Recherche 'penn...' : 289 mots trouvés
Page 3 : de penn-touz (101) à penndarevrin (150) :- penn-touzpenn-touz
m. (ichtionymie) Sorte de petit poisson bleu, sans écailles.
●(1950) LLMM 20/48 (Leon). bigachenn pesk bihan, glas, diskant, o vevañ er poulloù-mor, penn-touz e Melon (Leon).
- penn-trell
- penn-yar
- penn-yer
- pennabegpennabeg
[penn + abeg]
m. –où Cause originelle, principale, considérant ; moteur.
●(1866) SEV 1. ar penn-abek kenta euz ho daonasion. ●(1868) FHB 161/35b. ec'h ell meur a dra beza penn abeg a guementse. ●(1876) TDE.BF 505b. Penn-abek, s. m., tr. «Origine, principe, source, cause première.» ●(18--) SAQ I 140. petra a ioa penn abek euz eun dristidigez ker bras.
●(1907) PERS 165. klask a reant ive petra c'helle beza penn abeg da gementse. ●(1911) BUAZperrot 586. oa dizurziou ar groazourien ar penn abeg eus o c'hollou. ●(1931) VALL 581b. Pourquoi (…) subs. le pourquoi, tr. «ar pennabeg m.»
- pennadpennad
[mbr pennad, brpm pennad, pennat < penn + -ad]
m., interj. & adv. –où
I. M.
A. (en plt de qqn)
(1) Pennad : ce qu'il y a sur la tête, dans la tête.
●(1633) Nom 16a. Coma, crinis, capillus, capillitium, cæfaries, pilus : cheveul, perruque, cheuelure, poil : perruquen, bleuen, cheueluren, pennad caezr á bleu.
●(1876) TDE.BF 505a. Pennad, s. m., tr. «La plénitude de la tête.»
●(1931) VALL 736b. plein la tête, tr. «pennad m.»
(2) Idée.
●(1659) SCger 86a. opiniastrise, tr. «pennat.» ●opiniastrement, tr. «dre vr pennat.» ●90b. pensée, tr. «pennat.» ●163b. vr pennat endeus quemeret, tr. «il a pris vne opinion.»
●(1861) BSJ 152. Ur huéh ma crog é mab-dén ur pennad benac, n'en dé quet caër en distag a zoh-t-hou. ●168. Er pennadeu e guemérer e barra liès doh er huirioné a zischen ér galon.
●(1910) ISBR 65. E bennad ne oé ket fall marsé ; er péh e hras aveit er has de ben e oé fal a dra sur. ●66. Donet e hré pennad Konomor de vad.
(3) Lakaat, plantañ, bountañ, c'hwezhañ pennadoù en ub. : loger, fourrer des idées dans la tête de qqn.
●(1894) BUZmornik 729. planta pennadou er bobl a enep Simon ha Jud.
●(1910) ISBR 205. Tro-ha-tro dehon ne oé nameit Sauzon e zalhé de huéhein pennadeu énnon enep de Vreih. ●206. Sauzon é huéhein pennadeu é Jili. ●(1911) BUAZperrot 43. lakeat pennadou ennan gant an dud a veze war e dro. ●(1929) FHAB Mezheven 202. ar roue e-unan, a veze laket pennadou ennan gand e dostennerien. ●208. ar roue Charlez VII a veze laket pennadou enna. ●(1996) GRVE 86. gweled a ran zo bet boutet pennadou ennout gant tud hag a lavar tremen heb paeañ.
(4) Caprice.
●(1659) SCger 16b. boutade, tr. «pennat.» ●(1732) GReg 113a. Boutade, caprice, tr. «Pennad. p. pennadou. Van[netois] peennad. p. eü.» ●(1744) L'Arm 36a. Boutade, tr. «Peennatt.. adeu.» ●45a. Caprice, tr. «peennatt.. adeu. m.» ●(1767) ISpour 249. pep unan a nehai ne heli meit é béennat ha fantasi. ●(1792) HS 118. ur map (...) cruél dangeruss, à gauss dé bennadeu.
●(1856) VNA 159. par caprice, tr. «dré bennad.» ●(1876) TDE.BF 506a. Pennad, s. m., tr. «Caprice, fantaisie bizarre, boutade.»
