Recherche 'penn...' : 289 mots trouvés
Page 5 : de penngadouriezh (201) à pennozvezh (250) :- penngadouriezhpenngadouriezh
[penn + kadouriezh]
f. (domaine militaire) Stratégie.
●(1931) VALL 710a. Stratégie, tr. «pengadouriez f.»
- penngamm .1penngamm .1
[penn + kamm .1]
adj. Qui a la tête penchée sur l'épaule.
●(1876) TDE.BF 507a. Penn-gamm, adj., tr. «Qui a la tête, le cou de travers ou courbé naturellement sur l'épaule.»
- penngamm .2penngamm .2
[brpm penn-gamm, penngamm, mgall pengam < penn + kamm .1]
m.
I. M.
(1) (pathologie) Torticolis.
●(1732) GReg 929a. Torticolis, tr. «Penn-gamm.» ●929b. J'ai une fluxion depuis deux jours qui me rend torticolis, tr. «Ez ma ar penn-gamm daou zez so gueneñ.» ●(1744) L'Arm 384b. Torticolis, mot bas, tr. «Peenn-gamm ; Torgamm. m.»
●(1857) CBF 75. Ar penngamm a zo gan-en, tr. «J'ai le torticolis.» ●(1876) TDE.BF 507a. Penn-gamm, s. m., tr. «Torticolis.»
●(1907) VBFV.bf 59b. pengam, m., tr. «torticolis.»
(2) Personne qui le torticolis.
●(1633) Nom 269b. Obstipus : torcol, hainard : vn pengam vnan á delch ez pen hac ez gouzoucq á dreus.
●(1732) GReg 929b. C'est un torticolis, tr. «Ur penngamm a zên eo.»
II. Adj. Qui a le torticolis.
●(1924) BILZbubr 40/898. tort, kamm ha pengamm ha da redek, ankouaet gante o c'houliou.
- penngammezpenngammez
[pengamm + -ez .4]
f. –ed Femme qui a la tête penchée sur le côté.
●(1876) TDE.BF 507a. Penn-gamm, adj., tr. «Qui a la tête, le cou de travers ou courbé naturellement sur l'épaule.» ●Penn-gammez, s. f. C'est le féminin du précédent.
●(1905) IVLD 189. E Lourd, den ne daolaz evez ouz ar bengammez. (…) ar benngammez pareet.
- penngammiñpenngammiñ
[brpm pengami < penn + kammiñ]
v. intr. Avoir la tête qui penche sur l'épaule.
●(1659) SCger 88a. pancher, tr. «pengami.» ●(1732) GReg 689a. Pancher de la tête, tr. «Penngammi. pr. penngammet.» ●(1744) L'Arm 265b. Pancher, tr. «Pêngamein.»
●(1876) TDE.BF 507a. Penn-gammi, v. n., tr. «Avoir la tête ou le cou de travers.»
- penngennpenngenn
f. –où (harnachement) Têtière (de bride).
●(1744) L'Arm 381a. Têtiere de bride, tr. «Peennguenn. f.»
- pennglaoupennglaou
[mbr pen-glaou, brpm penglao, penn-glau < penn + glaou]
m. –ed (ornithologie) Mésange charbonnière.
●(1633) Nom 40b. Parus, fringillago : mesange : pen-glaou.
●(1659) SCger 78b. mesange, tr. «penglao.» ●(1732) GReg 619a. Mesange, ou nonette, oiseau, tr. «Penn-glau. p. penn-glauëd.»
●(1849) LLB 1645. pigos er pen gleu. ●(1876) TDE.BF 505a. Penglaou, s. m., tr. «Mésange, oiseau ; pl ; ed.» ●(c.1897) GUN.dihu 146/314. Er pengleu, en estig, er golvan, er goleg.
●(1907) VBFV.bf 59b. pengleu, –euig, m. pl. ed, tr. «mésange.» ●(1934) BRUS 253. Une mésange, tr. «ur pengleu –ed, m.»
- pennglaouetpennglaouet
[penn + glaou + -et .1 (cf. glaouañ)]
adj. Enflammé.
●(1924) LZMR 13. flammou a zavas a zindan an dero pennglaouet. ●34. eun tamm kesten pennglaouet.
- pennglaouigpennglaouig
[brpm penn-glaouïcq < pennglaou + -ig]
m. –ed
(1) (ornithologie) Mésange.
●(1732) GReg 619a. Mesange, ou nonette, oiseau, tr. «Penn-glaouïcq. p. penn-glaouïgued.»
