Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 16 : de barnajin (751) à barr-spont (800) :- barnajiñ
- barndi
- barnedigezhbarnedigezh
f. –ioù
(1) Jugement.
●(1659) SCger 71a. iugement faux, tr. «bardiniguez (lire : barnidiguez) faos.» ●(1710) IN I 235. eme vezo ar Roue eus ar beorien hac eus ar Rouanez en e varnidiguez vras. ●293. barnidiguezou an dud. ●(1732) GReg 192b. Condamnation, jugement qui condamne, tr. «Barnediguez a gondaun.» ●550b. Jugement, Sentence renduë, tr. «barnediguez. barnidiguez.»
●(1862) JKS 334. n'omp ket evit anaout barnedigesiou Doue. ●(1878) EKG II 197. Ma vefe unan-bennag hag en defe diskred var ar varnedigez-se. ●235. he varnedigez d'ar maro.
●(1906) BOBL 13 janvier 69/2d. da gas barnidigez ar barner a beuc'h dirag al Lezvarn a Dorridigez. ●(1911) SKRS II 90-91. Ar brassa sent ho deuz krenet gant ar spount rag barnedigez an Aotrou Doue. ●(1931) VALL 409b. Jugement porté, sentence, tr. «barnedigez, f.»
(2) Reiñ ur varnedigezh : rendre un jugement.
●(1878) EKG II 198. Ar gador-varn e deuz roet ar varnedigez a zo aman varlerc'h.
●(1936) PRBD 23. hervez ma wel anezo, a dro vat pe a dro fall, ar barner a ro e varnedigez.
(3) Dougen ur varnedigezh : rendre un jugement.
●(1732) GReg 550b. Rendre un jugement injuste, tr. «Douguen ur varnediguez faos.»
●(1911) BUAZperrot 118. pa oue douget ar varnedigez-ze. ●285. kerkent ha ma vez douget ar varnedigez en e eneb.
(4) Terriñ ur varnedigezh : casser un jugement.
●(1838-1866) PRO.tj 181. Evit lacquat terri ar varnediguez.
- barner / barnourbarner / barnour
m. –ion
(1) Juge.
●(14--) N 1426. Vn barner mat hep nep atfer, tr. «Un bon juge, sans nul doute.» ●(1499) Ca 18a. Barner. g. iuge. ●(1557) B I 172. Croer ha barner souueren, tr. «créateur et juge souverain.» ●(didascalie après 543). Claudin he presant dan barneur, tr. «Claudin la présente au juge.» ●(1576) Catechism 22 (= RECE 47, 108). Entré an caus, hac an caus, An lofr, hac an heny na deu lofr, hac é guelez variabl, auys an barneryen so en ha porzyou, tr. « entre la cause et la cause, le lépreux et celui qui n’est pas lépreux, et que tu trouves divergent l’avis des juges qui sont dans tes portes. »
●(1659) SCger 71a. iuge, tr. «barner.» ●131a. barner, tr. «Iuge.» ●(c.1680) NG 63. Dirac er Barner general. ●(1710) IN I 49. ar Barneur souveren. ●293-294. abalamour na dint quet barnerien an eil-re var o hentez. ●361. ur barner injust. ●(1732) GReg 266b. Denonciation, accusation, tr. «accus dirac barneur.» ●700a. Le juge a fait là un passe-droit, tr. «Un dreist-guïr èn deus great ar barneur eno.»
●(1869) FHB 251/330a. Eno, pa zave afer etre eur re bennag, e teuent avechou d'am c'haout evit va lacat da varner etrezho. ●(1891) AGB 5. evelse e vezont er memez amzer tamallerien ha barnerien !
●(1904) DBFV 18a. barnér, barnour, tr. «juge.» ●(1907) AVKA 188. ar barner disleal-ze. ●(1931) GUBI 46. de gavouit Barnour er hanton. ●(1936) PRBD 23. hervez ma wel anezo, a dro vat pe a dro fall, ar barner a ro e varnedigez. ●(1957) CONS 357. ac’hanta, kaer am eus beza ive eur barnour diere, me a lavar, n’ez eo ket gwir kement-se.
