Devri

Recherche 'penn...' : 289 mots trouvés

Page 3 : de penn-touz (101) à penndarevrin (150) :
  • penn-touz
    penn-touz

    m. (ichtionymie) Sorte de petit poisson bleu, sans écailles.

    ●(1950) LLMM 20/48 (Leon). bigachenn pesk bihan, glas, diskant, o vevañ er poulloù-mor, penn-touz e Melon (Leon).

  • penn-trell
    penn-trell

    m. Mauvaise tête.

    ●(1931) VALL 737a. mauvaise tête, tr. «penn-trell C[ornouaille].»

  • penn-yar
    penn-yar

    [penn + yar]

    m. Poule.

    ●(1876) TDE.BF 507b. Penn-iar, s. m., tr. «Une seule poule.»

  • penn-yer
    penn-yer

    [penn + yer]

    m. (agriculture) (Une) volaille.

    ●(1867) FHB 144/318b. eur penn ier.

    ●(1983) PABE 31. (Berrien) penn-yer, tr. «volaille.»

  • pennabeg
    pennabeg

    [penn + abeg]

    m. –où Cause originelle, principale, considérant ; moteur.

    ●(1866) SEV 1. ar penn-abek kenta euz ho daonasion. ●(1868) FHB 161/35b. ec'h ell meur a dra beza penn abeg a guementse. ●(1876) TDE.BF 505b. Penn-abek, s. m., tr. «Origine, principe, source, cause première.» ●(18--) SAQ I 140. petra a ioa penn abek euz eun dristidigez ker bras.

    ●(1907) PERS 165. klask a reant ive petra c'helle beza penn abeg da gementse. ●(1911) BUAZperrot 586. oa dizurziou ar groazourien ar penn abeg eus o c'hollou. ●(1931) VALL 581b. Pourquoi (…) subs. le pourquoi, tr. «ar pennabeg m.»

  • pennad
    pennad

    [mbr pennad, brpm pennad, pennat < penn + -ad]

    m., interj. & adv. –où

    I. M.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Pennad : ce qu'il y a sur la tête, dans la tête.

    ●(1633) Nom 16a. Coma, crinis, capillus, capillitium, cæfaries, pilus : cheveul, perruque, cheuelure, poil : perruquen, bleuen, cheueluren, pennad caezr á bleu.

    ●(1876) TDE.BF 505a. Pennad, s. m., tr. «La plénitude de la tête.»

    ●(1931) VALL 736b. plein la tête, tr. «pennad m.»

    (2) Idée.

    ●(1659) SCger 86a. opiniastrise, tr. «pennat.» ●opiniastrement, tr. «dre vr pennat.» ●90b. pensée, tr. «pennat.» ●163b. vr pennat endeus quemeret, tr. «il a pris vne opinion.»

    ●(1861) BSJ 152. Ur huéh ma crog é mab-dén ur pennad benac, n'en dé quet caër en distag a zoh-t-hou. ●168. Er pennadeu e guemérer e barra liès doh er huirioné a zischen ér galon.

    ●(1910) ISBR 65. E bennad ne oé ket fall marsé ; er péh e hras aveit er has de ben e oé fal a dra sur. ●66. Donet e hré pennad Konomor de vad.

    (3) Lakaat, plantañ, bountañ, c'hwezhañ pennadoù en ub. : loger, fourrer des idées dans la tête de qqn.

    ●(1894) BUZmornik 729. planta pennadou er bobl a enep Simon ha Jud.

    ●(1910) ISBR 205. Tro-ha-tro dehon ne oé nameit Sauzon e zalhé de huéhein pennadeu énnon enep de Vreih. ●206. Sauzon é huéhein pennadeu é Jili. ●(1911) BUAZperrot 43. lakeat pennadou ennan gant an dud a veze war e dro. ●(1929) FHAB Mezheven 202. ar roue e-unan, a veze laket pennadou ennan gand e dostennerien. ●208. ar roue Charlez VII a veze laket pennadou enna. ●(1996) GRVE 86. gweled a ran zo bet boutet pennadou ennout gant tud hag a lavar tremen heb paeañ.

    (4) Caprice.

    ●(1659) SCger 16b. boutade, tr. «pennat.» ●(1732) GReg 113a. Boutade, caprice, tr. «Pennad. p. pennadou. Van[netois] peennad. p. eü.» ●(1744) L'Arm 36a. Boutade, tr. «Peennatt.. adeu.» ●45a. Caprice, tr. «peennatt.. adeu. m.» ●(1767) ISpour 249. pep unan a nehai ne heli meit é béennat ha fantasi. ●(1792) HS 118. ur map (...) cruél dangeruss, à gauss dé bennadeu.

    ●(1856) VNA 159. par caprice, tr. «dré bennad.» ●(1876) TDE.BF 506a. Pennad, s. m., tr. «Caprice, fantaisie bizarre, boutade.»

    ●(1905) IMJK 308. Nen dé ket ur pennad benak, nag en hoant de huélet treu neùé. ●(1925) VINV 9. distroein hoah d'ul léh em boé kuiteit dré bennad.

