Devri

Recherche 'ku...' : 298 mots trouvés

Page 5 : de kustod-2 (201) à kuzhiad (250) :
  • kustod .2
    kustod .2

    m. –où

    (1) Custode, ciboire.

    (1727) HB 173. Beza custod ha Ciboar un Doue ! ●(1732) GReg 241a. Custode, Ciboire, tr. «Custod. p. custodou. Treg[or] custod. p. custodo

    (2) Niche de statue, de saint.

    (1659) SCger 22b. chasse pour mettre vne image, tr. «vr custod

    (1910) MBJL 84. e teulis ple d'eur c'hustod hag a oa goullou e-touez meur a re-all.

    (3) Étui pour ranger.

    (1633) Nom 157a. Theca cultellaria : la gaine ou custode à couteaux : gouin, gouchin, pe custod an countellou.

    (1659) SCger 54a. etui, tr. «custod

  • kustodiezh
    kustodiezh

    f. (religion) Custodie.

    (1931) VALL 177b. Custodie, tr. «kustodiez f.»

  • kustum .1
    kustum .1

    adj.

    (1) Épith. Habituel.

    (1859) MMN 22. ober hor pedennou custum. ●(18--) SAQ II 244-245. lezet a gostez (…) ho labouriou kustum.

    (1905) IVLD 79. Mont a reaz d'he flas kustum. (...) ar verc'hig a deuaz d'he liou kustum.

    (2) Attr. Habitué.

    (1621) Mc 85. euel maz ouch custum.

    (1732) GReg 228a. Avoir coûtume de, tr. «beza custum da.» ●483b. Habitué, tr. «Custum

    (1900) KAKE i. Ker kustum int da lavaret droug divar benn an Aotrou kraz-se. ●(1970) BHAF 224. Kustum a-walh e oan da labourad, eveljust, med hep kia ma horv, en eur gana.

  • kustum .2
    kustum .2

    m./f. & adv.

    I. M./F.

    A. (droit)

    (1) Coutume.

    (1464) Cms (d’après GMB 138). Custum coutume. ●(1499) Ca 53b. g. costume. b. coustum. ●(c.1500) Cb 45b. Item institutio / is. g. ordonnance / institution du roy ou daultre seigneur. b. custum gret gant autrou. ●55a. g. coustume. b. custum.

    (1659) SCger 33b. coustume, tr. «custum.» ●(c.1718) CHal.ms i. coutume droit de seigneur, tr. «er c'hustum'.» ●(1732) GReg 228a. Coutume, droit particulier qu'on leve en plusieurs endroits aux jours de foires, d'assemblées pour l'entretien des ponts, des passages, &c., tr. «Custum. Van[netois] custum. coustum.» ●705a. Peage, impôt sur le transport des marchandises, pour l'entretien des ponts, des chemins, tr. «custum. ar c'hustum

    ►[sans art.]

    (1790) MG 151. réd-è payein custum.

    (2) Sevel ar c'hustum : lever la coutume.

    (1732) GReg 228a-b. Lever la coûtume, tr. «Sevel ar gustum. sevel ar c'hustum

    (3) Kustum Breizh : coûtume de Bretagne.

    (1732) GReg 228b. Coûtume de Bretagne, droit municipal, ou, coûtumier redigé par écrit, tr. «coustum Breiz

    (4) Droit municipal de marché (?).

    (1732) GReg 228b. Coûtume de Bretagne, droit municipal, ou, coûtumier redigé par écrit, tr. «coustum Breiz

    (1847) FVR 220. Ar c’hustum a oa eur gwir pehini a zavet er marc’hajou, evel hirio gwennek ar zac’h.

    (5) Usage.

    (1847) FVR 220. Ann deogou, a oa eur gwir da gemer ann dekved, an daouzekved, ann driouec’hved euz a frouez ann douar, pe muioc’h, pe nebeutoc’h, hervez kustum pep parrez.

    B.

    (1) Coutume, habitude, mœurs.

    (14--) Jer.ms 115. Lau custum am deseu euhy, tr. «C'est une mauvaise coutume, à mon avis.» ●(c.1500) Cb 55a. g. coustume / meurs. b. custum.

    (1732) GReg 228a. Coutume, train de vie, qui enfin forme, l'habitude, tr. «Custum. p. custumou. Van[netois] custum. p. custumëu. coustum. p. ëu.» ●Selon la coûtume, tr. «Hervez ar c'hustum.» ●228b. Une fois n'est pas coûtume, tr. «Ur veaich ne de qet custum

    (1821) SST 240. ér goustume de govessat peb eizh dé. ●(1834) SIM 113. Ur c'hustum eo hac en deus bepret lec'h er vrô-mâ. ●(1846) BAZ 567. hac e viras ar c'hustum-ze adalec he iaouanctis betec ar maro. ●(1861) BSJ 198. revé er gustum ag er vro.