(2) Mestr-barner =
●(1905) IVLD 82. mestr-barner Lourd a gemennaz da Vernadett dont dirazhan.
(3) Priseur.
●(1904) DBFV 18a. barnér, barnour, tr. «priseur.»
(4) Personne qui estime les dégats.
●(1904) DBFV 18a. barnér, barnour, tr. «estimateur, d'un dommage (causé par des bestiaux).»
(5) (religion) Mont dirak e varner : mourir.
●(1926) FHAB Here 392. Mont a reas dirag e Varner d'an 13 a viz eost 1826.
- barner-a-beoc'h
- barner-enklaskbarner-enklask
m. Juge d'instruction.
●(1906) BOBL 30 juin 93/3c. ar barner enklask, ar c'homis grefier, an distroer-brezonek.
- barner-Iliz / barner an Ilizbarner-Iliz / barner an Iliz
m. Jugre ecclésiastique.
●(1867) BUE 79. o westlan leveo he garg a varner ann iliz da obero a vadelez.
- barnerezhbarnerezh
m. –ioù Jugement.
●(1913) AVIE xv. gobér er barneréheu bras ha kondañnein d'er marù en torféterion.
- barnet
- barneubarneu
s. Pièce de toile dont on recouvre le bétail en hiver.
●(1919) DBFVsup 6a. barneu (Berric), s., tr. «pièce de toile dont on recouvre le bétail en hiver.»
- barnourbarnour
voir barner
- barobaro
s. = (?).
●(1889) CDB 84. 'N euz groet eut (lire : eur ) pak douz he levrio / 'Toull porz he dad ouz ar baro. (...) Le mot baro, dont le sens est multiple et très vague, a besoin le plus souvent d'être accompagné d'un déterminatif ; aucun chanteur ne m'a traduit ou expliqué d'une façon satisfaisante ce pluriel de bar.
- barodenn
- baron .1baron .1
m. –ed, -où
(1) Baron.
●(1450) Dag 100-101. ha dou Baron da Herry / A d[e]uy. ●(14--) Jer.ms 103. Me amoe garredon Baronou. ●(1499) Ca 18a. Baron. g. idem. ●(1575) M 1911-1912. Neuse ha Roe ha Duc, goude go holl bugat, / baron na cont spontet, vezont net à prêt mat. ●(1580) G 300. han Baronou unvan han flech, tr. «Et les barons en même temps que les pages.»
●(1659) SCger 13a. Baron, tr. «Baron.» ●(c.1680) NG 299. prince na baron. ●1199. er baronnet. ●1286. Prinset ha barronnet. ●(1732) GReg 80b. Baron, qui a un degré de Noblesse au-dessus des simples Gentilshommes & des Châtelains, tr. «Baroun. p. barouned.» ●(1741) RO 938. digemen breman ma baronnet. ●(1744) L'Arm 26b. Baron, tr. «Baron.. nétt. m.» ●(1792) BD 4468. besan bet ympalaer baron pe cabiten, tr. «d'avoit été empereur, baron ou capiten.»
●(1877) BSA 90. Ar baroun de Cazeneuve.
●(1904) DBFV 18a. baron, m. pl. ed tr. «baron.»
(2) Seigneur.
●(1530) Pm 23. he map goar he baron, tr. «son doux fils, son Seigneur.» ●55. hon guir baron, tr. «notre vrai Seigneur.»
- baron .2baron .2
voir beran
- baronelezh
- baronezbaronez
f. –ed Baronne.
●(1464) Cms (d’après DEBm 224). baronnes, baronne. ●(1499) Ca 18a. Barones. g. baronesse. ●(1557) B I 16c. Ha hy itron ha barones.
●(1732) GReg 81a. Baronne, femme de Baron, Dame Damée, tr. «Barounès. p. barounesed.» ●(1744) L'Arm 26b. Baronne, tr. «Baronéss.. ézétt. f.» ●(1792) BD 1367. memeus ar varones, tr. «Même la baronne.»
●(1838-1866) PRO.tj 193. Hi eo (…) baronez ar pillou. ●(1854) GBI I 368. Ar Varones a c'houlenne, tr. «La baronne demandait.»
