Recherche 'penn...' : 289 mots trouvés
Page 4 : de penndeiz (151) à penngadour (200) :- penndeiz
- pennden
- pennderezpennderez
[penn + derez]
m. –ioù (musique) Dominante.
●(1931) VALL 227a. Dominante (musiq.), tr. «penderez m. pl. iou.»
- pennderoùpennderoù
[penn + deroù]
m. Principe, base, vause première.
●(1931) VALL 592. Principe, tr. «penderou.»
- penndevezh
- penndogpenndog
[mbr pendocq, pendocg, pendoc < penn + dog (dog < dolog, GMB 475)]
m. –ed
(1) Nain, nabot.
●(1633) Nom 267b. Pumilio, nanus, pumilius : nain : vn cornandoun, vn pendocq, naïn.
●(1732) GReg 648a. Nabot, tr. «pendocg. p. pendogued.»
(2) Têtu.
●(1659) SCger 163b. pendoc, tr. «coquin, testu.»
(3) Homme qui a une grosse tête.
●(1732) GReg 919b. Qui a une grosse tête, tr. «Penndog. p. penndogued.»
(4) (ichtyonymie) Chabot.
●(1752) PEll 685. M. Roussel m'a assuré que Pendoc est le poisson qui est dit en François Chabot.
●(1931) VALL 107a. Chabot poisson à grosse tête, tr. «pendog m. pl. ed.»
(5) Coquin.
●(1876) TDE.BF 503b. Pendok, s. m., tr. «Coquin.»
- penndogennpenndogenn
[penndog + -enn]
f. (en plt d'un arbre) Têtard, houppier, arbre étêté.
●(1931) VALL 366a. Houppier, arbre ébranché, tr. «penndogenn T[régor] f.» ●736b. Têtard ; arbre, tr. «pendogenn T[régor] f.»
- penndoger
- penndogetpenndoget
[penndog + -et .1]
adj. (en plt d'un arbre) Étêté.
●(1964) BRUD 18/39. eur pilkoz korv gwezenn penndoget. ●47. Penndoget : torret, hanter-gouezet.
- penndogiñpenndogiñ
[brpm pænndogein < penndog + -iñ]
v. tr. d.
(1) Étêter (un arbre).
●(1744) L'Arm 440a. Il est très-défendu d'échoupper & d'ébrancher, les arbres de haute futaye, tr. «Dihuennéd é terrible dibeennein ou pænndogein, er gué vrass na ou diolbrein.»
●(1931) VALL 736b. tailler les arbres en têtards, tr. «pendogi.»
(2) Faire culbuter qqn sur la tête.
●(1752) PEll 685. Pendoghi, tr. «culbuter, renverser un homme en sorte qu'il tombe sur la tête, ou qu'il porte sa tête à terre.»
●(1876) TDE.BF 503b. Pendogi, v. n., tr. «Faire la culbute.»
●(1931) VALL 176a. Culbuter, tr. «pendogi.»
(3) Battre le blé sans défaire les gerbes en frappant les épis.
●(1931) VALL 61a. Battre (le blé) (sans défaire les gerbes en frappant les épis), tr. «pendogi Ouess[ant].»
- penndolatpenndolat
voir penndoliñ
- penndoliñ / penndolatpenndoliñ / penndolat
[brpm peænndolaat < penn + *tol- (< lat tālea « bouture, scion », cf. gall toli, fr tailler, ang curtail, GMB 475, TLFi tailler) + -aat & -iñ]
v. tr. d. Étêter (un arbre).
●(1744) L'Arm 436a. Éhouper, tr. «Peænndolaat.»
●(1904) DBFV 180a. pendolein, pendolat, v. a., tr. «étêter, couper la cime des arbres.» ●(1931) VALL 276b. Étêter (…) des arbres, tr. «pendolat, pendolein.» ●736b. tailler les arbres en têtards, tr. «V[annetais] pendolat, pendolein.»
- penndologpenndolog
[brpm penn-dolog, pendolecg < penndol- (base v. penndolat) + -og / -eg]
m. –ed
(1) (zoologie) Tétard.
