Recherche 'gwal...' : 267 mots trouvés
Page 3 : de gwallavarout-gwallavaret (101) à gwallek (150) :- gwallavarout / gwallavaret
- gwallavelgwallavel
m.
(1) Sort.
●(1732) GReg 594a. Maladie causée par malefice, tr. «goall avel.» ●595a. Malefice, sortilege, tr. «goall-avell.» ●877a. Sort, sortilège, tr. «goall-avel.»
●(1825) EAM 480. nos villageois donnent à cette fascination le nom de goal avel (mauvais vent). ●(1840) EBB 20. goual avèl, tr. « mauvais vent (…) maléfices (…) mauvais sorts »
●(1908) NIKO 45. (Tangi) Ur goal-aùél benak en des, laret vehé / Diséhet had er fréh, én érui hag ér gué. (Ardeven) Dam, pen des ur sorsér ér vro, tr. «(Tangi) Quelque brouillard mauvais a brûlé, dirait-on – les germes des fruits – dans nos sillons et dans nos arbres. (Ardeven) Dame ! quand il y a un sorcier dans le pays.» ●(1927) GERI.Ern 31. gwall avel, tr. «mauvais sort, maléfice.»
(2) Reiñ gwallavel da ub. : jeter un sort à qqn.
●(1732) GReg 877a. Jeter du sort sur quelqu'un, sur le bétail, tr. «rei goall-avel da ur re.» ●Sa maladie ne vient que de sort, tr. «goall-avel èn deus bet.»
(3) Teurel ar gwallavel àr ub. : jeter le maléfice sur qqn.
●(1929) DIHU 211/196. Laret e zo bet anehi éh oè ur busuneréz pé ataù é taulè er goal aùél ar en dud.
(4) Bountañ ar gwallavel gant ub. : jeter le maléfice sur qqn.
●(1929) DIHU 211/199. Hi é, nitra suroh e lar er bobl, en des boutet er goal aùél get er geih tud-sé.
(5) Serriñ ar gwallavel : prendre peur.
●(1904) DBFV 37a. chèr er goal aùel, v. a. tr. «prendre peur.»
- gwallavelergwallaveler
m. –ion Maléficiant, maléficier.
●(1929) DIHU 211/198. ha bout e oè ur goalaùélour benak é hoari en dal de di er berson ?
- gwallavelerezgwallavelerez
f. –ed Maléficiante.
●(1929) DIHU 215/272. Ur goalaùéleréz e oè revé tud Guern ha Bubri.
- gwallaveliñgwallaveliñ
v. tr. d. Maléficier.
- gwallaviusgwallavius
adj. Très envieux, jaloux.
●(1868) KMM 192. voall-aviuz, lipouzez, netra nemet tout dezi e-unan.
- gwallazgwallaz
= (?).
●(1922) BUBR 17/134. ar gaou bras bet great ouz hon azen / A rayo d'ar gwallaz c'houezi war ar c'hlazen.
- gwallbaeañgwallbaeañ
v. intr. Expier.
●(1880) SAB 222. Ia, da rei da anaout e ranc goall-baea evit ar pec'hejou.
- gwallbarlantiñ
- gwallbec'hedgwallbec'hed
m. –où (religion) Gros péché.
●(17--) ST 348. Me a ouie erfad e ree gwall-bec'hejou, tr. «Je savais parfaitement qu'elle comettait de grands péchés.»
- gwallbedenngwallbedenn
f. –où Imprécation.
●(1710) IN I 2. dal leoudouet ha dar goal bedennou. ●(c.1718) CHal.ms ii. Imprecation, tr. «goal beden.» ●malediction, tr. « Idem, maloeh, drouc peden goal beden.» ●(1732) GReg 519b. Imprécation, souhait qu'on fait contre quelqu'un, afin qu'il lui arrive quelque mal, tr. «goallbedenn. p. goalledennou.» ●(1790) MG 105. er goal-bedenneu ar-n'amb hun hunan hac ar re ré-ral. ●106. laret goal-bedenneu.
●(1857) LVH 342. M'anemisèd e hré goal-bedenneu ar-n-an. ●(1879) GDI 72. Un douïadel e hrér guet goal-beden d'assurein un dra péhani n'en dé quet gùir. ●93. Er goal beden e gonsist é tesirein droug d'un dra crouéet.
●(1911) SKRS II 125. goal bedennou a rejont da heul. ●(1921) PGAZ 56. ar goall bedennou, ar jarneou, ar sakreou.
- gwallbediñgwallbediñ
v.
(1) V. intr. Proférer des imprécations.
●(1744) L'Arm 210a. Jurer, proferer des execrations, tr. «Goal-bédein.»
