Devri

Recherche 'ma...' : 1293 mots trouvés

Page 11 : de mamm-gunv (501) à manac_hez (550) :
  • mamm-guñv
    mamm-guñv

    f. (famille)

    (1) Bisaïeule, arrière-grand-mère.

    ●(1732) GReg 617a. La mere de la grand'mere, bisaïeule, tr. «Mamm-guñ.»

    ●(1900) KEBR 12. Ar vamm-gun, tr. « La bisaïeule » ●Ar mammou-kun, tr. « Les bisaïeules ». ●(1931) VALL 38a. Arrière-grand-mère, tr. «mamm-guñv f. mammou-kuñv.»

    (2) Mamm-guñv-likun =

    ●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-bardi pe vom-bardi.

    (3) Mamm-reverkun =

    ●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-bardi pe vom-bardi.

  • mamm-iou
    mamm-iou

    f. (famille)

    (1) Trisaïeule.

    ●(1732) GReg 940a. Trisaieule, tr. «Mamm you.»

    ●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-bardi pe vom-bardi.

    (2) Aieule, grand-mère.

    ●(1744) L'Arm 23b. Ayeule, Gran-mére, tr. «Mamïeu.. uér. f.» ●(1790) MG 133. a pe oai bihue me mamieu.

  • mamm-iou-gozh
    mamm-iou-gozh

    f. (famille) Trisaïeule.

    ●(1955) VBRU 23. Daou vloaz goude e veze e Krec'h Elies o vezurat va rnerc'h Anna, evel ma voen bet luskellet ivez gant va mamm-you-gozh Ivona...

  • mamm-leanez
    mamm-leanez

    f. (religion) Mère supérieure.

    ●(1868) KMM 73. e lavaras d'ar vam-leanez : (…).

  • mamm-nevez
    mamm-nevez

    f. mammoù-nevez Jeune mère.

    ●(18--) KTB.ms 14 p 53. en skouarn ar vamm-nevez.

  • mamm-vaeron
    mamm-vaeron

    f. Marraine.

    ●(1732) GReg 605a. Marreine, tr. «mamm-maëron. p. mammou-maëron.»

  • mamm-vager
    mamm-vager

    f. Nourrice.

    ●(1870) MBR 32. he dad hag he vamm mager.

  • mamm-voualc'h
    mamm-voualc'h

    f. (ornithologie) Merlette

    ●(1732) GReg 618a. Femelle du merle, ou merlesse, tr. «ur vam voüalc'h. p. mamou-voüalc'h.» ●(1744) L'Arm 237a. Merlesse, tr. «Mam mouïalh ou vouialh. f.»

  • mamm-vuoc'h
    mamm-vuoc'h

    f. Vache suitée.

    ●(1633) Nom 30a. Bos lactaria : vache à laict : bieuch læz, mam-broch (lire : mam-bioch).

  • mamm-wenan
    mamm-wenan

    f. (apiculture) Reine des abeilles.

    ●(1732) GReg 826b. Le Roy des abeilles, tr. «Mam ar guënan. ar vam vénan.»

    ●(1922) EOVD 108. Er vam-guérén ne lam ket ag hé ruchen, bet ken ne huél ol hé sujité tolpet tro-ha-tro dehi.

  • mamm-wiz
    mamm-wiz

    f. mammoù-gwizi Truie mère.

    ●(1868) FHB 153/388a. eur vam-viz a zo ledan, a zo kovek, a ro bep bloaz moc'higou dioc'h an dousen.

    ●(1984) ECDR 208. ur vamm-viz, hag ur vuoc'h. ●211. ar c'hreizoù moc'h, ar c'horriked hag ar mammoù gwizi.

  • mamm-wrizienn
    mamm-wrizienn

    f. (botanique) Racine principale.

    ●(1866) FHB 62/80a. dreist oll ar vam-c'hrizien, a ia eünoc'h ha dounoc'h en douar.

  • mamma-gozh
    mamma-gozh

    Mémé.

