Devri

Recherche 'penn...' : 289 mots trouvés

Page 3 : de penn-touz (101) à penndarevrin (150) :
  • penn-touz
    penn-touz

    m. (ichtionymie) Sorte de petit poisson bleu, sans écailles.

    (1950) LLMM 20/48 (Leon). bigachenn pesk bihan, glas, diskant, o vevañ er poulloù-mor, penn-touz e Melon (Leon).

  • penn-trell
    penn-trell

    m. Mauvaise tête.

    (1931) VALL 737a. mauvaise tête, tr. «penn-trell C[ornouaille].»

  • penn-yar
    penn-yar

    [penn + yar]

    m. Poule.

    (1876) TDE.BF 507b. Penn-iar, s. m., tr. «Une seule poule.»

  • penn-yer
    penn-yer

    [penn + yer]

    m. (agriculture) (Une) volaille.

    (1867) FHB 144/318b. eur penn ier.

    (1983) PABE 31. (Berrien) penn-yer, tr. «volaille.»

  • pennabeg
    pennabeg

    [penn + abeg]

    m. –où Cause originelle, principale, considérant ; moteur.

    (1866) SEV 1. ar penn-abek kenta euz ho daonasion. ●(1868) FHB 161/35b. ec'h ell meur a dra beza penn abeg a guementse. ●(1876) TDE.BF 505b. Penn-abek, s. m., tr. «Origine, principe, source, cause première.» ●(18--) SAQ I 140. petra a ioa penn abek euz eun dristidigez ker bras.

    (1907) PERS 165. klask a reant ive petra c'helle beza penn abeg da gementse. ●(1911) BUAZperrot 586. oa dizurziou ar groazourien ar penn abeg eus o c'hollou. ●(1931) VALL 581b. Pourquoi (…) subs. le pourquoi, tr. «ar pennabeg m.»

  • pennad
    pennad

    [mbr pennad, brpm pennad, pennat < penn + -ad]

    m., interj. & adv. –où

    I. M.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Pennad : ce qu'il y a sur la tête, dans la tête.

    (1633) Nom 16a. Coma, crinis, capillus, capillitium, cæfaries, pilus : cheveul, perruque, cheuelure, poil : perruquen, bleuen, cheueluren, pennad caezr á bleu.

    (1876) TDE.BF 505a. Pennad, s. m., tr. «La plénitude de la tête.»

    (1931) VALL 736b. plein la tête, tr. «pennad m.»

    (2) Idée.

    (1659) SCger 86a. opiniastrise, tr. «pennat.» ●opiniastrement, tr. «dre vr pennat.» ●90b. pensée, tr. «pennat.» ●163b. vr pennat endeus quemeret, tr. «il a pris vne opinion.»

    (1861) BSJ 152. Ur huéh ma crog é mab-dén ur pennad benac, n'en dé quet caër en distag a zoh-t-hou. ●168. Er pennadeu e guemérer e barra liès doh er huirioné a zischen ér galon.

    (1910) ISBR 65. E bennad ne oé ket fall marsé ; er péh e hras aveit er has de ben e oé fal a dra sur. ●66. Donet e hré pennad Konomor de vad.

    (3) Lakaat, plantañ, bountañ, c'hwezhañ pennadoù en ub. : loger, fourrer des idées dans la tête de qqn.

    (1894) BUZmornik 729. planta pennadou er bobl a enep Simon ha Jud.

    (1910) ISBR 205. Tro-ha-tro dehon ne oé nameit Sauzon e zalhé de huéhein pennadeu énnon enep de Vreih. ●206. Sauzon é huéhein pennadeu é Jili. ●(1911) BUAZperrot 43. lakeat pennadou ennan gant an dud a veze war e dro. ●(1929) FHAB Mezheven 202. ar roue e-unan, a veze laket pennadou ennan gand e dostennerien. 208. ar roue Charlez VII a veze laket pennadou enna. ●(1996) GRVE 86. gweled a ran zo bet boutet pennadou ennout gant tud hag a lavar tremen heb paeañ.

    (4) Caprice.

    (1659) SCger 16b. boutade, tr. «pennat.» ●(1732) GReg 113a. Boutade, caprice, tr. «Pennad. p. pennadou. Van[netois] peennad. p. .» ●(1744) L'Arm 36a. Boutade, tr. «Peennatt.. adeu.» ●45a. Caprice, tr. «peennatt.. adeu. m.» ●(1767) ISpour 249. pep unan a nehai ne heli meit é béennat ha fantasi. ●(1792) HS 118. ur map (...) cruél dangeruss, à gauss dé bennadeu.

    (1856) VNA 159. par caprice, tr. «dré bennad.» ●(1876) TDE.BF 506a. Pennad, s. m., tr. «Caprice, fantaisie bizarre, boutade.»

    (1905) IMJK 308. Nen dé ket ur pennad benak, nag en hoant de huélet treu neùé. ●(1925) VINV 9. distroein hoah d'ul léh em boé kuiteit dré bennad.