●(1905) IMJK 308. Nen dé ket ur pennad benak, nag en hoant de huélet treu neùé. ●(1925) VINV 9. distroein hoah d'ul léh em boé kuiteit dré bennad.
(5) Chapitre.
●(1876) TDE.BF 506a. Pennad, s. m., tr. «chapitre d'un livre.»
(6) Bezañ e pennad : se soucier.
●(1912) BUAZpermoal 130. da rei da anaout d'ezan ne oa ket en pennad da chom ken er manati. ●134. Gwerok, da gentan, ne oe ket nemeur en pennad da ze. ●147. ne vijent ket en pennad da rannan o gouiziegez gant ar re-all.
(7) = (?).
●(1907) AVKA 310. Med dindan ar pennad, e kerz ha ma talc'he unan da vlasfemi (...) Egile a rebechas a c'heno mad.
(8) Kas e bennad da vad : mener son dessein à terme.
●(1939) KOLM 26. Ne fonnas ket dehè kas ou fennad de vad.
(9) Serriñ ur pennad : s'enrhumer.
●(1907) VBFV.fb 36b. enrhumer (s'), tr. «cherrein ur pennad.»
B. (en plt de qqc. qui a rapport au temps)
(1) Pennad ebet : jamais, à aucun moment.
●(1911) BUAZperrot 667. ne veze pennad ebed dibreder. ●448. ne veze pennad ebet dievez. ●(1928) LEAN 43. an ene n'eo bet, pennad ebet, dilezet gant Doue.
(2) Moment, laps.
●(1867) MGK 17. gortozit eur pennad ! ●(1874) FHB 493/182b. ar beleg a c'houlennas paouez outhan eur pennad. ●(1876) TDE.BF 506a. Pennad, s. m. C[ornouaille], tr. «Moment, instant.» ●(1880) SAB 221. ar pennadic poan-se.
●(1924) ZAMA 17. ober eur pennad c’hoari-boulou. ●(1959) TGPB 65. Ur pennad brav e vanas an daou ofiser tal-ouzh-tal, an eil o sellout a-bik ouzh egile, hep distagañ ur ger.
(3) [devant un v.] Moment de.
●(1659) SCger 33b. course, tr. «pennat redec.» ●163a. pennad redec, tr. «course.»
●(1860) BAL 23. ober ur pennadic lenn. ●240. e rean pennadouigou discuiza. ●(1876) TDE.BF 506a. Ober eur pennad gouela, tr. «pleurer quelques instants.» ●(1894) BUZmornik 469. goude beza great eur pennad medita.
(4) Quelques (années).
●(1889) SFA 171. a benn eur pennad bloaveziou, ar Zant en em ziskouezaz da zaou euz he vreudeur.
(5) Ober, distagañ ur pennadig (kousket) : faire un somme, une sieste.
●(1910) MAKE 86. Herve Stroalleg a zistagas c'hoaz eur pennadig kousket. ●(1993) MARV xi 4. Me 'zo o vond d'ober eur pennadig.
(6) Na vezañ pennad ebet = na vezañ pell.
●(1934) KOMA 39. ha chacha ar c'harr war an hent bras, n'eo bet pennad ebet. ●40. N'eo ket bet pennad ebet evit rei 2 lamm all d'ezan. ●41. Ar paotr 14 vloaz n'eo bet pennad ebet evit rei lamm d'e gamarad.
C. (en plt de qqc.)
(1) Morceau de qqc. de long et cylindrique, tronçon.
●(1774) AC 32. eur pennat boussellen tano, tr. «une portion d'intestin grêle.»
●(1857) CBF 44. Pegemend ar pennad korden-ma ? tr. «Combien ce bout de corde ?» ●(1868) SBI I 263. eur pennadic golô, tr. «un petit bout de chandelle.» ●(1878) EKG II 21. eur pennadik goulou koar. ●53-54. o amaro va fennad goulou. ●(1896) GMB 478. pet[it] Trég[uier] pennad m. bout (de bougie, etc.).
●(1902) PIGO I 179. eur pennad dimeuz ar skourje.
(2) (Bout) de chemin.
●(1732) GReg 295b. Il y a une fort grande distance d'ici là, tr. «ur pennad-bras a hend a so ac'halen dy.»