    ●(1921) PGAZ 50. hag am euz lakeat droug em mamma goz.

  • mammamm
    mammamm

    f. enfant. Maman.

    ●(1744) L'Arm 227b. Maman, tr. «Memam. f.»

    ●(1935) BREI 392/stag 2. Diskouezet Marijan d'he vavamm. ●(1934) MAAZ 172. Loloig el lolo, marù é lolo é vemam !

  • mammdiegez
    mammdiegez

    f. Sage-femme.

    ●(1732) GReg 838a. Sage-femme, matrône, accoucheuse, tr. «(Van[netois] mamdyegues. p. mamdyeguesed.» ●(17--) TE 64. hac e ordrénas d'er Mameu-Dieguês péré e yai d'ulevoudein er grouaguê Hebrus, mouguein ol er bautrèt quentéh èl ma vezènt gannét. ●(1744) L’Arm 233b. Sage-Femme, tr. « Mam-Dïéguéss.. Mam-Dïéguézétt. f. »

    ●(1934) BRUS 271. Une sage-femme, tr. «ur vamdiegez –ed.»

    ●(2007) DGRG 173a. mammdiëgez [< amiegez] f. -ed, tr. « sage-femme. »

  • mammdilec'h
    mammdilec'h

    f. (pathologie) Chute de matrice.

    ●(1934) BRUS 222. La chute de matrice tr. «er vam-diléh.»

  • mammeg
    mammeg

    f. –ed Belle-mère, marâtre.

    ●(c.1718) CHal.ms i. belle mere, tr. «mamec, mameguet mam cäer.» ●(1732) GReg 88b. Belle-mere, Femme de nôtre Pere, tr. «Van[netois] mammeq. p. mammegued, mammegëu.» ●(1744) L'Arm 29a. Belle-Mere, seconde femme de notre pere, tr. «Mamêcq.. êguétt.» ●Belle-Mere, mere du mari ou de la femme, tr. «Mamêcq. f.» ●(1790) MG 333. hé mamêq ne gonz dehi meid a vodeu ha custumeu er béd. ●(17--) TE 137. é falai d'où mamêq ou huittad.

    ●(1821) SST 147. un tadec ha mammec. ●(1839) BESquil 118. hé mamêg, cri ha dinatur, n'ellas quet hé andur. ●(1896) HIS 39. un tarh-kaloñ aveit hé diú gouhé, rag ind e garé ou mameg.

    ●(1913) AVIE 57. Mammeg Simon e oé dalhet ar hé gulé.

  • mammelezh
    mammelezh

    f. Maternité.

    ●(1921) GRSA 218. El liù guen e oè aroué guerhted Èv ; el liù guerh aroué hé mammeleh.

  • mammenn
    mammenn

    f. –où

    I.

    (1) (hydrologie) Source.

    ●(1505) Vc 7. Mammen beff, tan ac carantez, tr. «Source vive, feu et amour.»

    ●(1659) SCger 113a. source, tr. «memen (lire : mamen).» ●158a. mamen, tr. «source.» ●(1732) GReg 882a. Source, endroit où les eaux sourdent, tr. «mammenn. p. mammennou.» ●(1787) BI 42. mamenneu creihuë.

    ●(1855) BDE 227. er Jourdæn e zistroas trema é vamen. ●(1899) BSEc xxxvii 143 / KRL 8. ar momenno, tr. «les sources.»

    ●(1906) HIVL 101. mammenneu deur mingl.

    ►sens fig.

    ●(1732) GReg 882a. Source, origine, principe, cause de quelque chose, tr. «mammenn. p. mammennou.»

    ●(c.1802-1825) APS 48. hui zou er vamen ag er vuhé éternel. ●(1821) SST 106. ur vammen a vonheur eit er bed aral. ●(1854) PSA ii 169. mamen a baud a zisordreu hag a vultreu memb liès. ●(1879) GDI 2. er vamen ag en eurustèd.