●(1732) GReg 919a. Tetard, insecte noir qui vit dans l'eau & n'a outre la tête qu'une petite queuë fort mince, tr. «Penn-dolog. p. penndologued. Van[netois] pendolecg. p. penndoligued.»
●(1876) TDE.BF 503b. Pendolek, pendolok, s. m. V[annetais], tr. «Tétard, insecte aquatique ; pl. pendoleget, pendologet.»
●(1931) VALL 736b. Tétard, de grenouille, tr. «pendolog m. pl. ed.»
(2) sens fig. Enfant.
●(1972) SKVT I 48. e oa bet manket, ur wech, ar skol gant e benndolog.
(3) Homme qui a une grosse tête et qui est lourd d'esprit.
●(1900) KZVr 105 - 18/02/00. (Skivid) Penn-dolog a ve laret euz eun den teo e benn ha ponner e spered.
(4) [empl. comme adj.] Qui n'en fait qu'à sa tête.
●(1903) CDFi août-septembre. Met keuz a zeu d'ezañ dizale. Laouig [ar marc'h] a zo buhez ennañ hag eun tammig pendolok eo ivez. (d'après KBSA 57).
(5) Arbre tétard.
●(1931) VALL 736b. Têtard ; arbre, tr. «pendolog.»
- penndologiñpenndologiñ
[penndolog + -iñ]
v. tr. d. Étêter (un arbre).
●(1931) VALL 736b. tailler les arbres en têtards, tr. «pendologi.»
- penndommetpenndommet
[penn + tommet]
adj. Éméché, gris.
●(1929) MKRN 89. Aliezik eta, d'ar zul da noz, e vize eun tammig penndommet.
- penndouarpenndouar
[penn + douar]
m. (géographie) Cap.
●(c.1718) CHal.ms ii. Il y a en cet endroit un cap, qui se Iette bien auant dans la mer, tr. «bout ara el leh hont, vr pen doüar ur poent' hac auanç largu' mat abarh er mor.»
- penndoullpenndoull
adj.
(1) Touseg penndoull : crapaud (?).
●(1929) SVBV 81. eun touseg-penndoull.
(2) Logodenn penndoull : chauve-souris.
●(c.1718) CHal.ms i. chauue souris, tr. «asquel crehen, pl. Esquel crehen. a Ing[uiniel] on dit, logoden pen toul, logoden pen dal.»
●(1970) GSBG 55. (Groe) logodenn fendoull, tr. «chauve-souris.» ●(1982) PBLS 490. (Langoned) logodenn benn-doull, tr. «une chauve-souris.» ●(1986) DPSB 134. (Rieg) logodenn-benn-doull, tr. «chauve souris.»
- penndouseg
- penndrabiñ
- penndraouigelliñpenndraouigelliñ
v. tr. d. Jeter avec force.
●(1969) BAHE 62/18. ha penndraouigelliñ bizhier war o lerc'h [ar brini].
- penndraouilhpenndraouilh
[penn + traouilh]
m. & adv.
(1) M. Dégringolade.
(2) Adv. A-benndraouilh : en dégringolant.
●(1879) ERNsup 168. et e a-benn-draouill, il est dégringolé, Trév[érec].
●(1931) VALL 194a. Dégringoler, tr. «mont a-bendraouilh.» ●(1950) LLMM 23/43. raktal e ruilh adarre a-bendraouilh d'an traoñ. ●(1957) AMAH 23. e kouezhas a-bendraouilh a-ziwar e loen-kezeg. ●202. rak mil aon o devoa na gouezhje a-bendraouilh d'an traoñ.
- penndraouilhat / penndraouilhiñpenndraouilhat / penndraouilhiñ
[penn + traouilh + -iñ & -at]
v.
(1) V. tr. d. Renverser.
●(1896) GMB 713. pet[it] tréc[orois] pen-draoulheign renverser.
(2) V. intr. Dégringoler.
●(1879) ERNsup 168. penn-draouillet e bet, il est dégringolé, Trév[érec]. ●(1896) GMB 713. à Tréméven pindraouiyein dégringoler les escalier, etc.