(2) V. tr. i. Gwallbediñ gant ub. =
●(1732) GReg 519b. Faire des imprécations contre quelqu'un, tr. «Van[netois] goalbedeiñ gued ur re.»
●(1829) CNG 140. Ne oal-bedet jamæs guet-ai [el lonnet].
- gwallbezhgwallbezh
m. Mauvaise personne.
●(1744) L'Arm 227a. Malin, Maligne, tr. «Goal-béh.» ●(1790) MG 194. ur goal-béh èl-ce. ●225. deit veheoh bet de vout ur goal-béh.
●(1876) TDE.BF 259b. Gwall-bez, s. m., tr. «Mauvais garnement, polisson.» ●(1889) ISV 302. eur goal bez oun bet en da genver.
●(1926) FHAB Meurzh 102. Hogen eur wreg a oa gantan / Hag hi gwall-bez, hanvet Keban.
- gwallblanedenn
- gwallbleggwallbleg
m. –où Mauvais pli, mauvaise habitude.
●(1732) GReg 731a. Prendre un mauvais pli, tr. «Qemeret ur goall blecg.»
- gwallbrenañgwallbrenañ
v. tr. d. Suracheter.
●(1890) MOA 167a. Acheter trop cher (suracheter), tr. «goall-brena.»
- gwallc'hergwallc'her
m. –ioù Méchante parole.
●(1923) SKET I 28. Pep gwall-ober, pep gwall-c'her, pep gwall-venoz.
- gwallc'hiz
- gwallc'hloazañgwallc'hloazañ
v. tr. d. Blesser gravement.
●(1929) FHAB Du 425. ar marc'heg her gwallc'hlazas hen hag e wreg. ●432. e varc'h Mourmouz a rinklas hag her gwallc'hlazas.
- gwallc'hoant
- gwallc'hoantaat
- gwallc'hoantadenngwallc'hoantadenn
f. –où Convoitise.
●(1925) VINV 75. Er burted e zou ur vertu hag hun doug de feahein goal hoantadenneu er horv.
- gwallc'hoantegezh
- gwallc'hoantek
- gwallc'hras
- gwallc'hwezhgwallc'hwezh
f. Mauvaise odeur.
●(1633) Nom 246b. Mephitis : puanteur des eaux ensoulfrées : an drouc, chuez (lire : drouc chuez) pe gouall chuez an dour souffret, an dour fleryus. ●263a. Oræna : la puanteur du nez : an goual chuez ves an fry.
●(c.1718) CHal.ms iii. puant, tr. «blaser flerius, er peh a endès ur goal vlas, goal hüés.»
- gwallchañsgwallchañs
f.
(1) Malchance.
●(c.1718) CHal.ms ii. guignon, tr. «malhur goal chanç goal fortun'.» ●malencontre, tr. «goal, drouc chans' goal ancontr'.»
●(1732) GReg 10b. Cette maison est une pierre d'achoppement pour lui, tr. «an ty-ze a zoug peurvuyâ goallchançz deza.» ●426b. Mauvaise fortune, revers de fortune, tr. «Goall chançz.» ●594b. Mal-avanture, rencontre fâcheuse par hazard, tr. «goall-chançz.» ●(17--) ST 360. d'am lemel a wall-chanz, tr. «me retirer de mon malheur.»
●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 40. hemb en disterran goal chanche. ●(1862) BSH 31. Ma miret ous goal chançz. ●(1868) KMM 4. pebez goall chans !
●(1908) PIGO II 1-2. kwit a glenved nag a wall-chans.
(2) Dre wallchañs : par malchance.
●(1825) COSp 73. Mar ver obliget dré hoal-chanche d'en devout affær doh er sorte tut-zé. ●(1839) BESquil 385. Mar en dès digouéhet guet-n-oh, dré hoal chanche, un dén èl-cé.
●(1905) BOBL 19 août 48/3b. koueet dre wallchanz en punz ar vilajen.
- gwallchañset
- gwallchañsus
- gwallchoazgwallchoaz
v. tr. d. Mal choisir.
●(1792) BD 5164. eur portret goel choaset dious e originel, tr. «un portrait maladroitement tiréé de son original.»
- gwalldamallergwalldamaller
m. –ein Calomniateur.
●(17--) ST 346. Ar bed-ma a zo leun a wall-damallerien, tr. «Le monde est plein de calomniateurs.»
- gwalldaolgwalldaol
m. –ioù
(1) Mauvais coup.
●(1831) RDU 56. violêdet guet er goal dauleu.