    (2) (géographie) Lit d’un gros ruisseau.

    ●(1744) L’Arm 219b. Lit (...) De gros ruisseau, tr. «Mameenn. f.»

    (3) Emañ ar mammennoù en o flas : les sources ont retrouvé leur niveau.

    ●(2021) TREGO 14.01 p. 27a. emañ ar mommenno en o flas, tr. « les sources ont retrouvé leur niveau. »

    II. Sens divers.

    (1) =

    ●(1929) SVBV 55. Mar n’oulomp ket beza siferniet, n’eomp ket da lakaat hor fri e-kreiz mammenn ar vourjounenn.

    (2) (apiculture) Reine.

    ●(1924) ARVG Ebrel 76. evel gwenan endro d’ar vammenn.

    (3) (religion) Pec’hed mammenn : péché capital.

    ●(1868) FHB 187/243b. Ar seiz pec’het mammen a veler splam livet.

    (4) Sorte de mousse à la surface de l’eau.

    ●(1879) ERNsup 161. sorte de mousse qui vient sur l’eau et espèce de croûte qui se forme dans le cidre quand il tire à sa fin, Trév[érec], Gur[unhel], mammenn, Sarzeau mammienn.

    (5) Croûte qui apparaît lorsque le cidre tire à sa fin.

    ●(1879) ERNsup 161. sorte de mousse qui vient sur l’eau et espèce de croûte qui se forme dans le cidre quand il tire à sa fin, Trév[érec], Gur[unhel], mammenn, Sarzeau mammienn.

    (6) (géologie) Gisement.

    ●(1902) LZBt Du 5. eur vammen glaou douar.

    (7) (agriculture) (?) Plant laissé monter en graine (?).

    ●(1969) BAHE 62/17. Ret e veze e gwirionez lakaat spontailhoù war ar mammennoù kaol pe irvin pe na vanje ket un haden.

  • mammenn-lagad
    mammenn-lagad

    f. (anatomie) Prunelle, pupille.

    ●(1876) TDE.BF 424b. Mammenn-al-lagad, s. f., tr. «Prunelle de l'œil.»

    ●(1924) BILZbubr 47/1122. Ar werennad kenta a domme d'ê o c'halon, a sklerae mammenn o lagad. ●(1925) BILZ 112. Sellet outi [ar vorgazenn], pegen lemm eo he lagad gwerc'hlas, hanter-digor war he mammenn, sklêr evel ar skorn. ●167. [Bilzig] serret e galon, eur vrumennig war vammenn e lagad.

  • mammenn-vev
    mammenn-vev

    f. (hydrologie) Source vive.

    ●(1861) BSJ 72. deur ur vamen bihue.

  • mammenniñ
    mammenniñ

    v. intr. (hydrologie) Prendre sa source, sourdre.

    ●(1906) HIVL 5. en deur burhudus en des mammennet ér groh édan dorn Bernadet. ●(1913) HIVR 12. én tachad ma komans mamennein er Blañoah. ●(1919) DBFVsup 47b. mammennein, tr. «sourdre.» ●(1932) GUTO 35. É kreiz er maléz é vammenné ur fetan deur kaer. ●(1934) BRUS 84. Sourdre, tr. «mammennein.»

  • mammez
    mammez

    f. mammizien (ichtyonymie) Crabe femelle.

    ●(1952) LLMM 34/45. (Douarnenez) Mammez gg mammizien : crabe femelle. ●(1977) PBDZ 136. (Douarnenez) mammez, tr. «femelle (du crabe).»

  • mammiliz
    mammiliz

    f. (religion) Métropole.

    ●(1732) GReg 325b. Eglise Parroissiale qui a des filles, ou des succursales, tr. «Mamm-Ilis.» ●(1744) L'Arm 125a. Eglise (…) Cathedrale, tr. «Mamm-Iliss.» ●233b. Eglise matrice, tr. «Mam-Iliss.»

