Recherche 'Par...' : 282 mots trouvés
Page 3 : de parean (101) à parfinfont (150) :- pareañpareañ
v.
I. V. intr.
(1) (en plt d'une plaie) Guérir.
●(1872) ROU 77b. Il faut que la plaie se cicatrise avant de guérir, tr. «ar gouli a rank kiga abars parea.»
(2) (en plt de qqn) Guérir, se rétablir.
●(1732) GReg 477a. Guérir, recouvrer sa santé, tr. «Parea.»
●(1907) PERS 274. n'hellit ket parea. ●286. N'em boa mui kalz a fizianz e pareche. ●(1911) BUAZperrot 55. hag a bouez beza louzaouet e teuas da barea. ●(1928) LEAN 115. Leal ha gwirion oa pa zisklerie e c'hoantae parea. ●(1929) MANO 158. ar paotrig (…) a zislonkas an dour en doa evet hag a bareas.
II. V. tr. d.
(1) (en plt de qqn) Guérir.
●(1732) GReg 477a. Guerir, rendre la santé à quelqu'un, tr. «Parea ur re. pr. pareët.»
●(1846) BAZ 232. e pareas he hostis eus a eun drouc sant. ●(1876) TDE.BF 497b. Parea, v. a., tr. «Guérir, et, par extension, tirer de peine.» ●(1880) SAB 133. betec ma cavent abeg o velet Jesus o parea tud deiz gouel.
●(1906) KANNgwital 40/316. parea ar chatal (...) zo re dano ho c'horf. ●(1912) MMPM 8. parea anezan euz eur c'hlenved ken digenvez.
►absol.
●(1905) IVLD 145. meur a feunteun hag o deuz a bell zo, vertuz da barea euz eur c'hlenved bennag.
(2) (en plt d'une maladie, etc.)
●(1933) OALD 45/215. Da barea ar foerell.
III. V. pron. réfl. En em bareañ.
(1) (en plt des blessures) Guérir.
●(18--) SAQ I 121. ar blounsadur en em bareo.
(2) (en plt de qqn) Guérir, se rétablir.
●(1857) HTB 48. Taolet eta brema pled ervat penoz en em bareas.
- pareañspareañs
m./f. –où Guérison, rétablissement.
●(1859) MMN 11. goulen a raimp e faréans digant Doue.
●(1905) IVLD 100. Ne gredchont nac'h na klenved na pareans Aurelie. ●248. ez eo guir ar bareans. ●(1911) BUAZperrot 815. n'en devoa pareans ebet da c'hedal. ●92. pareansou souezuz. ●(1920) FHAB Gouere 403. ar pareans, mar d'ema da zont, a deuio kalz kentoc'h. ●(1920) AMJV 138. pareansou tud klanv. (…) studia ar bareans-se. ●(1928) BFSA 118. Pareans eun dallez. ●194. Pareans eur vaouez dalc'het gant an diaoul.
- pareapl
- pared .1pared .1
adj. Cuit à l'eau.
●(1499) Ca 108a. Hanter paret. g. demy cuit.
●(1732) GReg 108a. Du bouilli, viande bouilli, tr. «qycq pared.» ●240a. Cuit, ite, tr. «pared.»
●(1849) LLB 805. kesten pared. ●(1897) EST 85. kaijet ged gran poret, tr. «avec un mélange de grains cuit.».
●(1919) DBFVsup 57a. poret, paret, adj., tr. «cuit à l'eau. V. poredein.»
- pared .2
- paredadparedad
m. Nourriture pour bestiaux à base de panais et de son ou farine.
●(1996) VEXE 200. Dans une caisse en bois, suffisament longue pour que deux bêtes puissent y manger, et profonde d'une trentaine de centimètres, on coupe les panais en tranches (…). On ajoutre de la farine et du son, et on arrose le tout avec de l'eau bouillie. Ce mélange appelé «paredod», cuit à l'eau, dégage une bonne odeur, et est très apprécié des vaches et des chevaux.
- paredetparedet
adj.
(1) Cuit à l'eau.
●(c.1500) Cb 72a. g. eaue ou en cuyt le poisson b. dour mazeo paredet an pesquet.
●(1732) GReg 108a. Du bouilli, viande bouilli, tr. «qycq paredet.»
●(1871) FHB 311/395b. Bara ha louzeier paredet en dour. ●(1876) TDE.BF 497b. Paredet, adj., tr. «Cuit dans l'eau.»
