Recherche 'ku...' : 298 mots trouvés
Page 3 : de kumunenn (101) à kuratoraj (150) :- kumunenn
- kumunenner
- kumuniezh
- kundu .1
- kundu .2kundu .2
f.
(1) Conduite, direction.
●(1659) SCger 29a. conduite, tr. «cundu.» ●(1732) GReg 193b. Conduite, l'action de conduire, tr. «Cundu. ar gundu.»
●(1824) BAM 265. ar gundu eus an tieguez. ●(1829) IAY 75. decrian condu an Ilis. ●(1846) BAZ 682. Ar gundu a zalc'h Doue varnomp.
(2) Conduite morale, comportement.
●(1732) GReg 193b. Conduite, gouvernement discret, tr. «Cundu. cundu vad. cundu fur.»
●(1829) IAY 26. eur gondu quen criminel ! ●(1834) SIM 187. al labour hag ar gundu vad. ●(1899) BSEc xxxvii 152/ KRL 17. Da Verc'her al Ludu, / E chench ar wrac'h a gundu, tr. «Le Mercredi des Cendres, la vieille femme change de conduite.» ●(18--) SCD 171. condu on merch Isabel na blich quet nemeur din.
●(1906-1907) EVENnot 31. (Tredarzeg) N'euz na poell na kondu, tr. «bon sens, pondération.»
- kundu .3kundu .3
voir kunduiñ
- kunduerkunduer
m. –ion
(1) Conducteur, guide.
●(1732) GReg 193a. Conducteur, guide pour montrer le chemin, tr. «Van[netois] conduour. p. yon, yan.»
(2) Conducteur spirituel.
●(1838) OVD 13. clasquet ur honduyour mad. ●(1839) BESquil 77. Peb-unan e gavas én Escob santel-men ur bugul hac un tad, un example hac ur honduyour mad ha sur. ●195. Goudé marhu é gonduyour santel.
(3) spécial. Garçon d'honneur.
●(1938) BRHI 154. garçon d'honneur (konduer).
- kunduerezkunduerez
f. –ed Fille d'honneur dans un mariage.
●(1985) ADEM 30. (An Arradon) Me oa ar gonduioures.
- kunduiñ / kunduiañ / kundukunduiñ / kunduiañ / kundu
v.
I. V. tr. d.
(1) Conduire, mener (qqp.).
●(14--) N 70. Don conduy en Hybernia, tr. «Pour nous conduire en Hibernie.» ●(1499) Ca 42b. Conduyaff. g. conduire.
●(1659) SCger 29a. conduire, tr. «condui.» ●138a. condui, tr. «conduire, mener.» ●(1710) IN I 16. evit ho cundui d'y.
●(1846) BAZ 681. evit o cundui d'an Env. ●(18--) GBI II 146. Et brema, Perinaïg, d'hou c'hondui d'ar gêr, tr. «Allez à présent, petite Perrine, les reconduire chez eux.»
(2) Diriger (une entreprise, une affaire).
●(1659) SCger 4a. Administrer, tr. «condui.» ● 63a. gouuerner, tr. «condui.» ●(1732) GReg 193b. Conduire une affaire, tr. «Cundui un æffær.»
●(1941) DIHU 357/221. duah de gondui tiegeh ar er méz.
(3) Kunduiñ kañv(où) : mener le deuil.
●(1732) GReg 283b. Prendre le deüil, porter le deüil, tr. «cundui cañv.»
●(1855) GBI I 502. Da gondu modest hi c'hanvou, tr. «Pour porter modestement le deuil.»
(4) Fréquenter (les filles).
●(1792) BD 4158-4159. ma ha tout euelse quement agonean / da gonduin merchet hac arrest a effan, tr. «C'est ainsi que va tout ce que je gagne, / à fréquenter les filles, et le reste, je le bois.» ●4184-4185. na voan nemert daousec la pa gomansis quent[an] / da gonduin merchet ha goude voes eran, tr. «Je n'avais que douze ans quand je commançais pour la première fois / à fréquenter les filles et depuis je continue.» ●(17--) CT Acte II 708-709. me ha tout evese quemet a gonean / da gondui merchet hac ar rest da ifan, tr. «moi, tout ce que je gagne, s'en va ainsi / à faire la cour aux filles, et le reste à boire.»
(5) Entretenir (un feu).
●(1982) TKRH 36. An tan, dija, 'oa ret gouzout e gunduiñ.
(6) =
●(1990) TTRK 167. «Kundu» ar vuoc'h a veze un arvest evit holl dud an ti ha zoken ar re yaouankañ eus ar vugale a veze degaset da welout an arvest.
(7) Mener (une vie).
