Recherche 'ri...' : 330 mots trouvés
Page 5 : de rimodell (201) à ripenn (250) :- rimodellrimodell
voir rimadell
- rimolenn
- rimostadenn
- rimostell-rimostell-
voir rimastell-
- rin
- rinellrinell
f. –où Nœud coulant dans l'attache d'une bête.
●(1919) DBFVsup 60a. rinel, tr. «nœud coulant (dans l'attache d'une bête).»
- riñgochriñgoch
m. –où Venelle.
●(1941) SAV 20/19-20. (Gwezeg) Riñgoch, ano gourel, liester : riñgochou. Straedig, banell, vin, gouinell. Sk. Gourc'hemennet en deus an Ao. Maer stank ar riñgoch.
- rinik
- riñjadriñjad
coll. = (?) Espèce de maladie (?).
●(1905) LZBg Du 272. Hañi ahanamb neoah nen des rinjad doh é ziùar.
- rinkinrinkin
m. –ed (ichtyonymie) Requin.
●(1943) DIHU 384/273. (Groe) rikin –ed, tr. «requin.» ●(1977) PBDZ 631. (Douarnenez) rinkin, rinkined, tr. «requin.» ●(1979) VSDZ 94. (Douarnenez) E-giz ar rinkined eo komañset gwerzhañ 'pad ar vrezel… Ar rinkined, molc'histi-glas, petra… Ar molc'histi-rous vie gwerzhet, met ar molc'histi-glas vie ket gwerzhet, tr. (p. 258) «Comme les peaux bleues qu'on a commencé à vendre pendant la guerre, avant on ne les vendait pas… Les peaux bleues… Les milandres étaient vendues mais pas les peaux bleues.»
- rinkiñrinkiñ
v. intr. Courir ça et là.
●(1732) GReg 225a. Courir ça & là, populairement, courailler, tr. «Van[netois] rinqiñ. pr. rinqet.»
- rinklañrinklañ
voir riklañ
- riñsriñs
m.
I. [compl. qqc.]
A.
(1) Banne riñs tas : rincette.
●(1978) PBPP 2.2/470. (Plougouskant) ur bannac'h riñs tas, tr. «une rincette /alcool/.»
(2) Ober riñs e : vider.
●(1894) BUZmornik 273. e teuaz ann hurcher da ober rins enn he zi.
(3) Ober ar riñs e : piller.
●(1870) FHB 304/337b. da ober ar rins er c'houenchou, hag hu var ar venac'h.
●(1924) FHAB C'hwevrer 55. o paouez ober ar rins e kêrig ar Faou.
(4) Ober ar riñs war : piller.
●(1924) FHAB Eost 306. Fontanellan (…) Ober a reas ar rins war ar meziou tro-war-dro.
(5) Ober ar riñs war : détruire, voler jusqu'au dernier.
●(1911) BUAZperrot 54. Sebastian a reas ar rins varnezo [an idolou]. ●(1925) FHAB Mae 171. rak e arrebeuri a oa bet graet ar rins warno.
(6) Ober ar riñs war : manger, boire (tout ce qu'il y a).
●(1924) FHAB Here 383. Eur bloavez e oa bet eno kement a bardonerien m'o doa grêt ar rins war gement a ginniget d'ezo da zibri ha da eva.
B. Ober riñs : vider de son contenu.
(1) Ober riñs plad : nettoyer un plat, ne rien en laisser.
●(1909) FHAB Meurzh 85. gant tri pe bewat taol teod e reas rins-plad.
(2) Ober riñs kraou : vider l'étable (de ses animaux par la mort).
●(1911) BUAZperrot 287. an dichans en deus great rins-kraou.
(3) Ober riñs ti : vider la maison (de ses meubles, de ses occupants).
●(1907) FHAB Kerzu 290. Rins-ti a zo ranket ober. ●(1911) BUAZperrot 287. Ar maro en deus great rins-ti.
II. [compl. : qqn] Ober ar riñs war : tuer tous les.
●(1911) BUAZperrot 67. E Jeruzalem eo great ar rins var ar gristenien. ●352. Er bloaz 348, ar vosen a reas eur rins var menec'h Pakom.