(2) =
●(1907) FHAB Here 241. Meneziou (...) moal o fennou a zo paredet an douar varnho hag endro dezho.
- paredigezh .1
- paredigezh .2
- paredigezh .3paredigezh .3
f. Cuisson.
●(1732) GReg 240a. Cuisson, action de cuire, tr. «parediguez.» ●251a. Decoction, tr. «parediguez lousou.»
- parediñparediñ
v. tr. d.
(1) Brûler.
●(1907) AVKA 163. rei urz ma tiskenno tân an env warn-he d'ho faradi ! ●(1920) KZVr 368 - 21/03/20. paradi, tr. «griller, brûler.» ●paradet em eus ma dorn.
(2) Cuire à l'eau.
●(1499) Ca 153a. Parediff. g. cuyre. in poazat vide.
●(1659) SCger 35b. cuire en l'eau, tr. «paredi en dour.» ●162b. paredi, tr. «bouillir.» ●(1732) GReg 108a. Faire bouillir, ou cuire dans l'eau, de la viande, ou du poisson, tr. «paredi. pr. paredet. (Van. paredein.) Treg. Parediñ.» ●239b. Cuire dans l'eau, tr. «paredi. pr. paredet.» ●(1752) BS 148. lousou pe grisiou paradet en dour gant un tamic bleud.
●(1876) TDE.BF 497b. Paredi, v. a., tr. «Cuire à l'eau, faire cuire à l'eau.» ●(1890) MOA 196b. Cuire, ou faire cuire à l'eau, tr. «paredi (C[ornouaille]).» ●(18--) SAQ I 431. griziou paredet en dour.
●(1907) VBFV.bf 58a. paradein, paredein, v. a., tr. «cuire à l'eau (châtaignes, grains…).»
(3) Cuire, préparer.
●(1907) KANngalon Ebrel 364. ar vestrez ti (...) a bared, da bemdez, prejou an tiad tud. ●(1917) KZVr 219 - 13/05/17. Paredi, en Bas-Léon, cuire, synonyme de poaza en Haut-Léon, Loeiz ar Floc'h.
(4) =
●(1905) KANngalon Mae 401. red e d'eomp mont da glask an nerz e leac'h m'her c'haver, e leac'h ma'z eo paredet evidomp. ●(1906) KANngalon Here 234. an Tad santel en deuz eveseat ha gellet e vije paredi ar c'honsortiajou-ze ervez reolennou an Iliz.
- pareer
- pareer-skudelloùpareer-skudelloù
m. Raccommodeur de poteries.
●(1985) LIMO 05 avril. «En dén-sé e zo gwisket èl ur Pa-éour chuleu». Deléet e vehé bet dom distag : paréour skudelleu. Mes ne houiem ket !
- pareet
- pareilhamant
- pareilhon
- pareilhonezpareilhonez
f. Élément d'une paire.
●(1977) PBDZ 162. (Douarnenez) parilhonez, tr. «élément d'une paire.»
- parejparej
f. (habillement) =
●(1952) LLMM 34/47. (Douarnenez) Parej gg. ar c'huchad dantelezh a veze gant merc'hed Douarnenez war o bruched. (eus Barêges.).
- parelezh
- parentez
- parer .1
- parer .2
- parer .3parer .3
m. –ion Décorateur.
●(1732) GReg 251b. Decorateur, homme de desseins pour les spectacles, théâtres, &c., tr. «parer. p. paréryen. parour. p. yen.»
- parerezparerez
f. Kontell barerez : couteau pour parer.
●(1499) Ca 45b. Contell pareres. g. instrument a purgier cuyr.
- parerezhparerezh
m. Frai.
●(1744) L'Arm 165a. Fraye, tems de la génération du poisson, tr. «Parereah er pissquétt.» ●446a. Le poisson est mollasse au tems de la fraye, tr. «Er pisquétt a zou boug durand er parereah.»
- pares
- paresiñ
- paresusparesus
adj. Paresseux.
●(c.1718) CHal.ms i. caignart, tr. «feneant, lurus, paressus.» ●(1767) ISpour 65. er-ré lache ha paressuss. ●(17--) VO 150. ne vou quet eid er-ré paressus.