    (2) Kaout kustum da : avoir l'habitude de.

    (1732) GReg 228a. Avoir coûtume de, tr. «Cahout custum da

    (1857) HTB 81. Sant Bernard en difoa kustum da lavaret aliez dean he unan e pad an de : (…).

    II. Loc. adv.

    (1) E-giz, evel kustum : comme de coutume.

    (1880) SAB 134. cals tud var e lerc'h evel custum.

    (1907) PERS 91. An Aot. Person a oa er c'hœur, evel kustum. ●(1909) KTLR 57. Eur vintinvez, e kutuille, adarre, e giz kustum. ●(1932) BSTR 208. En devez varlerc'h, e savis da bemp heur evel kustum.

    (2) Evel ar c'hustum : comme de coutume.

    (1891) MAA 151. Glaoda a yeaz evel ar c'hustum var-dro nav-eur da zerra dor an Iliz.

    (1905) KANngalon Ebrel 379. goude beza evet evel ar c'huztum. ●(1907) KANngalon Gouere 454. Eun nozvez, evel ar c'hustum, edo o pedi euz he oll galoun. ●(1921) PGAZ 37. Fanch Ti-Don a ioa, evel ar c'huztumm, var he buch var an daol.

    (3) Eget (ar) c'hustum : que de coutume.

    (1868) FHB 171/119a. tristoc'h evit ar c'hustum.

    (1939) KLDZgwal 36. Met e pe lec'h emañ an hini ha na garg ket muioc'hik eget kustum pa en em gav war ar bern ?

    (4) Diouzh kustum =

    (1905) IVLD 142. eun dra ebken a oe dishenvel dioc'h kustum.

    (5) Dre gustum : habituellement.

    (c.1500) Cb 55a. acoustumement. b. dre custum.

    (1908) PIGO II 32. Ar merc'hed a ve kavet breman, dre gustum, en abarde 'barz ar pardoniou.

  • kustumañ
    kustumañ

    voir kustumiñ

  • kustumañs
    kustumañs

    f. –où Habitude.

    (1903) MBJJ 293. kustumans ar vro. Eur gustumans vad. ●(1908) PIGO II 46. koulskoude eman da gustumans dont, eur wech ar bla, d'an ebatou. ●(1924) LZBt Mezheven 10. skuban ar c'hustumansou ar muan zakr. ●(1933) MMPA 16. evel m'he devoa ar gustumans. ●(1969) BAHE 62/14. n'am eus ket dilezet tre c'hoazh ar gustumañs-se !

  • kustumantoù
    kustumantoù

    plur. Habitudes.

    (1909) FHAB Gwengolo 271. da gaout mez (...) eus o c'hustumanchou. ●(1912) BUAZpermoal 841. dilezel o c'hustumanchou fall.

  • kustumer
    kustumer

    m. –ion Celui qui lève la coutume.

    (1732) GReg 228b. Coutumier, celui qui leve la coûtume aux foires, aux assemblées, &c., tr. «Custumer. p. custuméryen. Van[netois] custumour. coustumour. pp. yon, yan.» ●705a. Peager, fermier de peage, tr. «Custumer. ar c'hustumer. van[netois] custumour. p. yon, yan

  • kustumet
    kustumet

    adj.

    (1) Habitué.

    (c.1500) Cb 55a. g. accoustumez. b. custumet.

    (2) Bezañ kustumet mat : avoir de bonnes mœurs, habitudes.

    (c.1500) Cb 55a. g. auoir bonnes meurs en luy. b. bezaff custumet mat.

  • kustumiñ / kustumañ
    kustumiñ / kustumañ

    v.

    I. V. intr.

    (1) S'habituer, s'accoutumer.

    (1499) Ca 53a. Custumiff. g. accostumer.

    (1907) PERS 163. kustumi a rankan, emezhan, da glevet trouz.

    (2) [empl. devant un v.] Avoir l'habitude de.

    (1576) Cath p. 26. homan eo Cathell peheny a custumes en amser tremenet da aznauoult, tr. «Celle-ci est Catherine, que tu avais coutume, au temps passé, de connaître.»

    (1727) IN II (avis) iii. evel ma custumont côms e general.

    (1904) KANngalon Du 247. eur maread, a lavarfot, a gustum enebi beteg ann heur diveza. ●(1909) KTLR 68. an alvokadet a gustume distaga kalz bomou latin. ●(1982) MABL II 79. (Lesneven) hennezh a gustum labourat diwezhat.

    (3) Kustumiñ ouzh + v. : s'habituer à.

    (1902) PIGO I 40. Me gustumo ive evelte deuz gwelet anean. ●(1957) AMAH 155. Ha neuze, ha neuze, dont a reer da gustumiñ ouzh kement tra er bed-mañ.

    II. V. tr. d. Accoutumer.

    (1910) MBJL 116. kustumi 'nê da zistagan ervat komzo ar pedenno.