●(1904) DBFV 18a. baron, m. pl. ed, f. –éz, pl. ed tr. «baronne.»
- baroniezhbaroniezh
f. –où Baronnie.
●(1464) Cms (d’après DEBm 224). baronniez, baronie. ●(1499) Ca 18a. Baroniez. g. baronie.
●(1732) GReg 81a. Baronnie, terre & Seigneurie de Baron, tr. «Barounyaich. p. barounyaichou.» ●(1744) L'Arm 26b. Baronnie, tr. «Barronniah.. heu. m.»
●(1904) DBFV 18a. baroniah, f. pl. ieu tr. «baronnie.» ●(1907) VROJ Even 51. Baroniez Rostrenn a reat anezhi.
- baronigelezh
- barouilh
- barouilhadbarouilhad
m./f. –où Contenu d'un baril.
●(1732) GReg 80b. Plein un baril, tr. «baroüilhad.» ●(1744) L'Arm 26b. Plein un baril, tr. «Barrouillatt.. adeu. m.»
●(1856) VNA 32. un Baril, plein, tr. «ur Varouillad.» ●(1861) BSJ 180. cand barouillad ivl.
●(1904) DBFV 18a. barouilhad, s. pl. eu, tr. «plein un baril.»
- barr .1barr .1
adj.
I. Adj.
A. Attr./Épith. Plein, comble.
●(1659) SCger 27b. comble, tr. «barr.»
●(1867) MGK 42. ed barr an arc'h. ●(1876) BJM 14. ar joa santel oa barr he galon ganti. ●(1880) SAB 101. e volontez eo lacaat priz mad, mont a vraz, pae ker, rei muzul barr, paea founnuz.
●(1904) DBFV 1b. bar, adj., tr. «(mesure) comble.»
B. Attr. sens fig.
(1) Bezañ barr a : plein de, rempli de.
●(18--) SAQ II 176. e kreiz va holl boaniou va c'haloun a zo bar a joa.
(2) Bezañ barr : être à son comble.
●(1865) LZBt Gouere 8. Bar eo ma joausted.
●(1913) AVIE 297. eit ma vou (...) bar me leùiné.
II. Adv.
(1) Lakaat, kargañ barr : remplir à ras bord, combler.
●(1732) GReg 801a. Remplir, combler, tr. «lacqât barr.»
●(1850) MOY 182. Beit soign da garga bâr ar gariguellou.
(2) Leun-barr : tout plein.
●(1906) BOBL 10 février 73/1f. An iliz a ioa leun-barr. ●(1913) AVIE 35. reseùet hun es ol ag er vammen sé lan bar.
- barr .2barr .2
m., adv. & prép.
I. M.
A. concret
(1) Branche.
●(1499) Ca 18a. Barr vide in scourr. ●(1650) Nlou 135. Gant scourgezaou ha barraou Coat «Avec des verges et des barres de bois.»
●(1659) SCger 72b. branche de laurier, tr. «bar lore.» ●101a. rameau, tr. «barr.»
●(1818) HJC 323. ur barre ag er raisinen. ●(1821) SST 73. Nen deint arzé meit deved fariet, barren (lire : barreu) diflosquet. ●(1857) GUG 12. ur bar diflosquet. ●(1849) LLB 22. E cherré, hemb poénien, er freh a zo er bar. ●795-796. Ur fawen (…) / ged hé fenad bareu. ●(1857) GUG 12. ur bar diflosquet. ●(1897) EST 70. P'en da d'en avaleu mileinein ar er bar, tr. «Dès que les pommes ont jauni sur la branche.»
●(1904) DBFV 17b. bar, m. pl. eu, barreu, tr. «branche, surtout grande branche.» ●(1922) EMAR 49. Eur barr fao. ●(1931) GUBI 12. Intron er Vran ar ur bar azéet. ●16. bareu dél. ●(1932) BRTG 69. ur seillad deur ién doh é dreid, ur glogé én é zorn deheu, ur bar buns én é zorn klei é vrelinsein.
(2) Rameau.