●(1838) OVD 280. en Israélitèd paressus. ●(1855) BDE 822. el léannézèd paressus. ●(1856) VNA 172. parce qu'ils sont paresseux, tr. «rac m'en dint paressus.» ●(1879) GDI 127. en tadeu ha mameu paressus péré ne vennant quet labourat de zifraiein ou fameil ha de bourvæein dehi en necessær.
- paresuziñ
- paret
- parevparev
adj.
(1) Fini.
●(1831) RDU 202. Goudé ma vou parihue en oræsoneu-zé.
(2) Usé.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 141. ur sæ parrihue.
●(1906) HIVL 59. un nebed kadoérieu pariù, ur goh taul.
(3) Parev groñs : à l'agonie.
●(1902) LZBg Meurzh 68. ur verh a bearzek vlé pariù grons, é laret get ur min-hoarh : «É han d'er baraouiz.»
(4) Bout parev : en être fini de.
●(1876) TIM 215. En diaul, é huélèt é oé parrihue é væstroni mar behé bet deit lézen Jésus-Chrouist de ben a houni er bed-men.
●(1905) IMJK 63 (?))">IMJK 59. Kent pèl é vou pariù genoh.
(5) Bout parev : être absent.
●(1905) IMJK 63 (?))">IMJK 264. deit é en amzér (...) ma teli hou servitour bout pariù a zianvéz un herrad amzér.
- parezparez
f. –ed
(1) Femelle.
●(1732) GReg 686a. Pair, parlant des oiseaux qui s'aparient, &c., tr. «Par. (parlant de la femelle. parès.»
●(1849) LLB 770. Ha é oh é hober kanveu d'où kaih parez. ●(1876) TDE.BF 497b. Parez, s. f., tr. «Femelle d'oiseau.»
●(1928) FHAB Genver (couv. 4). Poudre Africaine Moreul, louzou da lakaat ar parezed da c'houlenn par.
(2) par ext. Second élément d'un paire.
●(1790) MG 334. dihue-lor parès.
●(1923) KNOL 291. er penn all d'ar park e kavas eur votez all. (...) houn-ma eo parez eben a zo duze !
- parezet
- parezonparezon
m./f. État, situation, position.
●(1970) BAHE 65/3. en ur parezon trist emañ. ●(1972) BAHE 75/37. ur barezon drist evit ur c'hi-labour evel ma oa-eñ... ●(1974) BAHE 80/29a. Ma welfec’h e peseurt parezon emaint : tout int klañv ha boued dister dezho, kaer o deus an amezeien bezañ mat evito. ●(1977) LLMM 182/200. Soñjit e petore parezon e lakait ac'hanon. ●(1980) VLTH 26. N'omp ket erru evelato er barezon-se !
- parfedigezh
- parfediñ
- parfesion
- parfetparfet
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqc.)
(1) Parfait.
●(1499) Ca 153a. Parfet. g. idem. ●(1557) B I 100. Dre nep ampris (…) ne guilis quet / He quen parfet, tr. «je n'ai point connu (…) en aucune façon, aussi parfait à voir.» ●(1575) M 2794. An yoaou parfet hac etabl, tr. «Les joies parfaites et célestes.»
●(1659) SCger 88b. parfait, tr. «parfait.»
(2) (cuisine ; en plt de chair) Ferme.
●(1977) PBDZ 220. (Douarnenez) parfet, tr. «(chair) ferme.»
(3) Ferme, stable.
●(1732) GReg 16b. Affermir, rendre ferme, tr. «rênta Parfedt.» ●405a. Ferme, qui tient bien, difficile à ébranler, tr. «parfedt.» ●Cette table est ferme, elle ne branle point, tr. «parfedt eo an daul-mañ.» ●(1744) L'Arm 155a. Ferme, tr. «Parfaitt.»
(4) (astronomie ; en plt d'une étoile) Fixe.
●(1732) GReg 375a. Etoiles fixes, tr. «Stered parfed.» ●(1744) L'Arm 144a-b. Etoile (...) Fixe, tr. «Stireén-parfæt.»
●(1838) OVD 108. Haval guet-n-emb, é huélet er stir-rid, é mant hilleih brassoh eit er stir parfæt. ●(1876) TIM 50. er stirèd péré e zou hanhuet parfæt, rac ne ziblaçant quet èl er stirèd-rid.