    (5) Chapitre.

    (1876) TDE.BF 506a. Pennad, s. m., tr. «chapitre d'un livre.»

    (6) Bezañ e pennad : se soucier.

    (1912) BUAZpermoal 130. da rei da anaout d'ezan ne oa ket en pennad da chom ken er manati. ●134. Gwerok, da gentan, ne oe ket nemeur en pennad da ze. ●147. ne vijent ket en pennad da rannan o gouiziegez gant ar re-all.

    (7) = (?).

    (1907) AVKA 310. Med dindan ar pennad, e kerz ha ma talc'he unan da vlasfemi (...) Egile a rebechas a c'heno mad.

    (8) Kas e bennad da vad : mener son dessein à terme.

    (1939) KOLM 26. Ne fonnas ket dehè kas ou fennad de vad.

    (9) Serriñ ur pennad : s'enrhumer.

    (1907) VBFV.fb 36b. enrhumer (s'), tr. «cherrein ur pennad

    B. (en plt de qqc. qui a rapport au temps)

    (1) Pennad ebet : jamais, à aucun moment.

    (1911) BUAZperrot 667. ne veze pennad ebed dibreder. ●448. ne veze pennad ebet dievez. ●(1928) LEAN 43. an ene n'eo bet, pennad ebet, dilezet gant Doue.

    (2) Moment, laps.

    (1867) MGK 17. gortozit eur pennad ! ●(1874) FHB 493/182b. ar beleg a c'houlennas paouez outhan eur pennad. ●(1876) TDE.BF 506a. Pennad, s. m. C[ornouaille], tr. «Moment, instant.» ●(1880) SAB 221. ar pennadic poan-se.

    (1924) ZAMA 17. ober eur pennad c’hoari-boulou. ●(1959) TGPB 65. Ur pennad brav e vanas an daou ofiser tal-ouzh-tal, an eil o sellout a-bik ouzh egile, hep distagañ ur ger.

    (3) [devant un v.] Moment de.

    (1659) SCger 33b. course, tr. «pennat redec.» ●163a. pennad redec, tr. «course.»

    (1860) BAL 23. ober ur pennadic lenn. ●240. e rean pennadouigou discuiza. ●(1876) TDE.BF 506a. Ober eur pennad gouela, tr. «pleurer quelques instants.» ●(1894) BUZmornik 469. goude beza great eur pennad medita.

    (4) Quelques (années).

    (1889) SFA 171. a benn eur pennad bloaveziou, ar Zant en em ziskouezaz da zaou euz he vreudeur.

    (5) Ober, distagañ ur pennadig (kousket) : faire un somme, une sieste.

    (1910) MAKE 86. Herve Stroalleg a zistagas c'hoaz eur pennadig kousket. ●(1993) MARV xi 4. Me 'zo o vond d'ober eur pennadig.

    (6) Na vezañ pennad ebet = na vezañ pell.

    (1934) KOMA 39. ha chacha ar c'harr war an hent bras, n'eo bet pennad ebet. 40. N'eo ket bet pennad ebet evit rei 2 lamm all d'ezan. 41. Ar paotr 14 vloaz n'eo bet pennad ebet evit rei lamm d'e gamarad.

    C. (en plt de qqc.)

    (1) Morceau de qqc. de long et cylindrique, tronçon.

    (1774) AC 32. eur pennat boussellen tano, tr. «une portion d'intestin grêle.»

    (1857) CBF 44. Pegemend ar pennad korden-ma ? tr. «Combien ce bout de corde ?» ●(1868) SBI I 263. eur pennadic golô, tr. «un petit bout de chandelle.» ●(1878) EKG II 21. eur pennadik goulou koar. ●53-54. o amaro va fennad goulou. ●(1896) GMB 478. pet[it] Trég[uier] pennad m. bout (de bougie, etc.).

    (1902) PIGO I 179. eur pennad dimeuz ar skourje.

    (2) (Bout) de chemin.

    (1732) GReg 295b. Il y a une fort grande distance d'ici là, tr. «ur pennad-bras a hend a so ac'halen dy.»

    (1829) HBM 5. ur pennadic mad a hent hon eus da ober. ●(1868) KMM 99. ober ur guall bennad ent. ●(1889) ISV 155. ar c'hras da veza renet gant sant Josepj en eur pennad beach.

    (1900) MSJO 168. Eur pennadik dious kear Heliopolis. ●(1902) PIGO I 4. Êt an daou-man en hent, Yann war-lerc'h, Pipi eur pennadig a-raog. ●(1911) SKRS II 141. eur pennad mad euz an aod.

    (3) Tronçon (de route, de voie, etc.).

    (1907) BOBL 06 juillet 145/3b. ar pennad hent-houarn a ia deuz Ploueskat da Gastell-Paol.

    (4) Pan (de mur).

    (1732) GReg 688b. Pan, partie d'un mur, tr. «Pennad moguer. p. pennadou moguer.»