●(1829) HBM 5. ur pennadic mad a hent hon eus da ober. ●(1868) KMM 99. ober ur guall bennad ent. ●(1889) ISV 155. ar c'hras da veza renet gant sant Josepj en eur pennad beach.
●(1900) MSJO 168. Eur pennadik dious kear Heliopolis. ●(1902) PIGO I 4. Êt an daou-man en hent, Yann war-lerc'h, Pipi eur pennadig a-raog. ●(1911) SKRS II 141. eur pennad mad euz an aod.
(3) Tronçon (de route, de voie, etc.).
●(1907) BOBL 06 juillet 145/3b. ar pennad hent-houarn a ia deuz Ploueskat da Gastell-Paol.
(4) Pan (de mur).
●(1732) GReg 688b. Pan, partie d'un mur, tr. «Pennad moguer. p. pennadou moguer.»
●(1882) BAR 231. eur pennad moger a gouezaz var unan euz ar vecherourien hag he flastraz.
●(1994) BRRI 85. pennadoù bras eus ar vri a oa kouezhet e-touez an traezh.
(5) (botanique) Pennad barroù : ramure.
●(1849) LLB 795-796. Ur fawen (…) / ged hé fenad bareu.
II. Interj. & Loc. interj.
A. Interj.
●(1957) BRUD 3/11. «N'out ket re skuiz ?» / «Tra an oll ! Da ugent vloaz, pennad !» ●(1958) BRUD 5/47. Pennad ! emeve, petra 'hoari ganti! ●(1964) BRUD 18/19. Eun den eveldoh, pennad ! Eun den hag en- deus brud da veza dispont... ●39. N'oun ket pounnergleo, pennad ! ●(1973) KOBL 194. (Plougerne) O ! soubenn vat veze, pennad !... ●(1978) BRUD à partir de janvier 1977).">BRUDn 19/18. Med el liorz amañ n’ez eus ket a wez, ha koulskoude, pennad ! ez eus gwriziou an hanter re !
B. Loc. interj.
(1) Pennad torgenn !
●(1964) BRUD 18/31-32. Pegwir emañ an Aotrou Person oh overenna e rankan gedal. Pennad torgenn ! Amañ eo kalz re hir an interamañchou.
(2) Pennad gal !
●(1958) BRUD 4/26. Traou distrantell, pennad gal ! ●41. Job ! Job ! Respont ta, pennad gal ! ●48. Ar strobinellou ! Me o hlev, pennad gal !
(3) Pennad gac'h !
●(1936) BREI 441/2b. Pennad gac'h ! N'eo ket ret mont da Bariz evit deski galleg spagn evelse !
(4) Pennad ganast !
●(1975) UVUD 66. (Plougerne) o pennad ganañst !… Ar rehe doa o klask laeres an dud. ●166. O ! pennad ganañst ! pije gwelet ar re-he o tic'hwista !
(5) Pennad putenn !
●(1975) UVUD 76. (Plougerne) Poan e vehe !… O pennad puten ! pa jonjan, ar boan a vehe memestra.
(6) Pennad kroc'hen !
●(1960) BLBR 124/19. Koulskoude, pennad-krohen ! n'ont (sic) ket eun dimezellig !
III. Adv.
(1) A-bennadoù : par moments.
●(1774) AC 183. ret eo ober an operation ma neubeut-a-neubeut, ac a bennadou mes ep re a ners.
●(1872) ROU 90a. Par intervalles, tr. «a bennadou.» ●(1876) TDE.BF 506a. A bennadou, tr. «par moments.» ●(1880) SAB 116. e veler a bennadou, etre daou benn ar bloaz, ar braz eus ar pez en d-euz grêt ha lavared Jesus-Christ.
(2) Dre bennad : par caprice.
●(1831) RDU 106. ne zeliér quet na gobér na lezel en exerciceu-zé dré bennad, dré fantasi. ●(1856) VNA 159. par caprice, tr. «dré bennad.»
- pennad-amzer
- pennad-bazh
- pennad-blevpennad-blev
[brpm pennat bleo < pennad + blev]
m. Chevelure.
