Devri

Recherche 'gwal...' : 267 mots trouvés

Page 2 : de gwalc_houer-golc_houer (51) à gwallavaret (100) :
  • gwalc'houer / golc'houer
    gwalc'houer / golc'houer

    m. –où

    (1) Lave-main.

    ●(1732) GReg 565b. Lavemain, tr. «Guëlc'houër. p. guëlc'houërou. Van[netois] golhoer. p. ëu.»

    (2) Lavoir.

    ●(1732) GReg 565b-566a. Lavoir, lieu ou laver le linge, tr. «Van[netois] golhoér. p. ëu.»

  • gwalc'houerig
    gwalc'houerig

    m. –où Lavette.

    ●(1931) VALL 420a. Lavette, tr. «gwelc'hoerig m.»

  • gwalc'hus
    gwalc'hus

    adj. Rassasiant.

    ●(c.1500) Cb 94a. [goalchaff a boet] Jtem hic hec satiabilis et hoc / e. g. soulable. b. goalchus.

    ●(1732) GReg 845a. Soulant, ante, rassasiant, tr. «Goalc'hus.» ●Des mets soûlants, tr. «Boued goalc'hus.» ●(1744) L'Arm 323b. Rassasiant, te, «Goalhuss.»

    ●(1934) BRUS 161. Rassasiant, tr. «goalhus.» ●(1982) PBLS 22. (Langoned) gwalhuz, tr. «nourrissant, lourd (aliment).»

  • gwalenn
    gwalenn

    f. –où, gwalinier

    I.

    (1) Verge, férule.

    ●(1499) Ca 93b. Goalenn. g. verge. ●(1575) M 249. hep santaff taul goalen, tr. «et ne sentent pas le coup du fléau.» ●(1633) Nom 96b. Virgultum, cremium, abrisseau portant verges et houssines : vn guezennic iaouancq pehiny á doucq goualinner. ●172a. Tibicines : bastons qui soutiennent la toile : an goulinner (lire : goualinner) en tenn, pere so da souten an lien. ●237a. Virgetum : lieu planté de verges à lier les vignes : læch á ve leun á goualinner da coulmaff an guyniennou. ●237a-b. Virgultum : petits arbrisseaux, ne produisants que verges & houssines : guezigou munut pe na produisont na rohont memet (lire : nemet) goualimier (lire : goualinner), ha guial.

    ●(1659) SCger 150a. goalen, tr. «verge.» ●(1744) L'Arm 24b. Baguette, tr. «Goaleenn.. neu. f.»

    ●(1891) MAA 48. ar voalen a zo enn he zourn evit skei.

    (2) Fût d'une croix.

    ●(1874) FHB 486/122a. troad ar groas pe ar voalen a dlie caout var dro pemzek troatad hed, hag an dreuziaden vardro nao droatad.

    (3) (architecture) Aiguille de clocher.

    ●(1732) GReg 326b. Éguille de clocher, tr. «goalen an tour.» ●(1744) L'Arm 126a. Eguille (…) De clocher ou de tour, tr. «Goaleenn clohér ou tourr.»

    (4) Tennadeg d'ar walenn : sorte de jeu.

    ●(1909) FHAB Gwengolo 280. Da genta e oue tennadek d'ar voalen.

    (5) (anatomie) Gwalenn ar fri : arête du nez.

    ●(1732) GReg 656a. La partie alongée du nez, tr. «Goalenn an fry.»

    (6) Battant du fléau à battre.

    ●(1924) SBED 69. Er fraill neoah / Get goalen ha tedouch. ●(1943) DIHU 388/340. goalen (s. f.) : bah er freill e sko ar er bannad.

    (7) Arbre, noyau (d'escalier tournant).

    ●(1633) Nom 147a. Scapus : l'arbre de l'eschelle à viz : an goüalen viçc.

    ●(1732) GReg 658b. Noïau d'escalier, tr. «Goalenn ar vinçz.» ●(1744) L'Arm 141a. L'arbre de cet [Escalier], tr. «Goaleenn er vince.»

    (8) Fléau de balance.

    ●(1732) GReg 76b. Le fleau d'une balance, tr. «Van[netois] goalenn ur balançz.» ●(1744) L'Arm 159a. Fleau d'une balance, tr. «Goaleenn.»

    (9) Timon.

    ●(1744) L'Arm 159a. Fléche (...) D'un carosse, tr. «Goaleenn ur haroche.»

    ●(1897) EST 28. En neu éjon nerhus hum daul ar er holen, tr. «les bœufs vigoureux se jettent sur le timon.»

    ●(1907) VBFV.fb 44a. flèche de voiture, tr. «goalen, f. (pl. neu).»

    (10) An teir gwalenn a gastiz : les trois fléaux de Dieu.

    ●(18--) SAQ I 228. An teir walen a gastiz : ar gernez, ar vosen hag ar brezel.

    (11) Tige, canon de clef.

    ●(1744) L'Arm 61a . Clef (…) La tige, tr. «goaleenn f.»

    (12) Kouezhet eo ar walenn warnañ : on lui a jeté un sort.

    ●(1982) PBLS 80. (Sant-Servez-Kallag) kouezed eo ar walenn warnañ, tr. «on lui a jeté un sort.»

    (13) Pied central d'un chandelier.