    (1882) BAR 231. eur pennad moger a gouezaz var unan euz ar vecherourien hag he flastraz.

    (1994) BRRI 85. pennadoù bras eus ar vri a oa kouezhet e-touez an traezh.

    (5) (botanique) Pennad barroù : ramure.

    (1849) LLB 795-796. Ur fawen (…) / ged hé fenad bareu.

    II. Interj. & Loc. interj.

    A. Interj.

    (1957) BRUD 3/11. «N'out ket re skuiz ?» / «Tra an oll ! Da ugent vloaz, pennad !» ●(1958) BRUD 5/47. Pennad ! emeve, petra 'hoari ganti! ●(1964) BRUD 18/19. Eun den eveldoh, pennad ! Eun den hag en- deus brud da veza dispont... ●39. N'oun ket pounnergleo, pennad ! ●(1973) KOBL 194. (Plougerne) O ! soubenn vat veze, pennad !... ●(1978) BRUD à partir de janvier 1977).">BRUDn 19/18. Med el liorz amañ n’ez eus ket a wez, ha koulskoude, pennad ! ez eus gwriziou an hanter re !

    B. Loc. interj.

    (1) Pennad torgenn !

    (1964) BRUD 18/31-32. Pegwir emañ an Aotrou Person oh overenna e rankan gedal. Pennad torgenn ! Amañ eo kalz re hir an interamañchou.

    (2) Pennad gal !

    (1958) BRUD 4/26. Traou distrantell, pennad gal ! ●41. Job ! Job ! Respont ta, pennad gal ! ●48. Ar strobinellou ! Me o hlev, pennad gal !

    (3) Pennad gac'h !

    (1936) BREI 441/2b. Pennad gac'h ! N'eo ket ret mont da Bariz evit deski galleg spagn evelse !

    (4) Pennad ganast !

    (1975) UVUD 66. (Plougerne) o pennad ganañst !… Ar rehe doa o klask laeres an dud. ●166. O ! pennad ganañst ! pije gwelet ar re-he o tic'hwista !

    (5) Pennad putenn !

    (1975) UVUD 76. (Plougerne) Poan e vehe !… O pennad puten ! pa jonjan, ar boan a vehe memestra.

    (6) Pennad kroc'hen !

    (1960) BLBR 124/19. Koulskoude, pennad-krohen ! n'ont (sic) ket eun dimezellig !

    III. Adv.

    (1) A-bennadoù : par moments.

    (1774) AC 183. ret eo ober an operation ma neubeut-a-neubeut, ac a bennadou mes ep re a ners.

    (1872) ROU 90a. Par intervalles, tr. «a bennadou.» ●(1876) TDE.BF 506a. A bennadou, tr. «par moments.» ●(1880) SAB 116. e veler a bennadou, etre daou benn ar bloaz, ar braz eus ar pez en d-euz grêt ha lavared Jesus-Christ.

    (2) Dre bennad : par caprice.

    (1831) RDU 106. ne zeliér quet na gobér na lezel en exerciceu-zé dré bennad, dré fantasi. ●(1856) VNA 159. par caprice, tr. «dré bennad

  • pennad-amzer
    pennad-amzer

    [pennad + amzer]

    m. Moment.

    (1834) SIM 167. Abars ur pennad amzer goude. ●(1860) BAL 55. mar em bize bet ur pennadic amzer c'hoas.

  • pennad-bazh
    pennad-bazh

    [pennad + bazh] cf. penn-bazh

    m. Gourdin.

    (1878) EKG II 81. ma kemerchont bep a bennad baz da skei var ar zoudarded.

    (1931) VALL 60b. gros bâton, tr. «pennad-baz

  • pennad-blev
    pennad-blev

    [brpm pennat bleo < pennad + blev]

    m. Chevelure.

    (1659) SCger 25a. chevelure, tr. «pennat bleo.» ●163a. pennat bleo, tr. «touffe de cheueux.» ●(1732) GReg 162b. Chevelure, tr. «Pennad-bléau. p. pennadou-bléau.» ●Longue chevelure, tr. «Ur pennad-bléau hirr.»

    (1876) TDE.BF 506a. Pennad-bleo, s. m., tr. «Chevelure.» ●Eur pennad bleo hirr, tr. «une longue chevelure.» ●(1894) BUZmornik 301. eur pennad bleo euz ar re gaera. ●(18--) GBI II 18. Bea defoa'r pennad bleo-melenn, tr. «Elle avait une belle chevelure blonde.»

    (1911) BUAZperrot 397. eur pennad bleo melen eus ar re vraoa.

  • pennad-red
    pennad-red

    [pennad + red .2]

    m. pennadoù-red cf. penn-red

    (1) Distance parcourue d'une traite en courant.

    (1876) TDE.BF 506a. Pennad-red, s. m., tr. «L'espace de terrain que l'on parcourt en courant, lice, carrière.»

