Recherche 'ri...' : 330 mots trouvés
Page 7 : de rivenn (301) à rizin-2 (330) :- rivenn
- rivet
- rividikrividik
adj. Frileux.
●(1659) SCger 60b. frilleux, tr. «riuidic.» ●(1732) GReg 437b. Frilleux, euse, fort sensible au froid, tr. «Rividicq.» ●Une personne frileuse, tr. «Un dèn rividicq.»
●(1896) GMB 577. pet[it] tréc[orois] rivediq.
●(1924) FHAB Genver 2. difenn e gorf rividik. ●(1983) PABE 221. (Berrien) rividig, tr. «frileux.»
- rivierrivier
f. –où (hydrologie) Rivière.
I. Rivier.
●(14--) Jer.ms 116c. A ryv oar an ryfyer, tr. « Arrivé à la rivière » ●165. Han goazy an ryffyer, tr. « Et les oies de la rivière » ●(1499) Ca 176a. Riuyer. g. riuyere. ●(c.1500) Cb 86a. [fluaff] Jtem hic et hec fluuialis et hoc / le. g. de fleuue. b. a riuier. ●Jtem hic fluuius / ij g. fleuue. auon / pe riffier. ●(c. 1501) Lv 234/99. riffuier gl. ripa. ●(1612) Cnf 26b. Vn certen Chalony (…) à tremene var march dré an roudoez ves a vn Riuyer. ●30a. è quichen an riuyerou. ●(1633) Nom 42a. Piscis fluuialis, vel fluuiatilis : poisson de riuiere : pesq riffier. ●150b. Ponto : bac à passer la riuiere, ponton : bag da tremen an rifuier. ●218a. Aqua iugis, perenniis : eauë de riuiere : dour riffuier. ●238b. Agger : leuée ou chaussée d’vne riuiere : leuè pe chausser vr riffuier. ●245b. Alucus : fluuij : le canal ou la fosse d’vne riuiere : canol pe fos vn riffier. ●245b-246a. Confluentes : confluant, ou l’assemblement de deux riuieres : an assamblesoun á diu riffier pa en em queffont assambles. ●(1650) Nlou 575b. A secher hac à losq en riureraou (lire : riuieraou), tr. « on assèchera et on brûlera les rivières » ●577d. Hac vn riuier souffr leun à gouffrou, tr. «et une rivière de soufre pleine de gouffres.»
●(1659) SCger 106a. riuiere, tr. «riuier.» ●(c.1680) NG 22. reuiereu euel tan. ●368. E riuier a Jordan. ●(1727) HB 57. Goüerennou, ha c’hui Rivyerou. ●(1732) GReg 578b. Lit de riviere, tr. «canol ur rifyer.» ●824b. Riviere, tr. «Leon, & en une partie de Treg[or] Rifyer. p. rifyerou. Ailleurs, quelquefois, rifyer.» ●(1787) BI 276. Ah ! rivière à remoul, à-bresse / Ridet d’er vamenn ë quittèt. ●(1792) BD 3320. euel riuiero o redec, tr. «en train de couler comme des rivières.» ●(17--) CBet 1641. Ha chetu ar rivier, me gleo moes an dour, tr. «voici la rivière, j’entends le bruit de l’eau.» ●(17--) EN 2571. puns, (na) reinviero, tr. «puits, ni rivières.»
●(1821) SST xi. er rivir bras ag er Jourdain. ●(1838) OVD 146. er remouleu deur hag er riviéreu herrus. ●(1847) MDM 307. Pere eo he riferiou braz, ar menesiou, an henchou. ●(1868) FHB 159/23b. an oll dour a zo er punsou, er feunteunyou, er steryou pe ribyerou. ●(1896) GMB 577. pet[it] tréc[orois] réñvier. ●(18--) SBI ii 208. Ho dillad tre ho diou-vrec’h, o fourcan dre’r rivier, tr. «leurs hardes entre leurs bras, jouer des jambes, à travers la rivière.»
●(1913) ANRO 27. Ar waz dour zo chenchet er rivier ar wasa.
II. Appellatifs.
A.
(1) Rivier-Landerne. cf. Elorn.