- riñsadegriñsadeg
f. –où
(1) Ramonage (de cheminée).
●(1986) CCBR 104. (Brieg) Le ramonage de cheminée, tr. «ar riñsadeg siminal.»
(2) Curage en commun (d'un cours d'eau).
●(2005) SEBEJ 186. (Ar Yeuc'h) Ils étaient tous à leur affaire quand, à une époque de l'année, toujours la même, on procédait au nettoyage du lit du ruisseau, rissadek ar woëz.
- riñsadur
- riñsadurezh
- riñsajoùriñsajoù
plur. Curures.
●(1958) ADBr lxv 4/523. (An Ospital-Kammfroud) Risachou : n. m. ; toujours au pluriel. – Les détritus qui proviennent d'un curage, boues retirées d'un fossé, etc… : Kas risachou al leur d'ar park.
- riñsalriñsal
voir riñsañ
- riñsañ / riñsal / riñsat / riñsiñ / riñsoriñsañ / riñsal / riñsat / riñsiñ / riñso
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Rincer.
●(1633) Nom 278b. Gargarismus, gargarisme : gargarism, euit rinçaff an guenou hac an gouzoucq.
●(1697) ADBr t. 64, 1968).">CN 9-10. Epeléch bemdé et rincer / Rac'h er polefart abouzel, tr. «Dans laquelle tous les jours on rince / On gratte le quart de la bouse.» ●(c.1718) CHal.ms iii. rinser, tr. «rinsal, nettat, golhein.» ●(1732) GReg 823b. Rincer, tr. «Rinsa. rinsal. ppr. rinset. Van[netois] rinseiñ.» ●(1744) L'Arm 339b. Rincer, tr. «Rinsin.» ●On va rincer sa bouche après le repas, tr. «Monéd a réer de rincein é véec goudé er prétt.»
●(1834) SIM 178-179. rinça ar picher arauc ha goude beza roet dour da eure benac. ●(1856) VNA 180. je vais rincer des verres, tr. «é han de rincein gùirenneu.»
●(1907) VBFV.bf 66a. rinsein, v. a., tr. «rincer.»
(2) Nettoyer.
●(1659) SCger 83b. nettoier, tr. «rinsal.» ●169b. rinçal, tr. «netoier.»
●(1907) VBFV.bf 66a. rinsein, v. a., tr. «nettoyer.»
(3) Fourbir.
●(1659) SCger 59b. fourbir, tr. «rinsal.»
(4) Racler.
●(1659) SCger 100b. racler, tr. «rinsal.»
(5) (cuisine) Déglacer.
●(1911) DIHU 69/217. rinset er baelon get ur lom guinègr.
B. par ext.
(1) Curer.
●(1732) GReg 241a. Curer, nettoyer, vuide, purger, tr. «rinçza. rinçzal. ppr. rinçzet.» ●(1763) ADBr t. 70, p. 478-481) (Abréviation dans GIBR, entrée klogor)">Remed 481. Er faeçon-ma e reincer ar c'hraou.
●(1945) DWCZ 51. ar siminal n'oa ket bet rinset pell amzer a oa. ●(1958) ADBr lxv 4/523. (An Ospital-Kammfroud) Risa : v. – Nettoyer, curer : Risa kraou ar moh ; risa eur 'foz. ●(1984) HYZH 154-155/36. risañ ar c'hreier.
(2) Riñsañ an dachenn, an ti : vider les lieux.
●(1866) FHB 87/278a. n'oc'h eus nemet ober ho pakad, ha rinsa an ti. ●(1868) FHB 203/373b. Mes etu ar Zaozon o rinsa an dachen.
(3) Vider.
●(1872) ROU 108a. Vider, tr. «Rinsa.»
●(1944) FHAB Meurzh/Ebrel 42b. rinsa e verenn.
(4) Piller, raffler.
●(c.1718) CHal.ms iii. Il a raflé tout ce quil y auoit dans la maison, tr. «Rinset endes ol er peh eoüé en ti.»
●(1911) BUAZperrot 478. o riñsât an ilizou, o laza ar veleien.