    III. V. pron. réfl. En em gustumiñ : s'accoutumer.

    (c.1500) Cb [armaff]. g. commancier a armer en cheualerie. b. dezrou en em armaff e marhecyez / enem custumaff a bresel.

  • kut-kut
    kut-kut

    s. C’hoari kut-kut : jouer à cache-cache.

    (1906) DIHU 7/129. (Hoari) kut-kut – (jouer à) cache-cache. ●(1919) DBFV.Sup 44b. kut-kut, kuh-kuh logoden, kuh-kea, tr. « cache-cache. »

  • kutez
    kutez

    adj., f. & interj.

    I. Épith. (en plt d'un endroit)

    (1) Bro gutez, toull kutez : trou, bled perdu.

    (1907) DRSP 55. Kaout a raï e varo er c'hoz toull kutez-ze. ●(1922) BUBR 18/205. ma choman en toull-gutez-man. ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 35. Na pebez bro gutez ! ●(1931) VALL 75a. Bouge, logement malpropre, tr. «toull-kutez m. fam.» ●(1936) CDFi 1er fevrier. en toull-gutez-se.

    (2) Ti gutez : taudis.

    (1931) VALL 729a. Taudis, tr. «ti-gutez L[éon].»

    II. F. [terme qui renforce les adv. interrog.] Petra ar gutez ? : que diable ?

    (1926) FHAB Eost 319. petra ar gutez zo erru aze ? ●(1945) DWCZ 54. Met petra 'r gutez eo an tamm yod-man ?

    III. Loc. interj. Mil gutez !

    (1905) ALLO 45. Mil gutez, eat hoc'h en henchou ! ●48. Ah ! mil gutez, / Daoust hag e tizrofe hennez ? ●(1909) KTLR 24. Assa ! mil gutez ! a lavare, petra 'zo ? ●(1910) MAKE 30. «Hep ! pep ! pep ! emezi, lezit an traou-ze aman, mil gutez ! (1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 21. Petra 'glaskit war va zro-me, mil gutez ! ●(1939) KLDZgwal 39. Sistr ac'han, avat, n'ho po ket ken, pe n'eo ket Katell ar Briz va hano, mil gutez !

  • kutuilh .1
    kutuilh .1

    m. Cueillette.

    (1732) GReg 239a. Cueillette de quelque chose que ce soit, où on ne laisse rien de reste, tr. «Cutuilh

  • kutuilh .2
    kutuilh .2

    voir kutuilhañ

  • kutuilhad
    kutuilhad

    m.

    (1) Récolte.

    (1962) EGRH I 49. kutuilhad m. -où, tr. « récolte. »

    (2) Ober ur c’hutuilhad da benn ub. =

    (1909) FHAB Here 304. Ma n’en deus ket c’hoant e ve great eur c’hutuilhad d’e benn !...

  • kutuilhadeg
    kutuilhadeg

    f. -où Cueillette, ramassage.

    (1962) EGRH I 49. kutuilhadeg f. -où, tr. « cueillette, ramassage. »

  • kutuilhadenn
    kutuilhadenn

    f. –où

    (1) Cueillette, ramassage.

    (1962) EGRH I 49. kutuilhadenn f. -où, tr. « cueillette, ramassage. »

    (2) Recueil.

    (1915) HBPR 277b. recueil, tr. «kutuilladen

  • kutuilhadur
    kutuilhadur

    m. Cueillette.

    (1732) GReg 239a. Cueillette de quelque chose que ce soit, où on ne laisse rien de reste, tr. «cutuilhadur

    (1962) EGRH I 49. kutuilhadur m. -où, tr. « cueillette, ramassage. »

  • kutuilhañ / kutuilhat / kutuilh
    kutuilhañ / kutuilhat / kutuilh

    v.

    I. V. tr. d.

    A. Cueillir, récolter.

    (1464) Cms (d’après GMB 138). Cuntuyll, cueillir. ●(1499) Ca 53a. Cuntuill. g. cuyllir. ●(c.1500) Cb 54b. Cutuyll. ga. cuyllir.

    (1659) SCger 35b. cueillir, tr. «cutuill.» ●(1732) GReg 239a. Cueillir, tr. «Cutuïlha. cutuïlh. pr. cutuilhet

    (1906-1907) EVENnot 11. (Priel) Ho c'hoar a zo oet da gutuillat kol, tr. «ramasser, cueillir.» ●(1924) BILZbubr 39/865. darn (…) a guntuilhe hag a zebre spezard, kastrilhez da c'hortoz ar per. ●(1955) STBJ 125. Aho e oa ar rezin hag a bep tu, dindan an heol skedus ha laouen, tud vras ha bugale o c'huituilhe.

    B. par ext.

    (1) Ramasser, recueillir.

    (1895) GMB 138. dial[ecte] de Batz kuidel recueillir (du sel).

    (2) Kutuilhañ gwez : cueillir les fruits des arbres.

