Devri

Recherche 'ku...' : 298 mots trouvés

Page 5 : de kustod-2 (201) à kuzhiad (250) :
  • kustod .2
    kustod .2

    m. –où

    (1) Custode, ciboire.

    ●(1727) HB 173. Beza custod ha Ciboar un Doue ! ●(1732) GReg 241a. Custode, Ciboire, tr. «Custod. p. custodou. Treg[or] custod. p. custodo.»

    (2) Niche de statue, de saint.

    ●(1659) SCger 22b. chasse pour mettre vne image, tr. «vr custod.»

    ●(1910) MBJL 84. e teulis ple d'eur c'hustod hag a oa goullou e-touez meur a re-all.

    (3) Étui pour ranger.

    ●(1633) Nom 157a. Theca cultellaria : la gaine ou custode à couteaux : gouin, gouchin, pe custod an countellou.

    ●(1659) SCger 54a. etui, tr. «custod.»

  • kustodiezh
    kustodiezh

    f. (religion) Custodie.

    ●(1931) VALL 177b. Custodie, tr. «kustodiez f.»

  • kustum .1
    kustum .1

    adj.

    (1) Épith. Habituel.

    ●(1859) MMN 22. ober hor pedennou custum. ●(18--) SAQ II 244-245. lezet a gostez (…) ho labouriou kustum.

    ●(1905) IVLD 79. Mont a reaz d'he flas kustum. (...) ar verc'hig a deuaz d'he liou kustum.

    (2) Attr. Habitué.

    ●(1621) Mc 85. euel maz ouch custum.

    ●(1732) GReg 228a. Avoir coûtume de, tr. «beza custum da.» ●483b. Habitué, tr. «Custum.»

    ●(1900) KAKE i. Ker kustum int da lavaret droug divar benn an Aotrou kraz-se. ●(1970) BHAF 224. Kustum a-walh e oan da labourad, eveljust, med hep kia ma horv, en eur gana.

  • kustum .2
    kustum .2

    m./f. & adv.

    I. M./F.

    A. (droit)

    (1) Coutume.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 138). Custum coutume. ●(1499) Ca 53b. g. costume. b. coustum. ●(c.1500) Cb 45b. Item institutio / is. g. ordonnance / institution du roy ou daultre seigneur. b. custum gret gant autrou. ●55a. g. coustume. b. custum.

    ●(1659) SCger 33b. coustume, tr. «custum.» ●(c.1718) CHal.ms i. coutume droit de seigneur, tr. «er c'hustum'.» ●(1732) GReg 228a. Coutume, droit particulier qu'on leve en plusieurs endroits aux jours de foires, d'assemblées pour l'entretien des ponts, des passages, &c., tr. «Custum. Van[netois] custum. coustum.» ●705a. Peage, impôt sur le transport des marchandises, pour l'entretien des ponts, des chemins, tr. «custum. ar c'hustum.»

    ►[sans art.]

    ●(1790) MG 151. réd-è payein custum.

    (2) Sevel ar c'hustum : lever la coutume.

    ●(1732) GReg 228a-b. Lever la coûtume, tr. «Sevel ar gustum. sevel ar c'hustum.»

    (3) Kustum Breizh : coûtume de Bretagne.

    ●(1732) GReg 228b. Coûtume de Bretagne, droit municipal, ou, coûtumier redigé par écrit, tr. «coustum Breiz.»

    (4) Droit municipal de marché (?).

    ●(1732) GReg 228b. Coûtume de Bretagne, droit municipal, ou, coûtumier redigé par écrit, tr. «coustum Breiz.»

    ●(1847) FVR 220. Ar c’hustum a oa eur gwir pehini a zavet er marc’hajou, evel hirio gwennek ar zac’h.

    (5) Usage.

    ●(1847) FVR 220. Ann deogou, a oa eur gwir da gemer ann dekved, an daouzekved, ann driouec’hved euz a frouez ann douar, pe muioc’h, pe nebeutoc’h, hervez kustum pep parrez.

    B.

    (1) Coutume, habitude, mœurs.

    ●(14--) Jer.ms 115. Lau custum am deseu euhy, tr. «C'est une mauvaise coutume, à mon avis.» ●(c.1500) Cb 55a. g. coustume / meurs. b. custum.

    ●(1732) GReg 228a. Coutume, train de vie, qui enfin forme, l'habitude, tr. «Custum. p. custumou. Van[netois] custum. p. custumëu. coustum. p. ëu.» ●Selon la coûtume, tr. «Hervez ar c'hustum.» ●228b. Une fois n'est pas coûtume, tr. «Ur veaich ne de qet custum.»

    ●(1821) SST 240. ér goustume de govessat peb eizh dé. ●(1834) SIM 113. Ur c'hustum eo hac en deus bepret lec'h er vrô-mâ. ●(1846) BAZ 567. hac e viras ar c'hustum-ze adalec he iaouanctis betec ar maro. ●(1861) BSJ 198. revé er gustum ag er vro.

