Devri

Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés

Page 15 : de bard (701) à barnadenn (750) :
  • bard
    bard

    s. –où (harnachement)

    (1) Barde.

    (1633) Nom 182a. Phaleræ : bardes des cheuaux : bardou an rounceet, vn invantion euit miret an rounçet á bresel.

    (2) (blason populaire) Bardoù-peizant : Nom donné aux femmes qui portent la coiffe du pays de Chateauneuf-du-Faou. Cf. Dardoupez & Penn paket.

    (1974) COBR 401. Bardou-paisan (f.) coiffe de la région de Châteauneuf-du-Faou également nommée dardoupez; coll. par extension surnom donné aux femmes de cette région.

  • bardac'haol
    bardac'haol

    m. Bon à rien.

    (1905) KDBA 14. Guél d'ein chomel de vout peizant èl me zad ha bout mestr un dé eldon aveit monet der hérieu-sé do chervij de vout bardehaul d'er réral. ●(1915) LILH 24 a Wengolo. é cheleuant er hetan bardehaul e gonz énep d'er lézen. ●(1937) DIHU 314/308. nezé erhat e hello hoantat ne vern peh bardehol, hep tam studi, kañnal é «ieh en douéed» ! ●(1941) DIHU 355/200. bardehol, tr. «propre à rien B[as] V[annetais].» ●(1943) DIHU 380/203. er bardehol Daladier.

  • bardachig-tra
    bardachig-tra

    m. Bagatelle.

    (1876) TDE.BF 36b. Bardachik-tra, s. m., tr. «Bagatelle.»

  • bardan
    bardan

    s. (botanique) Bardane.

    (1633) Nom 91a. Petasires : bardane grande : bardan bras.

  • bardell .1
    bardell .1

    f. –où

    (1) (droit) Bardell ar varn, al lez : le barreau.

    (1732) GReg 81b. Barreau, le barreau, ou, les bancs & le parquet dans les chambres d'audience, tr. «bardell ar varn. bardell an les

    (2) (architecture) Margelle.

    (1878) EKG II 47. Mont a riz d'en em harpa ouc'h ar punz koz, sevel a riz zoken var ar bardell (…) Kerkent ha m'ouen savet var bardell ar punz.

    (1927) GERI.Ern 38. bardell f., tr. «margelle.»

    (3) Barricade.

    (1732) GReg 81b. Barricade, retranchement pour empêcher le passage, ou l'abord de l'ennemi, tr. «Bardell. p. bardellou.» ●Barriere, sorte de fortification qui se fait à un passage, tr. «Bardell. p. bardellou

    (1927) GERI.Ern 38. bardell f., tr. «Barrière, barricade.»

    (4) Barrage.

    (1744) L'Arm 26b. Bar-d'eau, tr. «Bardeell.. leu. f.» ●27b. Batar-d'eau, tr. «Bardeell.. leu. f.» ●422b. Bouchot, tr. «Bardæll de lahein pisquétt. f.»

    (1908) NIKO 21. Taul d'en dias er vardel ; lausk de ridek en deur.

    (5) Varaigne.

  • bardell .2
    bardell .2

    f.

    (1) Bonimenteur.

    (18--) EER 37. Me c'hanve eur Vardel evel na weler ket. / (...) A na war ken pegoulz alarr ar wirione.

    (2) Bavard.

    (1904) KZVr 355 - 25/08/04. bardell a vez graet a-wechou eus eur plac'h a gaoze kalz. ●(1931) GWAL 136-137/423. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Bardell : teod fall ha luban. ●(1962) TDBP II 32. Honnez a zo eur goz vardell, tr. «celle-là est une vielle girouette, une personne qui change souvent d'avis.»

  • bardell-dro
    bardell-dro

    f. (architecture) Margelle.

    (1908) FHAB Gwengolo 269. bardell-dro ar puns.

  • bardellaj
    bardellaj

    s. –où Boniments.

    (1954) VAZA 134. Ne din ket 'ta da glask flabotal bardellachoù. ●(1982) LLMM 211-212/125. ne vefe ket kontet bardellajoù dezho.