B. (en plt de qqn)
(1) An oad parfet =
●(1575) M 1155-1156. Da den en oat parfet, ne soufyt quet seder, / Euyt dellit Ioa prop, cessaff á drouc ober, tr. «A l'homme à l'âge de raison il ne suffit pas sûrement, / Pour mériter le bonheur parfait, de cesser de mal faire.»
●(1732) GReg 18b. L'âge viril, jusqu'à 50 ans, tr. «An oad parfet.»
(2) Constant.
●(1732) GReg 201b. Constant, qui a l'esprit ferme & inebranlable, tr. «parfed.»
(3) Flegmatique.
●(1732) GReg 418b. Flegmatique, un homme froid, tranquille, qui ne s'emeut de rien, tr. «parfedd.»
(4) Grave, recueilli, sérieux.
●(1732) GReg 861a. Serieux, euse, grave, posé, tr. «parfedt.» ●(1752) BS 566. En amser ma edo c'hoas crouadur (...) e ree pep-tra gant un ær poset ha parfet, evel pa vise bet un den diasez.
II. Adv.
A. Adv.
(1) Sérieusement.
●(c.1680) NG 451-452. pe songehem, / Parfait en hon halon, / En tourmanteu.
●(1925) DLFI n° 6/2c. Eure goaz seulamant a jome parfet en e blas.
(2) Parfaitement.
●(1530) Pm 237. Hep goap apret parfet detal, tr. «Sans moquerie, tôt, parfaitement, exactement.» ●(1575) M 291-292. An maru na laca sy, eo so conclusion, / Da enorou an bet, parfet ha quarredon, tr. «C'est la mort, n'en doute pas, qui est la conclusion / Des honneurs du monde, pafaitement, et leur récompense.»
●(17--) EN 367. a boay ma voaimb bian, en em geremp parfed, tr. «depuis que nous étions petits, nous nous aimions parfaitement.»
B. Loc. adv. A-barfet.
(1) Sérieusement.
●(1790) Ismar 382. chongeal a barfæt.
●(1838) OVD 62. chongeal a barfæt é brastet infini en Eutru Doué. ●(1861) JEI 296. Chonget a barfæt pihue-é en hani e hùélet cousquet dirac oh.
(2) Parfaitement, à la perfection.
●(1787) BI 24. hanaüein a-barfæt er santeleah. ●43. hi ë pratiquai à barfæt enn ol vertuyeu.
●(1861) BELeu 82. me Mab (…) em har a barfæt. (…) a p'en d'oh eurus a barfæt. ●(1883) IMP 34. Me voar an ardremez eus ar c'hoad-mâ parfet.
- parfetaatparfetaat
v.
I. V. tr. d.
A. concret Rendre plus ferme.
●(1732) GReg 16b. Affermir, rendre plus ferme, tr. «Parfetaat. pr. parfeteët.»
B. abstrait
(1) (en plt de qqn) Rendre meilleur.
●(1847) MDM 85. ann ilizou ho deveus parfetaet muioc'h a dud eget an holl draou all. ●87. ar guella moïen da barfetaat an dud. ●(1857) LVH 101. Parfætteit mé, ô Doué a Israel, tr. «Confirma me, Domine Deus Israel.»
(2) Perfectionner.
●(1659) SCger 91a. perfectionner, tr. «parfetaat.» ●(1732) GReg 713a. Perfectionner, rendre plus parfait, rendre meilleur, tr. «parfetaat. p. parfeteët.»
●(1870) FHB 278/133a. parfetaat santelez ar Menac'h.
●(1904) SKRS I 168. rei sikour d'ar re all da barfetât ho buez. ●(1911) SKRS II 208. parfetât grass ar Vadiziant.
II. V. intr. Se perfectionner, devenir meilleur.
●(1732) GReg 694a. Devenir parfait, tr. «Parfedtaat. p. parfeteet.» ●713a. Perfectionner, devenir meilleur, tr. «parfetaat. p. parfeteët.»
●(18--) SBI II 4. C'hui, ma mamm, 'zo erru en oad, / Hac a zo poent d'ac'h parfetad, tr. «Vous, ma mère, vous êtes avancée en âge, / Et il est temps que vous vous amendiez.»
III. V. pron. réfl. En em barfetaat : se perfectionner.
●(1847) MDM 31. ac'hano ho defe muioc'h a c'houand da en em barfetaad.
- parfetadurparfetadur
m. recueillement.
