Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 114 : de bunt-rod (5651) à burtellat (5700) :- bunt-rod
- bunumbunum
voir binim
- buoc'hbuoc'h
f. –ed, –enned, –ezed, biou
I. (zoologie)
A.
(1) Vache.
●(1499) Ca 28b. Buch. ga. vache. ●g. vache. b. buch. ●(c.1500) Cb 31b. Buch pe egenn. ga. vache / ou beuff. ●g. vache. b. buch. ●(1633) Nom 35a. Vacca : vache : vr bieuch, bioch.
●(1659) SCger 122b. vache, tr. «buoc'h, p. biou, pe bioc'hennet.» ●(1732) GReg 946a. Vache, tr. «Beoc'h. p. beoc'henned, byou. byoc'h. buoc'h. beuc'h. pp. byou, beuc'henned. (Van[netois] buoh. p. buhezed.» ●(1744) L'Arm 394a. Vache, tr. «Buoh : Buh.. buhézétt, seutt.» ●(1763) ADBr t. 70, p. 478-481) (Abréviation dans GIBR, entrée klogor)">Remed 481. evit ar Moc'h hac ar Bioc'hennet. ●(17--) TE 55. én é huné e uélas seih buoh.
●(1838) CGK 29. Ar veuc'h laer. ●(1849) LLB 209. ehen ha beuhed. ●1281. hou puhed. ●1354. pel a zoh er beuhed. ●(1856) VNA 101. Notre voisine ne veut pas vendre sa vache, tr. «Hun amezeguès ne fal quet dehi gùerhein hé buoh.» ●(1867) FHB 126/176b. Ar bioc'hennet a vez o peuri er prajeier. ●(1868) FHB 172/120. deut da glasc bioc'hennet euz a vouenn saout Breiz-izel. ●(1871) FHB 313/411a. A veac'h digouezet ar bioc'hennet burzudus-ze.
●(1920) FHAB Genver 194. seiz bioc'h treut o tagan seiz bioc'h lart. ●(1924) SBED 20. Staget er buhed. ●(1925) SFKH 35. ur parkad seud. Buohed rah ha ré vat.
►[empl. sans art.]
●(1911) KANNgwital 100/20. Daou o deuz prenet ti (...) unan prenet bioc'h.
(2) Buoc'h Spagn : vache sans cornes.
●(1931) VALL 155. (vache) sans corne, tr. «spagn T[régor].»
B.
(1) Buoc'h vrizh : vache pie.
●(1955) STBJ 123. Buoc'hed briz a weled enno, darn o peuri.
(2) Buoc'h vrizh-melen : vache pie-jaune.
●(1949) KROB 13/7. eur veoc'h briz-melen, hir he c'herniel, ledan he zez.
II. sens fig.
(1) Buoc'h vesk : barrique de vin.
●(1766) MM 995-998. pa vi-je beoc'h vesq pe daro / en em sicouremp d'ho goro / a ne sarjemp an duellen / qui avouzzjé ar varriquen.
(2) Symbole, vache.
●(1907) FHAB Kerzu 303. Difenn grons a zo da gomz brezonek petramant e taper «ar veoc'h». ●(1908) FHAB Here 299. mar n'eus ket dalc'hmat eur «vioc'h» pe eur «symbol» o vont a zourn da zour gant bugale ar skol ! ●(1955) STBJ 179-180. Ar re ac'hanomp a veze tapet o komz brezoneg, er skol gristen, o deveze ar zimbol pe ar veuc'h, evel ma lavaremp.
(3) Pilon.
●(1979) VSDZ 63. (Douarnenez) A-raok vie flastret e-barzh ur boged e koad. Ur boged zo un tamm barilh troc'het 'tre daou… a lakaes ar pezh tie e-barzh da flastriñ hag gant ur mell bazh – ur vioc'h vez lavaret deuzouti – vie flastret, tr. (p. 227) «Avant cela l'effare se préparait dans une baille, un baril coupé en deux. Tu la remplissais et tu écrasais le tout à l'aide d'un pilon.»
III. Loc. interj. ; juron. Kern ma buoc'h ! : cornes de ma vache !
●(1933) ALBR 50. «Kern ma buoc'h ; eme Matelin d'ean e-unan, setu heman 'n em laket c'hoaz d'ober e droiou fall.