    ●(1633) Nom 165b. Candelabri scapus : la verge du chandelier : goualen an quantolor.

    ●(1732) GReg 150a. Verge du chandelier, tr. «Goalenn ar c'hantolozr. p. goaleigner.» ●(17--) TE 95. en Hantulér eur (…) huéh branq staguét tro-ha-tro d'er oalèn, péhani e formai ur seihvèt branq.

    (14) Tige (de chaussure).

    ●(1744) L'Arm 382a. Tige (…) De bottes, tr. «Goalênn Hézeu.»

    (15) Aune.

    ●(1659) SCger 150a. goalen, tr. «aune.» ●(1744) L'Arm 22b. Aune, tr. «Goalenn.. neu. f.» ●(1790) MG 209. peèd goalèn en devou.

    ●(1856) VNA 208. Combien vendez-vous l'aune de celui-ci, tr. «Péguement e huerhet-hui er hoalen a hennen.» ●Coupez-en moi huit aunes, tr. «Trohet-d'ein eih goalen a nehou.» ●(1879) GDI 199. dêc goalen danné.

    (16) Fléau, calamité.

    ●(1580) G 200. an teyr goalenn so astennet, tr. «Les trois fléaux se sont étendus.»

    ●(1890) BSS 7. pellaat diouto goalinier Doue. ●10. distrei goalinier an Ee divar ar vro. ●(18--) SAQ I 163. naonegez ha goalinier a bep giz.

    ●(1906) KPSA 96. an oll waligner : ar brezel, ar vosen, an naouenegez.

    (17) (botanique) Tige (de plante).

    ●(1732) GReg 922b. La tige d'une jeune plante, tr. «Goalenn ur blantenn yaoüancq.»

    (18) Style (de quadran).

    ●(1633) Nom 148b. Gnomon : la verge d'vn quadran : goualen vn quadran.

    (19) Pied central d'un meuble.

    ●(1732) GReg 922b. Tige de guéridon, tr. «Goalenn ar garidon.»

    (20) Anneau, bague.

    ●(1633) Nom 171a. Monile segmentum : bague qu'on pend au col : goualen á læcquer ez querchen an gouzouc. ●171b. Bulla : bague ronde : goualen round. ●Annulus : vn anneau : vn goualen, vn bisou, sinet.

    ●(1732) GReg 74b. Bague, anneau d'or, ou, d'argent, où il y a quelque pierre précieuse enchassée, tr. «Goalen. p. goaleigner.»

    ●(1821) SST 262. er oelen beniguet e ra en dein yoanq d'é briet. ●(1854) GBI II 94. ur walenn arc'hant, tr. «un anneau d'argent.» ●(1889) ISV 136. Ar c'his d'ar goas da lacat eur voalen pe eur bizaou var bez ar vaouez, pa eureujont, a zo, evit doare, coz meurbet. ●138. An itron-ma ta a lezaz ar voalen en he c'haset.

    (21) Anneau.

    ●(1633) Nom 167b. Annuli velares, qui & cortinales : les anneaux de courtine : goualinner vn courtin.

    II.

    (1) Lemel a-zan ar walenn ha monet e-dan ar vol : de Charybde en Scylla.

    ●(1912) RVUm 317 (Gu). Lemel a zan er hoalen, ha monet édan er vol, tr. P. ar Gov «Se garer du brancard pour tomber sous la roue.»

    (2) Muzuliañ diouzh e walenn : mesurer les autres à son aune.

    ●(1942) DIHU 374/117-118 (G) L. Herrioù. Lod e lar éh on kuhet én ur menahti, é skriù ul lévr, e uerhein kir bras goudé er brezél ! Réral, hag e vezul peb unan doh ou goalen, éh on é Pariz éh obér hoari gaer get er merhed !

    (3) Muzuliañ spered ar re all gant e walenn e-unan : mesurer les autres à son aune.

    ●(1907) VROJ Even 51. en Rostren (...) e zo politik acherien (lire : politikacherien), hag a vuzul spered ar re-all gant o gwalen o-hunan.

  • gwalenn-c'hlav
    gwalenn-c'hlav

    f. (météorologie) Arc-en-ciel.

    ●(1982) PBLS 481. (Langoned) ur walenn c'hlaw, tr. «un arc-en-ciel.»

  • gwalenn-c'houzoug
    gwalenn-c'houzoug

    f. (bijouterie) Bague de col.

    ●(1633) Nom 171a. Monile baccatum : bague du col auec perles : goualen gouzouc perleset.

  • gwalenn-eured
    gwalenn-eured

    f. (bijouterie) Bague de mariage, alliance.

    ●(1710) IN I 336. ar Belec a vinnig ar voualen eured. ●(1732) GReg 74b. Bague de nôces, tr. «Goalen-eured, ou, eureud. p. goaleingner-eured.»

    ●(1889) ISV 137. goalen eured ar Verc'hez.

  • gwalenn-garr
    gwalenn-garr

    f. gwalennoù-karr, gwalinier-karr Timon, flèche de charrette.

    ●(1732) GReg 154b. Gaule de charrette, tr. «Goalenn-garr. p. goalennou qarr, goaleigner-qarr.» ●922b-923a. Timon, parlant de carosse, de charrette, &c., tr. «goalenn garr. p. goaleigner qarr.»