    (2) Ober ur pennad-red : parcourir une distance d'une seule traite, en courant.

    (1938) ARBO 23. Guignein e hrezant unan d'en aral, épad ma hrè en hani goh ur pennadig red aveit monet de zigor dor he liorh d'héh ostiz. ●77. Fonapl é ma kavet dehi er ru voén e gas d'hé zi. Stardein e hra hé deu dam bara édan hé hazal hag é hra pennadeu red. Met mâl é dehi arriù : skuih é, ha dihuiget. Ne ven ket mui hé diùhar hé dougein pelloh. Donet e ra de ben, neoah, a grapein bet ou hambr. ●223. Éh oè justeroalh sant Piér é cherrein en nor, a pe ziboukas Jobig d'é dro, en ur ziroufal. «Ne cherret ket ! Ne cherret ket !» emé ean en ur obér ur pennad red.

  • pennad-skrid
    pennad-skrid

    [pennad + skrid]

    m. (journalisme) Article.

    (1906) GWEN 3. mar ouezan en devezo ma fennadou skrid rentet servich da unan bennak ac'hanoc'h. ●(1909) FHAB Gouere 202. eur pennad-skrid, divar benn an Assurans a enep an tan-gwall.

  • pennadañ
    pennadañ

    voir pennadiñ

  • pennadet
    pennadet

    [brpm pennadét < pennad + -et .1]

    adj.

    (1) Bout pennadet d'e soñj : être aheurté à son idée, s'entêter dans son idée.

    (1861) BSJ 212. Neoah, sant Pièr, attàu pennadet d'é chonge, n'hellé quet pad é huélèt Jesus doh é dreid.

    (2) Bout pennadet gant ub. : être entiché de qqn.

    (1790) PEdenneu 91. Mar doh pennadét, sodét guet unan-benac dré garanté raï-vras.

    (3) Bout pennadet a-enep : s'opiniâtrer contre.

    (1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 160. Pennadet-é énep d'er relijion catholiq.

  • pennadiñ / pennadañ
    pennadiñ / pennadañ

    [brpm pennadein < pennad + -iñ]

    v.

    I. V. tr. d.

    A. (en plt de qqc.)

    (1) Pennadiñ hent : entreprendre la route.

    (1936) IVGA 187. Va botou, ma pennadin hent dioustu. ●280. Ma c'hellimp pennadi en-dro hent ar Baradoz. ●(1947) YNVL 29. pa sav soñj dezho eo poent pennadiñ hent ar gêr.

    (2) Rempiéter (des chaussettes).

    (1872) ROU 98a. Raboutir, (des bas) tr. «Pennada.» ●(1890) MOA 137b. Rapiéter des bas, tr. «pennada lereier.» ●148a-b. Mettre de nouveaux bouts à des bas (rapiéter des bas), tr. «pennada lereier.»

    (1931) VALL 20a. mettre une allonge, tr. «pennada.» ●78b. mettre un bout à, tr. «pennada (des bas loerou).» ●(1990) TTRK 132. Alies a wech e veze ivez ret pennadañ al loereier, da lavaret eo e veze adc'hraet hepken ar penn-traoñ hag an troad anezho, hag a oa al lec'h ma uze ar buanañ ar gloan.

    B. (en plt de qqn)

    (1) Pennadiñ ub. enep ub. : monter la tête à qqn contre qqn.

    (1910) ISBR 101. Aktar hum dennas de léz Char hag ino é pennadas arré hennen énep d'er Vreihiz.

    (2) Pennadiñ ouzh udb. : s'opposer, résister à qqc.

    (1910) ISBR 275. Dén ne vou soéhet mar en des Noblans Breih pennadet doh en Nasion én arbenn a hé lézenneu ar ou madeu. ●277. ne hrent nitra meit dihuen ou lod é pennadein doh en Dispeah. ●278. Hañni ag en deu rumad ne bennadas neoah aben doh en neùétedeu.

    ►absol.

    (1910) ISBR 278. n'ou doé ket pennadet bras a pe oé bet troket dañné en Iliz é doar doh ur bé én argand.

    II. V. pron. réfl. En em bennadiñ.

    (1) S'entêter.

    (c.1718) CHal.ms i. S'embellucoquer, tr. «him bennadein.» ●(c.1718) CHal.ms iii. se preoccuper, tr. «him bennadein.» ●(17--) TE 267. é ma dangérus hum bennadein hag hum aheurtein.

    (1907) VBFV.bf 59b. hum bennadein, tr. «se faire une idée.»

    (2) En em bennadiñ en udb. : s'obstiner dans qqc.

    (1884) MCJ 154. gobér chair dehai p'hum pennadant ér fallanté.

    (3) En em bennadiñ gant udb. : s'obstiner dans qqc.

    (1825) COSp 36. isprideu curius, sontil, capable de zonnet de vout glorius ha de hum bennadein guet ou chongeu ha guet ou guéleu.

