Devri

Recherche 'gwal...' : 267 mots trouvés

Page 2 : de gwalc_houer-golc_houer (51) à gwallavaret (100) :
  • gwalc'houer / golc'houer
    gwalc'houer / golc'houer

    m. –où

    (1) Lave-main.

    (1732) GReg 565b. Lavemain, tr. «Guëlc'houër. p. guëlc'houërou. Van[netois] golhoer. p. ëu

    (2) Lavoir.

    (1732) GReg 565b-566a. Lavoir, lieu ou laver le linge, tr. «Van[netois] golhoér. p. ëu

  • gwalc'houerig
    gwalc'houerig

    m. –où Lavette.

    (1931) VALL 420a. Lavette, tr. «gwelc'hoerig m.»

  • gwalc'hus
    gwalc'hus

    adj. Rassasiant.

    (c.1500) Cb 94a. [goalchaff a boet] Jtem hic hec satiabilis et hoc / e. g. soulable. b. goalchus.

    (1732) GReg 845a. Soulant, ante, rassasiant, tr. «Goalc'hus.» ●Des mets soûlants, tr. «Boued goalc'hus.» ●(1744) L'Arm 323b. Rassasiant, te, «Goalhuss

    (1934) BRUS 161. Rassasiant, tr. «goalhus.» ●(1982) PBLS 22. (Langoned) gwalhuz, tr. «nourrissant, lourd (aliment).»

  • gwalenn
    gwalenn

    f. –où, gwalinier

    I.

    (1) Verge, férule.

    (1499) Ca 93b. Goalenn. g. verge. ●(1575) M 249. hep santaff taul goalen, tr. «et ne sentent pas le coup du fléau.» ●(1633) Nom 96b. Virgultum, cremium, abrisseau portant verges et houssines : vn guezennic iaouancq pehiny á doucq goualinner. ●172a. Tibicines : bastons qui soutiennent la toile : an goulinner (lire : goualinner) en tenn, pere so da souten an lien. ●237a. Virgetum : lieu planté de verges à lier les vignes : læch á ve leun á goualinner da coulmaff an guyniennou. ●237a-b. Virgultum : petits arbrisseaux, ne produisants que verges & houssines : guezigou munut pe na produisont na rohont memet (lire : nemet) goualimier (lire : goualinner), ha guial.

    (1659) SCger 150a. goalen, tr. «verge.» ●(1744) L'Arm 24b. Baguette, tr. «Goaleenn.. neu. f.»

    (1891) MAA 48. ar voalen a zo enn he zourn evit skei.

    (2) Fût d'une croix.

    (1874) FHB 486/122a. troad ar groas pe ar voalen a dlie caout var dro pemzek troatad hed, hag an dreuziaden vardro nao droatad.

    (3) (architecture) Aiguille de clocher.

    (1732) GReg 326b. Éguille de clocher, tr. «goalen an tour.» ●(1744) L'Arm 126a. Eguille (…) De clocher ou de tour, tr. «Goaleenn clohér ou tourr.»

    (4) Tennadeg d'ar walenn : sorte de jeu.

    (1909) FHAB Gwengolo 280. Da genta e oue tennadek d'ar voalen.

    (5) (anatomie) Gwalenn ar fri : arête du nez.

    (1732) GReg 656a. La partie alongée du nez, tr. «Goalenn an fry

    (6) Battant du fléau à battre.

    (1924) SBED 69. Er fraill neoah / Get goalen ha tedouch. ●(1943) DIHU 388/340. goalen (s. f.) : bah er freill e sko ar er bannad.

    (7) Arbre, noyau (d'escalier tournant).

    (1633) Nom 147a. Scapus : l'arbre de l'eschelle à viz : an goüalen viçc.

    (1732) GReg 658b. Noïau d'escalier, tr. «Goalenn ar vinçz.» ●(1744) L'Arm 141a. L'arbre de cet [Escalier], tr. «Goaleenn er vince.»

    (8) Fléau de balance.

    (1732) GReg 76b. Le fleau d'une balance, tr. «Van[netois] goalenn ur balançz.» ●(1744) L'Arm 159a. Fleau d'une balance, tr. «Goaleenn

    (9) Timon.

    (1744) L'Arm 159a. Fléche (...) D'un carosse, tr. «Goaleenn ur haroche.»

    (1897) EST 28. En neu éjon nerhus hum daul ar er holen, tr. «les bœufs vigoureux se jettent sur le timon.»

    (1907) VBFV.fb 44a. flèche de voiture, tr. «goalen, f. (pl. neu).»

    (10) An teir gwalenn a gastiz : les trois fléaux de Dieu.

    (18--) SAQ I 228. An teir walen a gastiz : ar gernez, ar vosen hag ar brezel.

    (11) Tige, canon de clef.

    (1744) L'Arm 61a . Clef (…) La tige, tr. «goaleenn f.»

    (12) Kouezhet eo ar walenn warnañ : on lui a jeté un sort.

    (1982) PBLS 80. (Sant-Servez-Kallag) kouezed eo ar walenn warnañ, tr. «on lui a jeté un sort.»

    (13) Pied central d'un chandelier.

