m.) : Parties ornementées, encadrées de velours, des angles supérieurs des vestes masculines dans les costumes de Rosporden et les bords des chupenn glazig.
II. Coll. Grignes, fentes faites sur le pain avant de l'enfourner.
●(1732) GReg 238a. L'endroit de la croute qui avait été fenduë avant de mettre le pain à cuire, tr. «Brusqenn. p. brusqennou. brusq.»
- brusk-bronnbrusk-bronn
m. (botanique) Sein de femme.
●(1931) VALL 683a. Sein, le devant de la poitrine, tr. «brusk-bronn de femme.»
- bruskañbruskañ
v. intr. S'appuyer sur la poitrine.
●(1942) VALLsup 11a. s'appuyer sur la poitrine (en se penchant au dehors d'une portière, etc.), tr. «bruska.»
- bruskedbrusked
s.
(1) Qualité de ce qui se divise facilement.
●(1962) EGRH 22. brusked, tr. « qualité [de ce qui se divise facilement]. »
(2) Qualité de ce qui est savoureux.
●(1962) EGRH 22. brusked, tr. « qualité [de se qui est savoureux]. »
- bruskek
- bruskennbruskenn
f. –où (boulangerie) Grigne, fente faite sur le pain avant de l'enfourner.
●(1732) GReg 238a. L'endroit de la croute qui avait été fenduë avant de mettre le pain à cuire, tr. «Brusqenn. p. brusqennou.»
●(1876) TDE.BF 81b. Bruskenn, s. f., tr. «Fente de la croûte d'un pain.» ●(1890) MOA 196b. Fente de la croûte d'un pain, tr. «bruskenn, f.»
●(1931) VALL 299b. Fente de la tourte du pain, tr. «bruskenn f.»
- bruskenn-vel
- bruskennetbruskennet
adj. (en plt du pain) Qui a des grignes.
●(1970) GSBG 56. (Groe) bryščǝnet (= bruskennet), tr. «qui a beaucoup de croûte (du pain).»
- bruskerezh
- brustbrust
voir broust .2
- brutaat
- brutal .1brutal .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Brutal.
●(1878) FHB 3e série 53/16a. nep a gar skei gant al loaned dizrouc-ze a ziskouez ar peurliesa eo brutal an tam anezhan.
(2) Brutal a spered : qui a l'esprit brutal, inintelligent.
●(1838) OVD 241. ul lod vad a dud lourt ha brutal a sperèd.
(3) Loen brutal : bête brute.
●(1621) Mc 32. Pechiff gand loznet brutal, pe en empligout charnelamant do touig.
●(1821) SST iii. el er lonnet brutallan. ●36. etré deu lon brutal. ●(1849) LLB 1368. en deu lon brutal hum dourch ged ou feneu. ●(1857) GUG 57. El lonnèd brutallan. ●(1876) TIM 80. crouéet doh limaj en Eutru Doué, da zischennein izelloh eid el lonnèd brutal.
●(1910) ISBR 22. ne vennet ket dilezel korv mab dén èl hani ul lon brutal.
(4) (météorologie) Amzer vrutal : très mauvais temps.
●(1978) BZNZ 80. (Lilia-Plougernev) nemet amzer vrutal e veze.
(5) Bestial.
●(17--) TE 30. eit m'ou devezai coutantét guet-ai ou dezirieu brutal. ●360. ne chongeant meid a goutantein ou horv guet er plijadurieu méhus ha brutal.
●(1852) MML 64. eur c'hlenvet pehini a nefvoa tennet e voar n'han dre he vue direis ha brutal. ●165. ec'h oun sujet da basion brutal pere em boureo.
II. Adv.
(1) Brutalement.
●(1847) MDM 23. ho bugale, pere ive, a sko brutal var ar chatal.
(2) (Aller) très bien.
●(1982) PBLS 24. (Sant-Servez-Kallag) penaoz ez a an traou ? – brutal 'vad, tr. «comment vont les choses (comment ça va) ? – on ne peut mieux.»
- brutal .2
- brutalite
- brutaouabrutaoua
v. intr. Ramasser des brindilles.
●(1919) DBFVsup 11a. breuteuat, v. n., tr. «ramasser des broutilles.» V. burteu.