    ●(1839) BESquil 297. Priol a chabistre é vam-ilis. ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 21. Mam-ilis Pise. ●(1876) TDE.BF 424b. Mamm-iliz, s. f., tr. «Cathédrale.»

  • mammlouzoù
    mammlouzoù

    f. (botanique)

    (1) Camomille.

    ●(1838) OVD 188. a p'en devehé ivet esprès deur diar er vam-lezeu.

    ●(1934) BRUS 264. La camomille, tr. «er vam-lezeu.»

    (2) Absynthe.

    ●(c.1718) CHal.ms i. absynthe, tr. «ur uam leseu, en uhelen hueru.»

  • mammou
    mammou

    enfant. Maman.

    ●(1936) LVPR 76. Dre ma teue ho teod da zistagella da c'hellout lavaret tata, mammou...

  • mammoù
    mammoù

    plur. (anatomie) Matrice.

    ●(1691) CF 32. drouc ar mamou, tr. «le mal de la matrice.» ●(1732) GReg 593b. Mal de mere, maux de mere, tr. «droucq ar mammou.» ●(1744) L’Arm 233b. N’én dé ur bourtt cléhuéd ur goass / E larétt de vihan ha brass : / Mouguein a ran, né badan quét : / Me mameu a zou diléhétt !

    ●(1876) TDE.BF 425a. Mammou, s. f., tr. «Matrice de la femme, et aussi le mal de mère.»

  • mammskrid
    mammskrid

    m. –où Texte original.

    ●(1960) BAHE 22/26. chomet feal d'ar vammskrid dre vras.

  • mammvro
    mammvro

    f. –ioù

    (1) Patrie.

    ●(1834) SIM 176. exemplou caer eus e garantez evit e vam-brô. ●(1869) TDE.FB 662. Patrie, tr. «ar vamm vro.» ●(1876) TDE.BF 425a. mamm-vro, s. f., tr. «Patrie. – Mamm, mère, et bro, pays.»

    ●(1905) BOBL 29 juillet 45/1b. ar binvidigien vraz n'o deuz mam-vro ebed. ●(1912) MMPM 8. eur c'habiten yaouank (…) en em zavaz a eneb he Vam-Vro. ●(1957) AMAH 110. anez-se ne blegfec’h ket da stardañ hon dorn ha sellout a rafec’h ouzhimp evel ouzh spierien o werzhañ o mamm-vro.

    (2) Pays natal.

    ●(1847) FVR 79. kure e Plouaret, e vamm-vro.

  • man .1
    man .1

    adj. poss. Mon, ma, mes.

    ●(c.1680) NG 279. Tremin dre men douar.

    ●(1907) BSPD I 195. men gloér ha mem boneur. ●(1924) NOLU 14. men Doué, nag a stal ! ●31. Sklasein e hra men goèd.

  • mañ .1
    mañ .1

    interj. Onomatopée qui imite le beuglement des vaches.

    ●(1912) FHAB C’hwevrer 63. Man, man, man eme va bioc’h.

  • man .2
    man .2

    f. & adv.

    I. F.

    A.

    (1) Lakaat man, van : faire cas.

    ●(1889) CDB 224. Ne lakfen van, pa ve laret, tr. «Je n'en ferais pas de cas...»

    ●(1926) FHAB Mae 182. Ar pôtrig (…) ne lakas man ebed evit en em zispartia diouz e dad. ●(1929) FHAB Du 410. ne lakont man da glevet ar vamm. ●(1929) MKRN 27. den ebet ne lak van, tr. «personne ne le craint.»

    (2) Ober, reiñ van ouzh ub. : faire cas.

    ●(1879) ERNsup 161. ober vañn deus u. b., faire cas de qqn, diouzin, de moi, Trév[érec].

    ●(1902) PIGO I 100. ne reaz van na deuz Per na deuz e wreg. ●(1907) PERS 288. An tad maleüruz ne roaz van evit klevet ar c'homzou poaniuz-se. ●(1911) SKRS II 111. Hen avad ne rea ket kalz a van evit klevet.