    ●(1876) TDE.BF 259a. Gwalenn-garr, s. f., tr. «Timon de voiture.»

  • gwalenn-gebr
    gwalenn-gebr

    f. (architecture) Chevronnière.

    ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Gwalenn-geb = riblenn e pennou an doenn. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Gwallenn-ger. Eus ker «arête (du toit)» [mal lu par F. Vallée]. ●(1982) TIEZ I 292. Chevronnière, tr. «gwalan-geb.» ●(1988) TIEZ II 101. une chevronnière (gwall an gebr, mein gebr, kebrenno). ●102. Dre gwall an gebr deu dour en ti ! C'est par la chevronnière que l'eau pénètre dans la maison !

  • gwalenn-gein
    gwalenn-gein

    f. (anatomie) Colonne vertébrale.

    ●(1879) ERNsup 155. gwalenn-gein, colonne vertébrale : gwa. ma c'hein, etc., Lanr[odec]. ●(18--) SBI I 40. Gant he lost ha gwalen he gein, tr. «Avec sa queue et l'épinde de son dos.»

  • gwalenn-gloued
    gwalenn-gloued

    f. =

    ●(1732) GReg 172b. Gaule d'une claye, tr. «goaleñ-clouëd. p. goaleigner-clouëd.»

  • gwalenn-real
    gwalenn-real

    f. Sceptre.

    ●(1499) Ca 94a. Goalenn real. g verge reale sceptre.

  • gwalenn-roue
    gwalenn-roue

    f. Sceptre.

    ●(1876) TDE.BF 259a. Gwalenn-ar-roue, s. fr., tr. «Sceptre.»

  • gwalenn-sparl
    gwalenn-sparl

    f. Palonnier.

    ●(1876) TDE.BF 259a. Gwalenn-sparl, s. f., tr. «Palonnier de voiture.»

    (1949) KROB 12/12. Ar walenn-sparl he devezo bec'h hirio !

  • gwalenn-vougerez
    gwalenn-vougerez

    f. Éteignoir.

    ●(1732) GReg 373a. Éteignoir, ce avec quoi on éteint les cierges, tr. «Goalenn-vouguerès.»

    ●(1876) TDE.BF 259a. Gwalenn-vougerez, s. f., tr. «Eteignoir d'église fixé au bout d'une longue perche.»

  • gwalenn-vrec'h
    gwalenn-vrec'h

    f. (bijouterie) Bracelet.

    ●(1923) FHAB Kerzu 468. kilhou aour, gwalinier-brec'h ; evit kinkla o c'horf n'eus netra re vrao na netra re ger. ●(1931) VALL 79b. Bracelet, tr. «gwalenn-vrec'h f.»

  • gwalenn-vroud
    gwalenn-vroud

    f. Aiguillade, aiguillon.

    ●(1890) MOA 110b. Aiguillade, tr. «goalenn-vroud, f.»

  • gwalenn-vuzul
    gwalenn-vuzul

    f. Aune à mesurer.

    ●(1499) Ca 94a. Goalenn musur. gallice aulne.

  • gwalennad
    gwalennad

    f. –où

    (1) Coup de bâton.

    ●(1879) ERNsup 155. gwalennad, coup de bâton, Trév[érec].

    ●(1931) VALL 332a. coup de gaule, tr. «gwalennad f.»

    ►sens fig. Réflexion désobligeante.

    ●(1907) AVKA 310. Beteg al laeron, en kroaz evelthan, a skoe gwalennado ganthan. ●(1925) BILZ 123. ha goalennajou skoet war hemañ. ●Goalennajou, tr. «mots piquants, méchants.»

    (2) Calamité.

    ●(1872) ROU 77a. Calamité, tr. «Goalennad. (b[as] L[éon]).» ●(1890) MOA 154a. Calamité, s. f., tr. «Goalennad, f.»

    (3) Aunée.

    ●(1633) Nom 211b. Cubitum, vlna, sesquipes : coudée de pied & demy, aulne : vn troattat ha hanter, vn goüalennat.

    ●(1659) SCger 11a. vne aune 2 aunes, tr. «vr goalennat, diou oualennat.» ●150b. goalenat, tr. «vne aune.» ●(1732) GReg 68a. Une aune d'étoffe, tr. «Ur voalénnad mezer.» ●ibid. Dix aunes de toile, tr. «Deq goalénnad lyen.» ●(1744) L'Arm 22b. Aunée, tr. «Goalennatt.. adeu. f.»

    ●(1867) BUE 88. da gerchet taer walen mezer gwenn (corrigé p. 4 : gwalennad mezer). ●(1876) TDE.BF 258b. Gwalennad, s. f., tr. «La longueur d'une aune.» ●(1877) EKG I 132. eur voalennad rubanou zeiz.

  • gwalennadiñ
    gwalennadiñ

    v. tr. d. Auner.

    ●(1732) GReg 68a. Auner, mesurer à l'aune, tr. «Van[netois] Goalennadeiñ.»

    ●(1876) TDE.BF 259a. Gwalennadi, v. a., tr. «Mesurer à l'aune, parlant des étoffes.»

    ●(1904) DBFV 2b. goalennadein, tr. «auner.»

  • gwalennaj
    gwalennaj

    m. Aunage.