- bruteet
- brutellatbrutellat
voir burutellat
- brutoù
- brutugbrutug
m. Poull-brutug : fosse à fumier.
●(1792) BD 4888. hac eff es poull burtuc o rentin e yne, tr. «Alors même qu'il rendait l'âme dans la fosse à fumier.»
- brutugennbrutugenn
f. –où Tas de fumier.
●(1499) Ca 28a. Brutugenn. g. fumier. fiens. ●(1633) Nom 133b. Fimetum, sterquilinium : fumier : vn lern (lire : bern) teïl, vn brutuguen.
●(1659) SCger 61a. fumier, tr. «bretuguen.» ●134a. bretuguen, tr. «fumier.» ●(1716) PEll.ms 155. Burtughen, et en Leon, Butughen, petit monceau d'ordures, de fumier. ●(1732) GReg 442b. Monceau de fumier, tr. «bretuguenn. p. bretuguennou.» ●(1752) PEll 103. Burtug, sing. Burtughen, amas & monceau d'ordures & d'immondices, de fumier (...). En Leon, on prononce plus communément Butughen.
●(1927) GERI.Ern 75. brutugenn, burtugenn, bretugenn f., tr. «Amas de fumier, d'ordures.»
- BrutusBrutus
n. pers. Brutus.
●(1532) Pmof 1. ma hanou fresq mesq tut heb tabut eu brutus, tr. « Mon nom, certes, parmi les hommes, sans conteste est Brutus »
●(1878) EKG ii 88. biza a riz epad m’edo Brutus o komz en eur zakreal.
- Bruz
- bruzunbruzun
coll. & m.
I.
(1) Coll. Miettes.
●(1855) BDE 417. avèl bruhun-bara. ●(1867) MGK 73. kaer as po rigouignat / Ha gwaska gant da zent (…) / A-raok ma tistago diouz-in-me eur begad, / (…) Vezint, evel bruzun, torret en da garvan.
(2) M. Miette.
●(1790) MG 51. coutant vezai bet, pe vezai bet reit dehou, de dorrein é nan, er berhonneu e gouéhai idan taul en dén pihuiq-ce.
●(1838) OVD 72. er chas e zaibre er berhonneu bara e gouéhe édan taul ou mistr. ●(1854) PSA I 98. er brehoneu bara e gouéhé diar hou taol.
II. Gounit e damm bruzun : gagner sa croûte. Cf. gounit e vuhez, e zour.
●(1955) STBJ 203 (K) Y. ar Gow. An dud-all eus ar bobl o chom er vourc'h, dister o feadra, a ranke poania, hel lavaret am eus, da c'hounit o zamm bruzun hag hini o zud.
- bruzunad .1
- bruzunad .2
- bruzunadenn
- bruzunadurbruzunadur
m.
(1) Miettes.
●(1841) IDH 137. er berhonnadur e chommé ar er autær arlerh communion er fidélèed.
(2) Action d'émietter, émiettement.
●(1732) GReg 121b. L'action de broïer, tr. «Brusunadur. Van[netois] brehonnadur.»
●(1904) DBFV 31a. brehonadur, berhonadur, m., tr. «action de briser, de broyer.» ●(1931) VALL 249a. Émiettement, tr. «bruzunadur m.»
- bruzunailhoùbruzunailhoù
plur. Menus débris.
●(c.1930) VALLtreg 1005. Goesko : bruzunailho lann. D'où goeskoa (Bertou, Pleubian) (Voir gwesko.)
- bruzunajoùbruzunajoù
plur. péjor. Miettes.
●(18--) SAQ I 248. terri he naoun gant ar bruzunachou a gueze divar taol ar pinvidik.
- bruzunañ / bruzuniñbruzunañ / bruzuniñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Mettre en pièces, réduire en miettes, casser.
●(1659) SCger 17b. briser, tr. «brusuna.» ●broier, tr. «brusuna.» ●64b. hacher, tr. «brusuni.» ●134b. brusuna, tr. «poudroier.» ●(1732) GReg 439b. Froisser, briser menu, tr. «Bruzuna. pr. bruzunet. Van[netois] brehonneiñ.» ●828a. Rompre en très menuës pièces, tr. «Brusuna. pr. brusunet. Van[netois] berhonneiñ.» ●(1790) MG 96. er vourreàuïon e verhonnas hé dèntt én hé bêg.