IV. [en apposition]
(1) Troazh-buoc'h : eau de mille-fleurs.
●(1744) L'Arm 457a. Eau de millefleurs, tr. «Træh-buoh. m.»
(2) Sav-buoc'h =
●(1958) ADBr lxv 4/525. (An Ospital-Kammfroud) Sao-buoh : n. m. ; ne s'emploie pas au pluriel. Désigne une anomalie dans la façon de se lever (et de se coucher) d'un cheval : l'animal se dresse d'abord sur ses pattes postérieures, à la manière d'une vache. – Ar gazeg-se a ra alïez eur zao-buoh. Ce défaut, connu dans la jurisprudence française sous le nom de «tic du coucher en vache» ne constitue pas un vice rédhibitoire.
(3) Skoulm-buoc'h : nœud plat mal fait.
●(1925) DIHU 171/327. (Groe) Sklom buoh, tr. «nœud de vache.» Dastumet de Vleimor.
V. (maçonnerie) E tu ar vuoc'h : (pierre) mal mise dans un mur.
●(1988) TIEZ II 58. Chaque pierre doit trouver la place qui lui convient. Un bon maçon sait où et comment la mettre, au premier coup d'œil, avant même de la tenir en main. Elle doit être posée à plat, jamais sur chant, même si la chose est tentante, surtout pour le maçon qui travaille à l'intérieur, quand la place disponible fait défaut. Une pierre ainsi placée à tendance à «sortir du mur». L'arête saillante du moellon doit être positionnée à 0,5 cm du cordeau, la pente de sa face apparente étant dirigée vers l'intérieur du mur. La pierre est alors placée comme il faut, war up, disent les maçons. Dans le cas contraire elle est mise war e goaz, «sur son homme» ou encore e tu ar veuc'h, «du côté de la vache».
VI.
(1) Gwerzhañ ar vuoc'h da gaout un ounner : se défaire d’une chose pour en avoir une moins bonne.
●(1912) MELU 412. Gwerza ar vuc'h da gaout eun onner, tr. E. Ernault «Vendre la vache pour avoir une génisse, se défaire d'une chose pour en avoir une moins bonne.»
(2) Na vezañ e vuoc'h vrizh er gêr // koll e vuoc'h vrizh : être contrarié, être de très mauvaise humeur.
●(1931) VALL 367. Il n'est pas de bonne humeur, tr. F. Vallée «'ma(ñ) ket e vuoc'h vriz er gêr fam.» ●(1942) VALLsup 39. De qqn, qui a éprouvé une contrariété, qui paraît contrarié on dit : Kollet eo bet gantañ e vuoc'h vriz. ●93. On emploie aussi des expressions avec buoc'h (vriz) : n'eo ket deut e vuoc'h vriz endro d'ar gêr, tr. «il est de très mauvaise humeur.» ●(1955) (T) *Jarl Priel VBRU 127. Hag evel soudarded e rankent ivez plegañ ha sentiñ. Rummad ebet (...) ne glaske tu da lakaat ur paour kaezh kelenner da goll e vuoc'h vrizh evel ma rae diaoulezed skol Baumann a oad ganto.
(3) Mont e vuoc'h da laerezh : faire des infidélités à sa femme.
●(1902) (T) CRYP VI 6. Diwall 'hache dë vuoc'h da laeres, tr. E. Ernault «prends garde que ta vache n'aille voler (le champ du voisin) = ne fais pas d'infidélité à ta femme, Trég[or].»
(4) Nijal evel ur pichon buoc'h : voler lourdement.
●(1912) (Gu) RVUM 321. Néjal èl ur pichon buoh, tr. P. ar Gov «Voler comme un poussin de vache.»
(5) Goro ar vuoc’h vesk : boire le contenu de la barrique.
●(1766) (L-) C.-M. Le Lae MM 995-998. pa vi-je beoc'h vesq pe daro / en em sicouremp d'ho goro / a ne sarjemp an duellen / qui avouzzjé ar varriquen.
(6) Mirout un annoar diwar e vuoc'h : voir annoar.