●(1958) BAHE 16/20. Evit ar re a rank gouzañv poanioù ha gwalldaolioù. ●(1963) LLMM 99/268. peogwir e krede ne oa ar gwall-daol nemet un dro-bleg ijinet ha reizhet gant pennoù bras ar polis.
(2) Accident.
●(1849) LLB 562. kent mé oeh ur goal daul.
●(1906) HIVL 159. Er goal daul-zé arriùet get Gargam en des ean lakeit én ur stad truhek bras. ●(1907) BSPD I 146. eun ou doé ne vezé bet arriù ur goal-daul benak get hon. ●(1922) EOVD 167. dré er goal-dauleu e arriù ker stank ér vuhé-men.
- gwalldapout
- gwalldechgwalldech
m. –où
(1) Mauvais penchant, mauvaise habitude, défaut.
●(1732) GReg 228a. Mauvaise coûtume, mauvaise habitude, tr. «goal dech. p. goal dechou.» ●731a. Prendre un mauvais pli, tr. «Qemeret ur goall dech.» ●958a. Vice, habitude vicieuse, tr. «goall dech. p. goall dechou.» ●(1790) PEdenneu 72. obér brizel (…) d'er hiq ha d'é oal-daicheu. ●(17--) TE 370. guet ou goal-deicheu.
●(1838) OVD 53. a zivout hur goal-daicheu. ●(1857) HTB 66. pe dre wall dech. ●190. trec'hi eur gwall dech. ●(1861) BELeu 95. combattal hou coal-daicheu. ●(1852) MML 115. a dilesje he voal decho. ●(18--) SAQ II 195. hor c'haloun gant he gwall dechou.
●(1910) EGBT 163a. gwalldech, tr. «m. pl. o, mauvais penchant, défaut.» ●(1911) BUAZperrot 597. eur c'hovesour a gredo diskouez d'it da wall-dechou. ●(1919) BSUF 21. Doué e gasti er hoal-gonzerion én ur lezel de fardein arnehé er goal-dècheu e demalant d'où nésan.
(2) Kaout ur gwalldech da : avoir un mauvais penchant pour.
●(1856) GRD 56. hag ar er goal deiche e hoès d'en orgueuil-é ?
- gwalldechet
- gwalldeñvalaatgwalldeñvalaat
v. intr. S'assombrir.
●(1877) FHB (3e série) 34/272a. evel ma commanse gouall denvalaat e c'houezaz eur c'houlaouen roussin hag he ouaskellaz er voger.
- gwalldeodgwalldeod
m. –où Mauvaise langue.
●(1846) DGG 462. dont a ra ar goal deaud a ben da zua o brud-vâd. ●(1847) BDJ 244. an droug-prezegher, ar gwal déhod milighet. ●(1860) BAL 212. re vuan da gredi ar guall deodou.
●(1933) MMPA 100. Ne ver ket evit niveri an droug graet ebarz ar bed gant ar gwall-deodou.
- gwalldeodadgwalldeodad
m. –où (Une) médisance.
●(1732) GReg 281a. Détraction, médisance, tr. «goall-déaudad. p. goall-déaudadou.»
●(1846) DGG 391. gant he goal-deodadou. ●(18--) SAQ II 194. Gwall deodadou, heskinerez a baker.
●(1907) BOBL 16 novembre 164/2c. lavaret eur gwall-deodad. ●(1912) MMPM 119. ar gwall deodajou a ziskwez ez euz eun dra bennak a ziskompez en diabarz.
- gwalldreiñgwalldreiñ
v. intr. Gwalldreiñ gant ub. : suivre les mauvaises suggestions de qqn.
●(1890) MOA 160a. Céder aux suggestions de Satan, tr. «goall-drei gant Satan.»
- gwalldretamant
- gwalldretiñgwalldretiñ
v.
(1) V. tr. d. Maltraiter.
●(c.1680) NG 1709-1710. En Vzeuion infam / Biscoueh ne discuizehant / Ner gouall traittou ha scouign. ●(1688) DOctrinal 140/10. Adiu eta, adiu, va tat. / Mont à ra d'an tan gant hunat, / En Infern é vizin cernet, / Bemdez, bemnos, da veza losquet, / An drouc-speret am goall tretto, / Quicq ha croc'hen em dispenno. ●(1728) Resurrection 2920. Goude e voel tretin. ●(1732) GReg 597a. Maltraiter, tr. «goall-dreti. pr. goalldretet.» ●(1744) L'Arm 227b. Mal-traiter, tr. «Goal-drættein.» ●(1790) MG 137. ou goal-drætét [hou pugalé]. ●(1790) MG 401. ha bermen me ouair sur ne fehèn quet bout goal-drætét mui eit ne véritan.