    (5) Chapitre.

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennad, s. m., tr. «chapitre d'un livre.»

    (6) Bezañ e pennad : se soucier.

    ●(1912) BUAZpermoal 130. da rei da anaout d'ezan ne oa ket en pennad da chom ken er manati. ●134. Gwerok, da gentan, ne oe ket nemeur en pennad da ze. ●147. ne vijent ket en pennad da rannan o gouiziegez gant ar re-all.

    (7) = (?).

    ●(1907) AVKA 310. Med dindan ar pennad, e kerz ha ma talc'he unan da vlasfemi (...) Egile a rebechas a c'heno mad.

    (8) Kas e bennad da vad : mener son dessein à terme.

    ●(1939) KOLM 26. Ne fonnas ket dehè kas ou fennad de vad.

    (9) Serriñ ur pennad : s'enrhumer.

    ●(1907) VBFV.fb 36b. enrhumer (s'), tr. «cherrein ur pennad.»

    B. (en plt de qqc. qui a rapport au temps)

    (1) Pennad ebet : jamais, à aucun moment.

    ●(1911) BUAZperrot 667. ne veze pennad ebed dibreder. ●448. ne veze pennad ebet dievez. ●(1928) LEAN 43. an ene n'eo bet, pennad ebet, dilezet gant Doue.

    (2) Moment, laps.

    ●(1867) MGK 17. gortozit eur pennad ! ●(1874) FHB 493/182b. ar beleg a c'houlennas paouez outhan eur pennad. ●(1876) TDE.BF 506a. Pennad, s. m. C[ornouaille], tr. «Moment, instant.» ●(1880) SAB 221. ar pennadic poan-se.

    ●(1924) ZAMA 17. ober eur pennad c’hoari-boulou. ●(1959) TGPB 65. Ur pennad brav e vanas an daou ofiser tal-ouzh-tal, an eil o sellout a-bik ouzh egile, hep distagañ ur ger.

    (3) [devant un v.] Moment de.

    ●(1659) SCger 33b. course, tr. «pennat redec.» ●163a. pennad redec, tr. «course.»

    ●(1860) BAL 23. ober ur pennadic lenn. ●240. e rean pennadouigou discuiza. ●(1876) TDE.BF 506a. Ober eur pennad gouela, tr. «pleurer quelques instants.» ●(1894) BUZmornik 469. goude beza great eur pennad medita.

    (4) Quelques (années).

    ●(1889) SFA 171. a benn eur pennad bloaveziou, ar Zant en em ziskouezaz da zaou euz he vreudeur.

    (5) Ober, distagañ ur pennadig (kousket) : faire un somme, une sieste.

    ●(1910) MAKE 86. Herve Stroalleg a zistagas c'hoaz eur pennadig kousket. ●(1993) MARV xi 4. Me 'zo o vond d'ober eur pennadig.

    (6) Na vezañ pennad ebet = na vezañ pell.

    ●(1934) KOMA 39. ha chacha ar c'harr war an hent bras, n'eo bet pennad ebet. ●40. N'eo ket bet pennad ebet evit rei 2 lamm all d'ezan. ●41. Ar paotr 14 vloaz n'eo bet pennad ebet evit rei lamm d'e gamarad.

    C. (en plt de qqc.)

    (1) Morceau de qqc. de long et cylindrique, tronçon.

    ●(1774) AC 32. eur pennat boussellen tano, tr. «une portion d'intestin grêle.»

    ●(1857) CBF 44. Pegemend ar pennad korden-ma ? tr. «Combien ce bout de corde ?» ●(1868) SBI I 263. eur pennadic golô, tr. «un petit bout de chandelle.» ●(1878) EKG II 21. eur pennadik goulou koar. ●53-54. o amaro va fennad goulou. ●(1896) GMB 478. pet[it] Trég[uier] pennad m. bout (de bougie, etc.).

    ●(1902) PIGO I 179. eur pennad dimeuz ar skourje.

    (2) (Bout) de chemin.

    ●(1732) GReg 295b. Il y a une fort grande distance d'ici là, tr. «ur pennad-bras a hend a so ac'halen dy.»

    ●(1829) HBM 5. ur pennadic mad a hent hon eus da ober. ●(1868) KMM 99. ober ur guall bennad ent. ●(1889) ISV 155. ar c'hras da veza renet gant sant Josepj en eur pennad beach.

    ●(1900) MSJO 168. Eur pennadik dious kear Heliopolis. ●(1902) PIGO I 4. Êt an daou-man en hent, Yann war-lerc'h, Pipi eur pennadig a-raog. ●(1911) SKRS II 141. eur pennad mad euz an aod.

    (3) Tronçon (de route, de voie, etc.).

    ●(1907) BOBL 06 juillet 145/3b. ar pennad hent-houarn a ia deuz Ploueskat da Gastell-Paol.

    (4) Pan (de mur).