(7) Gouarn ul leue ag e vuoc'h : voir leue.
(8) Treiñ al leue diwar ar vuoc'h : voir leue.
(9) Bezañ lonket un tamm avu eus buoc'h Kernegez : voir avu.
- buoc'h-derv
- buoc'h-laezhbuoc'h-laezh
f. buoc'hed-laezh Vache laitière.
●(1633) Nom 30a. Bos lactaria : vache à laict : bieuch læz, mam-broch (lire : mam-bioch).
●(1857) CBF 96. Eur vioc'h leaz a fell d'in prena, tr. «Je veux acheter une vache à lait.»
●(1955) STBJ 196. buoc'hed-lêz krognet o deve. ●(1986) CCBR 237. (Brieg) âm zo beuhèd lèz, tr. «il y a des vaches laitières.»
- buoc'h-vorbuoc'h-vor
f. (ichtyonymie) Aplysie.
●(2010) MOPES 230. (Ar Gelveneg) Beuch mour (vache de mer) : Aplysie, lièvre de mer. Limace de mer (qui émet un liquide violet comme de l'encre).
- buoc'hig-Douebuoc'hig-Doue
f.
I.
(1) (entomologie) Coccinelle.
●(1868) SBI I 16. Bioc'hic Doue, tolt ho goad.
●(1904) DBFV 34b. beuhig Doué, tr. «coccinelle, bête à bon Dieu.» ●(1931) VALL 129b. Coccinelle, tr. «buoc'hig-Doue.»
(2) sens fig. Sot.
●(1870) FHB 267/43a. re hir an oll ive me zo bet bioc'hik Doue...
II.
(1) Bezañ evel ur vuoc'hig-Doue : être peureux.
●(1896) MELu VIII 88 (T-Pontrev). Vel buiq Doue, tr. E. Ernault «Comme la bête à bon Dieu, se dit d'un homme peureux.»
(2) Bezañ buoc'hig-Doue : être un peu niais.
●(1931) VALL 489. Un peu niais, tr. F. Vallée «buoc'hig-Doue popul.»
- buoc'hken
- buorzhbuorzh
m. Enclos pour bêtes à cornes.
●(1931) VALL 530a. Parc à bêtes à cornes, tr. «buorz m. (anc[ien]).»
- buorzhañbuorzhañ
v. tr. d. Parquer (des bêtes à cornes).
●(1931) VALL 534a. Parquer, tr. «buorza (anc[ien]).»
- burbuburbu
coll. (pathologie) Pustules, bourbouille.
●(1962) EGRH 22. burbu coll. -enn, tr. « pustules, bourbouille. »
- burbuadburbuad
coll. (pathologie) Pustules, boutons.
●(1744) L'Arm 315b. Des pustules, tr. «Burbuatt.» ●(17--) TE 71. goreu ha burbuad catarus.
●(1878) BAY 12. burbuad, tr. «Les pustules d'un membre.»
●(1904) DBFV 34b. burbuen, burben, bruben, f. pl. –nneu, et burbuad, etc., tr. «ébullition à la peau, pustule, échauffaison.» ●(1907) VBFV.fb 81b. pustule, tr. «burbuen, f. (pl. burbuad).»
- burbuekburbuek
(pathologie) Couvert de pustules.
●(1962) EGRH 23. burbuek a., tr. « couvert de pustules. »
- burbuennburbuenn
f. –où (pathologie)
(1) Pustule, bouton.
●(1464) Cms (d’après GMB 88). Bulbuenn pustule. ●(1499) Ca 28b. Bulbuenn. tache qui nait en la chaer.
●(1659) SCger 134b. bulbuen, tr. «puron.» ●(1732) GReg 152a. Il a la peste, le charbon paroît en l'aine, tr. «Ez ma ar boçz gantâ, güellet a rear ar vurbuenn ê pleg e vorsed.» ●(1744) L'Arm 134a. Enlevure, tr. «Burbeenn.. neu. f.» ●315b. Pustule, tr. «Burbeênn : Burbuênn.. neu. f.»
●(1834) SIM 57. bulbuennou evel ar re a deu da deziou ar zaout. ●81. bisach ho pugale, goloet a vulbuennou. ●(1878) BAY 12. ur vurbuen, tr. «une pustule.» ●(1890) MOA 133b. Il a le charbon à l'aine, tr. «guelet a reer ar vurbuenn e pleg he vorzed.»