●(1659) SCger 25a. chevelure, tr. «pennat bleo.» ●163a. pennat bleo, tr. «touffe de cheueux.» ●(1732) GReg 162b. Chevelure, tr. «Pennad-bléau. p. pennadou-bléau.» ●Longue chevelure, tr. «Ur pennad-bléau hirr.»
●(1876) TDE.BF 506a. Pennad-bleo, s. m., tr. «Chevelure.» ●Eur pennad bleo hirr, tr. «une longue chevelure.» ●(1894) BUZmornik 301. eur pennad bleo euz ar re gaera. ●(18--) GBI II 18. Bea defoa'r pennad bleo-melenn, tr. «Elle avait une belle chevelure blonde.»
●(1911) BUAZperrot 397. eur pennad bleo melen eus ar re vraoa.
- pennad-redpennad-red
[pennad + red .2]
m. pennadoù-red cf. penn-red
(1) Distance parcourue d'une traite en courant.
●(1876) TDE.BF 506a. Pennad-red, s. m., tr. «L'espace de terrain que l'on parcourt en courant, lice, carrière.»
(2) Ober ur pennad-red : parcourir une distance d'une seule traite, en courant.
●(1938) ARBO 23. Guignein e hrezant unan d'en aral, épad ma hrè en hani goh ur pennadig red aveit monet de zigor dor he liorh d'héh ostiz. ●77. Fonapl é ma kavet dehi er ru voén e gas d'hé zi. Stardein e hra hé deu dam bara édan hé hazal hag é hra pennadeu red. Met mâl é dehi arriù : skuih é, ha dihuiget. Ne ven ket mui hé diùhar hé dougein pelloh. Donet e ra de ben, neoah, a grapein bet ou hambr. ●223. Éh oè justeroalh sant Piér é cherrein en nor, a pe ziboukas Jobig d'é dro, en ur ziroufal. «Ne cherret ket ! Ne cherret ket !» emé ean en ur obér ur pennad red.
- pennad-skrid
- pennadañpennadañ
voir pennadiñ
- pennadetpennadet
[brpm pennadét < pennad + -et .1]
adj.
(1) Bout pennadet d'e soñj : être aheurté à son idée, s'entêter dans son idée.
●(1861) BSJ 212. Neoah, sant Pièr, attàu pennadet d'é chonge, n'hellé quet pad é huélèt Jesus doh é dreid.
(2) Bout pennadet gant ub. : être entiché de qqn.
●(1790) PEdenneu 91. Mar doh pennadét, sodét guet unan-benac dré garanté raï-vras.
(3) Bout pennadet a-enep : s'opiniâtrer contre.
●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 160. Pennadet-é énep d'er relijion catholiq.
- pennadiñ / pennadañpennadiñ / pennadañ
[brpm pennadein < pennad + -iñ]
v.
I. V. tr. d.
A. (en plt de qqc.)
(1) Pennadiñ hent : entreprendre la route.
●(1936) IVGA 187. Va botou, ma pennadin hent dioustu. ●280. Ma c'hellimp pennadi en-dro hent ar Baradoz. ●(1947) YNVL 29. pa sav soñj dezho eo poent pennadiñ hent ar gêr.
(2) Rempiéter (des chaussettes).
●(1872) ROU 98a. Raboutir, (des bas) tr. «Pennada.» ●(1890) MOA 137b. Rapiéter des bas, tr. «pennada lereier.» ●148a-b. Mettre de nouveaux bouts à des bas (rapiéter des bas), tr. «pennada lereier.»
●(1931) VALL 20a. mettre une allonge, tr. «pennada.» ●78b. mettre un bout à, tr. «pennada (des bas loerou).» ●(1990) TTRK 132. Alies a wech e veze ivez ret pennadañ al loereier, da lavaret eo e veze adc'hraet hepken ar penn-traoñ hag an troad anezho, hag a oa al lec'h ma uze ar buanañ ar gloan.
B. (en plt de qqn)
(1) Pennadiñ ub. enep ub. : monter la tête à qqn contre qqn.
●(1910) ISBR 101. Aktar hum dennas de léz Char hag ino é pennadas arré hennen énep d'er Vreihiz.
(2) Pennadiñ ouzh udb. : s'opposer, résister à qqc.