  • bardellañ / bardellat
    bardellañ / bardellat

    v.

    I. V. intr.

    (1) Bonimenter.

    (1904) KZVr 355. Bardellat, kaozeal a dreuz hag a hed. ●(1908) PIGO II 9. En eur vardellat, ar c'hemener a zo deut betek Itien.

    (2) = (?).

    (1905) DIHU 6/107. Tuem e oé en amzér hag en hiaul e vardellé.

    II. V. tr.

    A. V. tr. d.

    (1) Barricader.

    (1732) GReg 81b. Barricader, faire une barricade, tr. «Bardella. pr. bardellet.» ●Barricader une ruë, ou, un chemin, tr. «Bardella ur ru.» ●(1744) L'Arm 26b. Barricader, tr. «Bardellatt guett guiffrage d'arresstein enn anemisétt.»

    (1927) GERI.Ern 38. bardella v. a., tr. «barricader.»

    (2) sens fig. (?) Tromper (?).

    (1940) DIHU 349/93. bardellat speredeu ou lénnerion get er geuiér spontusan ha méhusan.

    B. V. tr. i. Bardellat ouzh : faire obstacle à.

    (1942) DHKN 262. Bardellet en des kerlen er sorseréz doh el loskadur.

    III. V. pron. réfl. en em vardellat : se barricader.

    (1744) L'Arm 26b. Se barricader, tr. «Um vardellatt doh en anemisétt ou doh el lairon.»

  • bardellenn
    bardellenn

    f. –où, bardell Bardeau.

    (1732) GReg 80b. Bardeau, petit ais dont on se sert au lieu de tuiles, ou d'ardoises, tr. «Bardellenn. p. bardellennou, bardell

  • bardi
    bardi

    voir mamm-bardi

  • bardrac'h / bardras
    bardrac'h / bardras

    m. Battoir.

    (1895) GMB 129. dial[ecte] de Batz bardrac'h, bardras, f. battoir (en patois du pays «un bardra» cf. poitevin badras m.)

  • bare
    bare

    m. (botanique) Sénéçon.

    (1879) BLE 87. Seneçon. (Senecio. Less.) Baré.

    (1931) VALL 685b. Séneçon, tr. «bare m.»

  • baret
    baret

    m. (habillement) Barrette de prêtre.

    (1499) Ca 18b. Barret. g. idem.

  • baretenn
    baretenn

    f. –où (habillement) Barrette de prêtre.

    (1866) FHB 59/54a. Ha kemeret lost-du, rebech ha bareten...

    (1981) ANTR 69. e varetenn zu war e benn.

  • baretet
    baretet

    adj. Coiffé d'une barrette.

    (c.1500) Cb 22b. g. vestu de barret. b. baretet.

  • barewel
    barewel

    m. (argot de La Roche-Derrien) Lune. (cf. barr-heol).

    (1893) RECe xiv 272. Barewel, lune.

  • barged
    barged

    m. –ed

    (1) (ornithologie) Buse.

    (1499) Ca 18a. Barguet. g. busart.

    (1732) GReg 126a. Buse, ou busard, oiseau de proïe, qui est une espece d'aigle poltronne, tr. «Bargued. p. bargueded

    (1866) FHB 62/78b. ar sparfel, ar barged.

    (1907) KANngalon Eost 470. hanter zebret gant ar brini hag ar barged. ●(1927) GERI.Ern 38. barged m., tr. «Buse.»

    (2) sens fig. Homme stupide, niais.

    (1659) SCger 131a. barguet, tr. «estourdi.»

    (1927) GERI.Ern 38. barged m., tr. «homme stupide.»

  • barged-moc'h
    barged-moc'h

    m. bargeded-moc'h (ornithologie) Buse.

    (1732) GReg 126a. Buse, ou busard, oiseau de proïe, qui est une espece d'aigle poltronne, tr. «Bargued-moc'h. p. bargueded-moc'h

  • bargedenn
    bargedenn

    f. –où sens fig.