    III. V. intr.

    (1) S'entêter.

    (1732) GReg 176b-177a. Se coëffer, se préoccuper, tr. «Vann[netois] pennadeiñ. pr. pennadet.» ●351b. S'entéter, se mettre follement dans l'esprit, tr. «Van[netois] pennadeiñ

    (1876) TDE.BF 506a. Pennadi, v. n., tr. «s'entêter, s'obstiner.» ●Pennadi a ra, tr. «il s'entête.»

    (1907) VBFV.bf 59b. pennadein, v. n., tr. «s'entêter.» ●(1934) BRUS 63. Entêter – s', tr. «pennadein

    (2) Avoir des caprices.

    (1876) TDE.BF 506a. Pennadi, v. n., tr. «Avoir des boutades, des caprices.» ●(1890) MOA 148b. Avoir des boutades, tr. «pennadi, v. n.»

  • pennadur
    pennadur

    [mbr pennadur, mgall pennadurion (plur.) < penn + -adur]

    m. Autorités.

    (1650) Nlou 107. Neuse pront, ez spontat, / Tiz mat d'ren pennadut (lire : pennadur), tr. «Alors, rapidement, on s'effraya / tout de suite dans le gouvernement.»

  • pennadurezh
    pennadurezh

    [penn + -adurezh]

    f. –ioù

    (1) Autorité.

    (1914) FHAB Meurzh 70. Holl bennadureziou Bro-Leon a deuas da gas e gorf d'ar vered. ●(1920) FHAB C'hwevrer 226. pedet da vont da welet pennadureziou ar vro. ●(1929) FHAB Genver 7. pennadureziou hor bro. ●(1929) FHAB Ebrel 126. Pennadureziou an Departamant.

    (2) Époux, épouse.

    (c.1820) COF 38. Beza intaon hac intanves / A g'evont tout a so dies ; / Pa vez maro pennadurez, / ozac'h pe greg an tieg'ez, tr. (GMB 478) «époux, épouse.»

  • pennadus
    pennadus

    [brpm pennadus < penn + -adus]

    adj.

    (1) Capricieux, fantasque.

    (1732) GReg 96b. Bizarre, bourru, capricieux, fantasque, qui a des mœurs inégales, des opinions extraordinaires & particulieres, tr. «pennadus 113a. Sujet à des boutades, tr. «pennadus.» ●135a. Capricieux, tr. «Pennadus.» ●(1744) L'Arm 36a. Sujet à boutades, tr. «Peennaduss.» ●45a. Capricieux, tr. «peennaduss.» ●(1790) Ismar 67. dré bénigenneu divusul ha pennadus. ●448. Ne zeliér quet neoah choæge er stad-ce én ur momand bèrr a zevotion, pènnadus. ●(17--) VO 30. dré un himur pennadus. ●69. Biscoah devotion pennadus n'en dai bet padus.

    (1856) GRD 377. er verhig pennadus-cé. ●(1856) VNA 162. son humeur capricieuse, tr. «é imur pennadus.» ●(1868) FHB 198/335a. Amna e oa pennaduz eunn nebeud. ●(1876) TDE.BF 506a. Pennaduz, adj., tr. «capricieux.» ●(1878) BAY 19. pennadus, tr. «Sujet aux coups de tête.»

    (1907) VBFV.bf 59b. pennadus, tr. «fantasque.» ●(1912) BUAZpermoal 144. daoust pegen pennadus e oa. ●(1934) MAAZ 154. pennadus é ; pennadus èl ur boh !

    (2) Têtu.

    (c.1718) CHal.ms ii. opiniatre comme vne mule, tr. «aheurtet pennadus el ur mul.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Ce n'est qu'un enfant uolontaire, tr. «n'endé meit ur pautr' pennec, pennadus, ahurtet.»

    (1876) TDE.BF 506a. Pennaduz, adj., tr. «entêté, opiniâtre.»

    (1907) VBFV.bf 59b. pennadus, tr. «entêté, têtu.»

    (3) Qui monte à la tête.

    (1876) TDE.BF 506a. Pennaduz, adj., tr. «Qui monte à la tête.»

  • pennahel
    pennahel

    [penn + ahel]

    m. –ioù Pôle.

    (1914) RNDL 112. penneu-ahel hor planeden, tr. «aux pôles de notre planette.» ●(1931) VALL 573a. Pôle du monde, tr. «pennahel(-bed) m.» ●Pôle de force (magnétique, etc.), tr. «pennahel

  • pennahelek
    pennahelek

    [pennahel + -ek]

    adj. Pôlaire.

    (1931) VALL 573a. Pôlaire, tr. «pennahelek

  • pennahelel
    pennahelel

    [pennahel + -el .2]

    adj. Pôlaire.

    (1931) VALL 573a. Pôlaire, tr. «pennahelel

  • pennaj
    pennaj

    [mbr pennaig < penn + -aj]

    m.

    (1) Tête, esprit.