    ●(1732) GReg 67b. Aunage, l'action d'auner les Etoffes, & les Toiles, tr. «goalènnaich.» ●(1744) L'Arm 22b. Aunage, tr. «Goalennage.. eu. f.»

  • gwalennañ / gwalenniñ
    gwalennañ / gwalenniñ

    v. tr. d.

    (1) Auner, mesurer à l'aune.

    ●(1732) GReg 68a. Auner, mesurer à l'aune, tr. «goalenna.» ●(1744) L'Arm 22b. Auner, tr. «Goalennein.»

    ●(1876) TDE.BF 258b. Gwalenna, v. a., tr. «Mesurer à l'aune, parlant des étoffes.»

    (2) Mesurer.

    ●(1876) TDE.BF 258b. Gwalenna, v. a., tr. «Mesurer ls terres avec telle mesure que ce soit.»

    (3) Mesurer, juger.

    ●(1790) Ismar 241-242. er-ré e zizoar er-ré varhue eit goalennein ou buhé treménét ha gobér ou frocæs.

    (4) Mettre une bague (au doigt de qqn).

    ●(1912) MMKE 41. Prometet em eus d'ei, / Gwalenni he biz klei.

    (5) (ornithologie) Baguer (un oiseau).

    ●(1969) LIMO 19 avril. Nezé é mant studiet, pouizet ha goalennet ken bout laosket de voned kuit endro.

  • gwalennata
    gwalennata

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Mesurer à l'aune, auner.

    ●(1927) GERI.Ern 9. gwalennata, tr. «mesurer à l'aune, auner.»

    (2) Frapper à coups de verge.

    ●(1907) AVKA 116. int o strahino dirak ar varnerien, o koalenatao en ho synagogo. ●224. ar re-ma a gemero dihued ganthan, a skopo ouz e vizaj, en gwalenateo hag en stago ouz ur groaz da vervel.

    (3) sens fig. Sermonner.

    ●(1974) TDBP III 210. Darn euz an aotrounez-ze a zo techet da walennata al labourerien, tr. « certains de ces messieurs sont enclins à sermonner les cultivateurs »

    II. V. intr. sens fig. Médire.

    ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Gwalennata, tr. «donner des coups de langues.» ●(1931) VALL 417b. donner des coups de langue, tr. «gwalennata.»

  • gwalennataer
    gwalennataer

    m. -ion Arpenteur.

    ●(1931) VALL 37a. Arpenteur, tr. «gwalennataer (-douar).»

  • gwalennek
    gwalennek

    adj. Plein de verges.

    ●(c.1500) Cb 94a. [goalenn] Jtem vibicosus / sa / sum. g. plain de verges. b. goalennec.

  • gwalenner
    gwalenner

    m. –ion Auneur.

    ●(1744) L'Arm 22b. Auneur, tr. «Goalennour.. nerion. m.»

    ►[empl. comme épith.]

    ●(1732) GReg 68a. Auneur, Officier Commis pour marquer & visiter les aunes des Marchands, tr. «ar mæstr goalenner.»

  • gwalennerez
    gwalennerez

    f. –ed Auneuse.

    ●(1744) L'Arm 22b. Auneuse, tr. «Goalennouréss.. ézétt. f.»

  • gwalez
    gwalez

    s. (météorologie) Vent du nord.

    ●(1752) PEll 381. Gwalez, Selon que me l'a appris M. Roussel, est le vent de Nord, ou en général mauvais vent.

    ●(1876) TDE.BF 233b. Goales, adj. (anc.)., tr. «Mauvais, incommode, parlant du vent.»

  • gwalic'hed
    gwalic'hed

    s. (tissage) =

    ●(1918) ITEX 44. Verges (baguettes de bois passées au travers de la chaîne). Gwalic'hed (Haute-Corn.).

  • gwaliched
    gwaliched

    s. Anneaux.

    ●(1884) SBI I 254. Gwalijer arc'hant ha re aour, tr. «Des anneaux d'argent et d'or.» ●(1897) ZCP I 243. Je ne sais comment expliquer les mots du petit Tréguier gwélejer anneaux, sing. gwalen ; pradijer prés, sing. prad.

    ●(1924) ARVG Here 229. gwaliched war e zaou viz meut. ●(c.1930) VALLtreg 475. koublan : former une articulation, un assemblage. Ar gwalijer a ya da goublan warnẽ (brec'hiou ar manej), les tirants (en fer) forment un assemblage sur les bras du manège (ar Mignon. Kroaz ar Ved, 1905).

  • gwalichenn
    gwalichenn

    f. Baguette.

    ●(1970) GSBG 129. (Groe) gwalichenn, tr. «osier, baguette de coudrier.»

  • gwalignañ
    gwalignañ

    v. tr. d. Affiler, filer.

    ●(1732) GReg 16b. Affiler de l'Or, mettre le lingot d'Or, ou d'Argent dans la filiere, tr. «Goaligna aour, pe, arc'hant. pr. Goaleignet.»

  • gwaliñ
    gwaliñ

    v. tr. d. =

    ●(1861) BSJ 198. Mari-Madelén e hoalé en oleàu-cé eid inourein Jesus, revé er gustum ag er vro.

  • gwall .1
    gwall .1

    adj., adv. & conj.

