Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés
Page 6 : de kaerell-vras (251) à kagaleg (300) :- kaerell-vras
- kaerenn
- kaerentezkaerentez
f. –où
(1) Beauté.
●(1847) BDJ xviii. hac ive he c'haërentez. ●(1860) BAL 83. caerentez ar Baradoz. ●(1880) SAB 22. Ar vir gaerentez. ●56. ar gaerentez a velimp er bed all.
(2) Chose belle.
●(1868) KMM xvi. gant ar seurt caerentezou-ze eo e tecore ar Verc'hez.●(1869) FHB 205/389b. Ar sperejou berr ac abeguz, atao troed var-eneb, a ra nebeud a van ac a gaz eus ar seurt caerentezou e comzomp anezo diaraog.
(3) Ur gaerentez eo (+ v.) : c'est une belle chose de.
●(1868) KMM 124. Ur gaërentez oa gvelet an daou bried.
- kaerezkaerez
adj. Belle.
●(1530) Pm 88. Glan roanes cazres (variante 1622: cazrez) plesant. tr. « Pure reine, belle, agréable. » ●173. En hanu derch an guerches cazres roanes guenn. tr. « Au nom de la pure Vierge, belle et heureuse reine »
- kaergenoù
- kaerigkaerig
s. –où Ober e gaerig(où) ouzh/doc’h ub. :
●(1921) GRSA 372. hon tud e lusk obér ou haerig doh Doué ha n’er groant ket. (…) me handerù Pier hag en eskob e hra eùé ou haerigeu a ziavéz doh Doué
- kaernikaerni
f. Beauté. (voir gaeoni)
- kaerskrivadur
- kaerskrivadurezhkaerskrivadurezh
f. Calligraphie (art).
●(1931) VALL 91a. art de la calligraphie, tr. «kaerskrivadurez f.»
- Kaezar
- kaezh .1kaezh .1
adj. keizh
(1) Pauvre.
●(1499) Ca 167b. Quaez. g. mechant pouure ou chetiff. ●(1575) M 520. Ne antreo en eff, dre leff ho eneff cæz, tr. «Leur pauvre âme n'entrera pas au ciel, par malheur.»
●(1659) SCger 80a. miserable, tr. «quæs.» ●166a. quæz, tr. «miserable.» ●(1792) BD 4783. ar pecher ques, tr. «le pauvre pécheur.»
●(1864) SMM 125. he bugale guez. ●(1868) KMM 268. ar bec'heurien g'eiz.
►[antéposé]
●(1849) LLB 148. Lausket ur sel de goeh ar hou kaih bugalé. ●277. Er gaih vam, hed en dé, ne hra kin meid ouilein. ●1789. hou kaih guéren, én ou ruchen goulé. ●(1854) PSA I 49. de zessàu erhat er gueih vugalé.
(2) Ar re gaezh / ar re geizh : les pauvres.
●(17--) BSbi 606. Soulagein er ré gueaih én hou nécessité.
●(1839) BESquil 601. soulagein er ré gueih én ou necessité. ●(1854) PSA II 240. en arben ag en druhé en devoé doh er ré gueih. ●(1856) GRD 125. aveit secour er ré gueih.
(3) Ar bevien gaezh : les pauvres malheureux.
●(1883) KNZ 68. Ha d'ar bevien gez ha d'ann dud a boan.
(4) Joli, affectueux.
●(1977) TDBP.II 255. Ro an añig-kêz da dontoñ !, tr. « donne un joli baiser à tonton ! (se dit aux enfants). »
(5) Terme d’affection : cher, chère.
●(1963) LLMM 99/275. Skuilhit daeroù, kenvroiz gaezh, rak aet eo da anaon Tad ar Vro hag ar Bobl.
- kaezh .2kaezh .2
m. –ed, –ion, keizh
(1) Pauvre, malheureux.
●(1530) Pm 99. Pan oae net didornet an caez tr. « Quand le malheureux eut [litt. avait] les mains coupées »
●(1732) GReg 889a. Faire subsister un pauvre homme, tr. «Sicour ur c'heaz da veva.»
●(1876) TDE.BF 328b. Keaz, s. m., tr. «Malheureux, s. m. Au pluriel, keiz ; ar geiz, les malheureux, les gueux.»
●(1926) FHAB Here 371. Eur c'heaz koz a zen.
(2) Faible, simple d'esprit.
●(1924) BILZbubr 37/807. an Teusk noz a sponte ar geazed (lire : gaezed) (...) Eur c'haez : un bêta, un innocent, un faible d'esprit.
(3) Terme d’affection à l’égard des enfants, d’un être cher.
●(1924) BILZbubr 37/807. Eur c'haez : aussi terme d'affection à l'égard des petits enfants : eur c'haezig bihan.
►[au voc.]