●(1876) TDE.BF 505a. Penglaouik, s. m., tr. «Mésange, petit oiseau.»
(2) sens fig. Homme écervelé, tête de linotte.
●(1732) GReg 577a. Tête de linotr, injure, homme de peu de sens, tr. «Pennglaouïcq.» ●919b. Tête legere, tr. «pennglaouïcq. p. pennglaouïgued.»
●(1876) TDE.BF 505a. Penglaouik, s. m., tr. «par extension, il se dit d'un jeune étourdi.»
●(1931) ATBR 31. E peleac'h ? Ha ! pennglaouig ma'z oun ! Hen ankounac'haet em eus war va zaol.
- pennglinañpennglinañ
[penn-glin + -añ]
v. intr. S'agenouiller.
●(1880) SAB 33. pa stouen da adori, o penglina, peb tro m'am beze da dremen dirag an auter ! ●49. ne benglinas ket evel ar re all. ●62. o penglina ganto, o plega ur c'hlin eveldo. ●64. ez eont da benglina dirag an auter e peb tu d'ar beleg, ac o taoulina peb ini en e du.
- penngodpenngod
m. –où
I.
(1) Gourdin.
●(1659) SCger 77b. massuë, tr. «pengot.» ●121a. tricot, tr. «pen got.» ●(1732) GReg 84b. Bâton court qui a un gros bout, & sert pour se batre, tr. «penn-god. p. penngodou. Van[netois] peenn-god.»
●(1876) TDE.BF 505a. Pengod, s. m., tr. «Bâton court pour se battre.» ●Pengot, s. m., tr. «Massue.»
(2) Paquet de lin ou de chanvre pour faire une quenouillée.
●(1876) TDE.BF 505a. Pengot, s. m., tr. «On le dit aussi d'un paquet de lin ou de chanvre pour faire une quenouillée.»
●(1931) VALL 528b-529a. Paquet (…) de lin, d'étoupe, etc. de forme déterminée, tr. «pengod m.»
II. Dougen ar valetenn hag ar penngod : voir maletenn.
- penngodañ
- penngolletpenngollet
adj. = (?) coquille pour pennfollet (?).
●(1933) DIHU 269/346. Ha baléet em es men goalh a hed en noz / Èl un dén diskiant get un hun pengollet.
- penngospenngos
m. –où
(1) Arbre têtard.
●(1872) DJL 12. En douar griennet, 'vel eur penn-gos dero !
●(1922) FHAB Ebrel 107. Gwech ez a a-c'haoliek war ar pengosou koz. ●(1955) STBJ 206. 'Barz koad an Otrou Rolland 'zo kalz penngosou. ●224. Penngos : gwezenn bet diveget, penndogenn, tagosenn. ●(1986) CCBR 206. (Brieg) o pèngos koous, tr. «un vieux têtard.»
(2) Souche.
●(1903) CDFi août-septembre. en tan, ennañ eur penngos dero ha sklosou lann. (d'après KBSA 56). ●(1931) VALL 701b-702a. Souche (…) d'arbre , tr. «pengos.»
●(2005) SEBEJ 50. (Ar Yeuc'h) il y avait les vieilles souches pengossou qui séchaient pendant des mois dans le ti-bihan.
(3) Billot.
●(1931) VALL 701b-702a. Souche (…) d'arbre , tr. «pengos et billot.»
- penngulierpenngulier
[penn + kulier .2]
(Cheval) d'avaloire.
●(1942) VALLsup 15b. Avaloire (cheval) d', tr. «penngulier.»
- pennhêrpennhêr
[brpm penn-hear / -hær / -ær < penn + hêr]
m. –ed
(1) Seul héritier.
●(1732) GReg 492b. Seul heritier, tr. «Penn-hear. penn-hær. penn-ær. pp. pennæred.»
●(1876) TDE.BF 507a. Penn-her, s. m., tr. «Héritier, fils unique ; pl. penn-hered.»
(2) Héritier.
●(1877) BSA 40. ep lezel var va lerc'h penn-her ebet d'ar madou bras o peuz roet d'inn.
(3) par ext. Fils unique.
●(1732) GReg 414b. Fils unique, tr. «Penn-ér. p. penn-éred.»
●(18--) KTB.ms 14 p 25. n'hen defoa nemet ur mab, ur penher.
●(1921) PGAZ 16. Ton Eucat a ioa penn-her hag he-unan euz he gostez.
►[empl. comme épith.]
●(1876) TDE.BF 507a. Aujourd'hui on l'emploie au sens de fils unique, eur map penn-her.