●(1904) DBFV 34b. burbuen, burben, bruben, f. pl. –nneu, et burbuad, etc., tr. «ébullition à la peau, pustule, échauffaison.» ●(1907) VBFV.fb 81b. pustule, tr. «burbuen, f. (pl. burbuad).» ●(1931) VALL 604b. Pustule, tr. «burbuenn f.»
(2) Burbuenn ruz =
●(1732) GReg 113b. Bouton, ou bourgeon qui vient au visage, de chaleur de foye, tr. «Bulbuënn-ruz. p. bulbuënnou-ruz.»
(3) Fièvre aphteuse.
●(1866) FHB 71/149a. Goude beza great an histor eus ar vurbuen e Kerne hag ar studi eus a louzeier propr d'ar c'hlenved-se. (…) Ar vurbuen a gommansas e ravaij e Kerne, e mis guengolo 1857. ●(1866) FHB 73/165a. An derchen burbuennoc eo ta neuze, pe ar pez a so ar memes tra, ar vurbuen.
(4) =
●(c.1500) Cb 93b. [glouenn] Jtem cest vne maladie quon appelle charbon / cest une bosse. b. burbuenn.
- burbuennekburbuennek
adj.
(1) (en plt de qqn) Couvert de boutons.
●(1732) GReg 113b. Nez plein de boutons, tr. «Fry bulbuënnecq.» ●Visage couvert de boutons, tr. «bisaich bulbuennecq.»
●(1931) VALL 79a. couvert de boutons, tr. «burbuennek.»
(2) (en plt d'une maladie) Qui se caractérise par des boutons.
●(1866) FHB 71/149a. studia pis ar c'hlenved burbuennoc se var al loenet.
(3) Terzhienn vurbuennek : fièvre aphteuse.
●(1866) FHB 71/149a. ar vurbüen, an derchen burbuennoc, hag ar borbolen malicius a seblante beza choazet ho demeuranç e gorre Kerne.
- burbuenniñburbuenniñ
v. intr. Se couvrir de pustules.
●(1931) VALL 604b. se couvrir de pustules, tr. «burbuenni.»
- burbuet
- burdigburdig
f. Vertige.
●(1979) LIMO 13 janvier. Vurdig : Entendu dans le sens de « vertige ». Diwallet ma tei er vurdig doh azé, faites attention au vertige, là.
- buredbured
f. –où
(1) Burette, fiole.
●(1499) Ca 28b. Buret. g. burete. ●(1633) Nom 158b. Phiala : phiole, tasse : fiolen, buret, taçc. ●160a. Lecythus, capsax, guttus : burette à mettre huyle : buret euit lacquat eaul.
●(1792) BD 1113. erguer em cabinet eman ma buredo, tr. «Chez moi dans mon armoire sont mes burettes.»
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 91. carguein a zeur sclær er buretteu ligùernus. ●(1868) FHB 161/39a. buret al liou. ●(1868) FHB 177/162a. buret ar guin ha buret an dour.
●(1927) GERI.Ern 76. bured f., tr. «Burette, fiole.» ●(1942) DADO 17. kerkent ha ma wel he den, e kemer leiz he genou a zour diouz ar vured.
(2) Biberon.
●(1913) FHAB C'hwevrer 49. ar buredou hag ar begoù-suna. ●(1913) FHAB Mezheven 217. bronn ar vured.
- buredad
- buredenn .1buredenn .1
f. –où Petit bénitier domestique.
●(1876) TDE.BF 83b. Buredenn, s. f. Buredenn dour benniget, tr. «le petit bénitier qui se place dans les chambres, près du lit.» ●441b. kement berad a ioa er vuredenn dour benniget.
- buredenn .2
- buredenneg
- buredennek
- burellburell
m. (textile) Bure.
●(1464) Cms (d’après GMB 209). Guisquet in burell, vêtu de bure. ●(1499) Ca 28b. Burell. g. bureau. gros drap. ●g. vestu en bureau. b. guisquet en burell.