    (1910) MBJL 190. an doare da sevel saout ha da gutuilhat ar gwe avalo.

    C. sens fig. Recueillir (de la gloire, etc.).

    (1923) FHAB C'hwevrer 55. Ar re-man holl a gutuilhas gloar hag enor dre o zôliou kaer.

    ►[empl. comme subst.]

    (1872) FHB 394/229a. nag ar c'huituilla brao a vije bet great d'ar Prusianed.

    II. V. pron. réci. En em gutuilh : (?) se pouiller (?).

    (1867) MGK 37. P'ho devoe enn em gutuillet, / Rebechet, iouet, rendalet / Ha beb eil en em damallet.

  • kutuilhat
    kutuilhat

    voir kutuilhañ

  • kutuilhenn
    kutuilhenn

    f. –ed Souillon.

    (1982) PBLS 562. (Langoned) kutuilhenn, tr. «souillon.»

  • kutuilher
    kutuilher

    m. –ion

    (1) Cueilleur, récoltant.

    (1732) GReg 239a. Cueilleur, celui qui cueille, tr. «cutuilher. p. yen

    (1914) DFBP 73a. cueilleur, tr. «Kutuilher.» ●(1955) STBJ 125. e hije ar guituilherien o zokeier.

    (2) sens fig. Collecteur.

    (1938) GWAL 110-111/47. Hersart de la Villemarqué, kutuilher kanaouennou koz ar Vrezoned.

  • kutuilherez
    kutuilherez

    f. –ed

    (1) Cueilleuse.

    (2) sens fig. Collectrice.

    (1945) KKRS I 65. kutuilherez gwerziou ha soniou brezonek.

  • kutuilherezh
    kutuilherezh

    m. Action de cueillir, de recueillir.

    (1962) EGRH I 49. kutuilherezh m., tr. « action de cueillir, de recueillir. »

  • kutuilhet
    kutuilhet

    adj. Cueilli.

    (c.1500) Cb 54b. g. cuilly. b. cutuyllet.

    (1864) SMM 108. e creis ar fleur-se cutuillet. ●(1868) FHB 191/280b. An avalou cutuillet a dle beza laket en disc'hlao.

    (1907) MVET 130. ar rezin kutuilhet. ●(1922) FHAB C'hwevrer 53. an hini n'en deus na kar na loan a rank keinata ar sivi kutuilhet...

  • kutuilhidigezh
    kutuilhidigezh

    f. Action de cueillir, de recueillir.

    (1962) EGRH I 49. kutuilhidigezh f., tr. « action de cueillir, de recueillir. »

  • kuzh .1
    kuzh .1

    voir kuzhat

  • kuzh .2
    kuzh .2

    m., adv. & prép. –ioù,

    I. M.

    (1) Cachette.

    (1499) Ca 53b. g. celement. b. cuz.

    (1732) GReg 128a. Cache, une cache, tr. «Cuz. p. cuzyou. Van[netois] Cuh. p. cuheü.» ●(17--) FG II 18. Eus va c'hus e velis an oll moumouneres a rejoc'h.

    (1847) FVR 289. daou labourer all a zo paket enn eur c'huz. ●(1877) EKG I 42. Ar manac'h a ieaz enn he guz. ●214. kredi a ran e vank d'ezhan meur a dra enn he guz. ●(1889) SFA 221. el leac'h ma rea ar bleiz he guz. ●(18--) KTB.ms 14 p 52. kuzo leun a aour hag a berlez.

    (1902) PIGO I 142. an alar ar zizoloas ar c'huz. ●(1921) GRSA 296. Kaer en des klask, ne gav kuh erbet.

    (2) par méton. Réserve, provision.

    (1879) ERNsup 160. kûch, réserve, provision : ari 'm eus dèbet ma c'hûch, j'ai à peu près fini ma réserve (de pommes), petit Trég[uier].

    (3) =

    (1879) ERNsup 160. kûch, action de garder, petit Trég[uier].

    (4) =

    (1879) ERNsup 160. kûch, ce que l'on garde, petit Trég[uier].

    (5) Avaloù kuzh : pommes de garde.

    (1879) ERNsup 160. avalo kûch, des pommes de garde, petit Trég[uier].

    II. [en locution]

    (1) Klask kuzh : chercher un endroit pour se cacher.

    (1878) EKG II 59. da glask kuz etouez al lann.

    (1927) FHAB Meurzh 50a-b. Divezatoc'h e rank mont pell eus ar vourc'h da glask kuz.

    (2) Kavout kuzh : trouver une planque.

    (1878) EKG II 185. kerkouls ha mar gouie kaout kuz d'ar a zistroe euz a Vro-Zaoz d'ho bro.

    (3) Reiñ kuzh : cacher (qqn).

    (1878) EKG II 226. difennet d'an oll rei kuz ha golo d'ezho.

    (4) Mont da guzh : se coucher (en plt du soleil).