    (14--) N 1144. Mez a quemerenn em pennaig, tr. «J'avais honte dans mon cœur.»

    (2) Apanage.

    (1914) DFBP 18a. apanage, tr. «Pennach

  • pennañ .1
    pennañ .1

    [brpm peænnan < penn + -añ .4]

    adj.

    (1) Attr./Épith. Principal.

    (1931) VALL 592a. Principal, tr. «penna

    (2) Adv. Pennañ ma c'heller : le plus directement possible.

    (1744) L'Arm 343a. Fuir à veau de route, tr. «Téhein peænnan ma eêllér(tr. GMB 477) «le plus directement qu'on peut.»

  • pennañ / penniñ .2
    pennañ / penniñ .2

    [penn + -añ .5 & -iñ]

    v.

    I. V. tr.

    (1) V. tr. d. Mettre une tête à.

    (1924) FHAB Mezheven 208. ar werz a lavar e voe dibennet hag e voe pennet a-nevez.

    (2) V. tr. i. (marine) Pennañ e : mettre le cap sur.

    (1913) RNDL 69. Pennet é biz hag é merùent, tr. «mis le cap au nord-est et au sud-est.» ●(1914) RNDL 108. pennein e ramb, elté, én Dianaù. ●(1925) DIHU 169/290. (Groe) Pennein (é), tr. «mettre ou avoir le cap sur ...» Dastumet get Bleimor.

    II. V. intr.

    A.

    (1) (en plt de légumes) Monter en graine.

    (1896) GMB 478. pet[it] tréc[orois] penañ ra 'zaladen, la salade monte.

    (1931) VALL 478a. Monter en parl. des légumes, tr. «penna(ñ).»

    (2) (en plt d'un chaume de graminée) Épier, monter en épi.

    (1932) ALMA 86. Pa deuas ar gorzen da benna, ar penn-ed da voda.

    B.

    (1) Pennañ da ub. : faire face à qqn.

    (1939) RIBA 110. En davarnouréz ne spont ket én ou raok. Pennein e hra dehè hag é respont : (...).

    (2) =

    (1909) DIHU 52/349. mes eùé ne oé ket par d'ein de bennein geton [er baniél] en dé-sé doh en aùél. ●(1939) RIBA 164. Ne oè ket dén erbet (...) de bennein geton [er baniél] doh en aùél.

    (3) Prendre la tête de la danse.

    (1931) VALL 135b. Commencer une danse, tr. «penna (à Pont-l'Abbé).» ●(1977) PBDZ 195. (Douarnenez) penniñ, tr. «prendre la tête de la danse.»

    (4) Diriger un travail, animer une réunion.

    (1882) BAR 45. Mad e ve da dud an ti lavaret ar Rozera etrezho mar gellont ; an hini a zo o penna a dlefe lavaret araog peb dizenez a vouez huel pehini eo ar myster a zo da zonjal enhan.

  • pennaotrou
    pennaotrou

    [penn + aotrou]

    m. –nez Suzerain.

    (1931) VALL 720b. Suzerain, tr. «pennaotrou pl. –nez

  • pennaotrouniezh
    pennaotrouniezh

    [penn + aotrouniezh]

    f. Suzeraineté.

    (1931) VALL 720b. Suzeraineté, tr. «pennaotrouniez f.»

  • pennaouaer
    pennaouaer

    [brpm pennaouër < penn + -où .1 + -er]

    m. –ion Glaneur.

    (1732) GReg 459b. Glaneur, tr. «pennaouër. p. yen

    (1876) TDE.BF 506a. Pennaouer, s. m., tr. «Glanneur ; pl. ien

    (1909) FHAB Here 301. ar pennaouer, a veler o c'haoliata a-dreuz hag a-hed an irvi diouz ma kav ar founusa toulladou da grabanata.

  • pennaouaerez
    pennaouaerez

    [brpm pennaouëres < penn + -où .1 + -erez .3]

    f. –ed Glaneuse.

    (1732) GReg 459b-460a. Glaneuse, tr. «Pennaouërès. p. pennaouëresed

    (1869) FHB 230/167b. eur bennaouerez euz ar re vella.

  • pennaouerezh
    pennaouerezh

    [brpm pennaoüerez < penn + -où .1 + -erezh .3]

    m. Action de glaner.

    (1732) GReg 459b. L'action de glaner, tr. «pennaoüerez

    (1931) VALL 336b. action de glaner, tr. «pennaouerez m.»

  • pennaoueta
    pennaoueta

    [penn + -où + -eta .3]

    f. intr. Glaner.

    (1931) VALL 336b. Glaner, tr. «pennaoueta

  • pennaouiñ
    pennaouiñ

    [brpm pennaoui < penn + -où + -iñ]

    v.

    I. V. intr. Épier, former un épi, des épis.

    (1908) FHAB Kerzu 355. Eur vech ma vezo taolet an had en douar e ranko breina, kellida, sevel, divodi ha pennaoui.