●(1910) ISBR 275. Dén ne vou soéhet mar en des Noblans Breih pennadet doh en Nasion én arbenn a hé lézenneu ar ou madeu. ●277. ne hrent nitra meit dihuen ou lod é pennadein doh en Dispeah. ●278. Hañni ag en deu rumad ne bennadas neoah aben doh en neùétedeu.
►absol.
●(1910) ISBR 278. n'ou doé ket pennadet bras a pe oé bet troket dañné en Iliz é doar doh ur bé én argand.
II. V. pron. réfl. En em bennadiñ.
(1) S'entêter.
●(c.1718) CHal.ms i. S'embellucoquer, tr. «him bennadein.» ●(c.1718) CHal.ms iii. se preoccuper, tr. «him bennadein.» ●(17--) TE 267. é ma dangérus hum bennadein hag hum aheurtein.
●(1907) VBFV.bf 59b. hum bennadein, tr. «se faire une idée.»
(2) En em bennadiñ en udb. : s'obstiner dans qqc.
●(1884) MCJ 154. gobér chair dehai p'hum pennadant ér fallanté.
(3) En em bennadiñ gant udb. : s'obstiner dans qqc.
●(1825) COSp 36. isprideu curius, sontil, capable de zonnet de vout glorius ha de hum bennadein guet ou chongeu ha guet ou guéleu.
III. V. intr.
(1) S'entêter.
●(1732) GReg 176b-177a. Se coëffer, se préoccuper, tr. «Vann[netois] pennadeiñ. pr. pennadet.» ●351b. S'entéter, se mettre follement dans l'esprit, tr. «Van[netois] pennadeiñ.»
●(1876) TDE.BF 506a. Pennadi, v. n., tr. «s'entêter, s'obstiner.» ●Pennadi a ra, tr. «il s'entête.»
●(1907) VBFV.bf 59b. pennadein, v. n., tr. «s'entêter.» ●(1934) BRUS 63. Entêter – s', tr. «pennadein.»
(2) Avoir des caprices.
●(1876) TDE.BF 506a. Pennadi, v. n., tr. «Avoir des boutades, des caprices.» ●(1890) MOA 148b. Avoir des boutades, tr. «pennadi, v. n.»
- pennadurpennadur
[mbr pennadur, mgall pennadurion (plur.) < penn + -adur]
m. Autorités.
●(1650) Nlou 107. Neuse pront, ez spontat, / Tiz mat d'ren pennadut (lire : pennadur), tr. «Alors, rapidement, on s'effraya / tout de suite dans le gouvernement.»
- pennadurezhpennadurezh
[penn + -adurezh]
f. –ioù
(1) Autorité.
●(1914) FHAB Meurzh 70. Holl bennadureziou Bro-Leon a deuas da gas e gorf d'ar vered. ●(1920) FHAB C'hwevrer 226. pedet da vont da welet pennadureziou ar vro. ●(1929) FHAB Genver 7. pennadureziou hor bro. ●(1929) FHAB Ebrel 126. Pennadureziou an Departamant.
(2) Époux, épouse.
●(c.1820) COF 38. Beza intaon hac intanves / A g'evont tout a so dies ; / Pa vez maro pennadurez, / ozac'h pe greg an tieg'ez, tr. (GMB 478) «époux, épouse.»
- pennaduspennadus
[brpm pennadus < penn + -adus]
adj.
(1) Capricieux, fantasque.
●(1732) GReg 96b. Bizarre, bourru, capricieux, fantasque, qui a des mœurs inégales, des opinions extraordinaires & particulieres, tr. «pennadus.» ●113a. Sujet à des boutades, tr. «pennadus.» ●135a. Capricieux, tr. «Pennadus.» ●(1744) L'Arm 36a. Sujet à boutades, tr. «Peennaduss.» ●45a. Capricieux, tr. «peennaduss.» ●(1790) Ismar 67. dré bénigenneu divusul ha pennadus. ●448. Ne zeliér quet neoah choæge er stad-ce én ur momand bèrr a zevotion, pènnadus. ●(17--) VO 30. dré un himur pennadus. ●69. Biscoah devotion pennadus n'en dai bet padus.