    ●(1732) GReg 688b. Pan, partie d'un mur, tr. «Pennad moguer. p. pennadou moguer.»

    ●(1882) BAR 231. eur pennad moger a gouezaz var unan euz ar vecherourien hag he flastraz.

    ●(1994) BRRI 85. pennadoù bras eus ar vri a oa kouezhet e-touez an traezh.

    (5) (botanique) Pennad barroù : ramure.

    ●(1849) LLB 795-796. Ur fawen (…) / ged hé fenad bareu.

    II. Interj. & Loc. interj.

    A. Interj.

    ●(1957) BRUD 3/11. «N'out ket re skuiz ?» / «Tra an oll ! Da ugent vloaz, pennad !» ●(1958) BRUD 5/47. Pennad ! emeve, petra 'hoari ganti! ●(1964) BRUD 18/19. Eun den eveldoh, pennad ! Eun den hag en- deus brud da veza dispont... ●39. N'oun ket pounnergleo, pennad ! ●(1973) KOBL 194. (Plougerne) O ! soubenn vat veze, pennad !... ●(1978) BRUD à partir de janvier 1977).">BRUDn 19/18. Med el liorz amañ n’ez eus ket a wez, ha koulskoude, pennad ! ez eus gwriziou an hanter re !

    B. Loc. interj.

    (1) Pennad torgenn !

    ●(1964) BRUD 18/31-32. Pegwir emañ an Aotrou Person oh overenna e rankan gedal. Pennad torgenn ! Amañ eo kalz re hir an interamañchou.

    (2) Pennad gal !

    ●(1958) BRUD 4/26. Traou distrantell, pennad gal ! ●41. Job ! Job ! Respont ta, pennad gal ! ●48. Ar strobinellou ! Me o hlev, pennad gal !

    (3) Pennad gac'h !

    ●(1936) BREI 441/2b. Pennad gac'h ! N'eo ket ret mont da Bariz evit deski galleg spagn evelse !

    (4) Pennad ganast !

    ●(1975) UVUD 66. (Plougerne) o pennad ganañst !… Ar rehe doa o klask laeres an dud. ●166. O ! pennad ganañst ! pije gwelet ar re-he o tic'hwista !

    (5) Pennad putenn !

    ●(1975) UVUD 76. (Plougerne) Poan e vehe !… O pennad puten ! pa jonjan, ar boan a vehe memestra.

    (6) Pennad kroc'hen !

    ●(1960) BLBR 124/19. Koulskoude, pennad-krohen ! n'ont (sic) ket eun dimezellig !

    III. Adv.

    (1) A-bennadoù : par moments.

    ●(1774) AC 183. ret eo ober an operation ma neubeut-a-neubeut, ac a bennadou mes ep re a ners.

    ●(1872) ROU 90a. Par intervalles, tr. «a bennadou.» ●(1876) TDE.BF 506a. A bennadou, tr. «par moments.» ●(1880) SAB 116. e veler a bennadou, etre daou benn ar bloaz, ar braz eus ar pez en d-euz grêt ha lavared Jesus-Christ.

    (2) Dre bennad : par caprice.

    ●(1831) RDU 106. ne zeliér quet na gobér na lezel en exerciceu-zé dré bennad, dré fantasi. ●(1856) VNA 159. par caprice, tr. «dré bennad.»

  • pennad-amzer
    pennad-amzer

    [pennad + amzer]

    m. Moment.

    ●(1834) SIM 167. Abars ur pennad amzer goude. ●(1860) BAL 55. mar em bize bet ur pennadic amzer c'hoas.

  • pennad-bazh
    pennad-bazh

    [pennad + bazh] cf. penn-bazh

    m. Gourdin.

    ●(1878) EKG II 81. ma kemerchont bep a bennad baz da skei var ar zoudarded.

    ●(1931) VALL 60b. gros bâton, tr. «pennad-baz.»

  • pennad-blev
    pennad-blev

    [brpm pennat bleo < pennad + blev]

    m. Chevelure.

    ●(1659) SCger 25a. chevelure, tr. «pennat bleo.» ●163a. pennat bleo, tr. «touffe de cheueux.» ●(1732) GReg 162b. Chevelure, tr. «Pennad-bléau. p. pennadou-bléau.» ●Longue chevelure, tr. «Ur pennad-bléau hirr.»

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennad-bleo, s. m., tr. «Chevelure.» ●Eur pennad bleo hirr, tr. «une longue chevelure.» ●(1894) BUZmornik 301. eur pennad bleo euz ar re gaera. ●(18--) GBI II 18. Bea defoa'r pennad bleo-melenn, tr. «Elle avait une belle chevelure blonde.»

    ●(1911) BUAZperrot 397. eur pennad bleo melen eus ar re vraoa.

  • pennad-red
    pennad-red

    [pennad + red .2]

    m. pennadoù-red cf. penn-red

    (1) Distance parcourue d'une traite en courant.

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennad-red, s. m., tr. «L'espace de terrain que l'on parcourt en courant, lice, carrière.»