(5) Riñsañ e c'houzoug : se racler la gorge.
●(1889) ISV 357. epad ma edo o rinsa he c'houzoug hag o lacat he deod da vont en dro.
C. sens fig.
(1) Faire partir, évacuer.
●(1889) ISV 49. An den dievez (…) Red e ve dezhan trei varzu ar sclerijen a c'hell rinsa an denvalijen a zo var he dro.
(2) Berner, duper.
●(1958) ADBr lxv 4/523. (An Ospital-Kammfroud) Risa : v. – Berner, «blouser». S'emploie dans ce sens à la place de yenna : Riset az-peus va reid din. – Setu riset ar haz gand ar gegin.
II. V. intr.
(1) Se rincer.
●(1925) FHAB Ebrel 135. an dilhad ne rinsont ket.
(2) sens fig. Filer, décamper.
●(1982) PBLS 623. (Sant-Servez-Kallag) riñso, tr. «filer, décamper.»
II. Riñsañ e c’hargatenn : voir gargatenn.
- riñsatriñsat
voir riñsañ
- riñser .1
- riñser .2riñser .2
m. –ioù Rouable.
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 150. (Plouarzhel) Rinser = benveg da gempenn ar c'hreier. ●(1995) BRYV v 80. (Milizag) riñser : eur rastell teil evid dilouza leur ar hreier.
- riñserezriñserez
f. –ioù
(1) Curette.
●(1774) AC 72. evel eur rincerez, tr. «une espece de curette.»
(2) Outil qui sert à vider, retirer, etc.
●(1982) MABL I 169. (Lesneven) Ya, 'veze tennet ar glaou 'maez gant a' riseureuz.
- riñsetriñset
adj. =
●(1944) GWAL 165/319. (Ar Gelveneg) Riset : a dalv da lavarout ur bern traoù. Daou zen en em gann, an hini a drec'h a lavar : «emañ riset ganin» ; un den gloazet d'ar marv a lavaro : «emaon riset» ; dirak un den o vont da veuziñ hep ma c'hellfed e sikour : «riset eo». Talvezout a ra ivez da verkañ traoù nebeutoc'h trist ; ur vag a dremen dirak un all : «setu 'mañ riset an hini a oa bremaik da gentañ» ; eus ur vandennad soudarded faezhet : «emaint riset» ; eus ur pesk klaviet : «riset eo».
- riñsoriñso
voir riñsañ
- riñvañriñvañ
v. tr. d. River.
●(1732) GReg 824b. River, rabatre un clou, tr. «Riñva. pr. riñvet. riva. pr. rivet. Van[netois] riñhüeiñ. riüeiñ. ppr. et.»
- riñvedriñved
m. Rivet.
●(1499) Ca 176a. Rifet. g. idem. l. hoc intercucium / cii. ●(c.1500) Cb. Rifet. g. idem l. hoc intercutium / cij.
●(c.1718) CHal.ms i. carrelure de souliers, tr. «riued, fautein ara ur riued d'em botteu, ur repar'.» ●(1732) GReg 824b. Rivet, clou rivé, tr. «Riñved. p. riñvedou. rived. p. rivedou.» ●830a. Rosette, petite plaque en forme de petite rose qui soutient le rivet du rasoir ou de la lancette, tr. «Rosenn ar riñved.»
- riñvediñriñvediñ
v. tr. d. =
●(c.1718) CHal.ms i. carler des souliers, tr. «ausein botteu, ober ur repar d'er botteu, riuedein, picelat botteu.»
- riñviañ
- riolennriolenn
f. & adv. –où
I. F.
(1) Ruisseau.
●(1732) GReg 834b. Petit ruisseau, tr. «Van[netois] ryoleenn. p. ryolennëu.» ●(1744) L'Arm 324a. Ravin, tr. «Flossquic groeid énn doar dré ur riolênn deure a ritt berpétt.» ●(1787) BI 275. Riolennic sclær. ●(17--) VO 43. en trous dassonnus a riolenneu deur sclær. ●56. ur riolèn-deur sclær (…) A beb-tu d'er riolèn é hoai man ha guiaud.