    (1633) Nom 165b. Candelabri scapus : la verge du chandelier : goualen an quantolor.

    (1732) GReg 150a. Verge du chandelier, tr. «Goalenn ar c'hantolozr. p. goaleigner.» ●(17--) TE 95. en Hantulér eur (…) huéh branq staguét tro-ha-tro d'er oalèn, péhani e formai ur seihvèt branq.

    (14) Tige (de chaussure).

    (1744) L'Arm 382a. Tige (…) De bottes, tr. «Goalênn Hézeu.»

    (15) Aune.

    (1659) SCger 150a. goalen, tr. «aune.» ●(1744) L'Arm 22b. Aune, tr. «Goalenn.. neu. f.» ●(1790) MG 209. peèd goalèn en devou.

    (1856) VNA 208. Combien vendez-vous l'aune de celui-ci, tr. «Péguement e huerhet-hui er hoalen a hennen.» ●Coupez-en moi huit aunes, tr. «Trohet-d'ein eih goalen a nehou.» ●(1879) GDI 199. dêc goalen danné.

    (16) Fléau, calamité.

    (1580) G 200. an teyr goalenn so astennet, tr. «Les trois fléaux se sont étendus.»

    (1890) BSS 7. pellaat diouto goalinier Doue. ●10. distrei goalinier an Ee divar ar vro. ●(18--) SAQ I 163. naonegez ha goalinier a bep giz.

    (1906) KPSA 96. an oll waligner : ar brezel, ar vosen, an naouenegez.

    (17) (botanique) Tige (de plante).

    (1732) GReg 922b. La tige d'une jeune plante, tr. «Goalenn ur blantenn yaoüancq.»

    (18) Style (de quadran).

    (1633) Nom 148b. Gnomon : la verge d'vn quadran : goualen vn quadran.

    (19) Pied central d'un meuble.

    (1732) GReg 922b. Tige de guéridon, tr. «Goalenn ar garidon.»

    (20) Anneau, bague.

    (1633) Nom 171a. Monile segmentum : bague qu'on pend au col : goualen á læcquer ez querchen an gouzouc. ●171b. Bulla : bague ronde : goualen round. ●Annulus : vn anneau : vn goualen, vn bisou, sinet.

    (1732) GReg 74b. Bague, anneau d'or, ou, d'argent, où il y a quelque pierre précieuse enchassée, tr. «Goalen. p. goaleigner

    (1821) SST 262. er oelen beniguet e ra en dein yoanq d'é briet. ●(1854) GBI II 94. ur walenn arc'hant, tr. «un anneau d'argent.» ●(1889) ISV 136. Ar c'his d'ar goas da lacat eur voalen pe eur bizaou var bez ar vaouez, pa eureujont, a zo, evit doare, coz meurbet. ●138. An itron-ma ta a lezaz ar voalen en he c'haset.

    (21) Anneau.

    (1633) Nom 167b. Annuli velares, qui & cortinales : les anneaux de courtine : goualinner vn courtin.

    II.

    (1) Lemel a-zan ar walenn ha monet e-dan ar vol : de Charybde en Scylla.

    (1912) RVUm 317 (Gu). Lemel a zan er hoalen, ha monet édan er vol, tr. P. ar Gov «Se garer du brancard pour tomber sous la roue.»

    (2) Muzuliañ diouzh e walenn : mesurer les autres à son aune.

    (1942) DIHU 374/117-118 (G) L. Herrioù. Lod e lar éh on kuhet én ur menahti, é skriù ul lévr, e uerhein kir bras goudé er brezél ! Réral, hag e vezul peb unan doh ou goalen, éh on é Pariz éh obér hoari gaer get er merhed !

    (3) Muzuliañ spered ar re all gant e walenn e-unan : mesurer les autres à son aune.

    (1907) VROJ Even 51. en Rostren (...) e zo politik acherien (lire : politikacherien), hag a vuzul spered ar re-all gant o gwalen o-hunan.

  • gwalenn-c'hlav
    gwalenn-c'hlav

    f. (météorologie) Arc-en-ciel.

    (1982) PBLS 481. (Langoned) ur walenn c'hlaw, tr. «un arc-en-ciel.»

  • gwalenn-c'houzoug
    gwalenn-c'houzoug

    f. (bijouterie) Bague de col.

    (1633) Nom 171a. Monile baccatum : bague du col auec perles : goualen gouzouc perleset.

  • gwalenn-eured
    gwalenn-eured

    f. (bijouterie) Bague de mariage, alliance.

    (1710) IN I 336. ar Belec a vinnig ar voualen eured. ●(1732) GReg 74b. Bague de nôces, tr. «Goalen-eured, ou, eureud. p. goaleingner-eured

    (1889) ISV 137. goalen eured ar Verc'hez.

  • gwalenn-garr
    gwalenn-garr

    f. gwalennoù-karr, gwalinier-karr Timon, flèche de charrette.

    (1732) GReg 154b. Gaule de charrette, tr. «Goalenn-garr. p. goalennou qarr, goaleigner-qarr.» ●922b-923a. Timon, parlant de carosse, de charrette, &c., tr. «goalenn garr. p. goaleigner qarr

    (1876) TDE.BF 259a. Gwalenn-garr, s. f., tr. «Timon de voiture.»