    (2) Ober ur pennad-red : parcourir une distance d'une seule traite, en courant.

    ●(1938) ARBO 23. Guignein e hrezant unan d'en aral, épad ma hrè en hani goh ur pennadig red aveit monet de zigor dor he liorh d'héh ostiz. ●77. Fonapl é ma kavet dehi er ru voén e gas d'hé zi. Stardein e hra hé deu dam bara édan hé hazal hag é hra pennadeu red. Met mâl é dehi arriù : skuih é, ha dihuiget. Ne ven ket mui hé diùhar hé dougein pelloh. Donet e ra de ben, neoah, a grapein bet ou hambr. ●223. Éh oè justeroalh sant Piér é cherrein en nor, a pe ziboukas Jobig d'é dro, en ur ziroufal. «Ne cherret ket ! Ne cherret ket !» emé ean en ur obér ur pennad red.

  • pennad-skrid
    pennad-skrid

    [pennad + skrid]

    m. (journalisme) Article.

    ●(1906) GWEN 3. mar ouezan en devezo ma fennadou skrid rentet servich da unan bennak ac'hanoc'h. ●(1909) FHAB Gouere 202. eur pennad-skrid, divar benn an Assurans a enep an tan-gwall.

  • pennadañ
    pennadañ

    voir pennadiñ

  • pennadet
    pennadet

    [brpm pennadét < pennad + -et .1]

    adj.

    (1) Bout pennadet d'e soñj : être aheurté à son idée, s'entêter dans son idée.

    ●(1861) BSJ 212. Neoah, sant Pièr, attàu pennadet d'é chonge, n'hellé quet pad é huélèt Jesus doh é dreid.

    (2) Bout pennadet gant ub. : être entiché de qqn.

    ●(1790) PEdenneu 91. Mar doh pennadét, sodét guet unan-benac dré garanté raï-vras.

    (3) Bout pennadet a-enep : s'opiniâtrer contre.

    ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 160. Pennadet-é énep d'er relijion catholiq.

  • pennadiñ / pennadañ
    pennadiñ / pennadañ

    [brpm pennadein < pennad + -iñ]

    v.

    I. V. tr. d.

    A. (en plt de qqc.)

    (1) Pennadiñ hent : entreprendre la route.

    ●(1936) IVGA 187. Va botou, ma pennadin hent dioustu. ●280. Ma c'hellimp pennadi en-dro hent ar Baradoz. ●(1947) YNVL 29. pa sav soñj dezho eo poent pennadiñ hent ar gêr.

    (2) Rempiéter (des chaussettes).

    ●(1872) ROU 98a. Raboutir, (des bas) tr. «Pennada.» ●(1890) MOA 137b. Rapiéter des bas, tr. «pennada lereier.» ●148a-b. Mettre de nouveaux bouts à des bas (rapiéter des bas), tr. «pennada lereier.»

    ●(1931) VALL 20a. mettre une allonge, tr. «pennada.» ●78b. mettre un bout à, tr. «pennada (des bas loerou).» ●(1990) TTRK 132. Alies a wech e veze ivez ret pennadañ al loereier, da lavaret eo e veze adc'hraet hepken ar penn-traoñ hag an troad anezho, hag a oa al lec'h ma uze ar buanañ ar gloan.

    B. (en plt de qqn)

    (1) Pennadiñ ub. enep ub. : monter la tête à qqn contre qqn.

    ●(1910) ISBR 101. Aktar hum dennas de léz Char hag ino é pennadas arré hennen énep d'er Vreihiz.

    (2) Pennadiñ ouzh udb. : s'opposer, résister à qqc.

    ●(1910) ISBR 275. Dén ne vou soéhet mar en des Noblans Breih pennadet doh en Nasion én arbenn a hé lézenneu ar ou madeu. ●277. ne hrent nitra meit dihuen ou lod é pennadein doh en Dispeah. ●278. Hañni ag en deu rumad ne bennadas neoah aben doh en neùétedeu.

    ►absol.

    ●(1910) ISBR 278. n'ou doé ket pennadet bras a pe oé bet troket dañné en Iliz é doar doh ur bé én argand.

    II. V. pron. réfl. En em bennadiñ.

    (1) S'entêter.

    ●(c.1718) CHal.ms i. S'embellucoquer, tr. «him bennadein.» ●(c.1718) CHal.ms iii. se preoccuper, tr. «him bennadein.» ●(17--) TE 267. é ma dangérus hum bennadein hag hum aheurtein.

    ●(1907) VBFV.bf 59b. hum bennadein, tr. «se faire une idée.»

    (2) En em bennadiñ en udb. : s'obstiner dans qqc.

    ●(1884) MCJ 154. gobér chair dehai p'hum pennadant ér fallanté.

    (3) En em bennadiñ gant udb. : s'obstiner dans qqc.

    ●(1825) COSp 36. isprideu curius, sontil, capable de zonnet de vout glorius ha de hum bennadein guet ou chongeu ha guet ou guéleu.