    (2) Kaout kustum da : avoir l'habitude de.

    ●(1732) GReg 228a. Avoir coûtume de, tr. «Cahout custum da.»

    ●(1857) HTB 81. Sant Bernard en difoa kustum da lavaret aliez dean he unan e pad an de : (…).

    II. Loc. adv.

    (1) E-giz, evel kustum : comme de coutume.

    ●(1880) SAB 134. cals tud var e lerc'h evel custum.

    ●(1907) PERS 91. An Aot. Person a oa er c'hœur, evel kustum. ●(1909) KTLR 57. Eur vintinvez, e kutuille, adarre, e giz kustum. ●(1932) BSTR 208. En devez varlerc'h, e savis da bemp heur evel kustum.

    (2) Evel ar c'hustum : comme de coutume.

    ●(1891) MAA 151. Glaoda a yeaz evel ar c'hustum var-dro nav-eur da zerra dor an Iliz.

    ●(1905) KANngalon Ebrel 379. goude beza evet evel ar c'huztum. ●(1907) KANngalon Gouere 454. Eun nozvez, evel ar c'hustum, edo o pedi euz he oll galoun. ●(1921) PGAZ 37. Fanch Ti-Don a ioa, evel ar c'huztumm, var he buch var an daol.

    (3) Eget (ar) c'hustum : que de coutume.

    ●(1868) FHB 171/119a. tristoc'h evit ar c'hustum.

    ●(1939) KLDZgwal 36. Met e pe lec'h emañ an hini ha na garg ket muioc'hik eget kustum pa en em gav war ar bern ?

    (4) Diouzh kustum =

    ●(1905) IVLD 142. eun dra ebken a oe dishenvel dioc'h kustum.

    (5) Dre gustum : habituellement.

    ●(c.1500) Cb 55a. acoustumement. b. dre custum.

    ●(1908) PIGO II 32. Ar merc'hed a ve kavet breman, dre gustum, en abarde 'barz ar pardoniou.

  • kustumañ
    kustumañ

    voir kustumiñ

  • kustumañs
    kustumañs

    f. –où Habitude.

    ●(1903) MBJJ 293. kustumans ar vro. Eur gustumans vad. ●(1908) PIGO II 46. koulskoude eman da gustumans dont, eur wech ar bla, d'an ebatou. ●(1924) LZBt Mezheven 10. skuban ar c'hustumansou ar muan zakr. ●(1933) MMPA 16. evel m'he devoa ar gustumans. ●(1969) BAHE 62/14. n'am eus ket dilezet tre c'hoazh ar gustumañs-se !

  • kustumantoù
    kustumantoù

    plur. Habitudes.

    ●(1909) FHAB Gwengolo 271. da gaout mez (...) eus o c'hustumanchou. ●(1912) BUAZpermoal 841. dilezel o c'hustumanchou fall.

  • kustumer
    kustumer

    m. –ion Celui qui lève la coutume.

    ●(1732) GReg 228b. Coutumier, celui qui leve la coûtume aux foires, aux assemblées, &c., tr. «Custumer. p. custuméryen. Van[netois] custumour. coustumour. pp. yon, yan.» ●705a. Peager, fermier de peage, tr. «Custumer. ar c'hustumer. van[netois] custumour. p. yon, yan.»

  • kustumet
    kustumet

    adj.

    (1) Habitué.

    ●(c.1500) Cb 55a. g. accoustumez. b. custumet.

    (2) Bezañ kustumet mat : avoir de bonnes mœurs, habitudes.

    ●(c.1500) Cb 55a. g. auoir bonnes meurs en luy. b. bezaff custumet mat.

  • kustumiñ / kustumañ
    kustumiñ / kustumañ

    v.

    I. V. intr.

    (1) S'habituer, s'accoutumer.

    ●(1499) Ca 53a. Custumiff. g. accostumer.

    ●(1907) PERS 163. kustumi a rankan, emezhan, da glevet trouz.

    (2) [empl. devant un v.] Avoir l'habitude de.

    ●(1576) Cath p. 26. homan eo Cathell peheny a custumes en amser tremenet da aznauoult, tr. «Celle-ci est Catherine, que tu avais coutume, au temps passé, de connaître.»

    ●(1727) IN II (avis) iii. evel ma custumont côms e general.

    ●(1904) KANngalon Du 247. eur maread, a lavarfot, a gustum enebi beteg ann heur diveza. ●(1909) KTLR 68. an alvokadet a gustume distaga kalz bomou latin. ●(1982) MABL II 79. (Lesneven) hennezh a gustum labourat diwezhat.

    (3) Kustumiñ ouzh + v. : s'habituer à.

    ●(1902) PIGO I 40. Me gustumo ive evelte deuz gwelet anean. ●(1957) AMAH 155. Ha neuze, ha neuze, dont a reer da gustumiñ ouzh kement tra er bed-mañ.

    II. V. tr. d. Accoutumer.

    ●(1910) MBJL 116. kustumi 'nê da zistagan ervat komzo ar pedenno.