●(1846) BAZ 134. bruzuna ho doueou. ●(1859) MMN 118-119. an Ilisou a oue profanet (...) ac ar c'hroassiou bruzunet. ●(1869) SAG 215. bruzuna eur groaz. ●(1877) BSA 48. galloud an Hini a dle bruzuna penn ar serpant. ●(1889) ISV 422. bruzuna eskern ar galloudusa martolod. ●(1890) MOA 157b. Casser menu des pierres, tr. «bruzuna mein.» ●(1894) BUZmornik 205. bruzuna ann idol.
●(1902) PIGO I 84. bruzunan ar podou. ●(1904) DBFV 31a. brehonein, berhonein, burhunein, v. a., tr. «broyer, briser, hacher, émier, réduire en miettes, en petites parties.» ●(1926) FHAB C'hwevrer 51. Iliz ar Gwir a gouezo en he foull ha hini ar Gaou a friko hag a vruzuno ar bed dindani. ●(1936) PRBD 51. bruzuna skeuden kement Doue faos a zo en da di.
(2) (agriculture) Ameublir (la terre).
●(1849) LLB 356. Brehonet en tameu, labouret hou rastel. ●(1857) CBF 105. Bruzuna ann douar, tr. «Ameublir la terre.»
(3) (cuisine) Émietter.
●(1907) VBFV.bf 6a. berhonein, brehonein, v. a., tr. «émietter (le pain).» ●(1995) BRYV IV 177. (Milizag) da gaout kaot ar farz heb bruzuna anezañ.
B. sens fig.
(1) Broyer.
●(1907) BSPD I 138. Er soufranseu e zoun èl ur mèn melin, e vrehona ahanomb eit ma tehemb devout bara pur Jézus-Krist.
(2) Honnir.
●(1744) L'Arm 186b. Honnir, tr. «Berhõnein.»
●(1904) DBFV 31a. brehonein, berhonein, burhunein, v. a., tr. «au fig. honnir (l'A.).»
II. V. intr.
(1) Se casser.
●(1838) OVD 155. podeu forh bresque (…) e zou é riscle bras a verhonnein.
●(1924) FHAB Ebrel 125. reier kalet hon aochou a zibezio hag a vruzuno (…) kentoc'h eget na anakounac'haimp kana en hor yez vrezonek.
(2) Se briser contre un écueil.
●(1904) DBFV 31a. brehonein, berhonein, burhunein, v. n., tr. «se briser (contre un écueil).»
(3) =
●(1904) DBFV 31a. brehonein, berhonein, burhunein, v. n., tr. «au fig. honnir (l'A.).»
III. V. pron. réfl. En em vruzunañ : se briser.
●(1839) BESquil 422. er huiren hum vrehonnas ér memb momand.
- bruzunaus
- bruzunausted
- bruzunekbruzunek
adj. Qui se met en miettes.
●(1886) RUSq 207a. farz bruzunek.
- bruzunennbruzunenn
f. & pron. –où, bruzun
(1) F. Miette.
●(1689) ANton.ms 104. chede asee ma mignon eur bruzunnen hep quen. ●(1710) IN I 260. an disterra brusunen anezi. ●(1727) HB 167. peb tam, peb brusunen.
●(1821) SST 208. ur vrehunennic bara. ●(1861) BSJ 137. chairrein er berhonenneu e gouéh idan taul er mæstr. ●(1872) ROU 92a. Il n'a pas mangé une miette, tr. «n'en d-euz ket bet ur vruzunenn da zibri.» ●(1880) SAB 162. na refuzit ket d'in ur vruzunenn divar ho taul.
●(1904) DBFV 31a. brehonen, berhonen, berhunen, burhunen, bruhunen, f. pl. eu, et brehon, berhon, berhun, etc. et brehoneu, berhoneu, etc., tr. «miette, morceau, débris, brin, fragment, segment.»
(2) Pron. ind. Rien, miette.
●(1904) DBFV 31a. brehonen, berhonen, berhunen, burhunen, bruhunen, tr. «pas une miette, rien.»
- bruzunenniñ