    (3) Ober van ouzh + v. : faire attention à, tenir compte de.

    ●(1911) BUAZperrot 94. mes Andre ne rea van ebed ouz o c'hlevet.

    (4) Ober (ur) van : tenir compte.

    ●(1889) KANngalon Gouere 75. Rak-se eta boazomp da vont da govez aliez kement hini a ra eur vân benag euz hor c'huzuliou.

    ●(1934) PONT 26. Keit all 'zo e pedan ha na rit van ! (…) Ha c'houi na rit van !

    (5) Chom e van-van : ne pas changer, rester tel quel (en plt d'un prix, d'un cours).

    ●(1868) FHB 188/255b. An ed a jom e van van, ervez ar c'hazetennou. ●(1868) FHB 201/360b. Ar priz a jom couls lavaret e pep leac'h e van-van... ●(1869) FHB 251/336a. An ed, eme gazeten ar Meziou, zo chomet e van van, er sizunveziou-ma, ep sevel na disken. ●(1872) ROU 104a. Stationnaire, tr. «Choumed e van-van.»

    (6) Ober man, van : feindre, faire semblant.

    ●(1659) SCger 56b. feindre, tr. «ober man.» ●109b. faire semblant d'estudier, tr. «ober neuz studia, pe man.»

    (7) Ober van ouzh + n. : faire attention à, tenir compte de.

    ●(1959) TGPB 79. Aner eo dit kunujenniñ ha dismegañsiñ, ne ra van ebet ouzh da veogadennoù.

    (8) Na ober van ouzh : ne pas craindre.

    ●(1857) CBF 91. Ann irvin, me gred, ne reont van ouz ar skourn ?, tr. « Les navets, je crois, ne craignent pas la gelée »

    (9) Hep ober ken a van ouzh + n. : sans faire plus attention à, sans tenir plus compte de.

    ●(1942) DRAN 78. Krapa a reont ouz ar run hep ober ken a van ouz an tarzadennou.

    B. F. Ur van.

    (1) [an négat.] N'ober ur van : n'avoir aucune réaction.

    ●(1934) FHAB Mae 197. Salaün ne reas ket eur van evit klevet gourdrouzou an eskibien c'hall.

    (2) Sell aze ur van : en voilà une histoire.

    ●(1936) IVGA 164. Sell aze eur van evit kas eur goziadez d'an douar !

    (3) Un rien (de temps, etc.).

    ●(1907) AVKA 125. pemp bara heiz ha daou besk : ur vann evid kement-ze a dud ! ●128. en eur vann a amzer e tigouejont. ●298. Ur vann goude, e kav ur mevel.

    (4) Ur van int : ils sont tous de même.

    ●(1659) SCger 125b. ils sont tout de mesme, tr. «vr van int.» ●176b. vruan int, tr. «ils sont de mesme.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Ils sont tous de méme, tr. «ur van Int.»

    (5) Bezañ ur van da ub. : être égal à qqn.

    ●(1659) SCger 125b. ce m'est tout vn, tr. «vr van eo din.» ●176b. vruan eo dîn me, tr. «ce m'est tout vn.»

    II. Loc. adv.

    (1) A van da van : de fil en aiguille.

    ●(1966) BRUD 30/14. A van-da-van ez eas adverenn da goan ganim.

    (2) Dre van : sous prétexte.

  • mañ .2
    mañ .2

    m. enfant. Baiser.

    ●(1879) ERNsup 161. mañ, m. reiñ eur mañ, donner un baiser (enf[antin]), Trév[érec], Lanr[odec]. Diminutif mañekh, Trév[érec].

    ●(1942) DADO 18. Selaou ’ta, Kato, dek vloaz ec’h omp dimezet, hag eiz vloaz bennak n’am eus ket poket d’it. ’C’hanta, evit va finijenn, setu amañ eur mañig.

  • man .3
    man .3

    m.