    III. V. pron. réfl. En em gustumiñ : s'accoutumer.

    ●(c.1500) Cb [armaff]. g. commancier a armer en cheualerie. b. dezrou en em armaff e marhecyez / enem custumaff a bresel.

  • kut-kut
    kut-kut

    s. C’hoari kut-kut : jouer à cache-cache.

    ●(1906) DIHU 7/129. (Hoari) kut-kut – (jouer à) cache-cache. ●(1919) DBFV.Sup 44b. kut-kut, kuh-kuh logoden, kuh-kea, tr. « cache-cache. »

  • kutez
    kutez

    adj., f. & interj.

    I. Épith. (en plt d'un endroit)

    (1) Bro gutez, toull kutez : trou, bled perdu.

    ●(1907) DRSP 55. Kaout a raï e varo er c'hoz toull kutez-ze. ●(1922) BUBR 18/205. ma choman en toull-gutez-man. ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 35. Na pebez bro gutez ! ●(1931) VALL 75a. Bouge, logement malpropre, tr. «toull-kutez m. fam.» ●(1936) CDFi 1er fevrier. en toull-gutez-se.

    (2) Ti gutez : taudis.

    ●(1931) VALL 729a. Taudis, tr. «ti-gutez L[éon].»

    II. F. [terme qui renforce les adv. interrog.] Petra ar gutez ? : que diable ?

    ●(1926) FHAB Eost 319. petra ar gutez zo erru aze ? ●(1945) DWCZ 54. Met petra 'r gutez eo an tamm yod-man ?

    III. Loc. interj. Mil gutez !

    ●(1905) ALLO 45. Mil gutez, eat hoc'h en henchou ! ●48. Ah ! mil gutez, / Daoust hag e tizrofe hennez ? ●(1909) KTLR 24. Assa ! mil gutez ! a lavare, petra 'zo ? ●(1910) MAKE 30. «Hep ! pep ! pep ! emezi, lezit an traou-ze aman, mil gutez ! ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 21. Petra 'glaskit war va zro-me, mil gutez ! ●(1939) KLDZgwal 39. Sistr ac'han, avat, n'ho po ket ken, pe n'eo ket Katell ar Briz va hano, mil gutez !

  • kutuilh .1
    kutuilh .1

    m. Cueillette.

    ●(1732) GReg 239a. Cueillette de quelque chose que ce soit, où on ne laisse rien de reste, tr. «Cutuilh.»

  • kutuilh .2
    kutuilh .2

    voir kutuilhañ

  • kutuilhad
    kutuilhad

    m.

    (1) Récolte.

    ●(1962) EGRH I 49. kutuilhad m. -où, tr. « récolte. »

    (2) Ober ur c’hutuilhad da benn ub. =

    ●(1909) FHAB Here 304. Ma n’en deus ket c’hoant e ve great eur c’hutuilhad d’e benn !...

  • kutuilhadeg
    kutuilhadeg

    f. -où Cueillette, ramassage.

    ●(1962) EGRH I 49. kutuilhadeg f. -où, tr. « cueillette, ramassage. »

  • kutuilhadenn
    kutuilhadenn

    f. –où

    (1) Cueillette, ramassage.

    ●(1962) EGRH I 49. kutuilhadenn f. -où, tr. « cueillette, ramassage. »

    (2) Recueil.

    ●(1915) HBPR 277b. recueil, tr. «kutuilladen.»

  • kutuilhadur
    kutuilhadur

    m. Cueillette.

    ●(1732) GReg 239a. Cueillette de quelque chose que ce soit, où on ne laisse rien de reste, tr. «cutuilhadur.»

    ●(1962) EGRH I 49. kutuilhadur m. -où, tr. « cueillette, ramassage. »

  • kutuilhañ / kutuilhat / kutuilh
    kutuilhañ / kutuilhat / kutuilh

    v.

    I. V. tr. d.

    A. Cueillir, récolter.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 138). Cuntuyll, cueillir. ●(1499) Ca 53a. Cuntuill. g. cuyllir. ●(c.1500) Cb 54b. Cutuyll. ga. cuyllir.

    ●(1659) SCger 35b. cueillir, tr. «cutuill.» ●(1732) GReg 239a. Cueillir, tr. «Cutuïlha. cutuïlh. pr. cutuilhet.»

    ●(1906-1907) EVENnot 11. (Priel) Ho c'hoar a zo oet da gutuillat kol, tr. «ramasser, cueillir.» ●(1924) BILZbubr 39/865. darn (…) a guntuilhe hag a zebre spezard, kastrilhez da c'hortoz ar per. ●(1955) STBJ 125. Aho e oa ar rezin hag a bep tu, dindan an heol skedus ha laouen, tud vras ha bugale o c'huituilhe.

    B. par ext.

    (1) Ramasser, recueillir.

    ●(1895) GMB 138. dial[ecte] de Batz kuidel recueillir (du sel).

    (2) Kutuilhañ gwez : cueillir les fruits des arbres.