    (1) (météorologie) Nuage sur le soleil.

    (1732) GReg 663a. Nuage sur le soleil, tr. «Barguedenn. p. barguedennou.» ●663a. Il paroît un nuage sur le Soleil, tr. «Ur varguedenn a zo war an oabl.»

    (1927) GERI.Ern 38. bargedenn f., tr. «Nuage sur le soleil.»

    (2) Badaud.

    (1931) VALL 53b. Badaud, tr. «bargedenn

  • bargeder
    bargeder

    m. –ion Badaud.

    (1732) GReg 647a. Musard, qui s'amuse mal-à-propos de côtez & d'autres, tr. «Bargueder. p. barguedéryen

    (1931) VALL 53b. Badaud, tr. «bargeder

  • bargediñ
    bargediñ

    v. intr.

    (1) Badauder.

    (1732) GReg 88a. Begauder, s'arrêter d'une façon niaise à regarder ce qui se passe, & ordinairement des bagatelles tr. «Barguedi. pr. barguedet

    (1927) GERI.Ern 38. bargedi v. n., tr. «niaiser, badauder.» ●(1931) VALL 53b. faire le badaud, tr. «bargedi

    (2) Planer.

    (1931) VALL 565a. Planer (oiseaux), tr. «bargedi

    (3) Faire le sot.

    (1931) VALL 565a. bargedi, tr. «faire le sot.»

  • bargegnal
    bargegnal

    voir bargegnat

  • bargegnat / bargegnal
    bargegnat / bargegnal

    v. tr. d. Barguigner.

    (1710) IN I 384. hep en em amusi da vargaignat ouz ar vil-se. ●(c.1718) CHal.ms i. Barguigner, tr. «barguignal, chipotal.» ●(c.1718) CHal.ms iv. vetiller, tr. «barguignal, chipotal, vetillein.» ●(1744) L'Arm 26b. Barguigner, tr. «Bargaignein.» ●73b. Contrarier, tr. «Bargaignein.» ●(1787) BI 103. anjuliet ha bargannet mat ouai-bet.

  • bargegner
    bargegner

    m. –ion Barguigneur.

    (1744) L'Arm 26b. Barguigneur, tr. «Barguignour.. nerion. m.»

  • bargegnerez
    bargegnerez

    f. –ed Barguigneuse.

    (1744) L'Arm 26b. Barguigneuse, tr. «Barguigneréss.. ézétt. f.»

  • bargen
    bargen

    s. Taureau de deux ans.

    (1942) VALLsup 164a. Taureau de deux ans, tr. «bargen (Rusq.).»

  • bargurenn
    bargurenn

    voir malgudenn

  • barilh
    barilh

    f. –où Baril.

    I.

    (1499) Ca 17b. Barill. g. idem. ●27b. Broc an barill. g. bouche dung barill. ●(c.1500) Cb 22a. g. petit barill. b. barillic. ●(1633) Nom 161a. Orca, cadus salsamentarius : vne tonne à hareng : vn tonell, pe baril an harincquet.

    (1857) HTB 43. en eur vareil.

    (1955) STBJ 56. eur werenn kavet ganin war dal eur varilh c'hollo.

    II.

    (1) Start evel gliziged sall en ur varilh : voir gliziged.

    (2) Ambaraset evel ur c'hwil en ur varilh der : voir ter.

  • barilhad
    barilhad

    f. –où Contenu d'un baril.

    (1647) Am 679. leiz eur bariillat, tr. «plein un baril.»

    (1859) SAVes 35. Ma peurlonqfen eur varilliad.

    (1908) AVES 49. Kant barillad ivl. ●(1914) KANNgwital 138/414. diou varillad guin.

  • bariton
    bariton

    m. (musique) Baryton.

    (1914) DFBP 29a. baryton, tr. «Bariton

  • barj
    barj

    s. Barge.

    (1499) Ca 18a. Barg. g. barche : cest vne neff.

  • bark
    bark

    m. –où

    (1) Barque.