●(1834) SIM 29. Ar bautres. – Oh, va mam ! c'houi am c'haço d'ar scôl-se, neo qet guir ? Fanchon. – Ia, qèz.
●(1963) LLMM 99/261. Evit an neb a zo troet da gerzhout a wir galon war du ar pal, n’eus ken, Vasili, na sul, nag ehan-labour. Ken emberr, kaezhig !
(4) Kaezh-paour : pauvre.
●(1854) PSA I 98. er heih peur Lazar. (1866) LZBt Genver 95. Potr ann drompil, he geaz paour, a oa kristen, hag a dole daerou e-leiz he daoulagad.
(5) Malheureux.
●(1880) SAB 128. daou gez den goall-gemered gant ar spered louz.
●(1942) DRAN 79. harneziou stlapet amañ hag ahont gant ar c’haez tud a dec’h war du peoc’h ar c’hampou prizonidi.
(6) Ar c'haezh-Doue : le pauvre.
●(1834) SIM 129. ar c'hèz-Doue a voa maro aoüalc'h.
(7) Captif.
●(14--) Jer.ms 250. Dyvysquet noaz hennoaz quezyen, tr. «Dévêtus, nus, ce soir, captifs.»
- kaezhañkaezhañ
v. tr. d.
(1) Caresser.
●(1896) GMB 520. pet[it] tréc[orois] kézañ caresser un enfant, le toucher à peine, au lieu de le frapper.
●(1931) VALL 97b. Caresser, tr. «kêzañ T[régor].» ●121b. Choyer, tr. «kêza T[régor].»
(2) Couvrir, saillir.
●(1931) VALL 167a. Couvrir ; saillir, tr. «kaeza (taureau).»
- kaezhezkaezhez
f. –ed
(1) Pauvre (en parlant d’une femme).
●(1876) TDE.BF 328b. Keazez, s. f., tr. «C'est le féminin, assez peu usité, de keaz, s. m.»
●(1911) BUAZperrot 489. Kêzez zo ac'hanout. ●(1926) FHAB C'hwevrer 73. Ha te, kezez vihan, n'az peus ket zoken eur vleunienn.
(2) Kaezhez kozh : pauvre vieille.
●(18--) MIL.ms (d’après M p. 198, note 4). ar gezez koz, tr. « la pauvre vieille. »
(3) Ober he c’haezhez : faire l’innocente.
●(18--) MIL.ms (d’après M p. 198, note 4). Ht Léon Na ra ket da gezez, tr. « ne fais pas l’innocente (n’aies pas l’air de ne pas comprendre). »
- kaezhigañkaezhigañ
v. tr. d. Choyer.
●(1931) GWAL 136-137/424. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Kaeziga : dorlôi, moumouna.
- kaezhned
- kaezhnezhkaezhnezh
[bpm quæznez, corn kethneth < kaezh + -nezh]
f.
(1) Misère.
●(1659) SCger 166a. quæznez, tr. «misere.» ●(1732) GReg 161b. Chetivité, misere qui fait compassion, tr. «Qæznez.» ●628b. Misère, tr. «qæznez.» ●Vivre dans la misère, tr. «Beva ê qæznez.»
●(1876) TDE.BF 343b. Keznez, s. f. V[annetais], tr. «Indigence, misère.»
(2) Reiñ kaezhnezh da ub. : accabler qqn de misère.
●(17--) ST 396. D'ar femellen baour-man na rit nemet keaznez, tr. «à cette pauvre femme vous ne donnez que tourments.»
- kaezourkaezour
m.
(1) Pénil.
●(1499) Ca 168a. Quaezour. g. penil. hec pubes / bis / ou cest prime barbe. ●(c.1500) Cb [quaezour]. quaezour g. penil. ●(c.1500) Cb 52b. item pecten dicitur pubes : hoc est locus vbi pili apud verenda nascuntur. b. quezour. ●(c. 1501) Lv 232/5. quezor gl. pubes. ●(1521) Cc [queazour]. item pecten dicitur pubes : hoc est locus vbi pili apud verenda nascuntur. b. queazour.
(2) Blanc-bec.
●(1924) NFLO. blanc-bec, tr. «kezourig.»
(3) Poil follet, duvet.
●(1732) GReg 734b. Poil folet, tr. «qaezour. qæzour.»
(4) Puberté.
●(1732) GReg 764a. Puberté, âg de 12 ans pour les filles, & de 14 pour les garçons, tr. «Qaezour. qæzour.»
●(1931) VALL 602. Puberté, tr. «kaezour, kêzour m.»
(5) Duvet des fruits.
●(1732) GReg 218a. Coton tendre qui vient sur certains fruits, duvet, tr. «qezour-frouëz.»
- kaezouregkaezoureg
m. kaezoureion Garçon pubère.