  • gwalenn-gebr
    gwalenn-gebr

    f. (architecture) Chevronnière.

    (1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Gwalenn-geb = riblenn e pennou an doenn. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Gwallenn-ger. Eus ker «arête (du toit)» [mal lu par F. Vallée]. ●(1982) TIEZ I 292. Chevronnière, tr. «gwalan-geb.» ●(1988) TIEZ II 101. une chevronnière (gwall an gebr, mein gebr, kebrenno). ●102. Dre gwall an gebr deu dour en ti ! C'est par la chevronnière que l'eau pénètre dans la maison !

  • gwalenn-gein
    gwalenn-gein

    f. (anatomie) Colonne vertébrale.

    (1879) ERNsup 155. gwalenn-gein, colonne vertébrale : gwa. ma c'hein, etc., Lanr[odec]. ●(18--) SBI I 40. Gant he lost ha gwalen he gein, tr. «Avec sa queue et l'épinde de son dos.»

  • gwalenn-gloued
    gwalenn-gloued

    f. =

    (1732) GReg 172b. Gaule d'une claye, tr. «goaleñ-clouëd. p. goaleigner-clouëd

  • gwalenn-real
    gwalenn-real

    f. Sceptre.

    (1499) Ca 94a. Goalenn real. g verge reale sceptre.

  • gwalenn-roue
    gwalenn-roue

    f. Sceptre.

    (1876) TDE.BF 259a. Gwalenn-ar-roue, s. fr., tr. «Sceptre.»

  • gwalenn-sparl
    gwalenn-sparl

    f. Palonnier.

    (1876) TDE.BF 259a. Gwalenn-sparl, s. f., tr. «Palonnier de voiture.»

    (1949) KROB 12/12. Ar walenn-sparl he devezo bec'h hirio !

  • gwalenn-vougerez
    gwalenn-vougerez

    f. Éteignoir.

    (1732) GReg 373a. Éteignoir, ce avec quoi on éteint les cierges, tr. «Goalenn-vouguerès

    (1876) TDE.BF 259a. Gwalenn-vougerez, s. f., tr. «Eteignoir d'église fixé au bout d'une longue perche.»

  • gwalenn-vrec'h
    gwalenn-vrec'h

    f. (bijouterie) Bracelet.

    (1923) FHAB Kerzu 468. kilhou aour, gwalinier-brec'h ; evit kinkla o c'horf n'eus netra re vrao na netra re ger. ●(1931) VALL 79b. Bracelet, tr. «gwalenn-vrec'h f.»

  • gwalenn-vroud
    gwalenn-vroud

    f. Aiguillade, aiguillon.

    (1890) MOA 110b. Aiguillade, tr. «goalenn-vroud, f.»

  • gwalenn-vuzul
    gwalenn-vuzul

    f. Aune à mesurer.

    (1499) Ca 94a. Goalenn musur. gallice aulne.

  • gwalennad
    gwalennad

    f. –où

    (1) Coup de bâton.

    (1879) ERNsup 155. gwalennad, coup de bâton, Trév[érec].

    (1931) VALL 332a. coup de gaule, tr. «gwalennad f.»

    ►sens fig. Réflexion désobligeante.

    (1907) AVKA 310. Beteg al laeron, en kroaz evelthan, a skoe gwalennado ganthan. ●(1925) BILZ 123. ha goalennajou skoet war hemañ. ●Goalennajou, tr. «mots piquants, méchants.»

    (2) Calamité.

    (1872) ROU 77a. Calamité, tr. «Goalennad. (b[as] L[éon]).» ●(1890) MOA 154a. Calamité, s. f., tr. «Goalennad, f.»

    (3) Aunée.

    (1633) Nom 211b. Cubitum, vlna, sesquipes : coudée de pied & demy, aulne : vn troattat ha hanter, vn goüalennat.

    (1659) SCger 11a. vne aune 2 aunes, tr. «vr goalennat, diou oualennat.» ●150b. goalenat, tr. «vne aune.» ●(1732) GReg 68a. Une aune d'étoffe, tr. «Ur voalénnad mezer.» ●ibid. Dix aunes de toile, tr. «Deq goalénnad lyen.» ●(1744) L'Arm 22b. Aunée, tr. «Goalennatt.. adeu. f.»

    (1867) BUE 88. da gerchet taer walen mezer gwenn (corrigé p. 4 : gwalennad mezer).(1876) TDE.BF 258b. Gwalennad, s. f., tr. «La longueur d'une aune.» ●(1877) EKG I 132. eur voalennad rubanou zeiz.

  • gwalennadiñ
    gwalennadiñ

    v. tr. d. Auner.

    (1732) GReg 68a. Auner, mesurer à l'aune, tr. «Van[netois] Goalennadeiñ

    (1876) TDE.BF 259a. Gwalennadi, v. a., tr. «Mesurer à l'aune, parlant des étoffes.»

    (1904) DBFV 2b. goalennadein, tr. «auner.»