●(1844) DMB 6. Kalz é vourran a vrud ur riolen, tr. « Le murmure d’un ruisseau est pour moi plein de charmes. » ●(1849) LLB 1308. digor rioleneu. ●(1861) BSJ 217. er riolen a Cédron, péhani e rid é soug manné Olivèd. ●(1896) HIS 36. ur riolen deur. ●(1897) EST 75. Er chistr e rid kentéh avel ur riolen.
●(1906) HIVL 10. Arriù oent él léh ma koéh riolen er velin é stér er Gav. ●(1907) VBFV.bf 66a. riolen, f. pl. neu, tr. «rigole, ruisseau.» ●(1925) SFKH 42. Tréù sant Salaùen zo dispartiet hoah doh Malgéneg get goéh er Voustoér ha n'en dé ket brasoh eit ur rigolen. ●(1931) GUBI 23. En ur riolen sklér.
(2) Rigole.
●(1732) GReg 823a. Rigole, tr. «Van[netois] riolenn. p. éü.» ●(1744) L'Arm 119b. Passage à l'eau à-travers des sillons ensemencés, tr. «Rioleenn : Rigoleenn.. neu.»
●(1834) SIM 235. Pa en deus ezom ur prad dour, e cunduer ennàn ur rigolen.
(3) Riolenn-garr : ornière.
●(1907) VBFV.bf 66a. riolen-kar, f., tr. «ornière.» ●(1934) BRUS 279. Une ornière, tr. «ur riolen-kar.»
II. Adv. A-riolenn : (couler) abondamment.
●(17--) VO 107. hac en dareu e ridai a riolèn ag é zeulagad.
●(1838) OVD 88. ma ridé en dar a riolen ag é zeulagad. ●(1896) HIS 142. divir e hré é hoed a riolen.
- riolennadriolennad
f. & adv. –où
(1) F. Ruisseau de.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 29. er riolennadeu-zé a oaid. ●(1854) PSA I 31. melinegueu e huélét bugalé distér é laquat de droein ar riolennadeu deur-rid.
(2) Adv. A-riolennadoù : à pleins ruisseaux.
●(1854) PSA II 84. Er goaid neoah e rid a riolennadeu ér vro a Rom.
- riolennet
- riolenniñ
- rioloù
- riotriot
m. –où
(1) Mauvaise raison.
●(1557) B I 307. Les diff da riot haz sotis, tr. «Laisse donc ce vain et sot prétexte.»
(2) Embarras.
●(1575) M 1750. Hep den á nep heny de lamet á riot, tr. «Sans qu'un homme quelconque pût le tirer d'embarras.»
(3) Noise, querelle.
●(1732) GReg 294a. Dispute, contestation, tr. «riot. p. riotou, riodou.» ●659a. Noise, demêlé, querelle, tr. «ryot. p. ryotou.» ●823b. Riotte, petite querelle, tr. «Ryot. p. ryotou.»
- riotadeg
- riotalriotal
v.
I. V. tr. d.
(1) Chercher noise, querelle à.
●(1732) GReg 203b. Contester, quereller, disputer, plaider, tr. «riotal. pr. riotet.» ●659a. Chercher noise, tr. «ryotal. pr. ryotet.» ●(17--) BMa 499. Lar din piou out nam riot quet, tr. «Dites-moi qui vous êtes, ne me cherchez pas noise.»
(2) Se moquer de.
●(1900) KZVr 105 - 18/02/00. (Lannuon) Riotal, ober goap pe bikiliat un-bennag. ●(1914) KZVr 62 - 10/05/14. Fanchig Pitibian a gomansas da riotal anean. ●(1918) LZBt Gouere 59. O tremen an treo-ze dre ma spered, hag o riotal 'ne, e vanis kousket d'am zro. ●(1935) BREI 431/3d. Tomm eo d'ezan ha ne baouez da riotal an archerien.
II. V. intr. Plaisanter.
●(1934) BRUS 75. Plaisanter, tr. «riotal.»
III. V. pron. réci. En em riotal : se quereller.
●(1906) BOBL 29 septembre 106/3b. goude ma oant 'nem riotet kalz pe neubeud, an daou amezet a ieaz a grog paô hag a grog dent.