●(18--) MILg 209. Poulzet ouênt gant eun avel gré / Ractal e rivier Landerné.
(2) Rivier-Lannuon cf. Leger.
●(1656) VEach 64. hac é deüaz da relaschi var tro goulaoui deiz da riuier Lannion.
(3) Rivier-Pouldouran. cf. Bizien.
●(1962) KTMR 37. revier Pouldouran.
(4) Rivier-Naoned. cf. Liger.
●(1775) HEneu 40/30d. à dré en neu zeur é sortiant, el læstre é oué rantet / dré ur miracle bras é réviere nannet.
●(1902-1905) LARB 22a. A vord er reuiér en Nañned, berjéren en deved. ●(1930) GUSG 47. Rak chetu hui tri uigent lèu doh riviér en Nañned.
(5) Rivier-ar-Roc’h(-Derrien). cf. Yeodi.
●(1970) BHAF 62-63. Hag e gwirionez, eur martolod e oan-me neuze o kuitaad revier ar Roh evid redeg da verdeadi er moriou estren evel ma zad.
(6) Rivier-Kastellin / Rivier-ar-C’hastellin. cf. Stêr-Aon.
●(1656) VEach 78. ô tremen vr pont var Riuier Castell-lin.
●(1732) GReg 476a. gueaploc'h eo rifyer Pont-treo, eguit hiny ar c'hastellin.
(7) Rivier-Pontrev. cf. Trev.
●(1732) GReg 476a. gueaploc'h eo rifyer Pont-treo, eguit hiny ar c'hastellin.
(8) Rivier-Brest.
●(1980) PSKD 48. setu oamp aet d’ar Riviar, Riviar Brest petra.
B. Rivier-Vras : Ar Rivier-Vras. cf. Leger.
●(1923) ARVG C’hwevrer 22. evit en em deurel el Leger pe er « Rivier vras », evel ma ve hanvet peurvuian. ●(1924) ARVG Kerzu 274. al Leger anaveet muioc’h dindan an hano a « Rivier vras ».
- rivin .1rivin .1
m. & adv.
I. M.
A. Ruine, effondrement, perte.
●(1732) GReg 834a. Ruine, misere, chûte, tr. «Rhévyn. Van[netois] ruyn.»
B. (domaine financier)
(1) Ruine, dépense importante.
●(1915) HBPR 71. Ar zoudardet-ze a oa eur rivin (…) evit oll tiegeziou ar barrez. ●(1926) FHAB Mae 195. N'eo ket eur rivin beva yer.
(2) Kas d'ar rivin : ruiner.
●(1932) ALMA 44. kompagnunez ar c'hirri-nij, bet kaset d'ar rivin gantan.
C. (météorologie) Glav-rivin : pluie à verse.
●(1915) LIKA 2. (Groe) Glao-rivin hour bès pet déh. ●(1924) DIHU 161/165. (Groe) Glaù-rivin, tr. «pluie à verse.» Dastumet get I. P. Kalloh 1923 (lire : 1913).
II. Adv. Kouezhañ a-rivin : tomber en ruines.
●(1818) HJC 203. enn ur féçon ma coého à reuin ti ar di.
●(1921) BUFA 18. me zi e huélet é koéh a revin.
- rivin .2rivin .2
voir rivinañ
- rivinañ / riviniñ / rivinrivinañ / riviniñ / rivin
v. tr. d. Ruiner.
●(c.1680) NG 746. reuignignë er peurerion. ●(1732) GReg 834a-b. Ruiner, ôter les biens à quelqu'un, tr. «Rhévyna. pr. rhévynet. Van[netois] ruyneiñ. pr. et.»
●(1910) MAKE 94. Chê ! Plac'h paour, Yan en deus rivinet ac'hanomp. ●(1932) ALMA 54-55. goude beza rivinet o bro.
- rivinet
- riviniñriviniñ
voir rivinañ
- rivinusrivinus
adj. Ruineux.
●(1732) GReg 834b. Ruineux, euse, qui apporte, qui cause du dommage, tr. «Rhévynus.»
●(1856) VNA 222. cette guerre ruineuse, tr. «er brizél revinus-men.» ●(1872) ROU 101b. Qui cause la ruine, tr. «Rivinuz.»