●(1659) SCger 18a. bure, tr. «burell.» ●(1732) GReg 125b. Burat, sorte de grosse étoffe grise, tr. «Mezer Cabucined, ha Recolezed. burell rous.» ●Bure, étoffe grossière pour les pauvres gens, tr. «burell. burell guénn.» ●Bureau, étoffe grossiere, tr. «Burell-bras.»
●(1876) TDE.BF 83b. Burell, s. f., tr. «Bure, gros drap.»
●(1911) BUAZperrot 122. dilhad burel. ●(1932) BSTR 151. eur pallen burel. ●(1928) BFSA 100. eur sae vurell c'haro. ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 155. burell gwenn a gaved da brena neuze e Bro-Leon.
- burenn .1burenn .1
s. (habillement) (Textile) Bure (étoffe et vêtement).
●(1840) EBB 6. Une sorte d’étoffe appelée bure (à lire bur) constitue leur vêtement gothique.
●(1924) SBED 11. D'er bautred get ou chaucheu pe hra hoah ou buren. ●13. Haneh nen doé get é vuren, / Get marjenneu hag ur jagen, / Meit ur poulpan. ●38. Get me zok gloan ha me buren.
- burenn .2
- burevburev
m. –ioù
(1) Bureau (local).
●(1911) BUAZperrot 652. a gavas anezan azezet en e vuro. ●(1935) BREI 424/3c. A-blen gant ar ru, eman bureo ar porzer hag an telefon. ●(1947) YNVL 67. Petra emañ an daou vrav-mañ oc'h istrogellat em burev.
(2) Bureau (d'une association, etc.).
●(1847) MDM 384. goulenn aviz-kuzul ar pevar all a zo ga-n-ez er burau.
●(1905) BOBL 19 août 48/3a. renevezi Bureo ar Gevredigez. ●(1920) FHAB Genver 200. Reolennou a zo bet savet ha hanvet eur bureo. ●(1935) TRAG 32. entent ouz ar bureo epad bloaz.
- burev-butunburev-butun
m. Bureau de tabac.
●(1868) FHB 199/343b. Ar re a zalc'h bureou butun. ●(1872) DJL 17. Kar prometet oa dezan eur bureo butun.
●(1909) KTLR 150. en hostaleri pe er buro butun. ●(1921) PGAZ 20. d'he vureau butun. ●(1938) SAV 10/30. a zalc'he d'an ampoent ar bureo butun. ●(1958) LLMM 71/427. Mes Jakez Konan, ar bouloñjer, hag an Dimezell Blev-Griz – burev-butun ha kelaouennoù – eus ar Ru-vras.
- burevajburevaj
m. péjor. Bureaucratie.
●(1931) VALL 87a. Bureaucratie, au sens péjoratif, tr. «bureverach, burevaj m.»
- bureverezh
- bureviadbureviad
m. –ed, burevidi Employé de bureau.
●(1931) VALL 87a. Bureaucrate, tr. «bureviad pl. –vidi.»
- burezhburezh
f.
(1) Les vapeurs, les fumées, les émanations du vin, de l'alcool.
●(1841) IDH 49-50. é creis er vureah hag en tuemdér ag er gùin. ●53. er vureah ag en ivage e dourmante é gove.
●(1924) NOLU 13. Pe vou ivet dehi en ivaj meliget / E lak er pen de droein get é vureh kuhet. ●(1942) VALLsup 62a. Émanation, tr. «burec'h, bulac'h V[annetais] f.» ●70. Exhalaison tr. «burec'h, bulac'h (boulac'h d'après «Ar bont er Velin») ; serait burez en langue unifiée.»
(2) Vapeur.
●(1904) DBFV 34b. bureh, f., tr. «vapeur, air échauffé.» ●(1908) NIKO 158. el ur vureh. ●(1919) DBFVsup 11b. bureh, bulah (B[as] v[annetais]), f., tr. «vapeur.» ●(1923) KADO 19. Er vurèh ag en doar, get en tuemdér, e saù. ●(1927) GERI.Ern 76. bureh, bulah V[annetais] f., tr. «Vapeur, air échauffé.» ●(1938) DIHU 322/63. er vureh e saù ag en doar. ●(1942) DHKN 13. er vureh ag en doar.