    (1499) Ca 17b. Barc. g. barge cest vng grant neff. ●124b. ga. barche. b. barc. ●(1575) M 172. A reuseudiguez larg, da barg á vez carguet, tr. «De misère abondante ta barque est chargée.» ●(1633) Nom 150a. Phaselus : vel vt alij, faselus : vne barquette : vn barquic, barcq bian. ●Cymba oria : nacelle à pescher : vn barq da derchel pesquet.

    (c.1718) CHal.ms i. Barque, tr. «ur barqu'.» ●(1744) L'Arm 26b. Barque, petit navire ponté, depuis 150 tonneaux jusqu'à 20, tr. «Barque.. eu. m.»

    (1904) DBFV 18a. bark, p. pl. eu, tr. «barque.» ●barkig, m. pl. eu, tr. «petite barque.»

    (2) Bateau de pêche gréé en sloop.

    (1944) GWAL 163/156. (Ar Gelveneg) Ur bark a zo ur vag fardet e sloup, gant ur wern-valouin difiñv. Bez' ez eus «barkoù-grilhed» ha «barkoù-touned».

    (3) Bateau de passeur.

    (1633) Nom 149b. Nauis vectoria : barque ou bateau de passage : bag pe barq euit vn treïz pe passaig. ●149b-150a. Nauis actuaria, nauiguim actuarium : barque de passage : barq á pasaig, vn treiz.

    (4) (mythologie) Bark-noz : la barque qui conduit les âmes des défunts vers l’au-delà.

    (1985) OUIS 307. la fameuse barg noz conduisant les âmes des défunts vers une région mystérieuse au-delà de l’océan.

  • barkad
    barkad

    m. -où Plein une barque.

    (1962) EGRH I 12. barkad m. -où, tr. « plein une barque, contenu d’une barque. »

  • barlann
    barlann

    m. (marine) =

    (1978) BZNZ 103. (Lilia-Plougernev) Aze ar c'horn bihan. Ar gouel e doa en dra-mañ neuze, ledanoc'h ac'h an traoñ egit war-laez. Hag an dra-mañ e vez great ar barlann dac'h ar gouel neuze. ●104. Nemet en 'eus un tammig barlann.

  • barlaskoù
    barlaskoù

    plur. (botanique) Aiguilles de pin.

    (1968) LLMM 131/390. un duilh barlaskoù pin.

  • barled
    barled

    f. (menuiserie) = (?) Étau (?).

    (1910) EGBT 107. War bank an amenuzer, eur varled a dalc'h start ar planken.

  • barlen
    barlen

    f. (botanique) Verveine.

    (1499) Ca 205a. Varlen cest vne herbe. l. verdena / ne.

    (1879) BLE 373. Verveine officinale. (V. officinalis. L.) – Barlen. Varlen.

    (1904) DBFV 18a. barlen, tr. «verveine.» ●(1934) BRUS 268. La verveine, tr. «er varlen

  • barlenn
    barlenn

    f. –où

    I. (en plt de qqn)

    (1) Giron.

    (1499) Ca 18a. Barlen vide in guele. ●(c.1500) Cb 22a. g. engeronner / ou mettre en son geron / ou en son sain. bri. lequat en e ascre pe en e barlen. ●(1521) Cc [barlenn]. Barlenn. g. geron / ou sain. briton. ascre.

    (1659) SCger 62b. giron, tr. «barlen.» ●131a. barlenn, tr. «giron.» ●(c.1680) NG 706. ar he barlen. ●(c.1718) CHal.ms ii. giron, tr. «barlen.» ●(1744) L'Arm 173a. Giron, tr. «Barleenn.. neu. f.» ●(1792) CAg 81. Hi ë ùel ar hé barlene / Hé mab Jesus hemb buhé. ●(17--) ST 118. war hi barlen.

    (1818) HJC 316. azéet quasic ar varlène Jésus. ●(1838) CGK 24. alyes pa zivunen / E vijen meurbet souëzet o caout Pipi em barlen. ●(1867) MGK 110. war barlen o mammou. ●(1886) SAQ I 7. Setu hen ama var va barlen, va c'hrouadurik paour. ●(18--) SAQ I 145. holl int bet maget var barlen eur vamm a zoujanz Doue.