●(1856) GRD 377. er verhig pennadus-cé. ●(1856) VNA 162. son humeur capricieuse, tr. «é imur pennadus.» ●(1868) FHB 198/335a. Amna e oa pennaduz eunn nebeud. ●(1876) TDE.BF 506a. Pennaduz, adj., tr. «capricieux.» ●(1878) BAY 19. pennadus, tr. «Sujet aux coups de tête.»
●(1907) VBFV.bf 59b. pennadus, tr. «fantasque.» ●(1912) BUAZpermoal 144. daoust pegen pennadus e oa. ●(1934) MAAZ 154. pennadus é ; pennadus èl ur boh !
(2) Têtu.
●(c.1718) CHal.ms ii. opiniatre comme vne mule, tr. «aheurtet pennadus el ur mul.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Ce n'est qu'un enfant uolontaire, tr. «n'endé meit ur pautr' pennec, pennadus, ahurtet.»
●(1876) TDE.BF 506a. Pennaduz, adj., tr. «entêté, opiniâtre.»
●(1907) VBFV.bf 59b. pennadus, tr. «entêté, têtu.»
(3) Qui monte à la tête.
●(1876) TDE.BF 506a. Pennaduz, adj., tr. «Qui monte à la tête.»
- pennahel
- pennahelek
- pennahelel
- pennaj
- pennañ .1
- pennañ / penniñ .2pennañ / penniñ .2
[penn + -añ .5 & -iñ]
v.
I. V. tr.
(1) V. tr. d. Mettre une tête à.
●(1924) FHAB Mezheven 208. ar werz a lavar e voe dibennet hag e voe pennet a-nevez.
(2) V. tr. i. (marine) Pennañ e : mettre le cap sur.
●(1913) RNDL 69. Pennet é biz hag é merùent, tr. «mis le cap au nord-est et au sud-est.» ●(1914) RNDL 108. pennein e ramb, elté, én Dianaù. ●(1925) DIHU 169/290. (Groe) Pennein (é), tr. «mettre ou avoir le cap sur ...» Dastumet get Bleimor.
II. V. intr.
A.
(1) (en plt de légumes) Monter en graine.
●(1896) GMB 478. pet[it] tréc[orois] penañ ra 'zaladen, la salade monte.
●(1931) VALL 478a. Monter en parl. des légumes, tr. «penna(ñ).»
(2) (en plt d'un chaume de graminée) Épier, monter en épi.
●(1932) ALMA 86. Pa deuas ar gorzen da benna, ar penn-ed da voda.
B.
(1) Pennañ da ub. : faire face à qqn.
●(1939) RIBA 110. En davarnouréz ne spont ket én ou raok. Pennein e hra dehè hag é respont : (...).
(2) =
●(1909) DIHU 52/349. mes eùé ne oé ket par d'ein de bennein geton [er baniél] en dé-sé doh en aùél. ●(1939) RIBA 164. Ne oè ket dén erbet (...) de bennein geton [er baniél] doh en aùél.
(3) Prendre la tête de la danse.
●(1931) VALL 135b. Commencer une danse, tr. «penna (à Pont-l'Abbé).» ●(1977) PBDZ 195. (Douarnenez) penniñ, tr. «prendre la tête de la danse.»
(4) Diriger un travail, animer une réunion.
●(1882) BAR 45. Mad e ve da dud an ti lavaret ar Rozera etrezho mar gellont ; an hini a zo o penna a dlefe lavaret araog peb dizenez a vouez huel pehini eo ar myster a zo da zonjal enhan.
- pennaotrou
- pennaotrouniezhpennaotrouniezh
[penn + aotrouniezh]
f. Suzeraineté.
●(1931) VALL 720b. Suzeraineté, tr. «pennaotrouniez f.»
- pennaouaerpennaouaer
[brpm pennaouër < penn + -où .1 + -er]
m. –ion Glaneur.
●(1732) GReg 459b. Glaneur, tr. «pennaouër. p. yen.»
●(1876) TDE.BF 506a. Pennaouer, s. m., tr. «Glanneur ; pl. ien.»
●(1909) FHAB Here 301. ar pennaouer, a veler o c'haoliata a-dreuz hag a-hed an irvi diouz ma kav ar founusa toulladou da grabanata.
- pennaouaerez
- pennaouerezh
- pennaoueta
- pennaouiñpennaouiñ
[brpm pennaoui < penn + -où + -iñ]
v.