●(1530) Pm 19. Pan queffet hep si gabriel / Han barr palm en e dornn dehou, tr. «Quand vous trouverez sans doute Gabriel, / La branche de palmier dans la main droite.» ●37. Han barr palm da leal salut, tr. «Et (portant) la branche de palmier comme loyal salut.»
(3) Grappe (de raisin).
●(1499) Ca 18b. Barr raesin. g. rames de raisin. ●50a. Crapat raesin. g. grape de raisin. ●132a. Marc an resin. g. le marc du raisin.
●(1659) SCger 131a. bar ræsin, tr. «grappe de raisin.»
●(1904) DBFV 17b. bar, m. pl. eu, tr. «grappe (de raisin).»
(4) Sommet, crête, faîte, cime.
●(1499) Ca 18a. Barr an penn. g. la somme de la teste. ●(1633) Nom 15b. Vertex : le sommet de la teste : barr an pen. ●16b. Discrimen capillorum, æquamentum : la creste des cheueux : an barr, pe an equalitè ves an bleu. ●98a. Fastigium, cacumen, vertex : le couppet d'vn arbre : barr an guezen. ●142a. Fastigium, culmen : le feste, coupet d'vn édifice, le frontispice : neïn an ty, an barr ves an ediffiçc. ●230b. Montis iugum, cacumen : le somme ou couppet de la montaigne : barr an menez an pen vhelaff an menez. ●(1650) Nlou 135. A plant an Troat, bet bar an pen, tr. «de la plante du pied jusqu'au sommet de la tête.»
●(1659) SCger 33a. coupeau de montagne, tr. «blinchen pe barr ar menez.» ●131a. bar ar menez, tr. «le haut de la montagne.» ●(1732) GReg 169a. La cime d'une montagne, tr. «Barr ar menez.» ●636a. Le sommet d'une montagne, tr. «Barr ar menez.» ●919b. Le sommet de la tête, tr. «barr ar penn.»
●(1868) KMM 150. var barr menez Calvar. ●(1880) SAB 236. ac e pignas var barr ar menez.
(5) Espèce de mesure, récipient.
●(1923) KNOL 207. ar gazez vihan a zigasas ar barr d'ar gear. Mez deus ar fons oa stag eul louis aour.
(6) E barr e vrud : dans la force de l'âge.
●(1860) BAL 8. Pa vez an dud ive e barr o brud en o amzer gaera. ●(1880) SAB 141. Mervel e barr e vrud.
●(1976) LLMM 175/115. nouspet milion a wazed e barr o brud.
(7) E barr an oad : dans la force de l'âge.
●(1911) BUAZperrot 864. eun den e barr an oad. ●(1922) EMAR 100. Perak e barr va oad ez oun-me bet falc'het ?
(8) C'hoari barr : jouer au volant.
●(1879) ERNsup 148. C’hoari barr, tr. « jouer au volant », Gommenec’h.
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. C'hoari barr, tr. «jouer au volant, Gomenec'h.»
(9) C'hoari ar barr = (?).
●(1849) LLB 1768. Aveid hoari er bar.
(10) Goupillon.
●(1499) Ca 18a. Barr dour binniguet. g. aspergouer.
(11) Barr kelien : émouchoir.
●(1499) Ca 18a. Barr an quelyen. g. esmouchouer.
(12) Rayon.
●(1907) PERS 348. disken a rea varnezhan eur bar sklerijen ouz an env.
(13) E barr an neñv, an oabl : au plus haut des cieux.
●(1869) HTC 20. me ho pennigo hag a lakaio an niver euz an dud a deui euz ho lignez da veza par d'an niver euz ar steret a zo e barr an oabl.
●(1911) BUAZperrot 46. e barr an nenv ar stered a vil vern a lugerne.
(14) Seuil.
●(1889) CDB 84. 'Toull porz he dad ouz ar baro, tr. «à la porte de la cour de son père, contre le seuil1.» 1. Le mot baro, dont le sens est multiple et très vague, a besoin le plus souvent d'être accompagné d'un déterminatif ; aucun chanteur ne m'a traduit ou expliqué d'une façon satisfaisante de pluriel de bar.
B. abstrait
(1) [devant un adj. au comp.] Ur barr : beaucoup plus.