    I. Adj.

    (1) Mauvais.

    ●(1530) Pm 120. me ezneu pur / Ez ouff haznat goall croeadur, tr. «je reconnais entièrement / Que je suis évidemment une méchante créature.» ●(1633) Nom 18b. Facies cadauerosa : vn regard espouuentable : vn goual sell, sell cruel.

    ●(c.1680) NG 455. er goual dud. ●(1790) MG 206. danné deit dre oal hent.

    ●(1821) SST 103. er ré e zou ér goal hent, quer clous el er ré e zou én hent mat.

    (2) Grand.

    ●(1857) CBF 98. eur gwall goll, tr. «une grande perte.» ●(1860) BAL 221. ur guall-bec'herez. ●(1868) KMM 99. ober ur guall bennad ent.

    ►[avec mut.]

    ●(1890) MOA 148a. Un bon bout de chemin, tr. «eur oall ribinad bale – eur oall flipad hent.»

    II. Adv.

    (1) [juste devant un pp.] Beaucoup.

    ●(1909) KTLR 117. Mezaon e moa gual evet deac'h da noz.

    (2) [juste devant un v.] Fort, beaucoup.

    ●(1870) FHB 275/111a. Asa, tad coz, goal lopa a rit, evel kent, var gein ar voazet. ●(1895) GMB 264. gwel-zarmoñn ket il ne prêche pas très bien. ●gwell-gare ke 'ne il ne les aimait guère. ●gwel-deb ket il ne mange pas beaucoup.

    ●(1902) PIGO I 109. gwall-skei a rez, ma breur-mad. ●(1905) IVLD 5. goal-gamma a ranke pa viske he boutou koz. ●(1910-15) CTPV I 51. goal-dostaat e hra en noz, tr. «la nuit approche vite.» ●(1919) BUBR 4/107. Damen, avat, gwall dostaat a reont d'eomp.

    (3) [juste devant un adj.] Très.

    ●(1857) CBF 2. Gwall domm eo ann amzer, tr. «Il fait très chaud.»

    ●(1902) LZBt Du 6. en eur gir an traou a c'ha gwal vad. ●(1929) MKRN 60. ar ialc'h breman zo goal flak, tr. «la bourse est actuellement trop flasque.»

    (4) [après un adj.] Très.

    ●(1857) CBF 38. pep tra a zo brema ger gwall, tr. «tout est maintenant bien cher.»

    (5) Beaucoup.

    ●(1995) BRYV I 50. (Milizag) War-dro amañ ne vezent ket gwelet gwall-gwall. ●80. N'en em okupe ket gwall da heulia e vugale. ●(1995) BRYV II 5. (Milizag) unan bennag, mez n'oa ket gwall. ●(1995) BRYV III 7. (Milizag) Mez huñvreal, ne reem ket gwall, noñ !

    III. Loc. prép. Gwall a : beaucoup de.

    ●(1905) LZBl Mae 133. n'euz ket goall a hent etrez-ho. ●(1995) BRYV I 117. (Milizag) Diwar ar mêz ne veze ket gwall a dud.

    IV. Loc. conj. Gwall na : faute de.

    ●(1908) AVES 19. Koéh e hras eùé lod [gran] ar er vein hag ur huéh kelidet é séhezant, goal n'ou doé ket a zoustér.

  • gwall .2
    gwall .2

    m. –où

    I.

    (1) Mal, malheur.

    ●(1580) G 743-746. Maz eus den ganet a crete / comps quen dyspar maz lavarhe / Ez coezhe dymp goall evalse / varnomp en Ys quen gardys se, tr. «Est-ce qu'il y a un homme vivant qui ose / Parler si étrangement, qu'il dise / Que le malheur nous tombera ainsi, / Sur nous à Is si durement ?» ●(1612) Cnf 54a. mar deu an nessaff da caffout gouall, ha domaig important.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 62. N'hur boé quet calz a hoal. ●(1846) DGG 274. ar goallou a zigoë en o zouez.

    (2) Faute.

    ●(1530) Pm 130. Rac aoun am goall nam tamallhe, tr. «De crainte qu'il ne me blâme pour ma faute.»

    ●(1659) SCger 56a. faute, tr. «goall.»

    (3) Inconvénient.

    ●(1932) KWLB 13. Al ludueier potasse a zo mat. Hogen eur gwall a zo d'ezo.

    (4) Dégât.

    ●(1866) FHB 89/296b. En eur guer, braz eo ar guallou great gant an douriou dirollet.

    (5) Lakaat udb. war gwall ub. : reprocher qqc. à qqn.

    ●(1962) GERV 74. Petra 'ta a lakaer war ma gwall ?

    (6) Malheur.

    ●(1939) RIBA 22. Er péh e sellet hui èl ur goal.

    (7) Dre wall : par malheur, par accident.

    ●(14--) N 1839-1840. Gant ma lofrnez me meux mez bras / Fromet ha fall dre goall allas, tr. «Avec ma lèpre j'ai grand honte, / Confondu et faible par malheur, hélas.»

    ●(1732) GReg 66a. Aveugle par accident, tr. «Dall dre voall.»

    (8) Kavout ub. e gwall : prendre qqn en faute.

    ●(1880) SAB 173. ur vreg caved e goall.