  • gwalennaj
    gwalennaj

    m. Aunage.

    (1732) GReg 67b. Aunage, l'action d'auner les Etoffes, & les Toiles, tr. «goalènnaich.» ●(1744) L'Arm 22b. Aunage, tr. «Goalennage.. eu. f.»

  • gwalennañ / gwalenniñ
    gwalennañ / gwalenniñ

    v. tr. d.

    (1) Auner, mesurer à l'aune.

    (1732) GReg 68a. Auner, mesurer à l'aune, tr. «goalenna.» ●(1744) L'Arm 22b. Auner, tr. «Goalennein

    (1876) TDE.BF 258b. Gwalenna, v. a., tr. «Mesurer à l'aune, parlant des étoffes.»

    (2) Mesurer.

    (1876) TDE.BF 258b. Gwalenna, v. a., tr. «Mesurer ls terres avec telle mesure que ce soit.»

    (3) Mesurer, juger.

    (1790) Ismar 241-242. er-ré e zizoar er-ré varhue eit goalennein ou buhé treménét ha gobér ou frocæs.

    (4) Mettre une bague (au doigt de qqn).

    (1912) MMKE 41. Prometet em eus d'ei, / Gwalenni he biz klei.

    (5) (ornithologie) Baguer (un oiseau).

    (1969) LIMO 19 avril. Nezé é mant studiet, pouizet ha goalennet ken bout laosket de voned kuit endro.

  • gwalennata
    gwalennata

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Mesurer à l'aune, auner.

    (1927) GERI.Ern 9. gwalennata, tr. «mesurer à l'aune, auner.»

    (2) Frapper à coups de verge.

    (1907) AVKA 116. int o strahino dirak ar varnerien, o koalenatao en ho synagogo. ●224. ar re-ma a gemero dihued ganthan, a skopo ouz e vizaj, en gwalenateo hag en stago ouz ur groaz da vervel.

    (3) sens fig. Sermonner.

    (1974) TDBP III 210. Darn euz an aotrounez-ze a zo techet da walennata al labourerien, tr. « certains de ces messieurs sont enclins à sermonner les cultivateurs »

    II. V. intr. sens fig. Médire.

    (1919) KZVr 355 - 21/12/19. Gwalennata, tr. «donner des coups de langues.» ●(1931) VALL 417b. donner des coups de langue, tr. «gwalennata

  • gwalennataer
    gwalennataer

    m. -ion Arpenteur.

    (1931) VALL 37a. Arpenteur, tr. «gwalennataer (-douar).»

  • gwalennek
    gwalennek

    adj. Plein de verges.

    (c.1500) Cb 94a. [goalenn] Jtem vibicosus / sa / sum. g. plain de verges. b. goalennec.

  • gwalenner
    gwalenner

    m. –ion Auneur.

    (1744) L'Arm 22b. Auneur, tr. «Goalennour.. nerion. m.»

    ►[empl. comme épith.]

    (1732) GReg 68a. Auneur, Officier Commis pour marquer & visiter les aunes des Marchands, tr. «ar mæstr goalenner

  • gwalennerez
    gwalennerez

    f. –ed Auneuse.

    (1744) L'Arm 22b. Auneuse, tr. «Goalennouréss.. ézétt. f.»

  • gwalez
    gwalez

    s. (météorologie) Vent du nord.

    (1752) PEll 381. Gwalez, Selon que me l'a appris M. Roussel, est le vent de Nord, ou en général mauvais vent.

    (1876) TDE.BF 233b. Goales, adj. (anc.)., tr. «Mauvais, incommode, parlant du vent.»

  • gwalic'hed
    gwalic'hed

    s. (tissage) =

    (1918) ITEX 44. Verges (baguettes de bois passées au travers de la chaîne). Gwalic'hed (Haute-Corn.).

  • gwaliched
    gwaliched

    s. Anneaux.

    (1884) SBI I 254. Gwalijer arc'hant ha re aour, tr. «Des anneaux d'argent et d'or.» ●(1897) ZCP I 243. Je ne sais comment expliquer les mots du petit Tréguier gwélejer anneaux, sing. gwalen ; pradijer prés, sing. prad.

    (1924) ARVG Here 229. gwaliched war e zaou viz meut. ●(c.1930) VALLtreg 475. koublan : former une articulation, un assemblage. Ar gwalijer a ya da goublan warnẽ (brec'hiou ar manej), les tirants (en fer) forment un assemblage sur les bras du manège (ar Mignon. Kroaz ar Ved, 1905).

  • gwalichenn
    gwalichenn

    f. Baguette.

    (1970) GSBG 129. (Groe) gwalichenn, tr. «osier, baguette de coudrier.»

  • gwalignañ
    gwalignañ

    v. tr. d. Affiler, filer.

    (1732) GReg 16b. Affiler de l'Or, mettre le lingot d'Or, ou d'Argent dans la filiere, tr. «Goaligna aour, pe, arc'hant. pr. Goaleignet

  • gwaliñ
    gwaliñ

    v. tr. d. =

    (1861) BSJ 198. Mari-Madelén e hoalé en oleàu-cé eid inourein Jesus, revé er gustum ag er vro.