    (1904) DBFV 18a. barlen, f. pl. –nneu, tr. «giron.» ●(1911) BUAZperrot 5. barlen e vamm.

    (2) sens fig. Giron, sein (de l'Église).

    (1894) BUZmornik 586. ha ne guiteaz mui barlenn ann Iliz.

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Partie du pressoir.

    (1849) LLB 1029-1030. Me huél avel ur hoeh, a ziar er varlen, / Chistr douzoh eid er mél é ridek a houlen. ●(1897) EST 74. É huéler er masad e seùel ér varlen.

    (2) Tablier de ruche.

    (1849) LLB 1727. keméret hou ruchen / Ha lakeit hi dousik de goeh ar er varlen.

    (1904) DBFV 18a. barlen, f. pl. –nneu, tr. «tablier (de ruche).»

    (3) Tablette.

    (1904) DBFV 18a. barlen, f. pl. –nneu, tr. «tablette (de mur, de terrasse, de bassin, etc..»

    (4) Margelle.

    (1904) DBFV 18a. barlen, f. pl. –nneu, tr. «margelle (d'un puits).» ●(1911) BUAZperrot 396. betek barlen ar punz. ●(1912) DIHU 84/84. ur boufam goh, fal husket, kroset ha chouket ar varlen er fetan. ●(1913) AVIE 49. d'azé ar varlen er puns.

    (5) Maen-barlenn : margelle.

    (1911) BUAZperrot 241. ec'h azezas e tal eur puns hag e selle ouz ar roudennou kleuzet gant an amzer er mean-barlen.

    III. Louzaouenn-ar-varlenn : bardane, grateron.

    (1732) GReg 491b. L'herbe au teigneux, bardane, & grateron, tr. «lousaouënn ar varlenn

  • barlennad
    barlennad

    f. –où

    (1) Plein le giron.

    (1744) L'Arm 173a. Plein le giron, tr. «Barlennadd.. deu. f.»

    (1876) TDE.BF 37b. Barlennad, s. f., tr. «La contenance du giron.» ●(1890) MOA 76. barlennad (f.), tr. «la plénitude du giron d'une femme assise.»

    (1902) PIGO I 11. eur varloniad pesked rostet. ●(1904) DBFV 18a. barlennad, f. pl. eu, tr. «plein le giron.» ●(1921) GRSA 32. barlennadeu pér hag avaleu. ●(1924) SBED 16. Én ur filaj m'em es néet liés, / Ia, tér guerjad / Ur varlonnad. ●(1986) PTGN 53. ar gosa euz eur barlennad a zek krouadur… ●128. barlennadou bugale a zo e pep ti.

    (2) sens fig. Grande quantité de.

    (1950) LLMM 20/25. n'eo ket un tammig gwerzh butun, met ur varlennad arc'hant am bo digantañ. ●(1970) BHAF 22. barlennadou taeroni e genitervez.

  • barlennañ / barlennat / barlenniñ
    barlennañ / barlennat / barlenniñ

    v. tr. d.

    (1) Tenir sur son giron.

    (1912) MMKE xii. Ar re goz (…) / O deus barlennet ha tommet pep hini. ●(1943) FATI 14. barlenna ar verc'hig. ●24. En em blijout a ra o varlenna an deñvedigou bihan gwenn. ●(1945) DWCZ 88. A-holl-viskoaz, n’he doa barlennet nemet chas. ●(1990) STBL 64. Ar plac'h yaouank deuet en oad da barlennañ bugelig.

    ►sens fig.

    (1893) IAI 9. barlennet gant an Iliz azalek ho yaouankiz.

    (2) Mettre un devant (à une robe).

    (1919) DBFVsup 6a. barlennein (H[aut] v[annetais]), barlonnein (B[as] v[annetais]), tr. «mettre un devant dans une robe.» ●(1927) GERI.Ern 38. barlennein V[annetais] v. a., tr. «mettre un devant dans une robe.»