(3) Fumet.
●(1919) DBFVsup 11b. bureh, bulah (B[as] v[annetais]), f., tr. «odeur.» ●(1927) GERI.Ern 76. bureh, bulah V[annetais] f., tr. «odeur.» ●(1932) BRTG 75. bureh er hrampoeh.
(4) (en plt d'un abcès) Teurel e vurezh : jeter son feu, son venin.
●(1906) MHAJ 224-225. On le dit cepandant, d'après une note de M. l'abbé Le Goff, d'un furoncle (turel e vureh, jeter son feu, son venin).
(5) Ardeur du feu.
●(1896) HIS 64. En dud en doé ind douget d'er forn, e oé bet mouget get er vureh.
- burezhiñ
- Burgond
- Burgondia
- burgondiat
- burgravelezh
- burigburig
f./m. (ornithologie)
(1) Linotte.
●(1919) DBFVsup 7b. beurig, tr. «Gr[oix], m. linot. – Ailleurs, rouge-gorge. Cf. boruig.»
(2) Rouge-gorge.
●(1934) BRUS 254. Un rouge-gorge, tr. «ur vurig, f.» ●ur vam vurig, tr. «une femelle de rouge-gorge.» ●(1942) DIHU 374/117. ur veurig vihan, adreist me fen e gan, ken ne foèu hé gougig ru.
- burinburin
s. Burin.
●(1633) Nom 195b. Cælum : burin, instrument à grauer : burin, instrumant euit grauiff.
- burliñ
- burlinkenn
- burlutaj
- burlutek
- burluterezh
- burlutet
- burlutiñburlutiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Éblouir.
●(1744) L'Arm 120a. Eblouir, empêcher l'action de la vûë, tr. «Burlêttein.» ●(c.1785) VO 100. er splandér (…) e vurlettas én un taul men deulagad.
●(1849) LLB 459-460. el luhed, er brogon / E vurlet el lagad hag e voug er galon.
●(1904) DBFV 34b. burletein, berlutein, brelutein, burlutein, v. a., tr. «éblouir.»
(2) [au passif] Bezañ burlutet gant, dre : être troublé par.
●(1838) OVD 142. Burlettet-é men deulegad dré en tan ag ur goal-golér.
●(1922) EOVD 146. Burletet é men deulegad get er gounar.
II. V. intr.
(1) Être ébloui.
●(1744) L'Arm 129b. Emphase, tr. «Conzeu ha disstill foenhuéd ha quenn ihuéle, ma vurlêtte unn deine doh ou hléhuétt.»
●(1904) DBFV 34b. burletein, berlutein, brelutein, burlutein, v. n., tr. «être ébloui.» ●(1907) VBFV.bf 6a. berlutein, burletein, v. n., tr. «être ébloui.» ●(1913) AVIE xi. larein e hrér é hel [en ègl] sellet doh en hiaul hemb ne vurlet é zeulagad. ●(1925) IZID 18. Hadet ?… Pas, berlutein e hra men deulegad.
(2) Se troubler (en plt de la vue).
●(1861) BSJ 282. En invray (…) a p'ou daibrér, (…) ind e laq en deulegad de vrulettein.
●(1922) EOVD 180. Er mél a Héraklé e laka en deulegad de vurletein.
- burlutus
- buronburon
m. Petite bâtisse généralement accolé à la maison pouvant servir de lieu de rangement ou d'habitation de domestiques.
●(1464) Cms (d’après DEBm 238). Buron et fulort, tout ung. ●(1464) Cms (d’après GMB 249) fulort g. maisonnette, l. gurgulium, gurgucium ; buron ha fulort, tout vng.
●(2000) PCRMM 270. (Plougastell-Daoulaz) le buron. Ce dernier bâtiment, souvent accolé à la maison principale, pouvait servir de pièce de rangement, avec armoires, coffres, et de réserve, mais aussi de logement de domestiques pour les maisons les plus riches. ●601. Ces pen ti ou buron étaient le plus souvent collées à la maison principale d'habitation ou du moins situées dans la cour. Elles étaient de taille réduite et n'avaient pas de chambre, sinon un simple grenier.
- burtellatburtellat
voir burutellat