    II. V. tr. d.

    (1) Glaner.

    (1659) SCger 62b. glanner, tr. «pennaoui.» ●(1732) GReg 459b. Glaner, ramasser les épis après que les gerbes sont liées, tr. «Pennaouï. pr. pennaouët

    (1876) TDE.BF 506a. Pennaoui, v. a., tr. «Glanner.»

    (1931) VALL 336b. Glaner, tr. «pennaoui

    ►absol.

    (1847) MDM 221. pe da bennaoui en eaust ? ●(1866) SEV 231. a iafe da bennaoui enn eur park. ●(1869) HTC 72. mont da bennaoui evit caout pe a dra da veva. ●(1877) BSA 7. Goude beza pennaouet e parkeier an tadou santel euz an iliz.

    (2) sens fig. Collecter.

    (1909) MMEK v. Pennaoui a reaz ar pez a glevaz pe a lennaz er skridou koz divar benn chapeliou ar Verc'hez en hon eskobti. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 141. ar gwerziou koz he deus pennaouet.

    (3) =

    (1913) FHAB Kerzu 374. an tennou o sutal a ïa da bennaouï eur morian bennag.

  • pennardez
    pennardez

    [penn + -ardez]

    f. Femme courtaude.

    (1876) TDE.BF 506a. Pennardez, s. f., tr. «Femme courtaude.»

  • pennask
    pennask

    [penn + nask]

    m. –où Entrave qui prend le bétail d'un pied à une corne.

    (1931) VALL 262b. Entrave de bête à cornes qui lie la corne au pied, tr. «pennask m.» ●(1955) BLBR 86/11. hep su na pennask.

    ►sens fig.

    (1867) MGK 64. Meur a zen demezet, stag oc'h eur pennask fall.

  • pennaskañ
    pennaskañ

    [brpm pennasqa < penn + naskañ]

    v. tr. d.

    I.

    (1) Entraver.

    (1732) GReg 335a. Empêtrer, attacher la tête à un des pieds de devant, tr. «Pennasqa. pr. pennasqet

    (1896) GMB 477. pet[it] tréc[orois] penaskañ.

    (1958) BRUD 4/36. o fennaska, o suia.

    (2) sens fig. Assujettir.

    (1910) FHAB 54. ne zalejont ket da veza ive d'o zro, en despet d'an donjer o devoa evit ar sklavaj, treac'het ha pennasket gant ar Romaned breac'hiou-dir. ●(1923) FHAB Meurzh 116. Ma ho peus c'hoant da veza pennasket, ha reuzeudik evel ar vein, ya, neuze, it gant ar seurt-se.

    II. Bezañ gars da bennaskañ : être fou à lier.

    (1961) BRUD 14-15/82 (T) E. ar Barzhig. O hola 'vad, emon-me, va daou realad skiant am-eus hoaz, red e vefe din beza garz da bennaska. (...) Garz da bennaska = sod da staga.

  • pennavel
    pennavel

    [brpm peñ-avel < penn + avel]

    m. –ioù Vent cardinal.

    (1732) GReg 136a. Les 4 vents Cardinaux, tr. «Ar pevar peñ-avel

  • pennavelek
    pennavelek

    [penn + avelek]

    adj. Écervelé.

    (1862) JKS 303. hen-nez a zo eunn den penn-avelek. ●(1876) TDE.BF 506b. Penn-avelek, adj., tr. «Ecervelé, étourdi.»

  • pennaveliñ
    pennaveliñ

    [penn + aveliñ]

    v. intr. = (?) Perdre la tête (?).

    (1910) ISBR 152. Penaùelein e hras Pier goudé bout bet feahet Amauri : Kredein e hré é telié en ol plégein édan é vestroni.

  • pennbec'hed
    pennbec'hed

    [penn + pec'hed]

    m. –où Péché capital.

    (1931) VALL 542b. Péché capital, tr. «penbec'hed

  • pennboellenn / pennboellennig
    pennboellenn / pennboellennig

    f. C’hoari pennboellenn(ig) : jouer à faire la culbute. cf. pennbouzell ?

    (1880) REC IV/164. c'hoari pimpoel(l)enn, faire la culbute, Gommenec'h, Plouha; c'hoari pimpoell'nik, Trév.

  • pennboemet
    pennboemet

    [penn + boemet]

    adj. Éméché.

    (1912) MMKE 166. o luskellat penn-boemet gant ar mik.

  • pennboufet
    pennboufet

    [brpm pennboufet < penn + boufet]

    adj. Gonflé, rempli (d'orgueil).

    (1732) GReg 679a. Très orgueilleux, bouffi d'orgueil, tr. «pennboufet gad an ourgouilh.»

    (1876) TDE.BF 503b. Penboufet, penn-boufet, adj., tr. «Plein de vanité.»

    (1954) VAZA 7. biskoazh n'on bet pennboufet gant al lorc'h. ●24. Pennboufet e oan en deiz-se evel un Impalaer roman o paouez diskenn a-ziwar e garr-enor.