●(1825) COSp 167. de oal-dretein hun horf. ●(1834) SIM 21. ar re a oüal-drêt an anevalet. ●146-147. da voal-drêti an anevaled. ●(1846) BAZ 331. e voa gouscoude rebutet, casseet ha goal-dretet bras gant he vam. ●(1857) HTB 211. pidi evit an hini hen gwall dret.
●(1904) LZBg Genver 4. en hugenauded hé goaldret er muian rah. ●(1907) VBFV.bf 25b. goal-dretein, v. a., tr. «malmener, maltraiter.»
(2) V. pron. réci. En em walldretiñ : se maltraiter.
●(1846) DGG 287. non pas en em zecrial, nac en em voal-dreti.
- gwalldrogwalldro
f./m. –ioù Mésaventure, malencontre.
●(1860) BAL 4. ac e vezer buan d'en em laouenaat pa zigouez ur goall-dro bennac. ●(1872) ROU 72a. Accident, tr. «Goall-dro.» ●(1873) FHB 463/366b. o devoa aoun na vije c'hoarvezet eur wall dro bennak gant-han. ●(1876) TDE.BF 259b. Gwall-dro, s. m., tr. «Accident, mésaventure.»
●(1921) PGAZ 24. Va merc'h, gouzout a rit ar goalldro a zo bet en em gavet gant Anna. ●(1922) FHAB Du 333. henman en divije sur a walc'h bet eur gwall-dro.
- gwalldroet
- gwalldugwalldu
m. adj. & adv.
I. M. Envers.
●(c.1718) CHal.ms i. cela est a L'enuers, tr. «endrasé a so a du ar enep, ar er goal tu.»
●(1907) VBFV.fb 37b. envers, tr. «goal du.»
II. Adj. Avel gwalldu : vent défavorable.
●(1939) KOLM 80. éh oent dalhet, get en aùél goal du, doh aodeu Lorn.
III. Adv. A-walldu.
(1) Kemer udb. a-walldu : prendre qqc. à rebours.
●(c.1718) CHal.ms iii. Ie l'auois dit a bonne Intention, mais uous L'a ués pris a rebours, a Contresens, tr. «laret emboüe endrasé guet Intantion vat, maes hui hoües er c'hemeret es en tu ar enep, a drest, a viés a oal du.»
(2) Dont a-walldu =
●(1825) COSp 42. Dréno é uéler splan penaus é intantion nen dé quet eane, hac é té a oal du.
(3) (en plt du vent) C'hwezhañ a-walldu : être défavorable.
●(1939) KOLM 80. en aùél e huéhè a oal du.
- gwalleggwalleg
m. Personne négligente.
●(1869) FHB 242/264a. Envel a reomp an didalvez goalleg, eur goalleg.
- gwallegañ
- gwallegezhgwallegezh
f. –ioù
(1) Négligence, faute.
●(1499) Ca 144a. g. negligence. b. goalleguez.
●(1732) GReg 401a. Faute volontaire & coupable, tr. «goalléguez.» ●(1732) GReg 593b. Mal, faute, crime, tr. «Goalléguez.» ●654b. Negligence, nonchalance, manque de soin, tr. «goalléguez.»
●(1821) GON 254b. Gwallégez, s. f., tr. «Négligence. Nonchalance. Insouciance.» ●(1869) FHB 242/264a. Envel a reomp an didalvez goalleg, eur goalleg, hag ar pec'hed goallegez. ●(1876) TDE.BF 259b. Gwallegez, s. m., tr. «Négligence.»
(2) Dre wallegezh ub. : par la négligence, la faute de qqn.
●(1612) Cnf 39. An holl faZiou d'an Auteur tamallet, / Rac dré è goallegueZ, è ynt oll arriuet.
●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par sa faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze dre e voalléguez.»
(3) E gwallegezh ub. : par la négligence, la faute de qqn.
●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze èm goalléguez.» ●Par sa faute, tr. «èn é voalléguez.» ●Par ta faute, tr. «èn da voalléguez.» ●593b. Vous êtes la cause de ce mal, tr. «èn ho coalléguez eo c'hoarvezet an droucq ze.» ●654b. Cela est arrivé par vôtre negligence, tr. «An dra-ze a so arru èn ho coalleguez.»
(4) Da wallegezh ub. : par la négligence, la faute de qqn.
●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze d'am goalléguez.»
- gwallegzampl
- gwallegzamplañgwallegzamplañ
v. tr. d. Donner le mauvais exemple à.
►absol.
●(1869) SAG 52. Hag ar re a oual-exempl ?
- gwallek