●(1964) LLMM 107/413. ma'z eas da gouezhañ war greiz an hent en ur bendraouilhat.
- penndraouilhiñpenndraouilhiñ
voir penndraouilhat
- penndreuz
- penndreuzetpenndreuzet
[penn + treuzet]
adj. =
●(1905) LZBg Du 271. Hama, emé Pier pendrézet, de Zoué é faut d'emb saùein ur chapélig, nen dé ket d'emb ni é.
- penndroc'hpenndroc'h
m. (ichtyonymie) =
●(1961) BAHE 26/21. daou pe dri anv pesked dastumet e Ploumanac'h : Penndroc'h, Pirono, Moulleg, Tonk, Kazeg, Soner, Kaergenoù ! ! !
- pennduennpennduenn
[mbr pen-duen, brpm penduen < penn + duenn]
f. –où
(1) (botanique) Roseau à massette.
●(1633) Nom 94a. Typha, sceptrum morionis : masses, roseau : an pen-duen. ●237a. Arundinetum : lieu où croissent les roseaux : an læch ma cresq, an cors pe an penduennou.
●(1659) SCger 19a. canne ou roseau, tr. «penduen.» ●106b. roseau, tr. «penduen.» ●(1732) GReg 133a-b. Cane, ou roseau, qui porte à la cime un bout noir long de 4. à 5. pouces, tr. «Penduenn. p. penduennou.»
●(1874) POG 138. Eur bennduen hejet gant an avel. ●(1876) TDE.BF 504a. Penduen, s. f., tr. «Massette, autrement dit, roseau qui porte une tête noire et allongée en forme de cylindre, plante.» ●(1879) BLE 364. Massette. (Typha. L.) Penduen. Quenouille. ●(1882) BAR 78. en he zourn eur benduhen. ●(1889) ISV 454. An Derven hag ar benduen. ●Ar benduen a zo hejet.
●(1912) MMPM 77. evel ar benduen var lez ar ster.
(2) (agriculture) Épi charbonné.
●(1857) CBF 89. Chetu aze eur benduen etouez ann ed, tr. «Voilà, parmi le blé, un épi qui a du noir.»
- pennduigpennduig
[brpm penduic < penn + duig]
m. –ed (ornithologie) Mésange charbonnière.
●(1752) PEll 685. Penduic, tr. «Mésange, petit oiseau.»
●(1821) GON 362a. Penduik, s. m., tr. «Mésange, petit oiseau. Pl. penduiged.» ●(1876) TDE.BF 504a. Penduik, s. m., tr. «Mésange, oiseau ; pl. penduiged.»
●(1984) ECDR 123. Wa'r roz, er bodoù lann izel, pe war an douar e kavemp neizhioù fitrak pe marechaliged (pennduig).
- penneg
- pennegañpennegañ
voir pennegiñ
- penneget
- pennegez .1pennegez .1
[penn + -egez]
f. –ed Femme qui a une grosse tête.
●(1876) TDE.BF 506b. Pennegez, s. f., tr. «Femme qui a une grosse tête.»
- pennegez .2
- pennegezhpennegezh
[penn + -egezh]
f. Obstination, ténacité, entêtement.
●(1960) BAHE 22/31. ar gatoliged o deus roet ar skouer gant o fennegezh, o dalc'husted, o youl start, o unvaniezh.
- pennegiñ / pennegañpennegiñ / pennegañ
[penneg + -iñ & -añ]
v.
I. V. intr. Faire l'entêté.
●(1920) KZVr 358 - 11/01/20. pennegi, tr. «faire l'entêté.»
II. V. tr. d.
A.
(1) Ranger (des choses longues) toutes les têtes du même sens.
●(1962) TDBP II 408. Pennegi (v.), tr. «mettre toutes les têtes du même bout.»
(2) Disposer, arranger.