●(1923) FHAB C'hwevrer 55. Roi a reant o ger e kasjent o droulansou dirak tri ezel eus ar vreuriez, d'ar re-man da varn hervez o c'houstians, evit netra, na petra 'ta, ha kuit dre eno a brosezou rivinus.
- rivusrivus
adj. Qui donne froid.
●(1732) GReg 437b. Un temps frilleux, qui donne du froid, tr. «Un amser rivus.» ●439a. Qui donne du froid, tr. «Rivus.» ●Le marbre donne du froid, tr. «Ar mæn-marpr a so rivus dre natur.» ●934b. Ce vent m'a transi de froid, tr. «scournet oun gad an avel rivus-mâ.»
- riv .1riv .1
m.
(1) Froidure.
●(1499) Ca 9a. Anuoet. et riu. Jdem. ●176b. Riu. g. froit. ●(c.1500) Cb 41a. g. ne froid ne challeur. b. na ryou / na tomder.
●(1659) SCger 169b. riou, tr. «froid.» ●(1732) GReg 404a. Le froid me fend la peau des mains, tr. «scalfet eo va daouarn gand ar riou.» ●439a. J'ai ramassé du froid, tr. «Riou am eus destumet.» ●Il fait froid, tr. riou a ra.» ●Avoir grand froid, tr. «scarnila gand ar riou. beza seyzet gad ar riou. frita gad ar riou.» ●439b. Froidure, le froid, tr. «riou.» ●711b. Un froid perçant, tr. «Ur riou lémm. ur riou broudus.»
●(1857) CBF 2. Riou, pe anoued am euz d'am zreid, tr. «J'ai froid aux pieds.» ●(1889) ISV 403. ar riou a groge nebeutoc'h enho. (…) da vervel gant ar riou ! ●(1894) BUZmornik 193. kalz poan gant ann naoun ha gant ar riou. ●295. he zent a strake gant ar riou. ●437. pegement a boan en devoue gant ar riou.
●(1907) PERS 327. n'em euz ket bet a riou d'am zreid. ●(1911) SKRS II 46. araba deo hen deffe riou aze. ●(1921) PGAZ 97. Marie-Jeanne a bakaz eur barrad riou. ●(1925) FHAB Ebrel 144. e vezent devet gant ar c'hor pe zuilhet gant ar riou. ●(1933) MMPA 105. tomma e izili ruziet gant ar riou.
(2) Kaout riv : avoir froid.
●(1896) GMB 469. On dit en pet[it] Trég[uier] p'lac'h 'tije qe rî ? comment (litt. où) n'aurais-tu pas froid, comment veux-tu que tu n'aies pas froid ainsi, etc.
●(1923) KNOL 302. Me 'm eus riou ! me 'm eus anoued !
(3) Sklasañ gant ar riv : avoir très froid.
●(1847) MDM 98. o redek dre gear anter-noaz pe o sklasi gant ar riou.
(4) Sammañ riv : attraper froid.
●(1872) GAM 8. o raouennata bro, o samma riou.
(5) Bezañ ridet gant ar riv : être transi de froid.
●(1878) EKG II 132. ridet avoualac'h oant bet enn dro genta gand ar riou.
(6) Terriñ ar riv : faire cesser la sensation de froid.
●(1910) EGBT 37. neuze ar re vras hag ar re vihan a zanso ha 'n eur zansal a dorro o riou.
- RiwalRiwal
n. pr.
●(14--) N 1569-1570. Aduocatus Alani - A te touhe tam an tra man || breman da Alan nep manier ? Rygoall - Ya tizmat hep nep atfer, tr. «Jurerais-tu bien ceci maintenant à Alain en aucune façon ? Oui, à l’instant, sans hésiter.»
- Riwalen
- RiwanonRiwanon
n. pr.
●(1934) GTWZ 57. Rivanon, o pignat gant diribin an dorgenn, goustad, evel gwall sammet, a chomas harpet e hanter hent.
- riz .1
- riz .2riz .2
m. –où (marine)
(1) Ris.
●(1732) GReg 823b. Ris, racourcissement de voile de Navire, quand le vent est trop fort, tr. «Ris.»
●(1925) BILZ 171. Tri riz er gouel bras, eur riz er gouel stê.