●(1847) BDJ vii. Nhi a skrivo pelhoc’h her ghis-ze hor ïez Breizec, / Hac he graïo dre heno eur bâr mui talvoudec. ●82. hen deveus eur bâr muioc’h a vadelez, tr. (GMB 55) «il a beaucoup plus de bonté.» ●(1879) BMN 272. eur barr, emezhan, presiusoc’h evit an aour ? ●(18--) MIL.ms (d’après BUBR 21/296). eur barr kaeroc’h evit na oa a-raok.
●(1927) FHAB Meurzh 59a. hennez a veze digemeret eur barr gwelloc'h.
(2) Bezañ ur barr en tu all d'ub. : être de beaucoup supérieur à qqn.
●(1870) MBR 142. c'houi a-vad a zo eur barr enn tu all din c'hoaz.
(3) Lakaat war ar barr : renchérir.
●(1964) LLMM 107/421. Mar ne rez ket (Emil an Even eo a oa o lakaat war ar barr c'hoazh), ez aimp da gavout paotred Mari Robin.
(4) Lakaat ar barr da =
●(1883) IMP 1. lacat ar bâr d'am oll encrez. ●18. Da vreur (…) / En deus d'am enkreziou lakaet ar bâr.
(5) Niveau, degré.
●(1862) JKS 369. an eienen-ze a darz bepred dreist he barr. ●(1872) ROU 80a. Parvenu à ce degré, ils ne grandissent plus, tr. «errued betec ar bar-se, ne grescont mui.»
(6) (agriculture) Bezañ barr, mont war ar barr : être au premier rang des batteurs.
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. Beza barr, mont war ar barr, tr. «être le premier batteur, au premier rang de droite ou à gauche ; ceux-ci ouvrent le chemin aux autres qui les suivent, et frappent les premiers sur la tête des épis. Milin» ●(1927) GERI.Ern 39. barrer m. Batteur au fléau qui se trouve à l'extrémité (war ar barr) à droite ou à gauche.
►sens fig. Être au premier rang, sur la brêche.
●(1894) BUZmornic 725. Evarist a veze atao war ar barr o verka ar zoun d'ar re-all evit difenn ar wirionez, tr. (KZVR 75/1914) «Evariste était toujours au premier rang, donnant le ton aux autres défenseurs de la vérité.»
●(1908) FHAB C'hwevrer 35. Atao en e sav, atao var ar bâr evit difenn gwiriou ar feiz. ●(1909) FHAB Eost 230. Peseurt stad a dlient da ober (...) Eus eur beleg en deus redet epad hanter-kant vloas an eskopti var zikour e genvredeur er misionou, atao var ar bâr, hag atao eost puill var e lerc'h.
(7) Kargañ betek (ar) barr : remplir à ras bords.
●(1896) HIS 97. Be oé ino huéh loèr aveit lakat deur de holhein. – «Karget ind get deur sklér,» emé Jésus. Hag ind ou harg betag bar.
●(1907) AVKA 34. Karget a oent beteg ar bar.
(8) (agriculture) Dont en e varr : à maturité.
●(1864) KLV 16. ann ed ne deu ket puilloc'h enn he barr.
(9) =
●(1850) MOY 170. Risca ra ar vech-màn ar bâr eus hor maleur.
(10) temp. E barr : au fort de.
●(1860) BAL 168. e barr an deiz pa vez an eol en e nerz. ●(1868) KMM 246. e barr an anv. ●(1880) SAB 256. E barr an anv e veler roz e mer a lec'h.
(11) Barr an oad : la force de l'âge.
●(1732) GReg 18b. L'âge viril, jusqu'à 50 ans, tr. «barr an oad.»
●(1907) BOBL 02 février 123/1a. Deuz barr an oad e tiskenno (…) var zug ar bez !
►E barr an oad : dans la force de l'âge.
●(1911) BUAZperrot 864. eun den e barr an oad.
(12) =
●(1902) MBKJ 201. dibabet gant Doue enn eur barr a c'hloar.
II. Adv.
A.
(1) Aucunement.