    (1849) LLB 557. [en heol] Hag a pen da de guh.

    (1908) PIGO II 172. An heol oa et da guz.

    III. Adv.

    A.

    (1) E-kuzh : en cachette.

    (1846) BAZ 17. ar c'hrouadur a zisclerias deza, e kuz, ar c'hoant en doa da servicha Doue.

    (2) Chom e-kuzh : rester caché.

    (1878) EKG II 6. Me a jomo e kuz aman hag ahount.

    B. Loc. adv.

    (1) Dindan guzh : en cachette, clandestiment, dans la clandestinité.

    (1868) KMM 146. pa edo ministret Jesus-Christ dindan guz.

    (1906) KANngalon Genver 5. ma ne rankont ket dioc'htu mont dindan guz. ●(1906) KANngalon C'hwevrer 35. kalz euz he genvreudeur beleien a iea dindan guz. ●(1906) KANNgwital 40/319-320. Tud hag en em zastum dindan guz evit ober brezel d'ar relijion. ●(1921) PGAZ 47. Epad m'edont dindan guz. ●(1929) FHAB C'hwevrer 75. hag e rankas beva, dindan guz, en e barrez. ●463. chomet, dindan guz, e Breiz. ●(1938) FHAB Genver 5. hag ar re all a ranke chom dindan guz.

    (2) A-zindan-guzh : clandestinement.

    (1877) EKG I 35. pe gemeret an tec'h, pe mont azindan guz. ●46. red eo d'ehoc'h chomm azindan guz. ●85. D'ho diouall oa chommet ive, evel enn hor bro-ni, azindan guz, beleien ha n'o doa ket aoun rag ar maro. ●(1878) EKG II 169. chom a c'hellaz a-zindan guz.

    (1915) HBPR 220. Hag ar veleien a rankas, a nevez, mond a zindan guz.

    (3) Diwar guzh : secrètement.

    (1893) IAI 196. sila bilim divar guz e kalonigou tener an aotrouned bian.

    (4) Etre kuzh ha muz = e kuzulik.

    (1980) VLTH 71. Sell 'ta, emezañ, etre kuzh ha muz, ken diasur-se eo eta hentoù Breizh ? ●82. Eus ar c'hentañ, va niz ! eme Rieg etre kuzh ha muz da Raoul.

    (5) Dre guzh : clandestinement, en cachette.

    (1792) HS 110. Unn noss, dré güh, David e zass.

    (1878) EKG II 59-60 mont a reaz dre guz d'an Atil-Vraz.

    (1906) FHAB Gwengolo/Here 351. pe'n em zestument dre guz evit antella ho aferiou. ●(1907) PERS 20. d'an oferen lavaret dre guz. ●(1913) AVIE 337. un disipl e oé de Jézus, mes dré guh.

    IV. Prép.

    A. E-kuzh : en cachette.

    (1659) SCger 18b. en cachette, tr. «e cuz.» ●(1732) GReg 128b. En cachette, tr. «E-cuz. Van[netois] é-cuh

    B. Loc. prép.

    (1) E-kuzh da : en cachette de.

    (c.1718) CHal.ms i. en cachette a L'Insçu de Ian, tr. «é cuh de Iahan.»

    ►[form. conju. 1]

    S1 e-kuzh din

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de moi, tr. «e cuh din

    S2 e-kuzh dit

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de toy, tr. «e cuh dit

    S3m e-kuzh dezhañ

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de lui, tr. «e cuh dehou

    (1911) BUAZperrot 306. o labourat e kuz d'ezan.

    S3f e-kuzh dezhi

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] d'elle, tr. «e cuh dehi

    P1 e-kuzh dimp

    P2 e-kuzh deoc'h

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de uous, tr. «e cuh dech

    (1849) LLBg vi 50-51. Hou mab e hias un dé, é kuh d'oh, de gleuet / En doktored ag el lezen.

    P3 e-kuzh dezho

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] d'eus, tr. «e cuh dehé

    (2) Dre-guzh ouzh : en cachette de.

    (c.1718) CHal.ms i. en cachette a L'Insçu de Ian, tr. «dre guh doh Iahan.»

    ►[form. conju. 2]

    S1 dre-guzh ouzhin

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de moi, tr. «dre guh dohin

    S2 dre-guzh ouzhit

    S3m dre-guzh outañ

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de lui, tr. «dré guh doh tou

    S3f dre-guzh outi

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] d'elle, tr. «dre guh doh ti

    P1 dre-guzh ouzhimp

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de nous, tr. «dre guh dohimp

    P2 dre-guzh ouzhoc'h

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] de uous, tr. «dre guh doh ech

    P3 dre-guzh outo

    (c.1718) CHal.ms i. [en cachette] d'eus, tr. «dré guh dohté

    V. Mont da gêrguzh : voir Kêr-.

  • kuzh .3
    kuzh .3

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Caché.