(2) Lakaat ur ris : prendre un ris.
●(1732) GReg 823b. Prendre un ris, tr. «lacqât ur ris.»
●(1979) VSDZ 31. (Douarnenez) forzh da lakaat richoù, tr. (p. 200) «à force de prendre des ris.» ●157. pa rankez lak' richoù el lien, tr. (p. 317-318) «quand tu dois prendre des ris.»
(3) Kemer ur riz : prendre un ris.
●(1925) BILZ 171. Red e vo d'emp kemer daou riz, eme ar c'habiten.
- riz .3riz .3
m. –où
(1) Bord (d'une rivière).
●(1866) FHB 91/312b. Daou droatad varnuguent oa savet [ar stêr] a zioc'h ar riz. ●(1867) FHB 119/119a. merc'hed paour o voalc'hi var riz ar ster. ●(1874) FHB 487/134b. Ho zeleur a ris var ar riz.
(2) Étagère.
●(1955) STBJ 145. rizou ar veselier. ●148. Dirak an nor, en tu-all d'al leur-zi, eur veselier kizellet brao, a luc'he enni an tachou koueor melen. Eur grusifi a oa warni hag a-dreñv, war ar rizou, renkennadou plajeier livet ha rikamanet (…) Dindan ar riz izela. ●149. riz mantell ar siminal. ●(1957) BRUD 1/34. war riz an armel.
(3) S. (architecture) Entablement.
●(1932) ALMA 79a. Entablement, tr. «rizenn, riz.»
- rizeg
- rizek
- rizenn .1rizenn .1
f. –ed, riz (botanique) Plant de ris.
●(1732) GReg 823b. Ris, plante qui est une espece de froment, ou une maniere de legume, & qui vient à la hauteur de trois ou quatre piez, tr. «Rizenn. p. rizenned.»
- rizenn .2rizenn .2
f. & adv. –où
I. F.
(1) Corniche (d'un meuble).
●(1903) JOZO 89. E zou staget azé doh rizen en dresoér, tr. «suspendue là à la corniche du dressoir.» ●(1924) ZAMA 193. Ar paour kêz, pennfollet, a lammas diouz e wele en e zav war ar bank, a bakas e benn-baz a-ziwar ar rizenn. ●(1931) VALL 156a. Corniche, tr. «rizenn f. pl. ou.»
(2) Rizenn an dremmwel : ligne de l'horizon.
●(1964) ABRO 58. rizenn an dremmwel etre an oabl hag an dour.
(3) =
●(1939) MGGD 64. kadoriou arc'hant enno rijennou aour hag olifant kroazigellet.
(4) Filet (de sang).
●(1880) SAB 78. peder rizenn goad a zired eus e zaouarn.
(5) (marine) Sillage.
●(18--) SAQ I 80. ar vag a faout an dour ha ne lez var he lerc'h nemet eur rizen hag en em zispenn en un taol kount.
(6) Ride.
●(1932) ALMA 102. e dal en doa rizennou, ha blevennou gwenn a arc'hante e benn.
(7) (architecture) Entablement.
●(1932) ALMA 79a. Entablement, tr. «rizenn, riz.»
(8) Strie.
●(1882) BAR 283. marbr guen, gant rizennou du enhan.
(9) (agriculture) Rangée de plants.
●(1866) FHB 63/85a. gant ar c'houeneres sternet, pehini e za gant eur marc'h etre ar rizennou. ●(1909) BOBL 01 mai 227/2c. Ar panez koulskoude ve re roue, ma ve eun tretad etre ar rizennou.
(10) (météorologie) Pluie fine.
●(1970) GSBG 189. (Groe) rizenn (f.), pl. rizennoù, tr. «pluie fine.»
(11) Degré.
●(1907) FHAB Gouere 129. Gouzout a reomp e verv an dour pa zao d'ar c'hanved (lire : c'hantved) rizen domder. ●(1937) LZBl Genver/C'hwevrer 10. 50 rizenn dindan ar zero.
(12) Bord (d'une falaise, etc.).
●(1911) BUAZperrot 182. e oa eur peziad eus rizen an torraod frailhet gant an amzer ha dare da goueza er mor.