    (3) Rapiècer (un pantalon) aux genoux, aux cuisses.

    (1982) PBLS 625. (Langoned) barlennad, tr. «rapiècer un pantalon aux genoux ou aux cuisses.»

    (4) local. Bêcher.

    (1876) TDE.BF 37b. Barlenna, v. n. Ce mot, à l'île de Batz, est équivalent de palat du Léon, bêcher, labourer à la bêche ; genre de travail que, dans cette île, m'a-t-on dit, les femmes seules sont appelées à faire, à l'exclusion des hommes. Dès lors, il pouvait se faire que ce barlenna dérivât de barlenn, giron, et signifiât travailler comme les girons, ou comme les femmes, en prenant la partie pour le tout. – J'avoue que je ne suis pas sans inquiétude au sujet du jugement qui interviendra par suite de cette étymologie. Toutefois, je dois dire pour ma justification, que la langue bretonne n'est pas sans fournir d'exemples de verbes ayant une acception de ce genre. C'est ainsi que de houc'h, pourceau, on a fait houc'hella, fouir la terre à la manière des pourceaux, etc.

  • barlennata
    barlennata

    v. tr. d. Porter sur les genoux, dans le tablier.

    (1927) GERI.Ern 38. barlennata v. a., tr. «porter sur les genoux, dans le tablier.»

  • barlennek
    barlennek

    adj. Qui a de la poitrine.

    (1499) Ca 18a. g. celuy qui a geron ou sain. b. barlennec pe asclezec.

  • barlennwisk
    barlennwisk

    m. –où (habillement) Pagne.

    (1931) VALL 523b. Pagne, tr. «barlennwisk m. pl. ou

  • barlochoù
    barlochoù

    voir parlochoù

  • barn .1
    barn .1

    f./m. –où, –ioù

    I. F. (droit)

    A. (action de juger)

    (1) Jugement.

    (1521) Cc [barner]. Idem Censura re. g. iugement de court deglise. brit. barn en les ylis. ●(1530) Pm 274. na deuhent quet / Dan barnn, tr. «ne pas venir / Au jugement.» ●(1575) M 1274. prydiry an barnou, tr. «méditer les jugements.» ●1871-1872. barnn den, so ven hep soutenanç, tr. «le jugement de l'homme, qui est vain, sans appui.»

    (1659) SCger 131a. barn, tr. «iugement.» ●(1732) GReg 550b. Jugement, Sentence renduë, tr. «Barn

    (1847) FVR 41. eul lezen / Garvoc'h eged ann holl varno.

    (1907) AVKA 69. ma barn a zo herve ar lealdet.

    (2) Mont e barn gant ub. : aller en justice avec qqn.

    (1913) AVIE 82. Ha mar bé unan benak é klah monet genis é barn eit lemel te sé genis, lausk hoah ha vantel de vonet getou.

    (3) Lakaat ub. e barn : juger qqn.

    (1847) FVR 149. Chetu kenta ober ar Gonvansion : he brasa hag he gwasa a oe lakaat ar Roue e barn.

    (4) (Lakaat) barn war ub. : juger qqn.

    (1866) LZBt Ebrel 105. dibennet raktal hep barn e-bed war-n-he.

    (5) Dougen ur varn : rendre un jugement.

    (1732) GReg 550b. Rendre un jugement injuste, tr. «Douguen ur varn disleal.»

    (6) Barn izel : basse juridiction.

    (1732) GReg 888a. juridiction subalterne, tr. «barn isel

    B. (lieu du jugement)

    (1) Cour.

    (1732) GReg 223b. Cour, lieu où les Juges exercent leur Juridiction, tr. «barn. p. barnyou, barnou.» ●552b. Juridiction, Tribunal, où l'on plaide, tr. «Barn. p. barnou

    (2) Ar gador-varn : le tribunal.

    (1878) EKG II 198. Ar gador-varn e deuz roet ar varnedigez a zo aman varlerc'h.