    ●(1910) MBJL 190. an doare da sevel saout ha da gutuilhat ar gwe avalo.

    C. sens fig. Recueillir (de la gloire, etc.).

    ●(1923) FHAB C'hwevrer 55. Ar re-man holl a gutuilhas gloar hag enor dre o zôliou kaer.

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1872) FHB 394/229a. nag ar c'huituilla brao a vije bet great d'ar Prusianed.

    II. V. pron. réci. En em gutuilh : (?) se pouiller (?).

    ●(1867) MGK 37. P'ho devoe enn em gutuillet, / Rebechet, iouet, rendalet / Ha beb eil en em damallet.

  • kutuilhat
    kutuilhat

    voir kutuilhañ

  • kutuilhenn
    kutuilhenn

    f. –ed Souillon.

    ●(1982) PBLS 562. (Langoned) kutuilhenn, tr. «souillon.»

  • kutuilher
    kutuilher

    m. –ion

    (1) Cueilleur, récoltant.

    ●(1732) GReg 239a. Cueilleur, celui qui cueille, tr. «cutuilher. p. yen.»

    ●(1914) DFBP 73a. cueilleur, tr. «Kutuilher.» ●(1955) STBJ 125. e hije ar guituilherien o zokeier.

    (2) sens fig. Collecteur.

    ●(1938) GWAL 110-111/47. Hersart de la Villemarqué, kutuilher kanaouennou koz ar Vrezoned.

  • kutuilherez
    kutuilherez

    f. –ed

    (1) Cueilleuse.

    (2) sens fig. Collectrice.

    ●(1945) KKRS I 65. kutuilherez gwerziou ha soniou brezonek.

  • kutuilherezh
    kutuilherezh

    m. Action de cueillir, de recueillir.

    ●(1962) EGRH I 49. kutuilherezh m., tr. « action de cueillir, de recueillir. »

  • kutuilhet
    kutuilhet

    adj. Cueilli.

    ●(c.1500) Cb 54b. g. cuilly. b. cutuyllet.

    ●(1864) SMM 108. e creis ar fleur-se cutuillet. ●(1868) FHB 191/280b. An avalou cutuillet a dle beza laket en disc'hlao.

    ●(1907) MVET 130. ar rezin kutuilhet. ●(1922) FHAB C'hwevrer 53. an hini n'en deus na kar na loan a rank keinata ar sivi kutuilhet...

  • kutuilhidigezh
    kutuilhidigezh

    f. Action de cueillir, de recueillir.

    ●(1962) EGRH I 49. kutuilhidigezh f., tr. « action de cueillir, de recueillir. »

  • kuzh .1
    kuzh .1

    voir kuzhat

  • kuzh .2
    kuzh .2

    m., adv. & prép. –ioù, –où

    I. M.

    (1) Cachette.

    ●(1499) Ca 53b. g. celement. b. cuz.

    ●(1732) GReg 128a. Cache, une cache, tr. «Cuz. p. cuzyou. Van[netois] Cuh. p. cuheü.» ●(17--) FG II 18. Eus va c'hus e velis an oll moumouneres a rejoc'h.

    ●(1847) FVR 289. daou labourer all a zo paket enn eur c'huz. ●(1877) EKG I 42. Ar manac'h a ieaz enn he guz. ●214. kredi a ran e vank d'ezhan meur a dra enn he guz. ●(1889) SFA 221. el leac'h ma rea ar bleiz he guz. ●(18--) KTB.ms 14 p 52. kuzo leun a aour hag a berlez.

    ●(1902) PIGO I 142. an alar ar zizoloas ar c'huz. ●(1921) GRSA 296. Kaer en des klask, ne gav kuh erbet.

    (2) par méton. Réserve, provision.

    ●(1879) ERNsup 160. kûch, réserve, provision : ari 'm eus dèbet ma c'hûch, j'ai à peu près fini ma réserve (de pommes), petit Trég[uier].

    (3) =

    ●(1879) ERNsup 160. kûch, action de garder, petit Trég[uier].

    (4) =

    ●(1879) ERNsup 160. kûch, ce que l'on garde, petit Trég[uier].

    (5) Avaloù kuzh : pommes de garde.

    ●(1879) ERNsup 160. avalo kûch, des pommes de garde, petit Trég[uier].

    II. [en locution]

    (1) Klask kuzh : chercher un endroit pour se cacher.

    ●(1878) EKG II 59. da glask kuz etouez al lann.

    ●(1927) FHAB Meurzh 50a-b. Divezatoc'h e rank mont pell eus ar vourc'h da glask kuz.

    (2) Kavout kuzh : trouver une planque.

    ●(1878) EKG II 185. kerkouls ha mar gouie kaout kuz d'ar a zistroe euz a Vro-Zaoz d'ho bro.

    (3) Reiñ kuzh : cacher (qqn).

    ●(1878) EKG II 226. difennet d'an oll rei kuz ha golo d'ezho.

    (4) Mont da guzh : se coucher (en plt du soleil).