●(1914) KZVr 84 - 11/10/14. Bennegi, tr. «appareiller, mettre en ordre.» ●Benneget ervat al laonnegez-ze, tr. «mettez-bien en ordre ce chanvre (ou lin) teillé.» ●benneget ervat an tamoez. Bourdelès. ●(1962) TDBP II 408. Me am-eus penneget ma re, tr. «j'ai bien arrangé les miens, tous dans le même sens.» ●(1967) BAHE 52/28. Met da betra e pennegin-me ken nebeut all a dra ?... Pa vin paour-noazh, ne baourain ken… ●(1968) BAHE 57/23. Renket, prientet ha penneget e oa bet an holl draoù-se da aesaat d'ar bourmenerien ober tro ar palezioù. ●(1969) BAHE 60/60. n'o devoa ket amzer hon tud da bennegañ an traoù war an taol.
(3) sens fig. Arranger, combiner, inventer.
●(1962) TDBP II 408. Ordinal e veze penneget ur gaou bennag dit, tr. «on t'arrangeait (combinait, inventait) toujours quelque mensonge.»
B. (technique) Abouter, mettre bout à bout (des tuyaux).
●(1931) VALL 3a. Aboucher (des tuyaux), tr. «pennegi T[régor].» ●37a. Arranger (bout à bout), tr. «pennegi.» ●40b. Assembler bout à bout, tr. «pennegi T[régor].» ●78b. mettre bout à bout, tr. «pennegi T[régor].» ●235b. Écarver ajuster bout à bout, tr. «pennegi T[régor].»
III. V. pron. réfl. En em bennegiñ : (?) se débrouiller, s'arranger (?).
●(1921) FHAB Ebrel 94. Ha da betra termal, termal gant diegi ? / Reolen pep hini eo en em bennegi !
- pennekpennek
[mbr pennec, pennecq, brpm pennecq < penn + -ek]
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqn)
(1) Qui a une (grosse) tête.
●(1633) Nom 267b. Capito : testu, qui a grosses teste : pennec, clopennec bras.
●(1876) TDE.BF 506b. Pennek, adj., tr. «Qui a une grosse tête.» ●(1878) BAY 19. pennek, tr. «Qui a une grosse tête.» ●(1895) FOV 273. en dén tiü ha pennec.
(2) Têtu, entêté.
●(1659) SCger 118a. testu, tr. «pennec.» ●(c.1718) CHal.ms i. acariâtre, tr. «pennec, clopennec, quilpennec.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Ce n'est qu'un enfant uolontaire, tr. «n'endé meit ur pautr' pennec, pennadus, ahurtet.» ●(1744) L'Arm 9b. Aheurté, tr. «Peennêc.» ●136a. Entêté, tr. «Peennêc.»
●(1844) DMB 74. pennek un tamik, tr. «un peu entêté.» ●(1869) FHB 253/346a. eur paien euz ar re bennoca. ●(1878) EKG II 25. seul-vui ma c'hoarzet d'ezhan, seul bennokoc'h a-ze n'oa ken. ●(1883) IMP 7. Pennoc a colerus. ●(1889) ISV 214. Mar kendalc'hez da veza pennok.
●(1907) PERS 235. ourgouilluz ha pennek. ●(1935) TRAG 48. ar verc'h a zo pennek evel an tad.
B. (en plt de qqc.)
(1) Qui est pourvu, muni d'une tête.
●(1499) Ca 155a. capitatus / ta / tum. g. testu. b. pennec. ●(1633) Nom 196b. Clauus capitatus : clou testu : taig pennec.
●(1732) GReg 175a. Clou à tête, tr. «Taich pennecq.» ●920a. Têtu, sorte de marteau de maçon pour démolir, tr. «Morzoll pennecq. p. morzollyou pennecq.»
●(1862) BBR 96. Eun hach-pennek a oa gant-hi, tr. «Elle avait une hachette à la main.»
(2) (en plt d'un projectile) Ramé.
●(1732) GReg 780b. Bale-ramée, tr. «Boled pennecq.»
(3) (botanique) Askol-pennek : panicaut.
●(1633) Nom 84a. Eryngium, capitulum Martis, centum capita, offic Iringus : paincault, ou chardon testu : asquoll pennecq.