●(1907) AVKA 12. hag e lakaas er bed he Mab penher. ●(1912) MMPM 117. mab penner Hermez. ●(1938) GWAL 110-111/7. Lan Ofret, mab pennhêr Kerunkun.
- pennhêrezpennhêrez
[brpm pennerés < pennhêr + -ez]
f. –ed Seule héritière.
●(1659) SCger 57b. fille aisnée, tr. «pennerés.» ●163b. penneres, tr. «heritiere.» ●(1732) GReg 492b. Seule heritiere, tr. «Penn-hærès. p. pennærès. pp. pennæresed.»
●(1838) CGK 14. ar c'hoanteguès da gaout yalc'h ar benherés. ●(1845) GBI I 474. D'ober al lez d'ar benherez, tr. «Pour faire la cour à l'hétitière.» ●(1857) HTB 145. eur bennerez hanvet Julia. ●(1869) FHB 232/183a. ar benneres a dlie e unan kaout ar susit eus daou rum dud asembles.
●(1902) PIGO I 166. pennherezed ha pinvik holl. ●(1921) PGAZ 23. Houma a ioa penn-herez hag, evel just, savet kamambre gant he zud.
►[empl. comme épith.]
●(1834) SIM 170. Ur verc'h pennerez en devoa.
- penniliz
- pennimepennime
m. Chose dont on ne se rappelle pas le nom, truc, machin.
●(1732) GReg 167a. Chose, dont-on ignore le nom, ou qu'on ne se souvient pas, tr. «penn-ime.»
- penniñpenniñ
voir pennañ
- pennivinetpennivinet
[penn + ivin .3 + -et .1]
adj. (Animal) dont l'entrave est coincée dans la fente du sabot.
●(1879) ERNsup 148. penn-ivinet e'vioc'h, le lien de la vache est pris dans la fente de son pied, Trév[érec]. ●(1896) GMB 477. pet[it] tréc[orois] pen-ivinet, se dit d'un animal attaché, dont la corde s'est prise dans la fente de son pied.
- pennkaletaatpennkaletaat
[penn + kaletaat]
v. intr. Devenir plus entêté.
●(1931) VALL 261b. Devenir plus entêté, tr. «pennkaletaat.»
- pennkanañpennkanañ
v. intr. Chanceler.
●(1659) SCger 122b. vaciller, tr. «pencana.» ●(1732) GReg 114b. Branler, chanceler, tr. «penncana. pr. penncanet.» ●Il a tant bû, qu'il en branle, tr. «penncana a ra gand e goffad güin.»
●(1876) TDE.BF 505b. Penkana, v. n. C[ornouaille], tr. «Chanceler, parlant d'un homme ivre.»
- pennkaoz / penn-kaozpennkaoz / penn-kaoz
[brpm penn-caus, penncaus < penn + kaoz .1]
m. –ioù
(1) Cause principale.
●(1732) GReg 140a. Cause, principe, cause principale, premiere cause, tr. «penn-caus. p. pennou-caus, penn causyou.» ●183b. Commencement, tr. «penncaus.» ●Dieu n'a ni commencement ni fin, & est le commencement, le principe de toutes choses, tr. «An autrou Douë ne'n deus na dezrou na finvez, hac a so ar penn-caus a bep tra.» ●(1790) MG 54. Chetui er pèn-caus ag é zannation. ●(17--) TE 245. er pèn-caus ag é anquin.
●(1824) BAM 26. ar pen caus eus a condaounation ar seurt tud-se. ●(1877) BSA 24. Ar penn-caos euz kement-se. ●(1894) BUZmornik 147. Hogen, ar penn-kaoz euz ann distro euruz-ma a oue sant Leandr. ●223. ar penn-kaoz euz ar garantez-se oa he zantelez. ●728. ar penn-kaoz ma kuiteaz peb tra. ●(18--) SAQ I 133. penn-kaos a bec'het evidoc'h.
●(1911) SKRS II 152. skoueriou ar gerent, ha dreist holl re an tad eo a vez ar penn kaoz…
(2) Bezañ pennkaoz da : être la cause de.
●(1829) CNG 100. E oai pèn-caus d'é souffranceu.
●(1907) PERS 300. penn kaoz d'ar brud. ●(1911) SKRS II 188. N'eo ket e Bro Zaoz hebken eo e vez ar vesventi penn-kaoz da galz darvoudou.
- pennkarrpennkarr
[penn + karr]
adj. (Cheval) de tête.
●(1982) MABL I 146. (Lesneven) a' 'ni [ar gazeg] penn-karr.