  • gwall .1
    gwall .1

    adj., adv. & conj.

    I. Adj.

    (1) Mauvais.

    (1530) Pm 120. me ezneu pur / Ez ouff haznat goall croeadur, tr. «je reconnais entièrement / Que je suis évidemment une méchante créature.» ●(1633) Nom 18b. Facies cadauerosa : vn regard espouuentable : vn goual sell, sell cruel.

    (c.1680) NG 455. er goual dud. ●(1790) MG 206. danné deit dre oal hent.

    (1821) SST 103. er ré e zou ér goal hent, quer clous el er ré e zou én hent mat.

    (2) Grand.

    (1857) CBF 98. eur gwall goll, tr. «une grande perte.» ●(1860) BAL 221. ur guall-bec'herez. ●(1868) KMM 99. ober ur guall bennad ent.

    ►[avec mut.]

    (1890) MOA 148a. Un bon bout de chemin, tr. «eur oall ribinad bale – eur oall flipad hent.»

    II. Adv.

    (1) [juste devant un pp.] Beaucoup.

    (1909) KTLR 117. Mezaon e moa gual evet deac'h da noz.

    (2) [juste devant un v.] Fort, beaucoup.

    (1870) FHB 275/111a. Asa, tad coz, goal lopa a rit, evel kent, var gein ar voazet. ●(1895) GMB 264. gwel-zarmoñn ket il ne prêche pas très bien. ●gwell-gare ke 'ne il ne les aimait guère. gwel-deb ket il ne mange pas beaucoup.

    (1902) PIGO I 109. gwall-skei a rez, ma breur-mad. ●(1905) IVLD 5. goal-gamma a ranke pa viske he boutou koz. ●(1910-15) CTPV I 51. goal-dostaat e hra en noz, tr. «la nuit approche vite.» ●(1919) BUBR 4/107. Damen, avat, gwall dostaat a reont d'eomp.

    (3) [juste devant un adj.] Très.

    (1857) CBF 2. Gwall domm eo ann amzer, tr. «Il fait très chaud.»

    (1902) LZBt Du 6. en eur gir an traou a c'ha gwal vad. ●(1929) MKRN 60. ar ialc'h breman zo goal flak, tr. «la bourse est actuellement trop flasque.»

    (4) [après un adj.] Très.

    (1857) CBF 38. pep tra a zo brema ger gwall, tr. «tout est maintenant bien cher.»

    (5) Beaucoup.

    (1995) BRYV I 50. (Milizag) War-dro amañ ne vezent ket gwelet gwall-gwall. ●80. N'en em okupe ket gwall da heulia e vugale. ●(1995) BRYV II 5. (Milizag) unan bennag, mez n'oa ket gwall. ●(1995) BRYV III 7. (Milizag) Mez huñvreal, ne reem ket gwall, noñ !

    III. Loc. prép. Gwall a : beaucoup de.

    (1905) LZBl Mae 133. n'euz ket goall a hent etrez-ho. ●(1995) BRYV I 117. (Milizag) Diwar ar mêz ne veze ket gwall a dud.

    IV. Loc. conj. Gwall na : faute de.

    (1908) AVES 19. Koéh e hras eùé lod [gran] ar er vein hag ur huéh kelidet é séhezant, goal n'ou doé ket a zoustér.

  • gwall .2
    gwall .2

    m. –où

    I.

    (1) Mal, malheur.

    (1580) G 743-746. Maz eus den ganet a crete / comps quen dyspar maz lavarhe / Ez coezhe dymp goall evalse / varnomp en Ys quen gardys se, tr. «Est-ce qu'il y a un homme vivant qui ose / Parler si étrangement, qu'il dise / Que le malheur nous tombera ainsi, / Sur nous à Is si durement ?» ●(1612) Cnf 54a. mar deu an nessaff da caffout gouall, ha domaig important.

    (1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 62. N'hur boé quet calz a hoal. ●(1846) DGG 274. ar goallou a zigoë en o zouez.

    (2) Faute.

    (1530) Pm 130. Rac aoun am goall nam tamallhe, tr. «De crainte qu'il ne me blâme pour ma faute.»

    (1659) SCger 56a. faute, tr. «goall

    (3) Inconvénient.

    (1932) KWLB 13. Al ludueier potasse a zo mat. Hogen eur gwall a zo d'ezo.

    (4) Dégât.

    (1866) FHB 89/296b. En eur guer, braz eo ar guallou great gant an douriou dirollet.

    (5) Lakaat udb. war gwall ub. : reprocher qqc. à qqn.

    (1962) GERV 74. Petra 'ta a lakaer war ma gwall ?

    (6) Malheur.

    (1939) RIBA 22. Er péh e sellet hui èl ur goal.

    (7) Dre wall : par malheur, par accident.

    (14--) N 1839-1840. Gant ma lofrnez me meux mez bras / Fromet ha fall dre goall allas, tr. «Avec ma lèpre j'ai grand honte, / Confondu et faible par malheur, hélas.»

    (1732) GReg 66a. Aveugle par accident, tr. «Dall dre voall

    (8) Kavout ub. e gwall : prendre qqn en faute.