    III. V. intr.

    (1) S'entêter.

    ●(1732) GReg 176b-177a. Se coëffer, se préoccuper, tr. «Vann[netois] pennadeiñ. pr. pennadet.» ●351b. S'entéter, se mettre follement dans l'esprit, tr. «Van[netois] pennadeiñ.»

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennadi, v. n., tr. «s'entêter, s'obstiner.» ●Pennadi a ra, tr. «il s'entête.»

    ●(1907) VBFV.bf 59b. pennadein, v. n., tr. «s'entêter.» ●(1934) BRUS 63. Entêter – s', tr. «pennadein.»

    (2) Avoir des caprices.

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennadi, v. n., tr. «Avoir des boutades, des caprices.» ●(1890) MOA 148b. Avoir des boutades, tr. «pennadi, v. n.»

  • pennadur
    pennadur

    [mbr pennadur, mgall pennadurion (plur.) < penn + -adur]

    m. Autorités.

    ●(1650) Nlou 107. Neuse pront, ez spontat, / Tiz mat d'ren pennadut (lire : pennadur), tr. «Alors, rapidement, on s'effraya / tout de suite dans le gouvernement.»

  • pennadurezh
    pennadurezh

    [penn + -adurezh]

    f. –ioù

    (1) Autorité.

    ●(1914) FHAB Meurzh 70. Holl bennadureziou Bro-Leon a deuas da gas e gorf d'ar vered. ●(1920) FHAB C'hwevrer 226. pedet da vont da welet pennadureziou ar vro. ●(1929) FHAB Genver 7. pennadureziou hor bro. ●(1929) FHAB Ebrel 126. Pennadureziou an Departamant.

    (2) Époux, épouse.

    ●(c.1820) COF 38. Beza intaon hac intanves / A g'evont tout a so dies ; / Pa vez maro pennadurez, / ozac'h pe greg an tieg'ez, tr. (GMB 478) «époux, épouse.»

  • pennadus
    pennadus

    [brpm pennadus < penn + -adus]

    adj.

    (1) Capricieux, fantasque.

    ●(1732) GReg 96b. Bizarre, bourru, capricieux, fantasque, qui a des mœurs inégales, des opinions extraordinaires & particulieres, tr. «pennadus.» ●113a. Sujet à des boutades, tr. «pennadus.» ●135a. Capricieux, tr. «Pennadus.» ●(1744) L'Arm 36a. Sujet à boutades, tr. «Peennaduss.» ●45a. Capricieux, tr. «peennaduss.» ●(1790) Ismar 67. dré bénigenneu divusul ha pennadus. ●448. Ne zeliér quet neoah choæge er stad-ce én ur momand bèrr a zevotion, pènnadus. ●(17--) VO 30. dré un himur pennadus. ●69. Biscoah devotion pennadus n'en dai bet padus.

    ●(1856) GRD 377. er verhig pennadus-cé. ●(1856) VNA 162. son humeur capricieuse, tr. «é imur pennadus.» ●(1868) FHB 198/335a. Amna e oa pennaduz eunn nebeud. ●(1876) TDE.BF 506a. Pennaduz, adj., tr. «capricieux.» ●(1878) BAY 19. pennadus, tr. «Sujet aux coups de tête.»

    ●(1907) VBFV.bf 59b. pennadus, tr. «fantasque.» ●(1912) BUAZpermoal 144. daoust pegen pennadus e oa. ●(1934) MAAZ 154. pennadus é ; pennadus èl ur boh !

    (2) Têtu.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. opiniatre comme vne mule, tr. «aheurtet pennadus el ur mul.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Ce n'est qu'un enfant uolontaire, tr. «n'endé meit ur pautr' pennec, pennadus, ahurtet.»

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennaduz, adj., tr. «entêté, opiniâtre.»

    ●(1907) VBFV.bf 59b. pennadus, tr. «entêté, têtu.»

    (3) Qui monte à la tête.

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennaduz, adj., tr. «Qui monte à la tête.»

  • pennahel
    pennahel

    [penn + ahel]

    m. –ioù Pôle.

    ●(1914) RNDL 112. penneu-ahel hor planeden, tr. «aux pôles de notre planette.» ●(1931) VALL 573a. Pôle du monde, tr. «pennahel(-bed) m.» ●Pôle de force (magnétique, etc.), tr. «pennahel.»

  • pennahelek
    pennahelek

    [pennahel + -ek]

    adj. Pôlaire.

    ●(1931) VALL 573a. Pôlaire, tr. «pennahelek.»

  • pennahelel
    pennahelel

    [pennahel + -el .2]

    adj. Pôlaire.

    ●(1931) VALL 573a. Pôlaire, tr. «pennahelel.»

  • pennaj
    pennaj

    [mbr pennaig < penn + -aj]

    m.

    (1) Tête, esprit.

    ●(14--) N 1144. Mez a quemerenn em pennaig, tr. «J'avais honte dans mon cœur.»

    (2) Apanage.