(13) =
●(1920) AMJV 31. eur c'hoef lian fin gant diou renkad rizennou var ho fenn.
II. Emplois spéciaux. Cf. ridenn, ritenn.
(1) Sexe féminin.
●(1982) TREU 30. Rizenn, désigne les organes féminins. ●(1986) ABBV 422 (Loktudi). Ar rizenn : la chatte. ●(1990) ABBV 422. Che ! Ma rizenn baour ! Ar rizenn 'c'houll ket mui anezhi hag ar pich 'ra ket 'vez !
(2) Ar rizenn revr : la raie du cul.
●(1980) ABBV 422 (ar vro Vigoudenn/pays Bigouden). Ar rizenn revr : la raie du cul.
(3) Rizenn (publik) : débauchée.
●(1978) DZPA 162 (Douarnenez). Rijenn : raie. rijenn publique. Image forte pour désigner la fille publique. Inutile de préciser de quelle raie il s'agit. « Celle-ci, avec son air de rien du tout, sa beg mitouze, c'est une rijenn publique et une vraie encore. » « Il aime ke à aller avec des rijenn publiques » ●(1987) ADEB 84 (Belle-Ile-en-mer). Ridjenne, tr. « femme de mauvaise vie, coureuse »
III. Adv. A-rizennoù : en lignes, en rangées.
●(1909) BOBL 01 mai 227/2c. Evit kempen an douar gant ar c'houennerez, eo red e ve ar plantennou a rizennou.
- rizenn-vaen
- rizenn-vogerrizenn-voger
f. rizennoù-moger (architecture) Corniche.
●(1732) GReg 213a-b. Corniche, la plus haute partie d'une colonne, ou d'un bâtiment, tr. «Rezenn-Voguer. rizen voguer. p. rizennou-voguer.»
●(1872) ROU 79a. Corniche, tr. «rizenn-voger.»
●(1908) FHAB Kerzu 358. ar rizen-voger dem-guzet gant ar benerez.
- rizennadrizennad
f. & adv. –où
I. F.
(1) Risée de vent.
●(1925) BILZ 107. Saïg, eur briz reud a avel anei, ar varrenn stur en e zorn dehou, en e zorn klei ar skoud vras troet war an taked, a ziskouee d'ar pôtr penôs dizaveli ar gouel bras, lofi dindan ar rizennadou.
(2) Légère ondée.
●(1934) BRUS 186. Une légère ondée, tr. «ur rizennad glaù.» ●(1969) LIMO 07 juin. en devéhan rizennad glaù.
II. Adv. A-rizennadoù : par mèches.
●(1913) FHAB Genver 18. e vleo melen ha frizet, a ziskenne war e ziouskoaz a rizennadou alaouret.
- rizennetrizennet
adj.
(1) Côtelé.
●(1955) STBJ 58. eur wiskamant giz Pleiben : tok boulouzennet, roched ampezet, chelet zu bordet gant voulouz, chupenn zu gant bontonou rikamanet, turbant glas liou d'an neñv ha bragou hir grêt gant mezer sklêr ha rijennet.
(2) Froncé.
●(1949) KROB 10/2a. daoubleget warzu an douar, rizennet o zal, enkrezet o spered.
- rizhoùrizhoù
plur.
(1) Intersignes.
●(1912) CARN 3-4. Les intersignes seuls (reeù) persistent, il n'y a pas une famille qui n'en ait plusieurs à conter. ●(1994) LRLA 49. Réeu ar en dro da greiznoz, / marù kent er blé kloz ; / réeu kent poent en dé / marù pas pell goudé, tr. «Intersigne vers minuit / mort avant une année complète ; / Intersigne avant le point du jour / mort sous peu.»
(2) Spectre.
●(1962) HYZH 36/25. REDOU (rè-ëu) : semeilh un den marv er sorbiennoù. ●(1969) ADBr lxxvi 4/659. Génie avait vu le fantôme de l'absent : «djwilet i doè i rèheu.»
- rizier
- riziñ .1
- riziñ .2riziñ .2
v. tr. d. (marine) Prendre un ris, des ris, ariser.
●(1970) GSBG 8. (Groe) riziñ, tr. «riser (la voile).»