    (1880) SAB 173. ur vreg caved e goall.

    (9) Faute de.

    (1530) Pm 281. Ouz an re ehanffn condamnet / goal amouc ouz drouc hambroguet, tr. «Aux audacieux condamnés, / Faute de pardon (?) menés au mal (?).»

    (10) Bezañ e gwall da : être en danger de.

    (1847) FVR 204. evel ma oa e gwall da veza kemeret eno, ez eaz da guza da Vontroulez.

    II. [avec les prép. «a», «da», «dre» & «àr, war»]

    A. A-wall.

    (1) Faute de.

    (1580) G 818. A goall aznavout Doe, tr. «Faute de connaître Dieu.»

    (2) Par la faute de.

    (1790) MG 329. A oal en dud diar er mæzeu-è mar dint disprisét. ●(17--) TE 494(2). ul lod-vad a hé mambreu e zou santel, hac a-oal en ol-è n'en dint ehue santel.

    ►[form. comb.]

    P1 a hor gwall

    (17--) TE 144. A hur goal-è mar domb é riscl a goll er Religion.

    (1821) SST 92. ne arrüou quet quement-cé a hun goal.

    P3 a o gwall

    (1792) HS 25. Hum gonvertisset, pe n'ou doai, à hou gouèl oai.

    (1821) SST 25. hun (lire : hum) gollet ou dès a hou goal. ●172. mar du a hou goal u. ●(1856) VNA 101. C'est de leur faute, tr. «Ag ou goal-é.»

    B. Àr wall.

    (1) Par la faute de.

    S1 àr ma gwall

    (1787) PT 44. ar m'en goal é collan.

    (1905) IMJK 63 (?))">IMJK 244. Disket em es kement-sé ar men goal. ●(1911) DIHU 73/287. Nen dé ket ar men goal é mar don drémen ken devéhat.

    S2 àr da wall

    S3g àr e wall

    S3b àr he gwall

    P1 àr hor gwall

    P2 àr ho kwall

    (1905) DIHU 1/14. Ar hou koal hui é em es kollet me merh. ●(1905) IMJK 63 (?))">IMJK 96. hui hum gavou hui hous unan, mes ar hou koal e vou.

    P3 àr o gwall

    (1896) HIS 63. hag ar ou goal e oé.

    (1907) BSPD I 36. Ne oé ket ar ou goal é oé arriù kement-zé. ●(1909) DIHU 45/225. Er ré ne houieient ket ou istoér, é vou ar ou goal e vou.

    (2) Aux dépens.

    (1908) NIKO 47. mar dé ar hur goal é ma chansus, tr. «si la chance lui vient à nos dépens.»

    C. Dre wall : par la faute de.

    (1843) LZBg 1blezad-2l lodenn 62. dré hoal er pilot. ●(1856) VNA 197. c'est toujours par la faute de l'avocat, tr. «é vé perpet dré hoal en avocad.»

    ►[form. comb.]

    S1 dre ma gwall

    (1659) SCger 56a. par ma faute, tr. «dre ma goall.» ●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze dre va goall.» ●(17--) BSbi 1022. supplice dinatur arrihuet dré men goal.

    (1856) GRD 181. n'en dé quet dré men goal-é.

    S2 dre da wall

    S3m dre e wall

    (1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze dre e voall.» ●(1790) MG 158. hac en doai poén, dré é oal, é tessàu eih a vugalé ma hoèmb.

    (1854) PSA II 253. Lezel unan hemb quin ag é bbéhedeu marvel hemb er hovessat, dré é hoal-caër, e zou gobér ur govézion sacrilège.

    S3f dre he gwall

    P1 dre hor gwall

    (1790) MG 42. n'en dai quet dré hur goal-è. ●217. Collét oai bet dré hur goal un tass-argand.

    P2 dre ho kwall

    (1767) ISpour 308. ancohat dré hou coëel ur péhét marvéle bénac. ●(1790) MG 114. er péh ou dès ou dès collét dré hou c'oal. ●(1792) CAg 86. Mar manquet dré hou coal.

    (1856) GRD 181. n'en dé quet dré hou coal-é.

    P3 dre o gwall

    D. E gwall : par la faute de.

    ►[form. comb.]

    S1 em gwall

    (1659) SCger 150b. em goall, tr. «par ma faute.» ●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze èm goall

    S2 ez kwall / en da wall

    (1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze èn da voall

    S3m en e wall

    (1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze èn e voall

    E. Da wall : par la faute de.

    ►[form. comb.]

    S1 da'm gwall

    (1659) SCger 56a. par ma faute, tr. «d'am goall.» ●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze d'am goall

    P2 d'ho kwall

    (1659) SCger 150b. d'ho coall, tr. «par votre faute.»

  • gwalladenn
    gwalladenn

    f. –où Viol.

    (1931) VALL 784b. Viol, tr. «gwalladenn f.»

  • gwalladur
    gwalladur

    m. –ioù Viol.

    (1931) VALL 784b. Viol, tr. «gwalladur m.»

  • gwallael
    gwallael

    m. gwallaelez (religion) Diable.