    ●(1914) DFBP 18a. apanage, tr. «Pennach.»

  • pennañ .1
    pennañ .1

    [brpm peænnan < penn + -añ .4]

    adj.

    (1) Attr./Épith. Principal.

    ●(1931) VALL 592a. Principal, tr. «penna.»

    (2) Adv. Pennañ ma c'heller : le plus directement possible.

    ●(1744) L'Arm 343a. Fuir à veau de route, tr. «Téhein peænnan ma eêllér.» (tr. GMB 477) «le plus directement qu'on peut.»

  • pennañ / penniñ .2
    pennañ / penniñ .2

    [penn + -añ .5 & -iñ]

    v.

    I. V. tr.

    (1) V. tr. d. Mettre une tête à.

    ●(1924) FHAB Mezheven 208. ar werz a lavar e voe dibennet hag e voe pennet a-nevez.

    (2) V. tr. i. (marine) Pennañ e : mettre le cap sur.

    ●(1913) RNDL 69. Pennet é biz hag é merùent, tr. «mis le cap au nord-est et au sud-est.» ●(1914) RNDL 108. pennein e ramb, elté, én Dianaù. ●(1925) DIHU 169/290. (Groe) Pennein (é), tr. «mettre ou avoir le cap sur ...» Dastumet get Bleimor.

    II. V. intr.

    A.

    (1) (en plt de légumes) Monter en graine.

    ●(1896) GMB 478. pet[it] tréc[orois] penañ ra 'zaladen, la salade monte.

    ●(1931) VALL 478a. Monter en parl. des légumes, tr. «penna(ñ).»

    (2) (en plt d'un chaume de graminée) Épier, monter en épi.

    ●(1932) ALMA 86. Pa deuas ar gorzen da benna, ar penn-ed da voda.

    B.

    (1) Pennañ da ub. : faire face à qqn.

    ●(1939) RIBA 110. En davarnouréz ne spont ket én ou raok. Pennein e hra dehè hag é respont : (...).

    (2) =

    ●(1909) DIHU 52/349. mes eùé ne oé ket par d'ein de bennein geton [er baniél] en dé-sé doh en aùél. ●(1939) RIBA 164. Ne oè ket dén erbet (...) de bennein geton [er baniél] doh en aùél.

    (3) Prendre la tête de la danse.

    ●(1931) VALL 135b. Commencer une danse, tr. «penna (à Pont-l'Abbé).» ●(1977) PBDZ 195. (Douarnenez) penniñ, tr. «prendre la tête de la danse.»

    (4) Diriger un travail, animer une réunion.

    ●(1882) BAR 45. Mad e ve da dud an ti lavaret ar Rozera etrezho mar gellont ; an hini a zo o penna a dlefe lavaret araog peb dizenez a vouez huel pehini eo ar myster a zo da zonjal enhan.

  • pennaotrou
    pennaotrou

    [penn + aotrou]

    m. –nez Suzerain.

    ●(1931) VALL 720b. Suzerain, tr. «pennaotrou pl. –nez.»

  • pennaotrouniezh
    pennaotrouniezh

    [penn + aotrouniezh]

    f. Suzeraineté.

    ●(1931) VALL 720b. Suzeraineté, tr. «pennaotrouniez f.»

  • pennaouaer
    pennaouaer

    [brpm pennaouër < penn + -où .1 + -er]

    m. –ion Glaneur.

    ●(1732) GReg 459b. Glaneur, tr. «pennaouër. p. yen.»

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennaouer, s. m., tr. «Glanneur ; pl. ien.»

    ●(1909) FHAB Here 301. ar pennaouer, a veler o c'haoliata a-dreuz hag a-hed an irvi diouz ma kav ar founusa toulladou da grabanata.

  • pennaouaerez
    pennaouaerez

    [brpm pennaouëres < penn + -où .1 + -erez .3]

    f. –ed Glaneuse.

    ●(1732) GReg 459b-460a. Glaneuse, tr. «Pennaouërès. p. pennaouëresed.»

    ●(1869) FHB 230/167b. eur bennaouerez euz ar re vella.

  • pennaouerezh
    pennaouerezh

    [brpm pennaoüerez < penn + -où .1 + -erezh .3]

    m. Action de glaner.

    ●(1732) GReg 459b. L'action de glaner, tr. «pennaoüerez.»

    ●(1931) VALL 336b. action de glaner, tr. «pennaouerez m.»

  • pennaoueta
    pennaoueta

    [penn + -où + -eta .3]

    f. intr. Glaner.

    ●(1931) VALL 336b. Glaner, tr. «pennaoueta.»

  • pennaouiñ
    pennaouiñ

    [brpm pennaoui < penn + -où + -iñ]

    v.

    I. V. intr. Épier, former un épi, des épis.

    ●(1908) FHAB Kerzu 355. Eur vech ma vezo taolet an had en douar e ranko breina, kellida, sevel, divodi ha pennaoui.

    II. V. tr. d.

    (1) Glaner.