- pennkêrpennkêr
[brpm penher, penn-kær, peenn-hære < penn + kêr]
m. –ioù
I.
(1) Ferme isolée, hameau, écart.
●(c.1718) CHal.ms ii. hameau, tr. «squiberic, penher, logellic.»
●(1849) LLB 782. lausket en ined de dostat d'hou panner. ●831. Tro ha tro d'hou panner, plantet ur geneueg.
●(1904) DBFV 180a. penhér, pannér, m., tr. «ferme isolée, village, hameau, habitation.» ●(1911) DIHU 69/221. e vé lézet en anho de ridek ér penhérieu. ●(1913) AVIE 128. monet e hrent a benhér de benhér. ●(1913) HIVR 61. penhérig a barréz Pluneret. ●(1929) MKRN 78. Eur iarig goz eus va fenker. ●(1934) BRUS 278. Une ferme isolée (les bâtiments), tr. «ur penhér –ieu.»
(2) Issue, sortie d'un villlage.
●(1744) L'Arm 36a. Bout du village, tr. «Peenn-hære.. rieu. m.»
●(1904) DBFV 180a. penhér, pannér, m., tr. «bout, issue, sortie d'un village.»
(3) Yann ar pennkêr dianaou : surnom du diable.
●(1957) DSGL 198. Yann er Penhér Dianeu, tr. «Jean du Bas-Royaume (...) Surnom du diable en breton.»
(4) Capitale.
●(1732) GReg 135a. La Ville capitale du Roïaume, de la Province, tr. «Ar penn-kær eus ar Rouantélez, eus ar Brovinçz.»
●(1876) TDE.BF 507b. Penn-kear, s. f., tr. «Capitale, ville principale d'un pays.»
II. Kas ar c'hazh d'ur pennc'her arall : voir kazh.
- pennkêriadpennkêriad
[penn + kêriad .2]
m. –où A bennkêriadoù : par pleins villages.
●(1972) LIMO 30 décembre. Eraok er brezél bras, eh hè en dud ar droed, a benheriadeu.
- pennkomzpennkomz
[brpm /ben goms, pèn-conz, pèn conze < penn + komz]
m.
(1) Sujet de conversation.
●(c.1718) CHal.ms iii. pour parlé, tr. «ben goms, Taul comps.»
●(1838) OVD 198. péré de bep pèn-conze e gaige én ou discorieu hilleih a gonzeu santel ha berhuidant.
●(1936) DIHU 302/113. éh oè saùet pen-konz a unañnein skritur er brehoneg.
(2) N'eus ken pennkomz nemet a : il n'y a pas d'autre sujet de conversation que.
●(1790) MG 45. Quel liès gùéh ma hum gav gueneign, n'en dès quin pèn-conz guet-ou meid a chervige Doué. ●365. Ne vou quen pen-conz guet-ai meid ag er ré en dès danné. ●(17--) VO 143. ha n'en dès quen pèn conze guet-t'ou meid a chervad.
(3) N'en deus ken pennkomz nemet a : il ne parle que de.
●(17--) VO 83. n'hi doai quin pèn conze meid a vanité, a inour, a blijadur, a zanné, a zeværrance, a vragueriss, &c.
- pennlavarenn
- pennlec'hpennlec'h
[brpm pennlec'h < penn + lec'h .1]
m. –ioù
(1) Endroit principal.
●(1732) GReg 43a-b. Il a eu pour partage la maison principale avec toutes ses appartenances, tr. «Evit e lod èn deus bet ar pennlec'h gand e oll virou.» ●159b. Chef-lieu, maison principale, tr. «Pennlec'h. p. pennlec'hyou.» ●(1744) L'Arm 218a. Lieu principal, tr. «Peenn-léh. m.»
(2) Capitale (ville).
●(1857) HTB 135. Ar gear a Gosmi a oa ar penn-lec'h euz eur rouantelez vraz. ●(1866) LZBt Ebrel 103. Enn kalz a benno-lec'h. ●104. er penno-lec'h-all euz hon rann-vro. ●(1872) ROU 93b. penn-leac'h qui signifie aussi, siège de la principale autorité. ●(1876) TDE.BF 507b. Penn-leac'h, s. m., tr. «Chef-lieu, une des villes principales d'une région.»
(3) Origine.
●(1872) ROU 93b. Origine, tr. «penn-leac'h.»
- pennlestrpennlestr
[brpm penn-lestr < penn + lestr]
m. pennlistri (marine) Navire principal.