●(1575) M 1848. Hep ma reuilaff barr, tr. «Sans qu'ils me révèrent aucunement.» ●(1650) Nlou 220. Ne chommas barr, en garr, na brech, / Goat vn bannech na dysechas, tr. «il ne resta point en jambe ni bras, / goutte de sang qui ne se dessécha.»
(2) Aucun.
●(1530) J p. 134b. noaz pill hep barr dillat, tr. «absolument nu, qu'on ne lui laisse aucun vêtement.»
B. Loc. adv.
(1) Ur barr : le moindrement.
●(1557) B I 393. Cza, paillardez, deux a llesse / Heb tardaff un barr adarre, tr. «Allons, effrontée, viens-t'en sans pls tarder.» ●(1575) M 1277. Vn barr ne quefflusque, tr. «Ne bougeait d'une ligne.» ●1848. Hep ma reuilaff barr, tr. «Sans qu'ils me révèrent aucunement.»
(2) Diwar-varr : du dessus.
●(1914) LSAV 151. ne welont aneze nemet diwar-var.
(3) Diwar ar barr : (?) par-dessus le marché (?).
●(1923) ADML 126. Hogen breïnadurez ar spered, ha breïnadurez ar galoun, o veza taged ar bed, hag ispisial hor Bro-ni diwar ar barr, a zo abret diskennet d'an traon beteg an dud disterra.
III. Loc. prép. War varr.
(1) Par dessus.
●(1957) AMAH 236. e losten war var e vragou.
(2) E zaoulagad war varr e benn : les yeux exorbités.
●(1926) FHAB Mae 189. A-zav ! eme ar C'hloareg, berr warnan, e zaoulagad war var e benn.
►[form. comb.]
S3m war e varr
●(1889) CDB 74. eunn abid inkarnal / Hag eunn abid satinn da lakât war e var, tr. «un vêtement écarlate, – et un vêtement de satin à mettre dessus.»
P3 war o barr
●(18--) PEN 91/233. Pa dolo e zillat dan douar / e teulfet o re voar o bar.
IV.
(1) Krenañ evel ur barr delioù : voir delioù.
(2) Mont e varr-iliav gant ar c'harv : voir gavr.
- barr .3barr .3
m. –où
(1) Coup (de vent, etc.).
●(1860) BAL 78. ar barrou du a criz (…) ar guall varrou, ar ienien ac ar glao. ●(1869) HTC 52. eur barr-cazarc'h spountuz.
●(1907) PERS 120. eur barr goall amzer.
(2) Rafale.
●(1919) BUBR 10/267. falc'het gant eur barr boulejou.
(3) Accès (d'inquiétude, de maladie, etc.).
●(1847) MDM 115. reiza ar barrou-koler. ●(1866) LZBt Gouere 168. eur bar kolera. ●(1868) FHB 174/141b. Mar digouez eur bâr klenved. ●(1894) BUZmornik 540. pa gouezo adarre eur barr-enkrez bennag var ho spered.
●(1904) BSAB 16. en eur barr kounnar. ●(1906) KANngalon Gwengolo 215. ar barr enkrez a vezo var ho kaloun.
●(1907) PERS 24. e teu koulskoude barrou tristidigez var he galon. ●258. ar zonj-se a lakeaz en he galon, eur barr enkrez.
►absol.
●(1929) MANO 30. e c'hoarezed, pa gemere Mikael e zac'h evit mont d'ar parreziou tosta, a lenve hag a lavare : «Siouaz ! Ar barr en deus kemeret adarre hor breur.» Eur barrad klenved, eur barrad follentez, setu petra a groge en o breur, war a gredent.
(4) Lezel ar barr da dremen : laisser passer la tempête.
●(1894) BUZmornik 312. mes lezel a rea ar barr da dremen hep lavaret ger.
(5) [sans compl.] Accès de colère.
●(1904) BSAB 23. Pa oa tremenet e varr d'ar pried fall-ze, e fonte gand ar vez.
(6) Volée de coup.
●(1557) B I 592. squeit gant barr adarre, tr. «encore une volée de coups.»
- barr .4
- barr .5barr .5
m. cf. par .7 (?)
(1) Champ de grande étendue.