    ●(1849) LLB 557. [en heol] Hag a pen da de guh.

    ●(1908) PIGO II 172. An heol oa et da guz.

    III. Adv.

    A.

    (1) E-kuzh : en cachette.

    ●(1846) BAZ 17. ar c'hrouadur a zisclerias deza, e kuz, ar c'hoant en doa da servicha Doue.

    (2) Chom e-kuzh : rester caché.

    ●(1878) EKG II 6. Me a jomo e kuz aman hag ahount.

    B. Loc. adv.

    (1) Dindan guzh : en cachette, clandestiment, dans la clandestinité.

    ●(1868) KMM 146. pa edo ministret Jesus-Christ dindan guz.

    ●(1906) KANngalon Genver 5. ma ne rankont ket dioc'htu mont dindan guz. ●(1906) KANngalon C'hwevrer 35. kalz euz he genvreudeur beleien a iea dindan guz. ●(1906) KANNgwital 40/319-320. Tud hag en em zastum dindan guz evit ober brezel d'ar relijion. ●(1921) PGAZ 47. Epad m'edont dindan guz. ●(1929) FHAB C'hwevrer 75. hag e rankas beva, dindan guz, en e barrez. ●463. chomet, dindan guz, e Breiz. ●(1938) FHAB Genver 5. hag ar re all a ranke chom dindan guz.

    (2) A-zindan-guzh : clandestinement.

    ●(1877) EKG I 35. pe gemeret an tec'h, pe mont azindan guz. ●46. red eo d'ehoc'h chomm azindan guz. ●85. D'ho diouall oa chommet ive, evel enn hor bro-ni, azindan guz, beleien ha n'o doa ket aoun rag ar maro. ●(1878) EKG II 169. chom a c'hellaz a-zindan guz.

    ●(1915) HBPR 220. Hag ar veleien a rankas, a nevez, mond a zindan guz.

    (3) Diwar guzh : secrètement.

    ●(1893) IAI 196. sila bilim divar guz e kalonigou tener an aotrouned bian.

    (4) Etre kuzh ha muz = e kuzulik.

    ●(1980) VLTH 71. Sell 'ta, emezañ, etre kuzh ha muz, ken diasur-se eo eta hentoù Breizh ? ●82. Eus ar c'hentañ, va niz ! eme Rieg etre kuzh ha muz da Raoul.

    (5) Dre guzh : clandestinement, en cachette.

    ●(1792) HS 110. Unn noss, dré güh, David e zass.

    ●(1878) EKG II 59-60 mont a reaz dre guz d'an Atil-Vraz.

    ●(1906) FHAB Gwengolo/Here 351. pe'n em zestument dre guz evit antella ho aferiou. ●(1907) PERS 20. d'an oferen lavaret dre guz. ●(1913) AVIE 337. un disipl e oé de Jézus, mes dré guh.

    IV. Prép.

    A. E-kuzh : en cachette.

    ●(1659) SCger 18b. en cachette, tr. «e cuz.» ●(1732) GReg 128b. En cachette, tr. «E-cuz. Van[netois] é-cuh.»

    B. Loc. prép.

    (1) E-kuzh da : en cachette de.

    ●(c.1718) CHal.ms i. en cachette a L'Insçu de Ian, tr. «é cuh de Iahan.»

    ►[form. conju. 1]

    S1 e-kuzh din

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de moi, tr. «e cuh din.»

    S2 e-kuzh dit

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de toy, tr. «e cuh dit.»

    S3m e-kuzh dezhañ

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de lui, tr. «e cuh dehou.»

    ●(1911) BUAZperrot 306. o labourat e kuz d'ezan.

    S3f e-kuzh dezhi

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] d'elle, tr. «e cuh dehi.»

    P1 e-kuzh dimp

    P2 e-kuzh deoc'h

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de uous, tr. «e cuh dech.»

    ●(1849) LLBg vi 50-51. Hou mab e hias un dé, é kuh d'oh, de gleuet / En doktored ag el lezen.

    P3 e-kuzh dezho

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] d'eus, tr. «e cuh dehé.»

    (2) Dre-guzh ouzh : en cachette de.

    ●(c.1718) CHal.ms i. en cachette a L'Insçu de Ian, tr. «dre guh doh Iahan.»

    ►[form. conju. 2]

    S1 dre-guzh ouzhin

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de moi, tr. «dre guh dohin.»

    S2 dre-guzh ouzhit

    S3m dre-guzh outañ

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de lui, tr. «dré guh doh tou.»

    S3f dre-guzh outi

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] d'elle, tr. «dre guh doh ti.»

    P1 dre-guzh ouzhimp

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de nous, tr. «dre guh dohimp.»

    P2 dre-guzh ouzhoc'h

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de uous, tr. «dre guh doh ech.»

    P3 dre-guzh outo

    ●(c.1718) CHal.ms i. [en cachette] d'eus, tr. «dré guh dohté.»

    V. Mont da gêrguzh : voir Kêr-.

  • kuzh .3
    kuzh .3

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Caché.