    (1849) LLB 758. estig kuh.

    (2) (en plt de paroles) Secret.

    (1612) Cnf 59b. an pechedou cleuet en confession sacramental so gourchemenet gant an Autrou Doué da vezaff dalchet bepred cuz.

    (3) (en plt de qqc.) Secret.

    (1925) FHAB Ebrel 154. Tec'het e oa (…) dre eun nor guz.

    (4) Godell guzh : poche intérieure.

    (1924) BILZbubr 41/944. E gorn, klenket gantan en godell guz e borpant.

    II. Adv.

    (1) Secrètement.

    (1927) LZBt Genver 12. Netra na c'hoantaer kuz.

    (2) Ez kuzh : secrètement.

    (c.1500) Cb 55b. g. occultement. b. ez cuz. ●(1612) Cnf 19b. an heny ho lazr hac ho dirob ez cuz hac ez secret.

  • kuzh .4
    kuzh .4

    voir kuzh-kuzh

  • kuzh-an-daol
    kuzh-an-daol

    voir kuzh-taol

  • kuzh-gwele
    kuzh-gwele

    m. (architecture) Creux à l'intérieur d'un mur de la maison où s'encastre l'arrière du lit-clos.

    (1982) TIEZ I 74. Le kuz-gwele est un autre aménagment dans la maçonnerie. Ses dimensions font environ 2 mètres de hauteur sur 1,80 mètre de large et 20 centimètres de profondeur. Le linteau est fait d'un madrier. Comme son nom l'indique, le kuz-gwele (en français cache-lit) abrite la partie arrière du lit-clos qui s'encastre ainsi dans la maçonnerie. Le kuz-gwele se rencontre dans la partie orientale du Haut-Léon.

  • kuzh-ha-muz
    kuzh-ha-muz

    adj.

    (1) Attr./Épith. Cachottier.

    (1931) VALL 89b. Cachottier, tr. «kuz-ha-muz.» ●705a. Sournois, tr. «kuz-ha-muz

    (2) Adv. Sournoisement.

    (1919) KZVr 355 - 21/12/19. Kuz-ha-muz, tr. «très discrètement.» ●(1920) KZVr 359 - 25/01/20. kuz ha muz, tr. «sournois, sournoisement.»

  • kuzh-heol
    kuzh-heol

    m.

    I.

    A. (astronomie) Coucher du soleil.

    (1659) SCger 140a. cuz heaul, tr. «soleil couchant.» ●(1732) GReg 219b. Le coucher du soleil, tr. «Ar c'huz-héaul.» ●A soleil couché, ou environ soleil couchant, tr. «Goude cuz-héaul

    (1849) LLB 547. é hortoz kuh heol. ●(1860) BAL 80. eb cuz eol na pardaez ! ●168. var ar pardaez etro cuz eol. ●(1875) FHB 519/395a. sao ha cuz-heol, sao ha cuz-loar. ●(1879) ERNsup 160. kuchaol, coucher du soleil, petit Trég[uier] ; kuchaul, Go[ello], kus-(h)eol, grand Trég[uier]. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 130. Un nôz, arlerh cuh-héaul.

    (1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 120. Hag er labour e bad ag er saù-hiaul betag er huh-hiaul.

    B. (géographie)

    (1) Couchant, ouest, occident.

    (1659) SCger 85a. Occident, tr. «cuz heaul.» ●(1710) IN I 401. pe èn a yelo varzu cuz-heaul, pe èn a yelo varzu sao-heaul. ●(1727) HB 427. A-dal sao-heaul en oriant / Bete cuz-heaul en occident. ●(1732) GReg 218b. Le couchant, l'occident, tr. «Ar c'huz-héaul. bro ar c'huz-héaul.» ●(1744) L'Arm 216b. Du levant au couchant, tr. «Ag er sau-hiaule béd er huh-hiaule

    (1893) IAI 88. ar reuziou skrijus a guezas var broyou ar C'hus-eol.

    (2) Er c'huzh-heol da : à l'ouest de, au couchant de (extérieur).

    (1907) FHAB Gouere 136. er c'huz-heol da Lannion.

    (1962) EGRH I 49. kuzh-heol m., tr. « occident, ouest. »

    (3) Er c'huzh-heol a : à l'ouest de (intérieur).

    (1907) FHAB Here 233. Er C'hanada c'hoas, er c'huz-eol anezhi.

    II. fam.

    (1) Paotred-ar-c'huzh-heol : gendarmes.

    (1909) FHAB Ebrel 124. hag e reot, sûr avoalc'h, anaoudegez gant paotret ar C'huz-Heol (an archerien).

    (2) Koumanant ar c'huzh-heol : (?) prison (?).

    (1996) GRVE 40. Petra ? gand an tagnouz a zo o chom en komanant ar Huz-heol ?