    ●(1659) SCger 62b. glanner, tr. «pennaoui.» ●(1732) GReg 459b. Glaner, ramasser les épis après que les gerbes sont liées, tr. «Pennaouï. pr. pennaouët.»

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennaoui, v. a., tr. «Glanner.»

    ●(1931) VALL 336b. Glaner, tr. «pennaoui.»

    ►absol.

    ●(1847) MDM 221. pe da bennaoui en eaust ? ●(1866) SEV 231. a iafe da bennaoui enn eur park. ●(1869) HTC 72. mont da bennaoui evit caout pe a dra da veva. ●(1877) BSA 7. Goude beza pennaouet e parkeier an tadou santel euz an iliz.

    (2) sens fig. Collecter.

    ●(1909) MMEK v. Pennaoui a reaz ar pez a glevaz pe a lennaz er skridou koz divar benn chapeliou ar Verc'hez en hon eskobti. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 141. ar gwerziou koz he deus pennaouet.

    (3) =

    ●(1913) FHAB Kerzu 374. an tennou o sutal a ïa da bennaouï eur morian bennag.

  • pennardez
    pennardez

    [penn + -ardez]

    f. Femme courtaude.

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennardez, s. f., tr. «Femme courtaude.»

  • pennask
    pennask

    [penn + nask]

    m. –où Entrave qui prend le bétail d'un pied à une corne.

    ●(1931) VALL 262b. Entrave de bête à cornes qui lie la corne au pied, tr. «pennask m.» ●(1955) BLBR 86/11. hep su na pennask.

    ►sens fig.

    ●(1867) MGK 64. Meur a zen demezet, stag oc'h eur pennask fall.

  • pennaskañ
    pennaskañ

    [brpm pennasqa < penn + naskañ]

    v. tr. d.

    I.

    (1) Entraver.

    ●(1732) GReg 335a. Empêtrer, attacher la tête à un des pieds de devant, tr. «Pennasqa. pr. pennasqet.»

    ●(1896) GMB 477. pet[it] tréc[orois] penaskañ.

    ●(1958) BRUD 4/36. o fennaska, o suia.

    (2) sens fig. Assujettir.

    ●(1910) FHAB 54. ne zalejont ket da veza ive d'o zro, en despet d'an donjer o devoa evit ar sklavaj, treac'het ha pennasket gant ar Romaned breac'hiou-dir. ●(1923) FHAB Meurzh 116. Ma ho peus c'hoant da veza pennasket, ha reuzeudik evel ar vein, ya, neuze, it gant ar seurt-se.

    II. Bezañ gars da bennaskañ : être fou à lier.

    ●(1961) BRUD 14-15/82 (T) E. ar Barzhig. O hola 'vad, emon-me, va daou realad skiant am-eus hoaz, red e vefe din beza garz da bennaska. (...) Garz da bennaska = sod da staga.

  • pennavel
    pennavel

    [brpm peñ-avel < penn + avel]

    m. –ioù Vent cardinal.

    ●(1732) GReg 136a. Les 4 vents Cardinaux, tr. «Ar pevar peñ-avel.»

  • pennavelek
    pennavelek

    [penn + avelek]

    adj. Écervelé.

    ●(1862) JKS 303. hen-nez a zo eunn den penn-avelek. ●(1876) TDE.BF 506b. Penn-avelek, adj., tr. «Ecervelé, étourdi.»

  • pennaveliñ
    pennaveliñ

    [penn + aveliñ]

    v. intr. = (?) Perdre la tête (?).

    ●(1910) ISBR 152. Penaùelein e hras Pier goudé bout bet feahet Amauri : Kredein e hré é telié en ol plégein édan é vestroni.

  • pennbec'hed
    pennbec'hed

    [penn + pec'hed]

    m. –où Péché capital.

    ●(1931) VALL 542b. Péché capital, tr. «penbec'hed.»

  • pennboellenn / pennboellennig
    pennboellenn / pennboellennig

    f. C’hoari pennboellenn(ig) : jouer à faire la culbute. cf. pennbouzell ?

    ●(1880) REC IV/164. c'hoari pimpoel(l)enn, faire la culbute, Gommenec'h, Plouha; c'hoari pimpoell'nik, Trév.

  • pennboemet
    pennboemet

    [penn + boemet]

    adj. Éméché.

    ●(1912) MMKE 166. o luskellat penn-boemet gant ar mik.

  • pennboufet
    pennboufet

    [brpm pennboufet < penn + boufet]

    adj. Gonflé, rempli (d'orgueil).

    ●(1732) GReg 679a. Très orgueilleux, bouffi d'orgueil, tr. «pennboufet gad an ourgouilh.»

    ●(1876) TDE.BF 503b. Penboufet, penn-boufet, adj., tr. «Plein de vanité.»

    ●(1954) VAZA 7. biskoazh n'on bet pennboufet gant al lorc'h. ●24. Pennboufet e oan en deiz-se evel un Impalaer roman o paouez diskenn a-ziwar e garr-enor.