  • pennboufiñ
    pennboufiñ

    [brpm penboufi, penboufrein, pennbouffi < penn + boufiñ]

    v. intr. Renfrogner.

    (1659) SCger 16a. boufir de colere, tr. «penboufi.» ●102b. se refrogner, tr. «penboufi.» ●(c.1718) CHal.ms iii. se refrogner, tr. «mouhein, penboufrein, grisein.» ●(1732) GReg 109b. Bouffer, être de mauvaise humeur, tr. «Pennbouffi. pr. pennbouffet. beza pennbouffet.» ●792b. Se refrogner, faire une mine rechignée, tr. «penbouffi. pr. et

    (1876) TDE.BF 503b. Penboufi, v. n., tr. «Se refrogner.»

  • pennbouzell
    pennbouzell

    [penn + bouzell]

    m. & adv.

    I. M. Culbute.

    (1988) TOKO 50. greet seiz penn-boual war blas an ti.

    II. Loc. adv. A-bennbouzell.

    (1) La tête la première.

    (1919) BUBR 5/123. ec'h an a-benn-bouzell da goueza a-blad ma c'horf war an douar glep.

    (2) En dégringolant.

    (1970) BHAF 39. hag ar benveg a-bennbouell en traoñ.

    (3) Ober udb. a-bennbouzell : faire qqc. en dépit du bon sens.

    (1992) MDKA 21. Ze zo kaoz vent greet a-bennbouall ive.

  • pennbouzellet
    pennbouzellet

    [pennbouzell + et .1]

    adj. Déstabilisé, désarçonné.

    (1884) LZBt Mae 91. Setu spont ha stravill penn-boënnet eo keriz.

  • pennbouzelliñ
    pennbouzelliñ

    [pennbouzell + -iñ]

    v. tr. d.

    (1) Culbuter.

    (1920) KZVr 358 - 11/01/20. penbouelli, tr. «culbuter.» ●(1967) BAHE 52/16. pennbouelliñ kement tamm koad 'zo war ar plas.

    (2) Pennbouzelliñ an traoù : mettre le désordre.

    (2003) TONKA 37. Sakre flatoul ! Me h a da lakaad da reor dit a-dreñv. Sell, pa 'teus pennbouellet an treou amañ.

  • pennc'hêr
    pennc'hêr

    voir pennkêr

  • penndalc'h
    penndalc'h

    [brpm pendalc'h < penn + dalc'h .2]

    m. –où Fief dominant.

    (1732) GReg 410a. Fief dominant, à qui on doit foi et hommage, tr. «Pendalc'h

    (1931) VALL 303a. Fief dominanat, tr. «pendalc'h

  • penndallañ
    penndallañ

    [penn + dallañ]

    v. intr.

    (1) Être sur le point de perdre la tête par excès de travail, etc.

    (1931) VALL 737b. être sur le point de perdre la tête (par l'excès de travail, etc.), tr. «penndallañ T[régor].»

    (2) Faire perdre la tête.

    (1942) VALLsup 165b. faire perdre la tête à qqn, tr. «penndallañ T[regor].»

  • penndalostennat
    penndalostennat

    [penn + da .7 + lostennat]

    v. intr. Culbuter.

    (1922) DIHU 131/67. Ha pindelochennat eùé ar er bratel. ●(1942) VALLsup 45a. Culbuter, tr. «pendelochennat V[annetais].» ●(1934) BRUS 53. Culbuter, tr. «pendelochennat

  • penndarevret
    penndarevret

    [penn + da .7 + revr + -et .1]

    adj. Sens dessus dessous.

    (1917) LILH 15 a Ebrel. berneu mein taill penderéret.

  • penndarevriñ
    penndarevriñ

    [brpm pendereurein < penn + da .7 + revriñ]

    v.

    I. V. intr. Culbuter.

    (1921) GRSA 174. penderèrein e hra d'en dias. ●(1925) DIHU 169/297. Tré ma penderèvrè en ol er fozelleu édan ou sammeu. ●(1934) BRUS 53. Culbuter, tr. «penderèrein.» ●(1939) RIBA 160. Hag ean bebeilpennein, penderèvrein, meldivellein, torimellat én tioélded ién, sklasus, beta doned en éternité.

    II. V. tr. d.

    (1) Mettre sens dessus dessous.

    (c.1718) CHal.ms i. renuerser cul sur teste, tr. «troein pen aüeit pen pendereurein.» ●culbutter, tr. «rein ul lam, discarr', pendereurein eil pennein.» ●(c.1718) CHal.ms iii. renuerser mettre le haut en bas, tr. «pendréurein.» ●on a renuersé toutes mes hardes dans mon coffre, tr. «pendreuret oudes ol men dillat em 'houur.»

    (2) sens fig. Renverser, culbuter, faire chuter.

    (1941) DIHU 364/333. de benderèrein en énebour.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...