    ●(1849) LLB 758. estig kuh.

    (2) (en plt de paroles) Secret.

    ●(1612) Cnf 59b. an pechedou cleuet en confession sacramental so gourchemenet gant an Autrou Doué da vezaff dalchet bepred cuz.

    (3) (en plt de qqc.) Secret.

    ●(1925) FHAB Ebrel 154. Tec'het e oa (…) dre eun nor guz.

    (4) Godell guzh : poche intérieure.

    ●(1924) BILZbubr 41/944. E gorn, klenket gantan en godell guz e borpant.

    II. Adv.

    (1) Secrètement.

    ●(1927) LZBt Genver 12. Netra na c'hoantaer kuz.

    (2) Ez kuzh : secrètement.

    ●(c.1500) Cb 55b. g. occultement. b. ez cuz. ●(1612) Cnf 19b. an heny ho lazr hac ho dirob ez cuz hac ez secret.

  • kuzh .4
    kuzh .4

    voir kuzh-kuzh

  • kuzh-an-daol
    kuzh-an-daol

    voir kuzh-taol

  • kuzh-gwele
    kuzh-gwele

    m. (architecture) Creux à l'intérieur d'un mur de la maison où s'encastre l'arrière du lit-clos.

    ●(1982) TIEZ I 74. Le kuz-gwele est un autre aménagment dans la maçonnerie. Ses dimensions font environ 2 mètres de hauteur sur 1,80 mètre de large et 20 centimètres de profondeur. Le linteau est fait d'un madrier. Comme son nom l'indique, le kuz-gwele (en français cache-lit) abrite la partie arrière du lit-clos qui s'encastre ainsi dans la maçonnerie. Le kuz-gwele se rencontre dans la partie orientale du Haut-Léon.

  • kuzh-ha-muz
    kuzh-ha-muz

    adj.

    (1) Attr./Épith. Cachottier.

    ●(1931) VALL 89b. Cachottier, tr. «kuz-ha-muz.» ●705a. Sournois, tr. «kuz-ha-muz.»

    (2) Adv. Sournoisement.

    ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Kuz-ha-muz, tr. «très discrètement.» ●(1920) KZVr 359 - 25/01/20. kuz ha muz, tr. «sournois, sournoisement.»

  • kuzh-heol
    kuzh-heol

    m.

    I.

    A. (astronomie) Coucher du soleil.

    ●(1659) SCger 140a. cuz heaul, tr. «soleil couchant.» ●(1732) GReg 219b. Le coucher du soleil, tr. «Ar c'huz-héaul.» ●A soleil couché, ou environ soleil couchant, tr. «Goude cuz-héaul.»

    ●(1849) LLB 547. é hortoz kuh heol. ●(1860) BAL 80. eb cuz eol na pardaez ! ●168. var ar pardaez etro cuz eol. ●(1875) FHB 519/395a. sao ha cuz-heol, sao ha cuz-loar. ●(1879) ERNsup 160. kuchaol, coucher du soleil, petit Trég[uier] ; kuchaul, Go[ello], kus-(h)eol, grand Trég[uier]. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 130. Un nôz, arlerh cuh-héaul.

    ●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 120. Hag er labour e bad ag er saù-hiaul betag er huh-hiaul.

    B. (géographie)

    (1) Couchant, ouest, occident.

    ●(1659) SCger 85a. Occident, tr. «cuz heaul.» ●(1710) IN I 401. pe èn a yelo varzu cuz-heaul, pe èn a yelo varzu sao-heaul. ●(1727) HB 427. A-dal sao-heaul en oriant / Bete cuz-heaul en occident. ●(1732) GReg 218b. Le couchant, l'occident, tr. «Ar c'huz-héaul. bro ar c'huz-héaul.» ●(1744) L'Arm 216b. Du levant au couchant, tr. «Ag er sau-hiaule béd er huh-hiaule.»

    ●(1893) IAI 88. ar reuziou skrijus a guezas var broyou ar C'hus-eol.

    (2) Er c'huzh-heol da : à l'ouest de, au couchant de (extérieur).

    ●(1907) FHAB Gouere 136. er c'huz-heol da Lannion.

    ●(1962) EGRH I 49. kuzh-heol m., tr. « occident, ouest. »

    (3) Er c'huzh-heol a : à l'ouest de (intérieur).

    ●(1907) FHAB Here 233. Er C'hanada c'hoas, er c'huz-eol anezhi.

    II. fam.

    (1) Paotred-ar-c'huzh-heol : gendarmes.

    ●(1909) FHAB Ebrel 124. hag e reot, sûr avoalc'h, anaoudegez gant paotret ar C'huz-Heol (an archerien).

    (2) Koumanant ar c'huzh-heol : (?) prison (?).

    ●(1996) GRVE 40. Petra ? gand an tagnouz a zo o chom en komanant ar Huz-heol ?