●(1732) GReg 734b. Qui commence à avoir du poil folet, de la barbe au menton, tr. «Qæzourecq. p. qæzouréyen. voyez pubere.» ●764a. Pubere, terme de jurisprudence, qui veut dire qui a atteient l'âge de 12 ans, ou de 14 ans, tr. «Qæzourecq. qezouréyen.»
- kaezouregez
- kaezouregezh
- kaezourek
- kafekafe
coll. & m. –où, –ioù
I. Coll.
(1) Caféiers.
●(1903) LZBg Gwengolo 205. de labourat en doar, de blantein kafé. ●(1920) LZBl Gouere 352. Divar gounid kafe, gwez koton, mais. ●(1921) LZBt Here 23. eur gwenneg benag eus ar parkou kafe hon deus plantet.
(2) Cerises de café.
●(1922) LZBt Gwengolo 24. arc'hant goneet ganin o kuntuilh kafe.
(3) Kafe ar vro : lupin Lupinus angustifolius.
●(1931) VALL 435a. Lupin, tr. «kafe ar vro.»
(4) Kafe gouez : lupin Lupinus angustifolius.
●(1913) BOBL 27 décembre 471/3a. Piz c'houero. Kafe gouez Lupin. Didalvez. N'eo ket mad ober kafe gant piz-c'houero, rak ampoezoni a ra a nebeudou, hervez am eus lennet.
II. M.
A.
(1) Grains de café.
●(1919) LZBl Genver 18. e troket breman heol palmez, kaoutchouc, kakao, kafé, koat eben, akajou, etc. ●(1934) GWAL 70/27. eul lur gafe. ●(1935) BREI 428/3d. sac'hadou kafe er Brezil. ●(1931) VALL 90a. Café, tr. «kafe col. sg. kafeenn f. (un grain de café).» ●(1949) KROB 14/13. Implijet eo bet ar c'hafe e Frañs, war-dro kreiz ar seitekvet kantved.
(2) Plant-kafe : caféier.
●(1896) LZBt Meurzh 19. plant-kafe fesonet brao. ●22. plant kafe ha cacao.
●(1955) STBJ 36. tachennadou plant kafe ha korz sukr.
B.
(1) Café (boisson).
●(1732) GReg 129a. Caffée, tr. «Caffe.» ●Prendre une prise de caffé, tr. «Qemeret ur banne caffe. eva caffe.»
●(1829) IAY 34. eur scullat cafe dre læz. ●(1876) TDE.BF 313b. Kafe dre leaz, tr. «café au lait.»
●(1903) MBJJ 37. Servijet e ve ennan kafe, the pe chokola. ●(1929) MKRN 19. meur a droiad kafe. ●(1939) RIBA 64. er sukr hag er hafé.
(2) fam. Kafe gwelien : mauvais café.
●(1934) MAAZ 66. penaos é vè groeit kafé mât, ha kafe-goulion.
(3) local. Kafe Lokireg : café léger.
●(1994) BOUE 126. Kafe Lokireg : appellation péjorative qualifiant un café léger dans les communes voisines de Locquirec.
III. M.
(1) Espèce de café (boisson).
●(1939) RIBA 63. é ma ret tañoat ur hafé goudé ur hafé.
(2) Café (établissement).
●(1847) MDM 135. beza o reded ar paveou, pe ar c'hafeou, pe an hostaleriou pe an tiez-fall. ●(1867) FHB 113/69a. o vont d'ann hostaleriou, d'ar c'hafeou. ●(1870) FHB 257/383b. en unan eus cafeiou bras ar gear a zijon. ●(1877) EKG I 88. abalamour ma ouzoc'h mont aliesoc'h d'ar c'hafeou eget da gofez.
●(1924) ARVG Here 228. en eur c'hafe, war ar bali Rochechouart. ●(1936) IVGA 223. war-lerc'h kabaduilh sal Kafe bras straed ar Gereon.
- kafea / kafeiat
- kafedi
- kafeeg
- kafeenn .1
- kafeenn .2
- kafeer
- kafeiatkafeiat
voir kafea
- kafesun
- kafetakafeta
v. intr. Boire du café (les unes chez les autres pour commérer).
●(1931) VALL 90a. boire du café, tr. «kafeta L[éon] C[ornouaille].» ●(1947) BIKA 22. emañ o kafeti e ti houmañ pe honnez er vourc'h. ●(1949) KROB 14/13. Penaos e c'hellfe merc'hed ar vro-mañ, ma n'o defe ket tu da gafeta ?
►[empl. comme subst.]
●(1949) KROB 14/13. Ha se, dreist-holl, eo plijadur vrasa ar c'hafeta, neketa ?
- kafetierenn
- kafierenn
- kafourch
- kafourchet
- kafourchiñ
- kafr
- kafun .1kafun .1
adj. Qui se cache, se dissimule par timidité.