    (1) Mousse.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. mousse espece d'herbe, tr. «man, quiuini.» ●(1732) GReg 644a. Mousse terrestre, mousse rampante, tr. «H[aute] Cor[nouaille] & Van[netois] man.»

    ●(1849) LLB 994-996. én hou pradeu glas ne blantet ket a hué, / Ma ne venet émber ou guélèt é peurat, / Er man doh ou gôlein. ●1650. leneu biwenet ged man ha heot tiner.

    ●(1908) DIHU 34/60. divañnein er gué e zou talvoudus : er man e hoarn ré bel en douster. ●(1934) BRUS 266. De la mousse, tr. «man, m.»

    (2) Man rous : mousse des talus.

    ●(1931) VALL 484a. mousse des talus, tr. «man rous.»

    (3) Man moger : mousse des murs.

    ●(1942) DHKN 100. é liù ar ru, brikemardet get man-magoér.

  • mañ .3
    mañ .3

    part. dém.

    I.

    (1) [après un subst.] Ci.

    ●(14--) Ab inscription. An materi a studiaff, pe prederaf a cafaf garu / Goude hon holl fet en bet man, divez peb vnan eu an maru. « Le sujet que j’étudie, quand je le médite, je le trouve dur : / Après toute notre carrière en ce monde, la fin de chacun est la mort. » ●(14--) Jer.ms 43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés » ●(1499) Ca 77b. Entrentraezou man. g. entre ces choses.

    ●(c.1680) NG 76. en treu-man. ●1848. En tan-men. ●(1792) HS 3. El livre-menn e vou el er réral.

    (2) [après une form. verb.] Qui vient, qui suit.

    ●(1941) FHAB Du/Kerzu 96b. an noz a zeu-man.

    (3) [après un équatif] Ken …-mañ : si … que ça.

    ●(1880) SAB 99. diskenn ken doun ma.

    ●(1919) BUBR 3/65. Pell-zo n’hon doa ket klevet a sort strakou ken tost-man d’eomp.

    (4) [après un toponyme] Ici.

    ●(1970) TDBP I 76. Tredrez-mañ a zo bet mad d'ar beorien ordinal, tr. « Trédrez ici a toujours été bon pour les pauvres, c'est-à-dire les habitants de Trédrez... ».

    (5) Ar re-mañ : ceux-ci.

    ●(1575) M 519. An reman nedaint quet, me cret dan priædez, tr. «Ceux-ci n’iront pas, je crois, au mariage.»

    ●(1893) IAI 40. Goad ar re-ma.

    ●(1909) FHAB Kerzu 382. Ar re-man zo maro !

    ►[avec la marque du plur.]

    ●(1890) MOA 158b. Ces vieillards-ci, tr. «ar re-maou goz.»

    II.

    (1) En hent-mañ : comme ceci.

    ●(1927) FHAB Genver 19. Ma vije bet graet en hent man e vije bet gwelloc’h.

    (2) Evel-mañ : comme ceci, comme il suit.

    ●(1787) BI 44. Èhel-le-man, e’m’ean, éma calon er pehour ahurtet. ●(17--) TE 261. Èl-men é vou inourét en hani e fal d’er Roué inourein.

    ●(1913) AVIE 14. Gañnedigeh Jézus-Krist e zou bet èlmen.

    III. [relie deux mêmes termes]

    (1) [entre deux substantifs répétés] Exprime une précision.

    ●(1621) Mc 5. Ma Tat diuezaff ma gris confession, voue en amser man han amser.

    ●(1732) GReg 909b. A telle & telle condition, tr. «En divis-ma-divis.»

    (2) [entre deux pronoms répétés] Henn-mañ-henn : untel.

    ●(1862) JKS 239. Goulenn a reer petra a vraz en deuz great hen-ma-hen.

  • man-draezh
    man-draezh

    m. Mélange de sable et de fumier.

    ●(1857) CBF 104. Man-dreaz, m., tr. «Mélange de sable et de fumier.»