(4) Bazh-pennek : gourdin.
●(1732) GReg 84b. Bâton court qui a un gros bout, & sert pour se batre, tr. «baz-pénneq. p. bizyér-pénneq.»
II. Adv.
(1) Derc'hel pennek da ub. : tenir tête à.
●(1926) FHAB Eost 305. ne reent ket mat o terc'hel pennok d'ezo.
(2) Derc'hel pennek gant udb. : continuer obstinément qqc.
●(1967) LLMM 120/5. N'eo ket ar mare da ober ec'hoazh (sic), da zerc'hel pennek gant ar strivadeg ne lavaran ket.
III.
(1) Lakaat pennek ha revrek : voir revrek.
(2) Pennek evel ur marc'h-mul : voir marc'h-mul.
- pennekaatpennekaat
[pennek + -aat]
v.
I. V. intr.
(1) = (?) Diriger (?).
●(1941) DIHU 358/247. pen dé guir é ma marù, ha hañni mui de bennekat én ti.
(2) Pennekaat ouzh ub. : tenir tête à qqn.
●(1931) VALL 737a. tenir tête, tr. «pennekat.» ●(1937) TBBN 89. Pe vezé gourenneu ne oé ket kalz hag e gredé pennekat dohton.
II. V. tr. d. = (?).
●(1866) FHB 88/283b. Eur sklerijen vurzuduz a sko e spered Jakob ; guelout a ra ar Messi o tiskenn diouc'h ar map-se d'ezhan, ha na hall mui pennekaat he estlam.
- penneren
- penneskob
- pennetpennet
[penn + -et .1]
adj.
(1) Qui a une tête.
●(1913) ANRO 19. Da gement den a zo pennet / Tokou aze a ve gwerzet !
(2) Pennet mat : qui a une bonne tête.
●(1879) ERNsup 152. penned mad, qui a une bonne tête, St-Mayeux, Trév[érec].
●(1904) LZBg Mae 139. en direktour e zou un dén pennet mat.
(3) Pennet fall : qui a mauvaise tête (au moral).
●(1866) FHB 63/85a. Ma zigouez dindanoc'h eun den pennet fall ha neller ket dont abenn anezhan.
(4) (agriculture) Qui a des épis.
●(1872) ROU 83b. Le froment a de beaux épis, tr. «Ar gviniz a zo penned mad.»
- penneuvr
- pennfoll .1pennfoll .1
[brpm pen fol < penn + foll]
adj.
(1) (en plt de qqn) =
●(17--) SP III 755. ar ganaillez pen fol.
(2) (en plt d'animaux) Épouvanté, affolé.
●(1869) KTB.ms 14 p 297. pa digwezas ar mewel da gerc'had ar c'hezek a oant holl evel penn-foll, vel pa vije ar Bleiz gant-he.
●(1906) BOBL 03 mars 76/2b. Va zad hen deuz eun taro penn-foll.
- pennfoll .2pennfoll .2
[brpm pennfoll < penn + foll]
m.
(1) (pathologie animale) Vertigo.
●(1732) GReg 956b. Vertigo, maladie de chevaux, tr. «Ar pennfoll.»
●(1876) TDE.BF 507a. Penn-foll, s. m., tr. «Vertigo, maladie des chevaux.» ●Kroget eo ar penn-foll enn-hañ, tr. «il a le vertigo.»
●(1931) VALL 736b. mauvaise tête, tr. «pennfoll.»
(2) sens fig. Caprice.
●(1732) GReg 956b. Vertigo, caprice, colere soudaine, tr. «pennfoll.» ●Il a du vertigo, tr. «Croguet eo ar pennfoll ènhâ.»
- pennfollañpennfollañ
voir pennfolliñ
- pennfollerezh
- pennfolletpennfollet
[penn + follet]
adj.
(1) (en plt de qqn) Hors de lui.
●(1896) GMB 474. pet[it] tréc[orois] penfolet, sot, fou.