    (9) Faute de.

    ●(1530) Pm 281. Ouz an re ehanffn condamnet / goal amouc ouz drouc hambroguet, tr. «Aux audacieux condamnés, / Faute de pardon (?) menés au mal (?).»

    (10) Bezañ e gwall da : être en danger de.

    ●(1847) FVR 204. evel ma oa e gwall da veza kemeret eno, ez eaz da guza da Vontroulez.

    II. [avec les prép. «a», «da», «dre» & «àr, war»]

    A. A-wall.

    (1) Faute de.

    ●(1580) G 818. A goall aznavout Doe, tr. «Faute de connaître Dieu.»

    (2) Par la faute de.

    ●(1790) MG 329. A oal en dud diar er mæzeu-è mar dint disprisét. ●(17--) TE 494(2). ul lod-vad a hé mambreu e zou santel, hac a-oal en ol-è n'en dint ehue santel.

    ►[form. comb.]

    P1 a hor gwall

    ●(17--) TE 144. A hur goal-è mar domb é riscl a goll er Religion.

    ●(1821) SST 92. ne arrüou quet quement-cé a hun goal.

    P3 a o gwall

    ●(1792) HS 25. Hum gonvertisset, pe n'ou doai, à hou gouèl oai.

    ●(1821) SST 25. hun (lire : hum) gollet ou dès a hou goal. ●172. mar du a hou goal u. ●(1856) VNA 101. C'est de leur faute, tr. «Ag ou goal-é.»

    B. Àr wall.

    (1) Par la faute de.

    S1 àr ma gwall

    ●(1787) PT 44. ar m'en goal é collan.

    ●(1905) IMJK 63 (?))">IMJK 244. Disket em es kement-sé ar men goal. ●(1911) DIHU 73/287. Nen dé ket ar men goal é mar don drémen ken devéhat.

    S2 àr da wall

    S3g àr e wall

    S3b àr he gwall

    P1 àr hor gwall

    P2 àr ho kwall

    ●(1905) DIHU 1/14. Ar hou koal hui é em es kollet me merh. ●(1905) IMJK 63 (?))">IMJK 96. hui hum gavou hui hous unan, mes ar hou koal e vou.

    P3 àr o gwall

    ●(1896) HIS 63. hag ar ou goal e oé.

    ●(1907) BSPD I 36. Ne oé ket ar ou goal é oé arriù kement-zé. ●(1909) DIHU 45/225. Er ré ne houieient ket ou istoér, é vou ar ou goal e vou.

    (2) Aux dépens.

    ●(1908) NIKO 47. mar dé ar hur goal é ma chansus, tr. «si la chance lui vient à nos dépens.»

    C. Dre wall : par la faute de.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 62. dré hoal er pilot. ●(1856) VNA 197. c'est toujours par la faute de l'avocat, tr. «é vé perpet dré hoal en avocad.»

    ►[form. comb.]

    S1 dre ma gwall

    ●(1659) SCger 56a. par ma faute, tr. «dre ma goall.» ●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze dre va goall.» ●(17--) BSbi 1022. supplice dinatur arrihuet dré men goal.

    ●(1856) GRD 181. n'en dé quet dré men goal-é.

    S2 dre da wall

    S3m dre e wall

    ●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze dre e voall.» ●(1790) MG 158. hac en doai poén, dré é oal, é tessàu eih a vugalé ma hoèmb.

    ●(1854) PSA II 253. Lezel unan hemb quin ag é bbéhedeu marvel hemb er hovessat, dré é hoal-caër, e zou gobér ur govézion sacrilège.

    S3f dre he gwall

    P1 dre hor gwall

    ●(1790) MG 42. n'en dai quet dré hur goal-è. ●217. Collét oai bet dré hur goal un tass-argand.

    P2 dre ho kwall

    ●(1767) ISpour 308. ancohat dré hou coëel ur péhét marvéle bénac. ●(1790) MG 114. er péh ou dès ou dès collét dré hou c'oal. ●(1792) CAg 86. Mar manquet dré hou coal.

    ●(1856) GRD 181. n'en dé quet dré hou coal-é.

    P3 dre o gwall

    D. E gwall : par la faute de.

    ►[form. comb.]

    S1 em gwall

    ●(1659) SCger 150b. em goall, tr. «par ma faute.» ●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze èm goall.»

    S2 ez kwall / en da wall

    ●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze èn da voall.»

    S3m en e wall

    ●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze èn e voall.»

    E. Da wall : par la faute de.

    ►[form. comb.]

    S1 da'm gwall

    ●(1659) SCger 56a. par ma faute, tr. «d'am goall.» ●(1732) GReg 401a. Cela est arrivé par ma faute, tr. «C'hoarvezet eo bet qemen-ze d'am goall.»

    P2 d'ho kwall

    ●(1659) SCger 150b. d'ho coall, tr. «par votre faute.»

  • gwalladenn
    gwalladenn

    f. –où Viol.

    ●(1931) VALL 784b. Viol, tr. «gwalladenn f.»

  • gwalladur
    gwalladur

    m. –ioù Viol.

    ●(1931) VALL 784b. Viol, tr. «gwalladur m.»

  • gwallael
    gwallael

    m. gwallaelez (religion) Diable.