  • man-roial
    man-roial

    m. (botanique) Lichen plat.

    ●(1919) DBFVsup 40b. lichen plat, appelé autrement man roial, qui a des propriétés médicinales. ●47b. man roial, tr. «lichen plat.»

  • manac'h
    manac'h

    m. & interj. –ed, menec'h

    I. (religion) M.

    (1) Moine.

    ●(1499) Ca 130b. Manach. g. moine. ●(1580) G 762. ha huy ho menec'h, tr. «vous et vos moines.» ●(1612) Cnf 36a-b. mar deo bellec, pé cloarec constituet en vn vrz sacrr bennac, pé manach, pé religius.

    ●(1659) SCger 80b. Moine, tr. «Manac'h p. Menec'h.» ●158a. Manac'h p. Menec'h, tr. «Moine.» ●(1732) GReg 631b. Moine, Religieux solitaire, religieux rentez, tr. «Mañnac'h. p. menec'h. meneac'h, menac'h. Van[netois] Monac'h.p. menah. meneh.»

    ●(1821) SST 127. ur Menah santel. ●(1849) LLBg II 100. meneh, guisket é guen. ●(1877) FHB (3e série) 21/171a. nemet e prezek ar manac'h evit he zac'h. ●(1878) EKG II 177. ar venec'h hag al leanezed a oue lakeat er meaz eus ho c'houentchou. ●(1894) BUZmornik 234. mar karjenn beza he lezet da vont da vanac'h.

    ●(1907) BSPD I 11. menahed kouvand Tabennez. ●(1911) BUAZperrot 93. e wiskas eno saë ar venec'h. ●(1925) SFKH 5. ur monah santél.

    (2) Chaloni-manac'h : chanoine régulier.

    ●(1911) BUAZperrot 482. beza digemeret e touez chalonied-menec'h sant Augustin.

    (3) Urzh menec'h : ordre monastique.

    ●(1911) BUAZperrot 425. eun urz menec'h. ●(1915) MMED 240. en eun urz menec'h, striz ar reolen ennan.

    II. sens fig.

    (1) Moine, bouillotte.

    ●(1944) EURW I 138. lakaet ganti eur manac'h d'in em gwele.

    (2) Sexe masculin, membre viril.

    ●(1888) ADBR IV 164. Jan Robic ha Jan er Marechal / Ou des touzet en nos aral ; / Touzet ouent get Chouannet fal ; / En div Janet, en div briet / E lare ne rent forh erbet / meit ne vizé ou monah touzet, tr. «Ils ont tondu la nuit dernière Jan Robic et Jan Le Maréchal. Ils ont été tondus par ces Chouans pervers ; les deux Jeanette, les deux femmes disaient que cela leur était bien égal, pourvu qu'on ne leur tondit pas leur monac'h (1).» (1) Mot à mot moine (pudenda).

    (3) (Coquillage) Espèce de volute.

    ●(1840) EBB 18. monahh, tr. « moines (…) espèce de volute. »

    III. (ichtyonymie) Pesk-manac’h : moine, ange de mer commun (Local. Houat & Hœdic). cf. angl. Monkfish (?).

    ●(1850) HHO 71. Moines, Squalus squatina, tr. « Pesquet Meneh. »

    IV. Loc. interj. ; juron.

    (1) Forme euphémique de «damnac'h da vin».

    ●(1943) SAV 29/18. Manac'h da vin ! ano hennez n'emañ ket war ar c'halander. ●26. Manac'h da vin ! ma'c'h en em selaoufen, e rafen hizio eur c'hofad... ●27. Manac'h da vin ! Setu amañ va gwerenn !...

    (2) Pe 'vin manac'h !

    ●(1834) SIM 91. Ah ! jarnidiaoul, sell : an amezec Maze eo, pe vin manac'h !

    (3) Manac'h rous ! : Moine brun !

    ●(1895) FOV 241. Menah Rous ! 'mé Yehan, tr. «Par les moines rouges, dit Jean.»