- rioterrioter
m. Celui qui cherche des noises, querelleur.
●(1732) GReg 659a. Celui qui cherche noise, tr. «ryoter. p. yen.»
●(1914) DFBP 99b. disputailleur, tr. «Rioter.» ●(1957) BRUD 2/31. Med a-greiz m’emede an tabut o troi da ’fall, eh en em gavas an noter er studi hag e sioulaas eun nebeud d’an daou rioter.
- rioterezhrioterezh
m. Chicanerie, querelle.
●(1935) BREI 391/1d. kement a oaperez, a rioterez, a zrouk-prezegerez, a c'hevier, a valloziou.
- riotusriotus
adj. Querelleur.
●(1728) Resurrection 2058. Ne vet quet riotus contet archant buan. ●(1732) GReg 823b. Riotteux, pointilleux, euse, tr. «Ryotus.»
- rioulrioul
m. C'hoari rioul : jeu de la fossette ; jouer à la fossette.
●(1716) PEll.ms 1127. Rioul, Fossette, petit creux dans lequel les petits garçons en joüant jettent de la monoie. C’hoari rioul, joüer à la fossette. Je ne l’ai oui qu’en Basse-Cornwaille. ●(1752) PEll 756b. Rioul, Fossette où les enfans jouent en y jettant un peu de monnoie. C'hoari rioul, jouer à la fossette.
●(1876) TDE.BF 546a. Rioul, s. m. C'hoari rioul, tr. «jeu de la fossette, et aussi jouer à ce jeu.»
●(1931) VALL 314b. (jeu) de la fossette, tr. «rioul L[éon].»
- rip .1rip .1
adj. Bredouille.
●(1978) MOFO 37. Rip morse, tr. «jamais bredouille.» ●115. Eizte so Divananc'h eur bleiz mor kaloneg teu duvaat d'ar porz, rip koulz lavare bemde.
- rip .2rip .2
adj. Chipeur.
●(1927) FHAB Gouere 152a. (Roudoualleg) rip. Eun den rip eo ar pez a hanver e galleg «un chipeur», unan hag a zo tuet d'ober damlaeradennou.
- rip .3
- rip .4
- rip .5rip .5
interj. Rip d'er bourrapl : vive la joie.
●(1974) YABA 01.06. Fed ag er labour, amzer e zo ! Ha rib d'er bourabl ! ●YABAlevr 250. Rip ! interjection joyeuse ; – rip d'er bourrapl ha rip d'er fest ! en avant pour la gaîté et que la fête commence ! ●(1992) LIMO 18 juin. Rip d'er bourrapl, Loeiz !
- ripañ .1ripañ .1
v. intr. (météorologie) Faire un temps très froid.
●(1955) VBRU 126. neuze 'vat e veze yen ken ma ripe.
- ripañ .2ripañ .2
v.
I. V. tr. d. Chiper, dérober.
●(1941) SAV 19/21. Ripet eo bet va alc'houez !
II. V. pron. réfl. En em ripañ.
(1) En em ripañ (kuit) : riper, se dérober.
●(1939) KLDZgwal 126/40. Matulin (…) en em ripas er-maez eus an ti. ●(1955) STBJ 19. a-barz en em ripa kuit da guzat. ●174. amzer a-walc'h din d'en em ripa kuit diwar e dro. ●(1964) ABRO 88. Ober a rejomp hent oc'h en em ripañ didrouz a-dreuz ar c'hoajoù. ●124. En em ripañ a ris gant Gwener koulskoude.
(2) S'approcher (plus près).
●(1962) GERV 90. Emedo Kadwallan gant ar menoz d'en em ripañ tostoc'h d'an tantadoù.
- ripatripat
v. =
●(1910-15) CTPV I 157. i kreiz er mour bras i ripad er goehieu, é tapein silieu, tr. «dans l'océan à draguer les courants, attraper des anguilles.»
- ripennripenn
f. –où Bande étroite de terrain.
●(1936) DIHU 297/41. ripenn ha ripennad (s. f.) èl stehen, met strihoh.