    III. sens fig. Kuzh-heol ar vuhez : soir de la vie.

    (1924) BILZbubr 38/845. Na da guz-heol e vuhe, piou na gar, a-rôk mont da gousket, lezel ar c'houn da vleina e spered a-us e zevejou evurus ?

  • kuzh-kea
    kuzh-kea

    s. (jeu) Cache-cache.

    (1919) DBFV.Sup 44b. kut-kut, kuh-kuh logoden, kuh-kea, tr. « cache-cache. »

  • kuzh-kuzh / kuzh
    kuzh-kuzh / kuzh

     

    (1) C’hoari kuzh-kuzh : jouer à cache-cache.

    (1934) BRUS 300. Jouer à cache-cache, tr. «hoari kuh-kuh

    (2) Kuzh-kuzh/Kuzh logodenn : cache-cache.

    (1919) DBFV.Sup 44b. kut-kut, kuh-kuh logoden, kuh-kea, tr. « cache-cache. » ●51b. hoari kuh logoden (Pontivy), tr. « jouer à cache-cache. » ●(1982) LIMO 24 août. Kuh-kuh logodenn, tr. «le jeu de cache-cache, litt. cache-cache la souris.»

  • kuzh-loar
    kuzh-loar

    m. (astronomie) Coucher de la Lune.

    (1875) FHB 519/395a. sao ha cuz-heol, sao ha cuz-loar.

    (1913) DIHU 92/211. un ér pe diù arlerh er huh loér.

  • kuzh-noz
    kuzh-noz

    m. Crépuscule.

    (1896) LZBt Meurzh 26. adaleg tarz golo-de bete kuz-noz.

  • kuzh-staot
    kuzh-staot

    m. Endroit, niche où on mettait le vase de nuit.

    (1988) TIEZ II 103. Quelques aménagements existent également dans le mur pignon portant la cheminée de la cuisine : des niches y sont parfois disposées, en particulier le kuz-stot, le cache-pisse, à la tête du lit installé dans l'angle du pignon et du mur arrière. Le nom indique la destination : on y dépose le vase de nuit.

  • kuzh-taol / kuzh-an-daol
    kuzh-taol / kuzh-an-daol

    m. (architecture) Avancée de la maison traditionnelle.

    (1922) EMAR 78. E kuz an daol, a-hed eur bank. ●(1931) VALL 723a. recoin pour la table, tr. «kuz an daol.» ●(1982) TIEZ I 58. En breton, ces maisons sont appelées, le plus fréquemment : avañs-taol, apotis-taol (ou posti ou postis-taol suivant les informateurs), apoteiz, kuz-taol, parfois également avañs-ti, avañsamant-taol ou encore plas-taol. (..) le kuz-taol est l'appellation utilisée entre la rivière de Morlaix et la Penzé, au canton de Taulé, exception faite de Guiclan. A Pleyber-Christ, zone intermédiaire, on appelle apoteiz l'ensemble de l'avancée vue de l'extérieur, mais kuz-taol, à l'intérieur, la place réservée pour la table. ●(1988) TIEZ II 38-39. Le mot kuz-tol (ou encore kouch-tol) veut dire cache-table. ●(2002) MVAHU 19. (An Uhelgoad) Le festin se déroulait dans le «kuz taol» de la vieille maison.

  • kuzhad
    kuzhad

    m. –où Cachette.

    (1929) MKRN 178. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Kuzad… Un dépôt caché.

  • kuzhadenn
    kuzhadenn

    f. -où Cachette.

    (1974) TDBP III 206. Ma am-oa kavet ur guzadenn bér en ur c’hleuz, tr. « j’avais trouvé une cachette de poires dans un talus »

  • kuzhadur
    kuzhadur

    m. Action de cacher.

    (1732) GReg 128a. L'action de cacher, tr. «cuzadur

  • kuzhañ
    kuzhañ

    voir kuzhat

  • kuzhat / kuzhañ / kuzhiñ / kuzhet / kuzh
    kuzhat / kuzhañ / kuzhiñ / kuzhet / kuzh

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Cacher.

    (1499) Ca 53b. Cuzaff. g. mucier cachier. ●(c.1500) Cb 23a. g. cest baston en qui est musce espee. b. baz da cuzet clezeff. ●55a-b. gal. celer. b. cuzaff. ●(1575) M 1931. Neuse teffalien, ne cuzo nep heny, tr. «Alors les ténèbres ne cacheront personne.» ●(1612) Cnf 42a. eguit cuzet vn defaut bennac ves à natur. ●49a. pa cuzont an actayou.

    (1659) SCger 18b. caher (sic), tr. «cuza, cuzet.» ●(1732) GReg 128a. Cacher, tr. «Cuzet. cuza. ppr. cuzet. Van[netois] Cuheiñ. pr. cuhet

    (1849) LLB 1379. Aveid kuhein é veh.

    (2) Nier.

    (1659) SCger 83b. nier, tr. «cuzet

    (3) Kuzhat udb. diouzh ub. : cacher qqc. à qqn.