I. V. intr. Épier, former un épi, des épis.
●(1908) FHAB Kerzu 355. Eur vech ma vezo taolet an had en douar e ranko breina, kellida, sevel, divodi ha pennaoui.
II. V. tr. d.
(1) Glaner.
●(1659) SCger 62b. glanner, tr. «pennaoui.» ●(1732) GReg 459b. Glaner, ramasser les épis après que les gerbes sont liées, tr. «Pennaouï. pr. pennaouët.»
●(1876) TDE.BF 506a. Pennaoui, v. a., tr. «Glanner.»
●(1931) VALL 336b. Glaner, tr. «pennaoui.»
►absol.
●(1847) MDM 221. pe da bennaoui en eaust ? ●(1866) SEV 231. a iafe da bennaoui enn eur park. ●(1869) HTC 72. mont da bennaoui evit caout pe a dra da veva. ●(1877) BSA 7. Goude beza pennaouet e parkeier an tadou santel euz an iliz.
(2) sens fig. Collecter.
●(1909) MMEK v. Pennaoui a reaz ar pez a glevaz pe a lennaz er skridou koz divar benn chapeliou ar Verc'hez en hon eskobti. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 141. ar gwerziou koz he deus pennaouet.
(3) =
●(1913) FHAB Kerzu 374. an tennou o sutal a ïa da bennaouï eur morian bennag.
- pennardezpennardez
[penn + -ardez]
f. Femme courtaude.
●(1876) TDE.BF 506a. Pennardez, s. f., tr. «Femme courtaude.»
- pennask
- pennaskañpennaskañ
[brpm pennasqa < penn + naskañ]
v. tr. d.
I.
(1) Entraver.
●(1732) GReg 335a. Empêtrer, attacher la tête à un des pieds de devant, tr. «Pennasqa. pr. pennasqet.»
●(1896) GMB 477. pet[it] tréc[orois] penaskañ.
●(1958) BRUD 4/36. o fennaska, o suia.
(2) sens fig. Assujettir.
●(1910) FHAB 54. ne zalejont ket da veza ive d'o zro, en despet d'an donjer o devoa evit ar sklavaj, treac'het ha pennasket gant ar Romaned breac'hiou-dir. ●(1923) FHAB Meurzh 116. Ma ho peus c'hoant da veza pennasket, ha reuzeudik evel ar vein, ya, neuze, it gant ar seurt-se.
II. Bezañ gars da bennaskañ : être fou à lier.
●(1961) BRUD 14-15/82 (T) E. ar Barzhig. O hola 'vad, emon-me, va daou realad skiant am-eus hoaz, red e vefe din beza garz da bennaska. (...) Garz da bennaska = sod da staga.
- pennavelpennavel
[brpm peñ-avel < penn + avel]
m. –ioù Vent cardinal.
●(1732) GReg 136a. Les 4 vents Cardinaux, tr. «Ar pevar peñ-avel.»
- pennavelek
- pennaveliñpennaveliñ
[penn + aveliñ]
v. intr. = (?) Perdre la tête (?).
●(1910) ISBR 152. Penaùelein e hras Pier goudé bout bet feahet Amauri : Kredein e hré é telié en ol plégein édan é vestroni.
- pennbec'hedpennbec'hed
[penn + pec'hed]
m. –où Péché capital.
●(1931) VALL 542b. Péché capital, tr. «penbec'hed.»
- pennboellenn / pennboellennigpennboellenn / pennboellennig
f. C’hoari pennboellenn(ig) : jouer à faire la culbute. cf. pennbouzell ?
●(1880) REC IV/164. c'hoari pimpoel(l)enn, faire la culbute, Gommenec'h, Plouha; c'hoari pimpoell'nik, Trév.
- pennboemet
- pennboufetpennboufet
[brpm pennboufet < penn + boufet]
adj. Gonflé, rempli (d'orgueil).
●(1732) GReg 679a. Très orgueilleux, bouffi d'orgueil, tr. «pennboufet gad an ourgouilh.»
●(1876) TDE.BF 503b. Penboufet, penn-boufet, adj., tr. «Plein de vanité.»