●(1732) GReg 135a. Capitane, la principale galere d'une Escadre, tr. «Ar penn-lestr, eus ar galeou.»
- pennlevierpennlevier
[penn + levier .2]
m. –ion Directeur principal.
●(1931) VALL 220b. Directeur (…) principal, tr. «penlevier pl. ien.»
- pennlezenn
- pennlinadpennlinad
[penn + glin + -ad .1]
m. –où Génuflexion.
●(1931) VALL 334b. Génuflexion, tr. «penlinad m.»
- pennlinañpennlinañ
[penn + glinañ]
v. intr. Faire une génuflexion.
●(1931) VALL 334b. Génuflexion, tr. «penlina m.»
- pennlinennpennlinenn
[penn + linenn .1]
f. –où Ligne maritime principale.
●(1944) EURW I 174. Eno emañ pennlinenn al listri treuz-morek.
- pennlizherennpennlizherenn
[brpm penn-lizereñ < penn + lizherenn]
f. –où (imprimerie) Majuscule.
●(1732) GReg 593a. Majuscule, lettre majuscule, tr. «Penn-lizereñ. p. pennlizerennou.»
●(1947) YBBK 60. Gouzout a reer ez eus daou seurt lizherennoù skrivet : al lizherennoù bihan pe lizherennoù boutin hag al lizherennoù bras pe pennlizherennoù.
- pennmarc'hennpennmarc'henn
[brpm pen marhen < penn + marc'h + -enn]
f. –ed, pennmarc'hed (entomologie) Frelon.
●(c.1718) CHal.ms ii. freslon mouche, tr. «pen marhen, pen marhet.»
●(1907) VBFV.fb 46a. frelon, tr. «penmarhen, f. (pl. –hed).» ●(1934) BRUS 248. Un frelon, tr. «ur benvarhen -ned f.» ●(1931) VALL 320a. Frelon, tr. «V[annetais] penmarc'hen f. pl. –c'hed.»
- pennmezviñ
- pennmoaladur
- pennmoalañ
- pennmoalerezhpennmoalerezh
[penn + moalerezh (voir moal & -erezh)]
m. Décalvation.
●(1931) VALL 185b. Décalvation, tr. «pennmoalerez m.»
- pennmoalidigezhpennmoalidigezh
[penn + moalidigezh]
f. Décalvation.
●(1931) VALL 185b. Décalvation, tr. «pennmoalidigez f.»
- pennoberpennober
[penn + ober]
m. –où Chef-d'œuvre.
●(1889) ISV 13. n'en deus great nemet lavaret ur goms epken evit sevel an oll penn-oberou-ze hag ho zevel euz a netra !
●(1931) VALL 116a. Chef-d'œuvre, tr. «pennober.» ●(1931) DIHU 245/355. Ne vank ket dehon met skedenneu er ré en des braùeit pen-obér Pitre-Chevalier ●(1943) VKST Mae/Mezheven 272. penn-oberou an arz breizek.
- pennoberennpennoberenn
[pennober + -enn]
f. –où Chef-d'œuvre.
●(1955) VBRU 179. levrioù a bep seurt, lod anezho pennoberennoù, ha lod all na dalvezont ket ul louf-ki. ●(1968) BAHE 56/76. ur bennoberenn a ouiziegezh. ●(1970) BRUD 35-36/143. Moarvad, danevellou kaer-dreist Geotenn ar Werhez ez eus outo e benn-oberenn.
- pennoberourpennoberour
[pennober + -our]
m. –ion Auteur principal.
●(1869) FHB 219/80a. An Aotrou Morvan (Goulc'hen) eo pennoberour gazetten Feiz-ha-Breiz.
- pennokpennok
voir pennek
- pennoùpennoù
[voir penn]
pl.
(1) Pennoù kentañ : personnalités.
●(1866) FHB 96/348b. Ac'hané ec'h éaz da vernan gant ar veleien hag ar penno kentan deûz ar barrouz. ●(1868) FHB 159/20a. ar pennou kenta euz ar bobl.
(2) fam. Pennoù chas : nuages.
●(1979) VSDZ 150. (Douarnenez) a ouient sellout hag-eñ ar pennoù-chas a vie e sevel euc'h ar Gern, tr. (p. 312) «ils regardaient les nuages qui se levaient au-dessus du Gern.»
- pennoù-moust
- pennozvezhpennozvezh
[penn + nozvezh]
f. –ioù Moitié de la nuit.
●(1942) VALLsup 50a. Demi-journée, nuit, tr. «penn-devez, penn-nozvez.»