    (1964) ABRO 81. a-dreñv an tevenn o c'huzhe diouzhin.

    (4) Kuzhat udb. diouzh ub. : dissimuler qqc. à qqn.

    (1925) BUAZmadeg 74. rak kuzat a rea ouz an holl, ar burzud en doa great an Oll-C'halloudeg en he c'henver.

    II. V. tr. i. Kuzhat war ub. : dissimuler qqn.

    (1936) PRBD 100. o kuzat war an torfetourien.

    ►sens fig.

    (1962) GERV 111. kuzat war e vuanegez.

    III. V. intr.

    (1) Kuzhat ouzh ub. = chom en disgwel.

    (1894) BUZmornik 290. Ar Zant a c'hellaz kuzat outho [ar baianed] eur pennad.

    (2) Kuzhat diouzh udb. =

    (1992) HYZH 189/57. (Treboull) Pa vie deuet an hañv aze, vie deuet miz Mae, garen ket mont d'ar skol ha omap teir pe beder aze ha viemp o kuzhiñ deus ar skol. (…) marteze oan bet teir sizhun o kuzhiñ deus ar skol.

    (3) Kuzhat e-raok ub. : se cacher de qqn.

    (1896) HIS 47. rekis e oé bet d'er roué kuhein é raug é vab dinatur.

    (4) (plt du soleil) Mont da guzh : se coucher.

    (1908) PIGO II 172. An heol a oa et da gu.

    (1962) EGRH I 49. kuzhat v., tr. « se coucher (soleil). »

    IV. V. pron. réfl. En em guzhat.

    (1) Se cacher.

    (1575) M 1928. caffout muz, ouz luz de em cuzet, tr. «trouver une retraite pour se cacher devant le danger.»

    (1847) FVR 93. en em guza evit tec'hel rak ar prizoun hag ar maro. ●(1852) MML 120. ec'h eas da en em guan en eur c'horn deus an Ilis.

    (2) En em guzhat ouzh ub. : se cacher de qqn.

    (1861) BSJ 263. mæs ar er memb momand Jesus hum guhas doh-t-hai.

    V. Kuzhat ar pod : voir pod.

  • kuzher
    kuzher

    m. –ion Homme qui cache qqn pour qu'on ne le trouve pas.

    (1915) HBPR 163. Ho daou ar c'huzer hag an hini en em guze.

  • kuzherez
    kuzherez

    f. –ed Femme qui cache qqn pour qu'on ne le trouve pas.

    (1791) 28 germinal (Barnedigezh embannet war EKG II 236). cuzereus eus al lavaret Branellec.

    (1878) EKG II 222. kuzerez beleien.

  • kuzhet .1
    kuzhet .1

    voir kuzhat

  • kuzhet .2
    kuzhet .2

    adj.

    (1) Caché, secret.

    (1499) Ca 53b. g. mucie. b. cuzet.

    (1838) OVD 203. un orgueil cuhettoh. ●(1878) EKG II 311. chomet kuzet er vro. ●(1880) SAB 123. an traou cuzeta.

    (1909) FHAB Ebrel 101. studia natur cuzet an traou. ●(1913) KANNgwital 123/243. an traou kuzetta. ●(1913) KANNgwital 125/262. pec'hed kuzet, pec'hed pardounet. ●(1921) GRSA 239. en treu kuhetan. ●(1938) DIHU 321/40. braùité kuhetoh hoah.

    (2) Difficile à trouver.

    (1913) AVIE 273. él léh kuhetan ag en ti.

    II. (en plt de qqn)

    (1) Dissimulé.

    (c.1718) CHal.ms i. Dissimulateur, tr. «un deen cuhet coachet.» ●(1732) GReg 128a. Caché, couvert. (Parlant d'un homme.), tr. «Cuzet. (…) tud cuzet

    (1869) FHB 223/108a. eur plac'h kuzet, eur plac'h disumul.

    (2) Attr. Bezañ kuzhet : se taire.

    (1902) PIGO I 86. Bez ato kuzet ouz eun den meo, / Rag ar pez a oar, an holl hen gouveo.

    (3) = goloet.

    (1913) AVIE 236. konzeu kuhet e oent aveit hé ha ne gonprenent ket er péh e oé laret dehé.

  • kuzhiad
    kuzhiad

    m. –où Provision de choses cachées.

    (1499) Ca 54a. Cuzyat aualou vide in aual.

    (1659) SCger 18a. vne cache, tr. «cuziat.» ●140a. cuziat, tr. «vne cache.» ●(1732) GReg 128a. Cache, une cache, tr. «cuzyad. p. cuzyadou. Van[netois] cuëhyad. p.

    (1879) ERNsup 160. oberr hi gujat, faire sa provision, petit Trég[uier], Go[ello].

    (1907) VBFV.bf 44b. kuhiad, tr. «choses mises à part, en réserve.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...