●(14--) N 11. dre condu guir bues, tr. «en menant une vie édifiante.»
●(1710) IN I 298. mar bise c'hoar dezâ, e cundufe goal vuez ganti. ●299. cundui ur vuez meurbet santel. ●(1727) HB 408. cundui bepret ur vuez vertuzus. ●(1790) Ismar 74. mar gùélèt hou Nessan é condui ur vuhé vat ha santel.
●(1846) BAZ 13. Petra bennac ma cundue eur vuez ker rust. ●(1846) DGG 461. pere a zo dirôl hac a gundu goal vuez.
(8) Élever.
●(14--) N 392. maz guillif condu ma buguel, tr. «que je puisse élever mon enfant.»
(9) Saillir (vache, jument).
●(1962) EGRH I 48. kundu v., kunduiñ v., tr. « saillir (vache, jument). »
II. V. intr. Se conduire, se comporter.
●(14--) N 156. Euel vn merch en he guerhdet || conduy net a apetaff, tr. «Je désire vivre pure, comme une fille vierge.»
●(1792) BD 901-902. mar choarue se guenen serten men gonduo / herue ma stat ma calite, tr. «Si cela m'arrive, certainement je me comporterai / Selon mon état, ma qualité.»
- kunduitkunduit
s. –où Conduite.
●(1499) Ca 42b. Conduyt. g. idem. l. hic meatus / us / ui. ●(1633) Nom 218b. Aqua caduca : eauë coulante des conduits : dour á ret ves an conduittou, dour coll pehiny á ya & ruïn. ●239a. Emissarium : conduit par où l'eau s'escoule : vr counduit pe dre hent ez tremen an dour. ●239a. Incile, incilis, canalis, fossa incilis : conduit, canal, fossé : counduit, canol, pe vr fos, vn sa n (lire : san). ●239b. Aquagium, aquæ ductus : conduit d'eau : vr counduit pe vn san dour. ●240b. Castellum : conduit : vn gouaz dour, counduit.
- kunduktor
- kuniañkuniañ
v. intr. Sauter, gambader.
●(1752) PEll 193. Cunia, en Léon signifie sauter, gambader, comme fait un cheval échapé en pleine campagne.
●(1876) TDE.BF 383b. Kunia, v. n., tr. «Gambader comme un cheval en liberté.»
●(1962) EGRH I 48. kuniañ v., tr. « sauter, gambader comme un cheval échappé (L.G., Tr., Ern., Vallée). »
- kuntuilhkuntuilh
voir kutuilh
- kunuc'hañkunuc'hañ
v.
(1) V. intr. Geindre, gémir.
●(1752) PEll 193. Cunuc'ha, tr. «Plaindre, se plaindre, gémir.»
●(1874) FHB 480/76a. Ar bobl a vouele hag a gunuc'he. ●(1874) FHB 489/146a. ar paour kez den a grie hag a gunuc'he mar doa eun truez.
(2) V. tr. d. =
●(1847) FVR 11-12. Evel ma oa kavaillet ha kunuc'het ebarz enn he gear. ●45. Hirie a skoazel diweret, / warc'hoaz gant an holl kunuc'het.
- kunuc'henn
- kunuc'henniñ
- kunuc'her
- kunuc'hus
- kunudalkunudal
voir kunudañ
- kunudañ / kunudiñ / kunudalkunudañ / kunudiñ / kunudal
v. intr.
(1) Se lamenter, gémir.
●(1870) FHB 295/267a. An iliz a vouel hag a gunud var he bugale. ●(1876) TDE.BF 384a. Kunuda, v. n., tr. «Se plaindre comme font les poules.»
●(1907) FHAB Kerzu 292. Unan anezho gwân ha klemmus dre natur en em lakeas da geneudi. ●(1909) KTLR 249. Hag e zeaz varzu al leac'h ma kleve an den o kunudi. ●(1926) FHAB Here 396. Petra dalv kunudi, Louis.
(2) Commérer, médire.
●(1895) GMB 138. En pet[it] Trég[uier] kunudañ veut dire «commérer, médire.»
(3) (en plt de chiens) Gémir.
●(1872) ROU 86b. Gémir, tr. «cunudi, en parlant des petites bêtes.» ●(1894) BUZmornik 268. ar chas (...) a gunude evit ober kanv d'ezho. ●(18--) KTB.ms 14 p 45. Iudal ha kunudal a reent [ar chass], ma oa un druez ho c'hlewet.
- kunuder
- kunudiñkunudiñ
voir kunudañ
- kunujañ
- kunujenn
- kunujenniñ
- kunujennus
- KuñvKuñv
n. de pers. Ar C’huñv : Le Cunff.