    (3) Lez-varn : tribunal.

    (1868) FHB 167/87b. alier e lezvarn Roazon.

    (1910) MBJL 176. Neuze e tigasont anê dirag o lezio-barn.

    (4) Ti-barn : tribunal.

    (1866) LZBt Gouere 138. ac'hane am c'haser da di-varn ann dorfetourien.

    (1906) KPSA 207. e ti-barn Pilat. ●(1907) KANngalon Gwengolo 488. er meaz euz an tiez barn.

    II. F. (religion)

    (1) Ar varn ziwezhañ : le jugement de Dieu, jugement dernier.

    (1659) SCger 71a. iugement dernier, tr. «barn diueza.» ●(1732) GReg 550b. Le Jugement dernier, tr. «Ar varn divezã

    ►absol.

    (1575) M 643. An Barnn á vezo striz, ha piz, tr. «Le Jugement sera sévère et rigoureux.»

    (2) Deiz, devezh ar varn (ziwezhañ) : le jour du jugement dernier.

    (1638) Peiresc 4. Que na vezo deuez ar varn, tr. «Jusqu'à ce que ce soit le jour du jugement.»

    (1803) MQG 10. C'hoarzit eta ho coalc'h ac'hann da zeiz ar varn. ●(1872) DJL 37. Ha da ze ar Varn, eüruz nep vo divlam.

    (1903) MBJJ 120. hag e vefomp adbueet gantan de ar varn divezan.

    (3) Lez-varn ar binijenn : confessionnal.

    (1911) BUAZperrot 627. Epad ar c'hoarïz, e chome e lez-varn ar binijen, adaleg peder heur diouz ar mintin beteg kreiz deiz, da govez e c'hoazed.

    III. M. (philosophie) Jugement.

    (1962) EGRH I 12. barn m., tr. « jugement (en philosophie). »

    IV.

    A.

    (1) Gant gwir varn : à juste titre.

    (1866) FHB 69/131b. Ret a oe senti, hag e leverjont etrezho : gant guir-varn eo e c'houzanvomp kement-ma, rak pec'het hor boa enep hor breur.

    (2) Ober gwir varn =

    (1866) FHB 96/347b. Doue a ra guir-varn abred pe zivezad.

    B. [terme qui renforce les adv. interrog.]

    (1) Penaos ar varn ? : comment diable ?

    (1943) FHAB Gouere/Eost 325. Holl edont eno, ha gant nec'hamant e c'houlennent penaos ar varn e oa bet dallet ken trumm all ar baotred yaouank.

    (2) Pelec'h ar varn ? : où diable ?

    (1945) DWCZ 11. E pelec’h ar varn eo bet ar vaouez kaez-se o pesketa eun ano evel hennez ?

    IV. Gortoz betek trompilh ar Varn : voir trompilh.

  • barn / barnañ / barniñ .2
    barn / barnañ / barniñ .2

    v.

    I. V. tr. d.

    A. Juger, rendre la justice.

    (1499) Ca 18a. Barnn. g. iuger.

    (1659) SCger 71a. iuger, tr. «barn.» ●131a. barn, tr. «iuger.» ●(1732) GReg 551a. Juger un procès, tr. «Barn ur procès.» ●Le procès est jugé, tr. «Barnet eo bet ar procès.»

    ►absol.

    (c.1500) Cb 22a. gal. iuger selon droit et raison. b. barnn heruez guyer. ●(1530) Pm 162. Arre da vn dez goude henn / Ez duy da barnn, tr. «De nouveau, un jour après cela, / Il viendra juger.»

    B. Juger (qqn).

    (14--) N 611. na barn den bizuiquen, tr. «ne juge jamais personne.» ●(1575) M 41. Penaux diouz plom ha scuezr, ez barnher pechezrien, tr. «Qu'au plomb et à l'équerre on jugera les pécheurs.» ●618. hon barno á tro scaff, tr. «il nous jugera de façon prompte.» ●1743-1744. An sot (…) / A barnnas fresq escuit, euit nep residanç, tr. «Le sot (…) / Il le condamna tout de suite, sans aucun délai.» ●(1650) Nlou 17. Da barn bras ha bihan, tr. «pour juger grands et petits.»