    III. sens fig. Kuzh-heol ar vuhez : soir de la vie.

    ●(1924) BILZbubr 38/845. Na da guz-heol e vuhe, piou na gar, a-rôk mont da gousket, lezel ar c'houn da vleina e spered a-us e zevejou evurus ?

  • kuzh-kea
    kuzh-kea

    s. (jeu) Cache-cache.

    ●(1919) DBFV.Sup 44b. kut-kut, kuh-kuh logoden, kuh-kea, tr. « cache-cache. »

  • kuzh-kuzh / kuzh
    kuzh-kuzh / kuzh

     

    (1) C’hoari kuzh-kuzh : jouer à cache-cache.

    ●(1934) BRUS 300. Jouer à cache-cache, tr. «hoari kuh-kuh.»

    (2) Kuzh-kuzh/Kuzh logodenn : cache-cache.

    ●(1919) DBFV.Sup 44b. kut-kut, kuh-kuh logoden, kuh-kea, tr. « cache-cache. » ●51b. hoari kuh logoden (Pontivy), tr. « jouer à cache-cache. » ●(1982) LIMO 24 août. Kuh-kuh logodenn, tr. «le jeu de cache-cache, litt. cache-cache la souris.»

  • kuzh-loar
    kuzh-loar

    m. (astronomie) Coucher de la Lune.

    ●(1875) FHB 519/395a. sao ha cuz-heol, sao ha cuz-loar.

    ●(1913) DIHU 92/211. un ér pe diù arlerh er huh loér.

  • kuzh-noz
    kuzh-noz

    m. Crépuscule.

    ●(1896) LZBt Meurzh 26. adaleg tarz golo-de bete kuz-noz.

  • kuzh-staot
    kuzh-staot

    m. Endroit, niche où on mettait le vase de nuit.

    ●(1988) TIEZ II 103. Quelques aménagements existent également dans le mur pignon portant la cheminée de la cuisine : des niches y sont parfois disposées, en particulier le kuz-stot, le cache-pisse, à la tête du lit installé dans l'angle du pignon et du mur arrière. Le nom indique la destination : on y dépose le vase de nuit.

  • kuzh-taol / kuzh-an-daol
    kuzh-taol / kuzh-an-daol

    m. (architecture) Avancée de la maison traditionnelle.

    ●(1922) EMAR 78. E kuz an daol, a-hed eur bank. ●(1931) VALL 723a. recoin pour la table, tr. «kuz an daol.» ●(1982) TIEZ I 58. En breton, ces maisons sont appelées, le plus fréquemment : avañs-taol, apotis-taol (ou posti ou postis-taol suivant les informateurs), apoteiz, kuz-taol, parfois également avañs-ti, avañsamant-taol ou encore plas-taol. (..) le kuz-taol est l'appellation utilisée entre la rivière de Morlaix et la Penzé, au canton de Taulé, exception faite de Guiclan. A Pleyber-Christ, zone intermédiaire, on appelle apoteiz l'ensemble de l'avancée vue de l'extérieur, mais kuz-taol, à l'intérieur, la place réservée pour la table. ●(1988) TIEZ II 38-39. Le mot kuz-tol (ou encore kouch-tol) veut dire cache-table. ●(2002) MVAHU 19. (An Uhelgoad) Le festin se déroulait dans le «kuz taol» de la vieille maison.

  • kuzhad
    kuzhad

    m. –où Cachette.

    ●(1929) MKRN 178. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Kuzad… Un dépôt caché.

  • kuzhadenn
    kuzhadenn

    f. -où Cachette.

    ●(1974) TDBP III 206. Ma am-oa kavet ur guzadenn bér en ur c’hleuz, tr. « j’avais trouvé une cachette de poires dans un talus »

  • kuzhadur
    kuzhadur

    m. Action de cacher.

    ●(1732) GReg 128a. L'action de cacher, tr. «cuzadur.»

  • kuzhañ
    kuzhañ

    voir kuzhat

  • kuzhat / kuzhañ / kuzhiñ / kuzhet / kuzh
    kuzhat / kuzhañ / kuzhiñ / kuzhet / kuzh

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Cacher.

    ●(1499) Ca 53b. Cuzaff. g. mucier cachier. ●(c.1500) Cb 23a. g. cest baston en qui est musce espee. b. baz da cuzet clezeff. ●55a-b. gal. celer. b. cuzaff. ●(1575) M 1931. Neuse teffalien, ne cuzo nep heny, tr. «Alors les ténèbres ne cacheront personne.» ●(1612) Cnf 42a. eguit cuzet vn defaut bennac ves à natur. ●49a. pa cuzont an actayou.

    ●(1659) SCger 18b. caher (sic), tr. «cuza, cuzet.» ●(1732) GReg 128a. Cacher, tr. «Cuzet. cuza. ppr. cuzet. Van[netois] Cuheiñ. pr. cuhet.»

    ●(1849) LLB 1379. Aveid kuhein é veh.

    (2) Nier.

    ●(1659) SCger 83b. nier, tr. «cuzet.»

    (3) Kuzhat udb. diouzh ub. : cacher qqc. à qqn.