    ●(1868) KMM 233-234. ar plassou lezed goullo en Ee gant ar guall Elez. ●(1876) TDE.BF 259b. Gwall-eal, s. m., tr. «Le démon.» ●(1880) SAB 49. unan eus ar goall-êlez.

  • gwallakaat
    gwallakaat

    v. tr. d. Maltraiter.

    ●(1689) DOctrinal 187. à palamour d’an eznet mor er goal lequea, hac é lequet ar scholaëryen an eil guez, de miret.

    ●(1877) EKG i 285. Neuze e ouemp goall lakeat. ●(1878) EKG ii 14. goall lakaat an dud a reant hed an hent.

  • gwallakustumañs
    gwallakustumañs

    f. –où Mauvaise habitude.

    ●(1710) IN I 289. evit arreti ar goal acustumanç. ●(1790) MG 303. goal acustumanceu hou pugalé. ●305. quênt ma tér de bèn a zistrugein ur goal acustumance.

    ●(1854) PSA II 252. er goal accustumanceu ou devoé a ziaguênt.

  • gwallali
    gwallali

    m. –où Mauvais conseil.

    ●(1659) SC 88. dre goall alli. ●97. dre oal alli, dre bromessaou. ●Pa zeu vn den fall da dempti dre ouall alli, dre bromessaou, dre oar drougou.

    ●(1846) DGG 232. pa roit da unan-bennac goal-ali. ●(1890) MOA 181b. Mauvais conseil, tr. «goall-ali.»

    ●(1931) VALL 145b. conseil mauv[ais], tr. «gwall-ali.»

  • gwallaliañ
    gwallaliañ

    v. tr. d. Donner un mauvais conseil à.

    ●(1890) MOA 181b. Mal conseiller, tr. «goall-alia.»

    ●(1931) VALL 145b. mal conseiller (donner de mauvais conseils), tr. «gwall-alia.»

  • gwallamm
    gwallamm

    m.

    (1) Mauvaise chute.

    ●(1790) MG 335. pe gouéhehai d’er gêas, ean e chairrehai ur goal-lamm.

    (2) Accident.

    ●(1860) BAL 199. e oe tost deza mervel gant ur guall-lam.

  • gwallamzer .1
    gwallamzer .1

    adj. Triste.

    ●(1907) MVET 30. Gwelet a reer dremmou seder ha dremmou gwall-amzer.

  • gwallamzer .2
    gwallamzer .2

    m./f. –ioù

    I. (météorologie) Mauvais temps.

    ●(1633) Nom 219b-220a. Cælum nubilosum, vel turbidum, cæli pertubatio : mauuais temps drouc amser, goual amser.

    ●(1710) IN I 235. evel ma ra ar goual amser, an tan, ar reverdi, ur bloazvez toc'her, ul laeronci, ur proces. ●(1732) GReg 912a. Mauvais tems, tr. «Goall amser.»

    ●(1849) LLB 181. é kreiz er goal amzer. ●(1854) PSA I 5. aveit ma talhou de blom, én drespet d'er glàu ha goal-amzér, un ty nehué sàuet. ●(1860) BAL 185. ar barradou guall-amzer. ●(1869) SAG 189. enep ar ouall-amzer.

    ●(1907) PERS 120. eur barr goall amzer. ●(1912) MMPM 136. dindan ar glao, ar ienïen, ar gwall amzer.

    II. sens fig.

    (1) Malheur, peine.

    ●(1910-15) CTPV I 57. hui e zo kaos t'em goel-amzér, tr. «vous êtes la cause de mon malheur.» ●116. Pe ouiehen plahek, uéhen kaos t'hou koel-amzer, tr. «Si je savais, la belle, être la cause de votre malheur.»

    (2) Ober gwallamzer da ub. : mener la vie dure, faire des scènes à qqn.

    ●(1767) ISpour 382. ur Priet ivraigne, é zispign tout hac e-ra hoah goel-amzér ! ●(1790) PEdenneu 126. en inguènnage a hanan e ra goal-amzér d'er-ré-ral. ●(1790) MG 34. Ur voès vad assès-è, nameit ma ra goal-amzér deign a pe veàuan. ●193. me mès caz doh me mæstrès, rac m'hi dès ur fal imur, ha ma ra goal-amzér deign.

    ●(1907) BSPD I 38. ken ne vezé bet arsaùet er goal-amzér e hrèt t'en Iliz.

    III. Hir evel ar gwallamzer : très long.

    ●(1909) BOBL 30 octobre 253/1b (L) L. ar Floc’h. treut evel eun askel groc’henn, hirr e vizach evel ar gwallamzer.

  • gwallañ / gwalliñ
    gwallañ / gwalliñ

    v.

    I. V. intr.

    (1) Gwallañ ouzh ub. : arriver à qqn.

    ●(1839) BESquil 229. ur péhour, a pe hoalle un dra-benac doh-t-ou, a pe arrihue guet-ou ur boén.

    ●(1911) DIHU 77/348. Petra e hoal dohein de houilar ? ●(1921) GRSA 241. Eutru, petra hoal dohoh-hui ? ●(1924) NOLU 36. Petra e hol dohté ?

    II. V. tr. d.

    (1) Ravager, dévaster, endommager.