    (1904) DBFV 18a. barnein, v. a., tr. «juger.» ●(1908) PIGO II 114. an hini a vo barnet aman breman-zouden-Doue.

    ►absol.

    (1621) Mc 56. barnet em eux re pront. ●102. barnet gueneuff re prontamant.

    (2) Barn d'ar + subst. : condamner à.

    (1575) M 1742. Dan maru las gant casty, ho barnas, tr. «A la mort terrible avec souffrance il les condamna.»

    (1847) FVR 74. Fransez Bothorel, euz a Bloezal, a oe barnet da dri bloaz prizoun. (…) ho eiz barnet d'ar maro. ●(1866) LZBt Ebrel 108. barnet eo bet ann den-man d'ar maro. ●(1877) EKG I 233. e viche barnet raktal d'ar maro an nep a esache ober an disterra drouk d'he zoudarded. ●(1878) EKG II 234. Ne zaleaz ket da veza kaset da Vrest, el leac'h ma oue barnet d'ar maro. ●(1880) SAB 173. da lacaat barn aneza d'ar maro.

    (1904) DBFV 18a. barnein, v. a., tr. «condamner (de, a).»

    (3) Barn da + v. : condamner à (être, faire, etc.).

    (1866) FHB 90/298a. barnet da zouguen evit bepret ar skeul-c'houzoug.

    (1904) DBFV 18a. barnein, v. a., tr. «condamner (de, a).» ●(1924) FHAB Eost 296. e oa o vont da vezan barnet da veuda daouzek kant pez aour d'ar marc'hadour.

    II. par ext. & sens fig.

    A. par ext. Juger, considérer.

    (1872) DJL 24. Ha rabad e z'eo barn mac'h deuz he chupen.

    (1911) BUAZperrot 622. An dud ne ouezont barn o nesa nemet divar nij, ne reant nemet Salaün ar Foll anezan. ●(1913) AVIE 162. Ne iet ket ha barnein revé en dianvéz.

    B. sens fig.

    (1) Assigner, fixer.

    (1862) JKS 409. pa vezo deuet ann deiz a zo bet barnet gan-e-hoc'h.

    (2) Ensorceler.

    (1962) TDBP II 33. Te n'out ket bet barnet en noz ? tr. «n'as-tu pas été condamné la nuit par une herbe magique qui rend amnésique et égare les gens ?»

    (3) (météorologie) =

    (1978) BZNZ 38. (Lilia-Plougernev) An avelioù uhel hag izel a gustum barnañ an amzer, tr. (THAB 1/26) «Ce sont les vents du nord et les vents du sud qui font le temps. Ils sont les "juges" du temps.»

    III. V. pron. réfl. En em varnañ : se juger.

    (1710) IN I 51. ret e din en em varn bremâ va-unan.

    (1824) BAM 43. mar duit da en em varn hoc'h-unan. ●(1862) JKS.lam 340. ne gredann ket en em varn va-unan. ●(1874) POG 146. en em varna a rann ma-unan.

  • Barnabaz
    Barnabaz

    n. pr. Barnabé.

    (1499) Ca 18a. Barnabas. g. idem.

    (1659) SCger 131a. Barnabasq, tr. «Barnabé.»

  • barnadeg
    barnadeg

    f. –où

    (1) Jugement collectif.

    (1930) GWAL 22/82. Gwaz Doue, amañ eo, en hor c'horn-bro, e viot beziet, d'eoc'h da veza en hon touez da zeiz ar Varnadeg.

    (2) Barnadeg veur : jugement dernier.

    (1929) GWAL 18/94. an dachenn ma c'hortozo ho korf pred ar Varnadeg-Veur.

  • barnadenn
    barnadenn

    f. –où Jugement porté, sentence.

    (1931) VALL 409b. Jugement porté, sentence, tr. «barnadenn, f.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...