    ●(1964) ABRO 81. a-dreñv an tevenn o c'huzhe diouzhin.

    (4) Kuzhat udb. diouzh ub. : dissimuler qqc. à qqn.

    ●(1925) BUAZmadeg 74. rak kuzat a rea ouz an holl, ar burzud en doa great an Oll-C'halloudeg en he c'henver.

    II. V. tr. i. Kuzhat war ub. : dissimuler qqn.

    ●(1936) PRBD 100. o kuzat war an torfetourien.

    ►sens fig.

    ●(1962) GERV 111. kuzat war e vuanegez.

    III. V. intr.

    (1) Kuzhat ouzh ub. = chom en disgwel.

    ●(1894) BUZmornik 290. Ar Zant a c'hellaz kuzat outho [ar baianed] eur pennad.

    (2) Kuzhat diouzh udb. =

    ●(1992) HYZH 189/57. (Treboull) Pa vie deuet an hañv aze, vie deuet miz Mae, garen ket mont d'ar skol ha omap teir pe beder aze ha viemp o kuzhiñ deus ar skol. (…) marteze oan bet teir sizhun o kuzhiñ deus ar skol.

    (3) Kuzhat e-raok ub. : se cacher de qqn.

    ●(1896) HIS 47. rekis e oé bet d'er roué kuhein é raug é vab dinatur.

    (4) (plt du soleil) Mont da guzh : se coucher.

    ●(1908) PIGO II 172. An heol a oa et da gu.

    ►

    ●(1962) EGRH I 49. kuzhat v., tr. « se coucher (soleil). »

    IV. V. pron. réfl. En em guzhat.

    (1) Se cacher.

    ●(1575) M 1928. caffout muz, ouz luz de em cuzet, tr. «trouver une retraite pour se cacher devant le danger.»

    ●(1847) FVR 93. en em guza evit tec'hel rak ar prizoun hag ar maro. ●(1852) MML 120. ec'h eas da en em guan en eur c'horn deus an Ilis.

    (2) En em guzhat ouzh ub. : se cacher de qqn.

    ●(1861) BSJ 263. mæs ar er memb momand Jesus hum guhas doh-t-hai.

    V. Kuzhat ar pod : voir pod.

  • kuzher
    kuzher

    m. –ion Homme qui cache qqn pour qu'on ne le trouve pas.

    ●(1915) HBPR 163. Ho daou ar c'huzer hag an hini en em guze.

  • kuzherez
    kuzherez

    f. –ed Femme qui cache qqn pour qu'on ne le trouve pas.

    ●(1791) 28 germinal (Barnedigezh embannet war EKG II 236). cuzereus eus al lavaret Branellec.

    ●(1878) EKG II 222. kuzerez beleien.

  • kuzhet .1
    kuzhet .1

    voir kuzhat

  • kuzhet .2
    kuzhet .2

    adj.

    (1) Caché, secret.

    ●(1499) Ca 53b. g. mucie. b. cuzet.

    ●(1838) OVD 203. un orgueil cuhettoh. ●(1878) EKG II 311. chomet kuzet er vro. ●(1880) SAB 123. an traou cuzeta.

    ●(1909) FHAB Ebrel 101. studia natur cuzet an traou. ●(1913) KANNgwital 123/243. an traou kuzetta. ●(1913) KANNgwital 125/262. pec'hed kuzet, pec'hed pardounet. ●(1921) GRSA 239. en treu kuhetan. ●(1938) DIHU 321/40. braùité kuhetoh hoah.

    (2) Difficile à trouver.

    ●(1913) AVIE 273. él léh kuhetan ag en ti.

    II. (en plt de qqn)

    (1) Dissimulé.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Dissimulateur, tr. «un deen cuhet coachet.» ●(1732) GReg 128a. Caché, couvert. (Parlant d'un homme.), tr. «Cuzet. (…) tud cuzet.»

    ●(1869) FHB 223/108a. eur plac'h kuzet, eur plac'h disumul.

    (2) Attr. Bezañ kuzhet : se taire.

    ●(1902) PIGO I 86. Bez ato kuzet ouz eun den meo, / Rag ar pez a oar, an holl hen gouveo.

    (3) = goloet.

    ●(1913) AVIE 236. konzeu kuhet e oent aveit hé ha ne gonprenent ket er péh e oé laret dehé.

  • kuzhiad
    kuzhiad

    m. –où Provision de choses cachées.

    ●(1499) Ca 54a. Cuzyat aualou vide in aual.

    ●(1659) SCger 18a. vne cache, tr. «cuziat.» ●140a. cuziat, tr. «vne cache.» ●(1732) GReg 128a. Cache, une cache, tr. «cuzyad. p. cuzyadou. Van[netois] cuëhyad. p. eü.»

    ●(1879) ERNsup 160. oberr hi gujat, faire sa provision, petit Trég[uier], Go[ello].

    ●(1907) VBFV.bf 44b. kuhiad, tr. «choses mises à part, en réserve.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...