●(1931) VALL 632a. Recueillement, action de se recueillir, tr. «parfetadur m.»
- parfetamant
- parfetedparfeted
f. & adv.
I. F.
(1) Fermeté.
●(1732) GReg 405b. Fermeté, solidité, dureté, tr. «parfededd.»
(2) Perfection.
●(1732) GReg 713a. Perfection, parachevement d'un ouvrage, tr. «ar barfededd eus a un ouvraich bennac.» ●Perfection, le dernier degré de bonté, tr. «Parfededd.»
●(1911) SKRS II 130. Marc'harit an Nobletz (…) a roaz en he buez skoueriou dispar a barfeted kristen. ●153. Doue, e'n eur groui an Elez, hen doa guisket dezho eur vantel a zantelez hag a barfeted.
(3) Sérieux, sériosité, gravité.
●(1732) GReg 861a-b. le serieux d'une personne d'une personne, air grave, air sage & severe, tr. «parfeded.» ●861b. Seriosité, tr. «Parfededd.»
(4) Tranquillité.
●(1732) GReg 934a. Tranquilement, tr. «gad parfededd.» ●Tranquilité, tr. «Parfededd.»
(5) État de recueillement.
●(1931) VALL 632a. état de recueillement, tr. «parfeted f.»
II. Adv. A-barfeted.
(1) Pour de bon, à dessein, exprès, délibérément.
●(1732) GReg 102b. Tout de bon, sans feinte, tr. «a-barfeded.» ●261a. De propos deliberé, tr. «a-barfeded.» ●365b. A bon escient, serieusement, à dessein, tout de bon, tr. «a barfeded.»
(2) Sérieusement.
●(1732) GReg 819b. Rêver à quelque chose ; y penser fortement, tr. «Songeall a-barfededd èn un dra-bennac.» ●861b. Serieusement, tr. «A-barfededd.» ●(1752) BS 727. e sonchsont a barfetet da guemer ar moyennou da executi o dessin. ●752. songeal a barfetet en e silvidiguez.
●(1834) SIM 263. en un oad e pehini ne sònjer qet a barfetet.
●(1913) KZVr 25 - 24/08/13. A-barfeted, tr. «sérieusement.»
- parfetegezh
- parfetiri
- parfetizparfetiz
f./m.
(1) (en plt de qqn) Gravité, sérieux, recueillement.
●(1728) Resurrection 2906. Euit ho parffetis. ●(1752) BS 627. o velet e speret, e barfetis. ●(1783) BV 204-205. pa uelan dre ho soain ha dre ho parfetis / pep den enn e deuer ha cous ma ennorin.
●(1868) KMM 223. Souezi a ree un den, o velet ken brao earedigez, kement a barfetis, tud ken difazi, ken direbech. ●(1870) FHB 279/139b. ne gredan ket em befe guelet c'hoas kement a barfetiz en eun den ker iaouank. ●(1872) ROU 87b. Gravité, tr. «Parfetis.»
●(1931) VALL 632a. état de recueillement, tr. «parfetiz f.» .●(1970) BRUD 35-36/146. Evid Jakez Riou, an noz a zo mare ar parfetiz, ar preder, an eveziadennou didouellet diwar-benn tonkadur mabden.
(2) (en plt de qqc.) Mirout e barfetiz : garder sa fermeté
●(1910) MBJL 191. Hon foltredo [grêt gant amann] a zo bet kavet an tu d'o delc'hen yen-sklas : setu perak e viront o farfetiz.
- parfilañparfilañ
v. impers. Ken a barfil : tant que faire se peut.
●(1920) FHAB C'hwevrer 247. hag a welas houman o vourra ken a barfile he fri a vutun. ●(1924) NFLO. pouvoir. tant qu'il pouvait, tr. «ken na barvile.»
- parfilet
- parfinparfin
voir peurfin .2
- parfinfoeltrparfinfoeltr
m. Foudre.
●(1732) GReg 137b. Carreau de foudre, tr. «ar parfin-foeltr.» ●428a. Foudre, tonnerre accompagné de fracas, tr. «parfinfoëltr.»
- parfinfontparfinfont
m. Fin fond.
●(1732) GReg 759a. Lucifer fut précipité jusqu'au plus profond de l'enfer, tr. «Lucifer a yoa stlappet gand Douë eus a lein an evou, ebarz èr parfinfond eus an ifern.»