    (1868) KMM 233-234. ar plassou lezed goullo en Ee gant ar guall Elez. ●(1876) TDE.BF 259b. Gwall-eal, s. m., tr. «Le démon.» ●(1880) SAB 49. unan eus ar goall-êlez.

  • gwallakaat
    gwallakaat

    v. tr. d. Maltraiter.

    (1689) DOctrinal 187. à palamour d’an eznet mor er goal lequea, hac é lequet ar scholaëryen an eil guez, de miret.

    (1877) EKG i 285. Neuze e ouemp goall lakeat. ●(1878) EKG ii 14. goall lakaat an dud a reant hed an hent.

  • gwallakustumañs
    gwallakustumañs

    f. –où Mauvaise habitude.

    (1710) IN I 289. evit arreti ar goal acustumanç. ●(1790) MG 303. goal acustumanceu hou pugalé. ●305. quênt ma tér de bèn a zistrugein ur goal acustumance.

    (1854) PSA II 252. er goal accustumanceu ou devoé a ziaguênt.

  • gwallali
    gwallali

    m. –où Mauvais conseil.

    (1659) SC 88. dre goall alli. ●97. dre oal alli, dre bromessaou. ●Pa zeu vn den fall da dempti dre ouall alli, dre bromessaou, dre oar drougou.

    (1846) DGG 232. pa roit da unan-bennac goal-ali. ●(1890) MOA 181b. Mauvais conseil, tr. «goall-ali

    (1931) VALL 145b. conseil mauv[ais], tr. «gwall-ali

  • gwallaliañ
    gwallaliañ

    v. tr. d. Donner un mauvais conseil à.

    (1890) MOA 181b. Mal conseiller, tr. «goall-alia

    (1931) VALL 145b. mal conseiller (donner de mauvais conseils), tr. «gwall-alia

  • gwallamm
    gwallamm

    m.

    (1) Mauvaise chute.

    (1790) MG 335. pe gouéhehai d’er gêas, ean e chairrehai ur goal-lamm.

    (2) Accident.

    (1860) BAL 199. e oe tost deza mervel gant ur guall-lam.

  • gwallamzer .1
    gwallamzer .1

    adj. Triste.

    (1907) MVET 30. Gwelet a reer dremmou seder ha dremmou gwall-amzer.

  • gwallamzer .2
    gwallamzer .2

    m./f. –ioù

    I. (météorologie) Mauvais temps.

    (1633) Nom 219b-220a. Cælum nubilosum, vel turbidum, cæli pertubatio : mauuais temps drouc amser, goual amser.

    (1710) IN I 235. evel ma ra ar goual amser, an tan, ar reverdi, ur bloazvez toc'her, ul laeronci, ur proces. ●(1732) GReg 912a. Mauvais tems, tr. «Goall amser

    (1849) LLB 181. é kreiz er goal amzer. ●(1854) PSA I 5. aveit ma talhou de blom, én drespet d'er glàu ha goal-amzér, un ty nehué sàuet. ●(1860) BAL 185. ar barradou guall-amzer. ●(1869) SAG 189. enep ar ouall-amzer.

    (1907) PERS 120. eur barr goall amzer. ●(1912) MMPM 136. dindan ar glao, ar ienïen, ar gwall amzer.

    II. sens fig.

    (1) Malheur, peine.

    (1910-15) CTPV I 57. hui e zo kaos t'em goel-amzér, tr. «vous êtes la cause de mon malheur.» ●116. Pe ouiehen plahek, uéhen kaos t'hou koel-amzer, tr. «Si je savais, la belle, être la cause de votre malheur.»

    (2) Ober gwallamzer da ub. : mener la vie dure, faire des scènes à qqn.

    (1767) ISpour 382. ur Priet ivraigne, é zispign tout hac e-ra hoah goel-amzér ! ●(1790) PEdenneu 126. en inguènnage a hanan e ra goal-amzér d'er-ré-ral. ●(1790) MG 34. Ur voès vad assès-è, nameit ma ra goal-amzér deign a pe veàuan. ●193. me mès caz doh me mæstrès, rac m'hi dès ur fal imur, ha ma ra goal-amzér deign.

    (1907) BSPD I 38. ken ne vezé bet arsaùet er goal-amzér e hrèt t'en Iliz.

    III. Hir evel ar gwallamzer : très long.

    (1909) BOBL 30 octobre 253/1b (L) L. ar Floc’h. treut evel eun askel groc’henn, hirr e vizach evel ar gwallamzer.

  • gwallañ / gwalliñ
    gwallañ / gwalliñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) Gwallañ ouzh ub. : arriver à qqn.

    (1839) BESquil 229. ur péhour, a pe hoalle un dra-benac doh-t-ou, a pe arrihue guet-ou ur boén.

    (1911) DIHU 77/348. Petra e hoal dohein de houilar ? ●(1921) GRSA 241. Eutru, petra hoal dohoh-hui ? ●(1924) NOLU 36. Petra e hol dohté ?

    II. V. tr. d.

    (1) Ravager, dévaster, endommager.