●(1792-1815) CHCH 120. Loeiz er Hieun, tr. « Louis Le Cunff. »
- kuñv .1kuñv .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqn) Affable.
●(1499) Ca 52b. Cuff. g. soeff debonnaire. ●109b. Hegarat ha cuff. g. benigne / ou begnin.
●(1659) SCger 14a. benin, tr. «cûn.» ●(1732) GReg 5a. Un homme de facile abord, tr. «Un den cuñ.» ●15a. Affable, honnête à ses Inferieurs, tr. «cuñ.» ●89b. Benin, ou, benigne, affable, doux, debonnaire, tr. «Cuñ.» ●173a. Clement, tr. «Cuñ.» ●246b. Debonnaire, tr. «cuñ.» ●306a. Doux d'humeur, tr. «cuñ.» ●(17--) ST 192. kûn evel eun danvad, tr. «douce comme un agneau.»
B. (en plt de qqc.)
(1) (?) Lisse, massif (?).
●(18--) SAQ II 221. Ar penn a ioa en aour kunv.
(2) Doux.
●(1867) MGK 127. war ar plunv kunv. ●(1876) TDE.BF 432b. enn eur gwele ker boug ha ken kunv. ●(1880) SAB 253. glazennou boug, cunv, meiz.
●(1942) DHKN 77. Met a houdé, éh es ér gérig-hont, ken didrous, ken kun, ha groeit get Doué aveit kuhunein eurusted un tiegeh Breihiz iah, sonn hag onest, ur galonig hag e losk noz ha dé get er glahar.
(3) (Sommeil) doux.
●(1864) SMM 148. eur c'housket cùn.
C. (en plt des liens de parenté)
(1) Bugale-guñv : arrière-petits-enfants.
●(1995) BRYV IV 17. (Milizag) On bugale a zo ganet war on douar… on bugale-vihan a zo ganet war on douar hag on bugale-guñv.
(2) Mab-kuñv : arrière-petit-fils.
●(1930) FHAB Meurzh 95. Yann III, mab kunv Yann ar Rouz.
(3) Mamm-guñv =
●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-bardi pe vom-bardi.
(4) Mamm-guñv-likun =
●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-bardi pe vom-bardi.
(5) Mamm-guñv-reverkun =
●(1935) ANTO 49. diou c'hoar hag ez oa o mamm, o mamm-goz pe o mamm-you, o mamm-gun, likun pe reverkun ; o mamm-bardi pe vom-bardi.
(6) Tad-kuñv =
●(1732) GReg 96b. Bisayeul, le pere du grand'pere, ou, de la grand'mere, tr. «Tad-cuñ. p. tadou-cuñ.»
●(1982) PBLS 243. (Langoned) tadkeuñv, tr. «arrière-grand-père.»
(7) Tad-kozh-kuñv =
●(1920) LZBl Du 397. Ha dadou koz-kunv a zo bet o ren soudarded.
II. Adv.
(1) Affablement.
●(1580) G 119. Ez af cuf hac uuel e quentel de guelet, tr. «Que je vais doux et humble exprès pour le voir.»
(2) Ez kuñv : affablement, avec affabilité.
●(c.1500) Cb 54a. g. doulcement. bri. ez cuff.
●(1732) GReg 15a. Avec affabilité, tr. «ez cuñ.»
(3) Dre guñv : affablement, avec affabilité.
●(c.1500) Cb 54b. ga. debonnairement. bri. dre cuff. ●assouuagement. b. dre cuff.
(4) Ober kuñv da : chérir.
●(1929) SVBV 21. Paez eur bannac'h 'ta d'in-me ! Me a ray kuñv d'it, va labousig-me ! ●87. war-bouez ober kuñv d'ezo, e reer pez a garer ganto.
- kuñv .2kuñv .2
m. Na kuñv na kar : ni ami ni parent.
●(14--) N 78. Nemeux na ioa na cuff na car, tr. «Je n'ai ni joie, ni ami, ni parent.» ●(1575) M 1722. Na cuff na car, tr. «Ni parent ni ami.» ●1798. Na cuf na car nemeux, tr. «Je n'ai ni ami ni parent.»
►[avec sens collectif]
●(1575) M 84. Penaux han cuff han garu, á deu da bout maruel, tr. «Que les doux et les durs sont mortels»
- kuñvaatkuñvaat
v.
I. V. intr. Devenir affable.
●(c.1500) Cb 54b. gal. estre debonnaire. bri. cuffhat.
●(1732) GReg 15a. Devenir affable, tr. «Cuñhaat.» ●46a. S'apprivoiser, se rendre plus familier, tr. «Cuñhaat. pr. cuñhéet.»