    V.

    (1) Na vezañ graet se da vanac'h : il ne l’emportera pas au paradis.

    ●(1912) MELU XI 270 (T-Trevereg). N'eus ket gret ze dë vanac'h, ou Ne ket dë vannac'h 'n eus gret ze, tr. E. Ernault «Ce n'est pas à un moine qu'il a fait cela (je me souviendrai de cet affront, ce n'est pas tombé dans l'eau; il ne l'emportera pas au paradis). (Trév[érec].»

    (2) ...pe e vezin manac'h ! : j’en jurerais !

    ●(1931) VALL 410. J'en jurerais ! tr. F. Vallée «pe e vezin manac'h !

  • manac'h-baleer
    manac'h-baleer

     m. Religieux mendiant.

    ●(1909) NOAR 5. ha hi gwelet eur manac'h baleer en e zav e-kichen dor ar voger. ●(1911) BUAZperrot 275. bez e vezo eur manac'h baleer.

  • manac'h-beleg
    manac'h-beleg

     m. Moine-prêtre.

    ●(1868) FHB 196/316a. Var ho lerc'h e teue ar venac'h-beleien.

  • manac'h-gwenn
    manac'h-gwenn

     m. Cistercien.

    ●(1908) FHAB Eost 243. an Eskibien vras hag ar venec'h gwen. ●(1929) FHAB Du 431. eur manac'h gwenn eus a abati Beauport.

  • manac'h-pik
    manac'h-pik

     m. Templier.

    ●(1896) GMB 489. à St-Mayeux menac'h piq, tr. «Templiers.»

    ●(1931) VALL 731b. Templier, tr. «manac'h pik (rouge et blanc).»

  • manac'h-rous
    manac'h-rous

     m. Moine capucin.

    ●(1931) VALL 96b. Capucin, tr. «manac'h rous fam.» ●(1938) DIHU 324/102. léandi er Meneh rouz. ●(1990) STBL 39. urzh ar Gabusined, ar «venec'h rous» evel ma vezont anvet.

  • manac'h-ruz
    manac'h-ruz

     m. Templier.

    ●(1871) FHB 311/398b. eur gouent Menac'h ruz (Templiers). ●(1896) GMB 489. à St-Mayeux menac'h ru, tr. «Templiers.»

    ●(1911) BUAZperrot 251. urz ar venec'h ruz. ●(1931) VALL 731b. Templier, tr. «manac'h ruz.»

  • manac'hegezh
    manac'hegezh

    f. Esprit monastique.

    ●(1931) VALL 475b. esprit monastique, tr. «manac'hegez f.»

  • manac'hek
    manac'hek

    adj. Monastique, monacal.

    ●(1914) DFBP 215a. monastique, tr. «Manac'hek.» ●(1931) VALL 475b. Monacal, tr. «manac'hek.» ●Monastique, tr. «manac'hek.»

  • manac'hel
    manac'hel

    adj. Monacal.

    ●(1914) DFBP 215a. monacal, tr. «Manac'hel.» ●(1931) VALL 475b. Monacal, tr. «manac'hel.» ●Monastique, tr. «manac'hel.»

  • manac'helezh
    manac'helezh

    f. État monastique.

    ●(1931) VALL 475b. état monastique, tr. «manac'helez f.»

  • manac'herezh
    manac'herezh

    s. État monastique.

    ●(1744) L'Arm 243a. Moinerie, tr. «menahereah.. heu.» ●243b. Monacal, tr. «A aparchantte d'er Venéhage ou Venahereah.»

    ●(1931) VALL 475b. état monastique, tr. «manac'herez m. (Grég. : vie, occupation des moines.»

  • manac'hez
    manac'hez

    f. –ed Nonne.

    ●(1499) Ca 130b. Manaches. g. moynesse.

    ●(1732) GReg 632a. Moinesse, terme de mépris, pour dire, Religieuse, tr. «Manac'hès. p. Mañnac'hesed.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...