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. Barr m., tr. «champ de grande étendue. B[a]s[se]-C[ornouaille].» ●(1958) BRUD 3/102. (Pouldregad) Un champ, tr. «eur bar.»
●(2005) SEBEJ 210. (Ar Yeuc'h) Quand, dans ce champ, ar barr, qui me paraissait immense (…).
(2) Quartier de paroisse.
●(1982) PBLS 256. (Sant-Servez-Kallag) bar, tr. «Il désigne un quartier de la paroisse.» ●ar bar izelañ, tr. «le quartier d'en bas (ou quartier de Trégonval).»
- barr .6barr .6
m.
(1) (Mauvais) sort, sortilège, maléfice.
●(1732) GReg 877a. Sort, sortilège, tr. «barr.» ●Sa maladie ne vient que de sort, tr. «barr a zo gandhâ.» ●(1738) GGreg 16. ar bar, tr. «le sort, le malefice.»
●(1919) DBFVsup 5b. bar, s., tr. «accès, frayeur, mauvais œil.»
(2) Teurel (ar) barr war ub. : jeter un sort à qqn.
●(1732) GReg 877a. Jeter du sort sur quelqu'un, sur le bétail, tr. «teureul barr var ur re.»
●(1919) DBFVsup 5b. turel bar, tr. «jeter un sort.» ●(1920) FHAB Gwengolo 449. he dije ar sorserez tôlet he barr warnon. ●(1924) SBED 31. Me zou ur sorseréz hag e daula er bar.
(3) Serriñ barr : demeurer hébété.
●(1919) DBFVsup 5b. cherrein bar, tr. «demeurer hébété.»
- barr .7
- barr-amzerbarr-amzer
m. (météorologie) Tempête.
●(1659) SCger 116b. tempeste, tr. «barr amser.»
●(1847) FVR xxi. goude ar barr amzer. ●(1862) JKS 229. ken na vezo tremenet ar barr-amzer. ●(1869) SAG 204. En eun taol, e savaz eur bar-amzer spountuz. ●(1872) FHB 394/231a. eur bar amzer scrijus. ●(1889) ISV 153. Dont a reaz eur barr amzer hag a gasaz al lestr d'ar gouelet.
●(1900) MSJO 172. ar barr-amzer a badas daouzek heur. ●(1907) KANngalon Genver 312. Daoust ha ma'z eo gouez meurbed ar barr amzer e deuz brema an Iliz da dreuzi. ●(1911) BUAZperrot 608. Eur barr-amzer spountus a zavas. ●776. eur bâr-amzer skrijus. ●(1927) GERI.Ern 38. barr-amzer, tr. «orage.» ●(1957) AMAH 244. e venne an doenn savet kant vloaz ’oa mont gant ar fliminfoeltr kerkent ha ma c’hwezhje warni ur barr-amzer hag a dlavfe a boan komz dioutañ.
- barr-arnevbarr-arnev
m. (météorologie) (Un) orage.
●(1847) FVR 294. evit rei d'ann avel ha d'ar barrou-arne, ann amzer d'en em zastum. ●(1862) JKS 109. pa ehan ar bar-arne. ●(1867) MGK 89. Digas avel izel war lerc'h eur barr arne. ●(1877) EKG I 55. e teuaz da darza (...) eur barr-arne euz ar re vrasa. ●(18--) SAQ II 4. Barrou arne spountuz. ●(18--) SAQ II 345. e savaz eur barr arne spountuz.
●(1904) SKRS I 134. e kreiz ar barrou-arne. ●(1905) KANngalon Genver 305. eur bar arne a dostea. ●(1908) PIGO II 171. evel eur barr-arne. ●(1909) BROU 203. (Eusa) bar-arneu, tr. «ondée de pluie d'orage.»
- barr-avelbarr-avel
m.
(1) (météorologie) Coup de vent.
●(14--) N 1109. Dre barr auel collet hel ma guele[t], tr. «Par un coup de vent, j'ai perdu entièrement la vue.»
●(1659) SCger 86a. orage, tr. «barr auel.» ●(1732) GReg 107a. Bouffée, agitation de l'air, & passagere, tr. «barr-avel. p. barrou-avel.» ●222a. Coup de vent, tr. «barr avel. p. barrou avel.»