  • pennboufiñ
    pennboufiñ

    [brpm penboufi, penboufrein, pennbouffi < penn + boufiñ]

    v. intr. Renfrogner.

    ●(1659) SCger 16a. boufir de colere, tr. «penboufi.» ●102b. se refrogner, tr. «penboufi.» ●(c.1718) CHal.ms iii. se refrogner, tr. «mouhein, penboufrein, grisein.» ●(1732) GReg 109b. Bouffer, être de mauvaise humeur, tr. «Pennbouffi. pr. pennbouffet. beza pennbouffet.» ●792b. Se refrogner, faire une mine rechignée, tr. «penbouffi. pr. et.»

    ●(1876) TDE.BF 503b. Penboufi, v. n., tr. «Se refrogner.»

  • pennbouzell
    pennbouzell

    [penn + bouzell]

    m. & adv.

    I. M. Culbute.

    ●(1988) TOKO 50. greet seiz penn-boual war blas an ti.

    II. Loc. adv. A-bennbouzell.

    (1) La tête la première.

    ●(1919) BUBR 5/123. ec'h an a-benn-bouzell da goueza a-blad ma c'horf war an douar glep.

    (2) En dégringolant.

    ●(1970) BHAF 39. hag ar benveg a-bennbouell en traoñ.

    (3) Ober udb. a-bennbouzell : faire qqc. en dépit du bon sens.

    ●(1992) MDKA 21. Ze zo kaoz vent greet a-bennbouall ive.

  • pennbouzellet
    pennbouzellet

    [pennbouzell + et .1]

    adj. Déstabilisé, désarçonné.

    ●(1884) LZBt Mae 91. Setu spont ha stravill penn-boënnet eo keriz.

  • pennbouzelliñ
    pennbouzelliñ

    [pennbouzell + -iñ]

    v. tr. d.

    (1) Culbuter.

    ●(1920) KZVr 358 - 11/01/20. penbouelli, tr. «culbuter.» ●(1967) BAHE 52/16. pennbouelliñ kement tamm koad 'zo war ar plas.

    (2) Pennbouzelliñ an traoù : mettre le désordre.

    ●(2003) TONKA 37. Sakre flatoul ! Me h a da lakaad da reor dit a-dreñv. Sell, pa 'teus pennbouellet an treou amañ.

  • pennc'hêr
    pennc'hêr

    voir pennkêr

  • penndalc'h
    penndalc'h

    [brpm pendalc'h < penn + dalc'h .2]

    m. –où Fief dominant.

    ●(1732) GReg 410a. Fief dominant, à qui on doit foi et hommage, tr. «Pendalc'h.»

    ●(1931) VALL 303a. Fief dominanat, tr. «pendalc'h.»

  • penndallañ
    penndallañ

    [penn + dallañ]

    v. intr.

    (1) Être sur le point de perdre la tête par excès de travail, etc.

    ●(1931) VALL 737b. être sur le point de perdre la tête (par l'excès de travail, etc.), tr. «penndallañ T[régor].»

    (2) Faire perdre la tête.

    ●(1942) VALLsup 165b. faire perdre la tête à qqn, tr. «penndallañ T[regor].»

  • penndalostennat
    penndalostennat

    [penn + da .7 + lostennat]

    v. intr. Culbuter.

    ●(1922) DIHU 131/67. Ha pindelochennat eùé ar er bratel. ●(1942) VALLsup 45a. Culbuter, tr. «pendelochennat V[annetais].» ●(1934) BRUS 53. Culbuter, tr. «pendelochennat.»

  • penndarevret
    penndarevret

    [penn + da .7 + revr + -et .1]

    adj. Sens dessus dessous.

    ●(1917) LILH 15 a Ebrel. berneu mein taill penderéret.

  • penndarevriñ
    penndarevriñ

    [brpm pendereurein < penn + da .7 + revriñ]

    v.

    I. V. intr. Culbuter.

    ●(1921) GRSA 174. penderèrein e hra d'en dias. ●(1925) DIHU 169/297. Tré ma penderèvrè en ol er fozelleu édan ou sammeu. ●(1934) BRUS 53. Culbuter, tr. «penderèrein.» ●(1939) RIBA 160. Hag ean bebeilpennein, penderèvrein, meldivellein, torimellat én tioélded ién, sklasus, beta doned en éternité.

    II. V. tr. d.

    (1) Mettre sens dessus dessous.

    ●(c.1718) CHal.ms i. renuerser cul sur teste, tr. «troein pen aüeit pen pendereurein.» ●culbutter, tr. «rein ul lam, discarr', pendereurein eil pennein.» ●(c.1718) CHal.ms iii. renuerser mettre le haut en bas, tr. «pendréurein.» ●on a renuersé toutes mes hardes dans mon coffre, tr. «pendreuret oudes ol men dillat em 'houur.»

    (2) sens fig. Renverser, culbuter, faire chuter.

    ●(1941) DIHU 364/333. de benderèrein en énebour.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...