●(1906) KANngalon Genver 19. pa vele anezhan pennfolet, ne lavare grik ebet. ●(1939) KTMT 76. Pennfollet naet, Biel a youc'he, a garnache.
(2) (en plt d'animaux) Furieux.
●(1846) BAZ 164. Lakeat e oue dirac eur vioc'h fuloret ha penfollet. ●(1894) BUZmornik 180. eur vioc'h gouez pennfollet.
●(1921) PGAZ 31. eur broud d'an taro penn-follet. ●(1923) KNOL 151. Blejal a reant evel saout penfollet.
- pennfolliñ / pennfollañpennfolliñ / pennfollañ
[penn + follañ / folliñ]
v.
I. V. intr.
A.
(1) Devenir fou.
●(1932) BRTG 2. Penfollein e hrehen kent pèl.
(2) S'emporter.
●(1868) FHB 181/193a. Setu tud o pennfolli. ●(1872) ROU 82b. S'emporter, tr. «penfolla.» ●(1894) BUZmornik 696. oc'h egari hag o pennfolli.
●(1902) MBKJ 95. Lezit an dud-se da benn-folli. ●(1910) DIHU 61/104. Penfolein dall e hras Kériolet doh en Eutru Doué. ●(1925) FHAB Mae 189. ma teu an dud yaouank da bennfolli.
B. (en plt d'animaux)
(1) S'emballer.
●(1868) FHB 192/288a. ar c'hezeg a benfollaz hag a ieaz a benher e touez ar blocad tud-ze.
(2) (en plt d'un ovin)
●(1849) LLB 1533. mar da doh guélèt unan [ur meud] é penfolein.
C. (en plt des éléments naturels)
●(1959) TGPB 99. Gwashoc’h eget ur varazad laezh fourdouilhet ha ribotet gant ur vazh dreist-ment e stagas ar mor da grozal ha da bennfolliñ.
II. V. tr. d. Affoler.
●(1872) ROU 82b. Voltaire avait égaré la Société, tr. «Voltêr en d-oa penfolled an dud.»
●(1910) MBJL 46. Peadra, kwita ? da bennfollin eskibien an iliz anglikan.
- pennfont
- penngabpenngab
[mbr penn gap, brpm penn-gap < penn + kab] cf. kab
m.
I. (agriculture)
(1) Garniture de cuir du fléau.
●(1464) Cms (d’après GMB 96). penn gap freill l. cappa.
●(1732) GReg 418a. Garniture de cuir qu'on met sur le manche & sur la gaule du fleau, tr. «Penn-gap. p. pennou-gap.» ●(1744) L'Arm 159a. Garniture de cuir du fleau, tr. «Peenn-gapp.»
●(1876) TDE.BF 504b. Pengab, s. m., tr. «Garniture en cuir du fléau qui lie les deux pièces d'un fléau à battre le blé.»
●(1907) VBFV.bf 59b. pengap, m., tr. «garniture de cuir du fléau.» ●(1931) VALL 96b. tête mobile du fléau, tr. «pengab m.» ●308a. Fléau (…) la garniture du manche, tr. «pen-gab m.» ●(1943) DIHU 388/340. pen-gaù (s. m.) : el lér e vè ar ben en oalen eit hé stagein doh en tredous.
(2) Penngab bras : garniture du manche du fléau.
●(1857) CBF 103. Ar penn gap braz, m. tr. «Garniture du manche du fléau.»
(3) Penngab bihan : garniture du bout du battant du fléau.
●(1857) CBF 103. Ar penn gab bihan, m., tr. «Garniture du bout du battant du fléau.
II. (habillement) Capuchon.
●(1895) GMB 96. Pet[it] Trég[uier] pen-kap, pen-gap, m. pl. peno kap, capuchon.
●(1924) ARVG Ebrel 91. Eur vantell hag eur penn-gap outi. ●(1981) ANTR 147. Eur pengab a zo ouz e gabig da houdori ar penn hag an diskouarn.
- penngadourpenngadour
[penn + kadour]
m. –ion (domaine militaire) Stratège.
●(1931) VALL 710a. Stratège, tr. «pengadour pl. ien.»