    ●(1732) GReg 340a. Endommager, tr. «goalla. pr. goallet.»

    ●(1912) BUAZpermoal 549. ar sec'hor vras a wale er mare-ze ar Palestin.

    (2) Violer.

    ●(1732) GReg 215a. Corrompre une fille, tr. «Goalla ur verc'h.» ●275b. Deshonnorer une fille, tr. «goalla ur plac'h.»

    ●(1847) MDM 23. Ar goazed, dimezet pe dizemez, a oualla ho flac'hed. ●(1876) TDE.BF 259a. Gwalla, v. a., tr. «Déshonorer une fille, la séduire.»

    ●(1943) HERV 158. Merc’hed oc’h ober soubig a youc’he, evel ma vefe unan bennak o klask o gwalla, siouaz d’ezañ !

    ►absol.

    ●(1907) AVKA 26. Diwallet a walla hag a laerez.

    (3) Gwallañ brud ub. : défaire, attenter à la réputation de qqn, léser qqn dans sa réputation.

    ●(1932) BRTG 121. ne glaskent ket goallein ou brud.

    (4) Tuer.

    ●(1996) CRYK 316. Lâret a rant ive' penôs 'deus hañ gwallet, tr. «Ils disent aussi qu'elle l'a tué.»

    (5) Blesser.

    ●(1937) DIHU 313/303. Unan anehè e lah deu zén hag e oal pear aral.

    (6) Gâter (les récoltes) au moyen d'un sortilège.

    ●(17--) ST 30. Me oar gwalla ann ed, tr. «je puis faire avorter le blé.»

    ●(1849) GBI I 50. ur verc'h a oar gwalla ann ed, tr. «une fille qui sait gâter le blé.» ●Gwalla, tr. «gâter au moyen d'un sortilège.»

    (7) Abîmer.

    ●(1906-1907) EVENnot 5. Ar patatez a zo bet gwallet an noz man gand ar reo, tr. «Abîmées.»

    III. V. pron. réfl. En em wallañ.

    (1) Se blesser.

    ●(1925) SFKH 5. hum hoallein aben é koéhel diar é jau.

    (2) Se suicider.

    ●(1925) SFKH 37. hemb sellet doh ou zorfet, de gavet er mér, d'en avertis penaus Loeiz er Pochad e doé hum hoalet. ●(1934) BRUS 85. Suicider – se, tr. «um oalein.» ●(1939) RIBA 118. Nen don ket mèu eroalh aveit en em-oallein. ●(1942) DHKN 246. degaset dehè er sonj d'en-em oallein.

  • gwallanv
    gwallanv

    m. –ioù

    (1) Kaout gwallanv : avoir mauvaise renommée, réputation.

    ●(1732) GReg 123b. Il a mauvais bruit, tr. «goall-hano èn deus.»

    (2) Insulte.

    ●(1911) SKRS II 191. Ar mevel a gleve bep mintin ar memez goal hanoiou. ●(1911) KKAF 78. drouk komzou, gaou, dismegansou, gwal hanoiou ! ●(1925) BUAZmadeg 682. ne oa ket evit klevet ober eur goall hano euz a Zoue. ●(1926) ATGO 14. petra a ra d'in da wall hanoiou ha da zismegansou ?

  • gwallaoz
    gwallaoz

    m. –ioù Tourment infligé à qqn.

    ●(17--) ST 330. Ha mar hor be gwall aoz, tr. «et s'il nous arrive du mal.»

    ●(1847) FVR 151. Ar gwall aoz, an dismegans, ar reuziou ar brasa.

    ●(1932) GUTO 14. Er goalauz-men e zo, drest-ol, en hani eh es té méritet. (…) gouzanù pen-der-ben er goalauz.

  • gwallaozañ
    gwallaozañ

    v. tr. d.

    (1) Mettre (qqn) à mal, maltraiter.

    ●(1659) SCger 76a. mal mener, tr. «goall ausa.» ●87a. outrager, tr. «goall ausa.» ●120a. traiter mal quelqu'vn, tr. «goall ausa vre benac.» ●(1732) GReg 596b. Malmener, tr. «Goall-ausa. pr. goall-auset.» ●597a. Maltraiter, tr. «goall-ausa. pr. goallauset.»

    ●(1839) BESquil 247. tud peur dispriset ha goal-auzet d'er ré vras. ●(1847) FVR 98. Ez int-hi e pep giz, gwall ozet, gwall gaset. ●(1876) TDE.BF 259b. Gwall-aoza, v. a., tr. «Maltraiter.» ●(18--) SBI I 188. An derrien zo ganin, a neus ma gwall ôzet, tr. «J'ai en moi une fièvre qui m'a rudement secouée.»

    ●(1907) VBFV.bf 25b. goal-auzein, v. a., tr. «malmener, maltraiter.» ●(1919) BSUF 12. Deuzek dé é oé bet ar é hulé goalauzet d'en derhian. ●19. er hlinùedeu hag en drougeu e hoalauz en dud ér bed-men. ●(1922) EOVD 275. er séhour e hoalauz hun inean.

    (2) Ravager (un pays).

    ●(1919) BSUF 10. Ur gerteri vras e hoalauzé er vro a houdé ur blé kent.

  • gwallavaret
    gwallavaret

    voir gwallavarout

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...