●(1847) FVR xxi. kaer en devo ar mor hag ar bariou avel dont d'he skei. ●(1857) CBF 89. ar barr-avel a zo bet diziou diveza, tr. «l'orage qui a eu lieu jeudi dernier.»
●(1905) KANngalon Genver 306. eur barr-avel a zavaz. ●(1912) MMKE 31. eur barr-avel.
(2) (pathologie) Coup de vent, panaris. Cf. kendervod.
●(1612) Cnf 24b. dememes eues an ré à coniur Bar auel autramant hanuet quenderuot. tr. (Herve Bihan ; ETCE t. 41 p. 205-208) « ainsi que de ceux qui conjurent un ‘coup de vent’ autrement appelé panaris »
●(1659) SC 105. Petra liuirit-u eus are a laqua, pe a ya da vuiniguen oc'h drouc ar mamou, ar vizcoul, ar barr auèl, ar chancr, al laerès, an aviés, ar roncet, nag eus are a ya da spina, da stanca ar goat, pe da vellaat clênvegeou dre oræsounou ha cæremoniou, ne int quet approuuet gant an Ilis ?
- barr-botoù
- barr-brandonbarr-brandon
m. Bouchon, enseigne de cabaret.
●(1877) EFV 2. pe huélamb ur barr brandon doh un ty, ur merch é penaus é hès tavarn inou.
- barr-dibellerbarr-dibeller
m. Balai pour enlever la balle.
●(1914) KZVr 75 - 09/08/14. Barr-dibeller, tr. «balai pour enlever la balle, Est.»
- barr-dour
- barr-glavbarr-glav
m. Averse.
●(1633) Nom 219b. Nebula : brouée, brouillart, bruine : brouillart, barr glaò.
●(1659) SCger 64b. guilée, tr. «bar glao.» ●86a. ondée, tr. «barr glao.» ●(1732) GReg 674a. Ondée, tr. «Barr glao. p. barrou glao.»
●(1857) CBF 2. Eur bar-glao zo bet, tr. «Il a fait une ondée.»
●(1927) GERI.Ern 38. barr-glao, tr. «averse.» ●(1934) FHAB C'hwevrer 46. warlerc'h eur barr-glao.
- barr-grizilh
- barr-heolbarr-heol
m. barroù-heol Ensoleillée.
●(1732) GReg 779a. Le Soleil raïonnant par intervalles, tr. «Barr héaul. p. barrou héaul.»
- barr-korbell
- barr-korc'hwezhbarr-korc'hwezh
m.
(1) (météorologie) Bourrasque.
●(1944) GWAL 163/166. (Ar Gelveneg) Ur barr-kelvac'h a leverer evit ur barrad-avel, ur fourrad-avel kreñv ha berr, o deus ar besketaerien kaz a zisfiziañs razañ. ●(1971) CSDC 28. eur barr kelva spontus, tr. «une bourrasque épouvantable.» ●(1974) THBI 179. Ar gwez zo hejet gant ar barkelviou. ●(1978) MOFO 30. eur barkelva ! (une bourrasque).
(2) sens fig. =
●(1910) MBJL 153. argaset eus bro o c'havel gant barr-korve ar Revolusion.
- barr-krenañ
- barr-krenn
- barr-laezhbarr-laezh
m. barroù-laezh
(1) Montée de lait dans les mamelles.
●(1933) DIHU 266/293. Bar-leah, s. m., tr. «montée de lait dans les mamelles. plur. barreu-l.»
(2) En he barr-laezh : (vache) en pleine lactation.
●(1872) ROU 85. On dit d'une vache, lorsqu'elle donne le plus de lait, qu'elle est, en e barr leaz.
- barr-livañ
- barr-liver
- barr-mor
- barr-skuber
- barr-skuberez
- barr-skuilhbarr-skuilh
adj. [empl. comme adv.] Plein à déborder.
●(1913) AVIE 87. bar skuill e vou reit d'oh én hou parlen.
- barr-spontbarr-spont
m. Accès de frayeur.
●(1906) KANngalon Meurzh 57. e teuaz eur pennadik eur barr-spount var ene Jozeph.