    (1732) GReg 340a. Endommager, tr. «goalla. pr. goallet

    (1912) BUAZpermoal 549. ar sec'hor vras a wale er mare-ze ar Palestin.

    (2) Violer.

    (1732) GReg 215a. Corrompre une fille, tr. «Goalla ur verc'h.» ●275b. Deshonnorer une fille, tr. «goalla ur plac'h.»

    (1847) MDM 23. Ar goazed, dimezet pe dizemez, a oualla ho flac'hed. ●(1876) TDE.BF 259a. Gwalla, v. a., tr. «Déshonorer une fille, la séduire.»

    (1943) HERV 158. Merc’hed oc’h ober soubig a youc’he, evel ma vefe unan bennak o klask o gwalla, siouaz d’ezañ !

    ►absol.

    (1907) AVKA 26. Diwallet a walla hag a laerez.

    (3) Gwallañ brud ub. : défaire, attenter à la réputation de qqn, léser qqn dans sa réputation.

    (1932) BRTG 121. ne glaskent ket goallein ou brud.

    (4) Tuer.

    (1996) CRYK 316. Lâret a rant ive' penôs 'deus hañ gwallet, tr. «Ils disent aussi qu'elle l'a tué.»

    (5) Blesser.

    (1937) DIHU 313/303. Unan anehè e lah deu zén hag e oal pear aral.

    (6) Gâter (les récoltes) au moyen d'un sortilège.

    (17--) ST 30. Me oar gwalla ann ed, tr. «je puis faire avorter le blé.»

    (1849) GBI I 50. ur verc'h a oar gwalla ann ed, tr. «une fille qui sait gâter le blé.» ●Gwalla, tr. «gâter au moyen d'un sortilège.»

    (7) Abîmer.

    (1906-1907) EVENnot 5. Ar patatez a zo bet gwallet an noz man gand ar reo, tr. «Abîmées.»

    III. V. pron. réfl. En em wallañ.

    (1) Se blesser.

    (1925) SFKH 5. hum hoallein aben é koéhel diar é jau.

    (2) Se suicider.

    (1925) SFKH 37. hemb sellet doh ou zorfet, de gavet er mér, d'en avertis penaus Loeiz er Pochad e doé hum hoalet. ●(1934) BRUS 85. Suicider – se, tr. «um oalein.» ●(1939) RIBA 118. Nen don ket mèu eroalh aveit en em-oallein. ●(1942) DHKN 246. degaset dehè er sonj d'en-em oallein.

  • gwallanv
    gwallanv

    m. –ioù

    (1) Kaout gwallanv : avoir mauvaise renommée, réputation.

    (1732) GReg 123b. Il a mauvais bruit, tr. «goall-hano èn deus.»

    (2) Insulte.

    (1911) SKRS II 191. Ar mevel a gleve bep mintin ar memez goal hanoiou. ●(1911) KKAF 78. drouk komzou, gaou, dismegansou, gwal hanoiou ! ●(1925) BUAZmadeg 682. ne oa ket evit klevet ober eur goall hano euz a Zoue. ●(1926) ATGO 14. petra a ra d'in da wall hanoiou ha da zismegansou ?

  • gwallaoz
    gwallaoz

    m. –ioù Tourment infligé à qqn.

    (17--) ST 330. Ha mar hor be gwall aoz, tr. «et s'il nous arrive du mal.»

    (1847) FVR 151. Ar gwall aoz, an dismegans, ar reuziou ar brasa.

    (1932) GUTO 14. Er goalauz-men e zo, drest-ol, en hani eh es té méritet. (…) gouzanù pen-der-ben er goalauz.

  • gwallaozañ
    gwallaozañ

    v. tr. d.

    (1) Mettre (qqn) à mal, maltraiter.

    (1659) SCger 76a. mal mener, tr. «goall ausa.» ●87a. outrager, tr. «goall ausa.» ●120a. traiter mal quelqu'vn, tr. «goall ausa vre benac.» ●(1732) GReg 596b. Malmener, tr. «Goall-ausa. pr. goall-auset.» ●597a. Maltraiter, tr. «goall-ausa. pr. goallauset

    (1839) BESquil 247. tud peur dispriset ha goal-auzet d'er ré vras. ●(1847) FVR 98. Ez int-hi e pep giz, gwall ozet, gwall gaset. ●(1876) TDE.BF 259b. Gwall-aoza, v. a., tr. «Maltraiter.» ●(18--) SBI I 188. An derrien zo ganin, a neus ma gwall ôzet, tr. «J'ai en moi une fièvre qui m'a rudement secouée.»

    (1907) VBFV.bf 25b. goal-auzein, v. a., tr. «malmener, maltraiter.» ●(1919) BSUF 12. Deuzek dé é oé bet ar é hulé goalauzet d'en derhian. ●19. er hlinùedeu hag en drougeu e hoalauz en dud ér bed-men. ●(1922) EOVD 275. er séhour e hoalauz hun inean.

    (2) Ravager (un pays).

    (1919) BSUF 10. Ur gerteri vras e hoalauzé er vro a houdé ur blé kent.

  • gwallavaret
    gwallavaret

    voir gwallavarout

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...