●(1954) VAZA 7. biskoazh n'on bet pennboufet gant al lorc'h. ●24. Pennboufet e oan en deiz-se evel un Impalaer roman o paouez diskenn a-ziwar e garr-enor.
- pennboufiñpennboufiñ
[brpm penboufi, penboufrein, pennbouffi < penn + boufiñ]
v. intr. Renfrogner.
●(1659) SCger 16a. boufir de colere, tr. «penboufi.» ●102b. se refrogner, tr. «penboufi.» ●(c.1718) CHal.ms iii. se refrogner, tr. «mouhein, penboufrein, grisein.» ●(1732) GReg 109b. Bouffer, être de mauvaise humeur, tr. «Pennbouffi. pr. pennbouffet. beza pennbouffet.» ●792b. Se refrogner, faire une mine rechignée, tr. «penbouffi. pr. et.»
●(1876) TDE.BF 503b. Penboufi, v. n., tr. «Se refrogner.»
- pennbouzellpennbouzell
[penn + bouzell]
m. & adv.
I. M. Culbute.
●(1988) TOKO 50. greet seiz penn-boual war blas an ti.
II. Loc. adv. A-bennbouzell.
(1) La tête la première.
●(1919) BUBR 5/123. ec'h an a-benn-bouzell da goueza a-blad ma c'horf war an douar glep.
(2) En dégringolant.
●(1970) BHAF 39. hag ar benveg a-bennbouell en traoñ.
(3) Ober udb. a-bennbouzell : faire qqc. en dépit du bon sens.
●(1992) MDKA 21. Ze zo kaoz vent greet a-bennbouall ive.
- pennbouzelletpennbouzellet
[pennbouzell + et .1]
adj. Déstabilisé, désarçonné.
●(1884) LZBt Mae 91. Setu spont ha stravill penn-boënnet eo keriz.
- pennbouzelliñpennbouzelliñ
[pennbouzell + -iñ]
v. tr. d.
(1) Culbuter.
●(1920) KZVr 358 - 11/01/20. penbouelli, tr. «culbuter.» ●(1967) BAHE 52/16. pennbouelliñ kement tamm koad 'zo war ar plas.
(2) Pennbouzelliñ an traoù : mettre le désordre.
●(2003) TONKA 37. Sakre flatoul ! Me h a da lakaad da reor dit a-dreñv. Sell, pa 'teus pennbouellet an treou amañ.
- pennc'hêrpennc'hêr
voir pennkêr
- penndalc'h
- penndallañpenndallañ
[penn + dallañ]
v. intr.
(1) Être sur le point de perdre la tête par excès de travail, etc.
●(1931) VALL 737b. être sur le point de perdre la tête (par l'excès de travail, etc.), tr. «penndallañ T[régor].»
(2) Faire perdre la tête.
●(1942) VALLsup 165b. faire perdre la tête à qqn, tr. «penndallañ T[regor].»
- penndalostennat
- penndarevretpenndarevret
[penn + da .7 + revr + -et .1]
adj. Sens dessus dessous.
●(1917) LILH 15 a Ebrel. berneu mein taill penderéret.
- penndarevriñpenndarevriñ
[brpm pendereurein < penn + da .7 + revriñ]
v.
I. V. intr. Culbuter.
●(1921) GRSA 174. penderèrein e hra d'en dias. ●(1925) DIHU 169/297. Tré ma penderèvrè en ol er fozelleu édan ou sammeu. ●(1934) BRUS 53. Culbuter, tr. «penderèrein.» ●(1939) RIBA 160. Hag ean bebeilpennein, penderèvrein, meldivellein, torimellat én tioélded ién, sklasus, beta doned en éternité.
II. V. tr. d.
(1) Mettre sens dessus dessous.
●(c.1718) CHal.ms i. renuerser cul sur teste, tr. «troein pen aüeit pen pendereurein.» ●culbutter, tr. «rein ul lam, discarr', pendereurein eil pennein.» ●(c.1718) CHal.ms iii. renuerser mettre le haut en bas, tr. «pendréurein.» ●on a renuersé toutes mes hardes dans mon coffre, tr. «pendreuret oudes ol men dillat em 'houur.»
(2) sens fig. Renverser, culbuter, faire chuter.
●(1941) DIHU 364/333. de benderèrein en énebour.