II. V. tr. d.
(1) Adoucir, appaiser, calmer.
●(c.1500) Cb 54b. g. assouuager / adoulcir / debonnairir. b. cuffhat.
●(1732) GReg 15a. rendre affable, tr. «Cuñhaat.» ●42a-b. Appaiser, calmer, adoucir, tr. «Cuñhaat. pr. cuñhéet.»
(2) Apprivoiser.
●(1744) L'Arm 15a. Apprivoiser, tr. «Cunal.»
●(1856) VNA 25. Apprivoiser, tr. «Cunnad.»
- kuñvadur
- kuñvadurezhkuñvadurezh
f. Affabilité, douceur morale.
●(1732) GReg 89b. Begninité, humanité, douceur, tr. «cuñhadurez.» ●Ces sortes de begninitez ne plaisent guères, tr. «un hevelep cuñhadurez, mar deo cuñhadurez eo, ne blich quet cals.»
- kuñvaet
- kuñvaus
- kuñvded
- kuñvderkuñvder
m. Douceur.
●(1732) GReg 888a. Suavité, douceur agreable aux sens ou à l'esprit, tr. «cuñfder.»
- kuñvelezhkuñvelezh
f.
(1) Affabilité, douceur morale.
●(1464) Cms (d’après GMB 137). Cuffaelez douceur. ●(1499) Ca 109b. galli. benignite. britonice hegaratdet pe cuffelez.
●(1732) GReg 15a. Affabilité, honêteté avec laquelle un Supérieur reçoit son Inférieur, &c., tr. «Cuñvèlez.» ●Avec affabilité, tr. «Gand cuñvélez.» ●89b. Benignement, tr. «gand cuñvélez.» ●Begninité, humanité, douceur, tr. «cuñvélez.» ●Ces sortes de begninitez ne plaisent guères, tr. «Ur seurt cuñvélez ne blich nemeur.» ●173a. Clemence, douceur de superieur envers son inferieur, tr. «Cuñvélez.» ●246b. Debonnaireté, tr. «cuñvelez.»
●(1847) MDM 122-123. Koantiri ar vugale, ho inozanz charmant, ho c'hunvelez. ●(1866) FHB 97/358a. eun ear a gunvelez.
(2) Douceur au toucher.
●(1908) FHAB Genver 4. skiant an touch (...) Ne ket ebken ar stok he-unan a vez santet, mes ive nerz ar moustr, cunvelez an dra, an domder, ar boan...
(3) (?) Béatitude (?).
●(1530) Pm 26. Autrou (…) / Guenech hep mar dan queffuaelez / Pan duy an din am buez, tr. «Seigneur (…) / Avec vous sans doute à (?) la béatitude (?), / Quand viendra la fin digne de ma vie.»
- KuñvennKuñvenn
n. de pers. (Femme appellée) Le Cunff.
●(1792-1815) CHCH 121. merheg er Gunen, tr. « la bru de la femme Le Cunff. »
- kuñvidigezh
- kuñvikaat
- kuñvnezhkuñvnezh
[mbr cufnaez, cuffnez < kuñv + -nezh]
f. Douceur.
●(c. 1480) Jer.ms A.163. roë cûfnez, tr.PEll « Roi de douceur » (titre donné à Jésus-Christ d’après Le Pelletier). ●(1530) Pm 219 (Pemzec leuenez). Dren truez man ha drenn anoez / Glan maria mam a cufnaez / Ham erbet ouz da map henoez / Her na coeziff e tra a mez. ●(1575) M 389. gueleou pluff, cuffnez, ha pemdez trichezrou, tr. « Les lits de plume, la mollesse, les illusions de chaque jour »
- kupad
- kupennkupenn
f. –où Aigrette.
- kupennek
- kur .1
- kur .2kur .2
f. –ioù Exploit.
●(17--) FGab 116. ne zeo quet eur gur gaër. ●120. eur gur zo erruet din.
●(1872) ROU 79b. Cur, signifie rareté. Neket cur, tr. «ce n'est pas merveille.» Curiou caër, tr. «des merveilles.» ●91b. Merveille, tr. «cur caër.» ●(1890) MOA 427b. Rareté, s. f., tr. «Kur, m. pl. iou.» ●Ce n'est pas rareté, tr. «ne ket kur.»
●(1931) VALL 285b. Exploit, tr. «kur f. pl. iou.» ●601a. Prouesse, tr. «kur L[eon] f. pl. iou.»
- kurajkuraj
s. (botanique) Poivre d'eau Polygonum hydropiper.
●(1633) Nom 86b. Hydropiper, piper aquaticum : curaige, rassel : curaig.
- kurañ
- kurator
- kuratoraj