●(1942) VALLsup 27a. qui se cache, qui se dissimule par timidité, tr. «kufun.»
- kafun .2kafun .2
m. Action de couvrir le feu de cendres.
●(1530) Pm 261. Na fyzy pynuizyc (variante 1622: pinuisic) en nygun / Disgra da cahun da hunan tr. « Ne te fie, riche, à personne. / Défais ton feu toi-même. »
●(1732) GReg 229b. L'action de couvrir le feu, avant de se coucher, tr. «cahun. cuffun.»
●(1868) GBI I 90 (cf. GMB 91). Ar c’henta bugel a c’hanis, / En krafenn ann tan hen pakis. ●(1876) TDE.BF 313b. Kafun, kufun, s. m., tr. «Sonnerie du couvre-feu.» ●Seni kufun, tr. «sonner le couvre-feu.»
- kafunañ / kafuniñ / kahuniñkafunañ / kafuniñ / kahuniñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Couvrir (le feu) de cendres.
●(1659) SCger 33b. couurir le feu, tr. «cahuni an tan.» ●135a. cahuni, tr. «couurir.» ●(1732) GReg 230a. Couvrir le feu de cendre pour le conserver, tr. «Cuffuna an tan. pr. cuffunet. caffuni an tan. pr. et. cahuni an tan. Van[netois] cuhuneiñ en tan. pr. et.» ●(1744) L'Arm 83a. Couvrir le feu, tr. «Cunein.» ●(1790) MG 73. A pe gavèt bihue de vitin en tan hou pai cunét de noz.
●(1876) TDE.BF 313b. Kafuni, kufuni, v. a., tr. «Couvrir le feu avec des cendres.»
(2) Couvrir (qqn) dans son lit.
●(1876) TDE.BF 313b. Kafuni, kufuni, v. a., tr. «Couvrir quelqu'un dans son lit.»
(3) sens fig. Abriter, protéger (?).
●(1942) DHKN 77. Met a houdé, éh es ér gérig-hont, ken didrous, ken kun, ha groeit get Doué aveit kuhunein eurusted un tiegeh Breihiz iah, sonn hag onest, ur galonig hag e losk noz ha dé get er glahar.
II. V. pron. réfl. En em gafunañ.
(1) Se mettre complètement sous sa couverture au lit.
●(1732) GReg 230a. Se couvrir au lit, tête & tout, tr. «En hem guffuna èn e vele. pr. èn em guffunet. Van[netois] him guhuneiñ.»
●(1876) TDE.BF 313b. En em gafuni, v. a., tr. «se couvrir dans son lit.»
(2) S'emmitoufler.
●(1732) GReg 352b. S'entortiller dans son manteau, tr. «èn hem gahuni èn e vantell.»
- kafunekkafunek
adj. Qui se cache, se dissimule par timidité.
●(1942) VALLsup 27a. qui se cache, qui se dissimule par timidité, tr. «kufunek.»
- kafunerkafuner
m. –ioù Couvre-feu (ustensile).
●(1876) TDE.BF 313b. Kafuner, kufuner, s. m., tr. «Couvre-feu, ustensile en métal dont on couvre le feu pour le conserver sous la cendre.»
- kafunetkafunet
adj.
(1) =
(2) sens fig. = goleiñ, damguzhat...
●(1940) DIHU 347/79. Santein e hrér ataù éh es bet ur vuhé speredel kuhunet édan er mein dilézet-sé.
- kafuniezhkafuniezh
f. Action de couvrir le feu de cendres.
●(1732) GReg 229b. l'action de couvrir le feu, avant de se coucher, tr. «Caffunyez. cuffunyez.»
- kafuniñkafuniñ
voir kafunañ
- kafunouer
- kagalkagal
coll.
I.
(1) Crotte.
●(1499) Ca 29b. Cagal. ga. etrond de beste mue comme de cheffre.
●(1732) GReg 163a. Crotte de chevre, tr. «Cagal.» ●237b. Crotte de brebis, de lapin, de lievre, de souris, de rat, tr. «Cagal.»
●(1876) TDE.BF 313b. Kagal, s. m. Sans pluriel, ou plutôt pluriel lui-même, étant considéré comme nom collectif. Crotte de mouton, lapin, rat, et autres animaux qui font des crottes.
●(1909) KTLR 179. kounta kagal denved. ●(1917) KZVr 240 - 07/10/17. Kagal, tr. «crotte de moutons, de lapins, etc., Loeiz ar Floc'h.» ●(1931) VALL 173b. Crotte (…) d'animal, tr. «kagal m.»
(2) Crotte d'une personne constipée.
●(1732) GReg 237b. Crotte d'une personne constipée, tr. «Cagal.»
●(1876) TDE.BF 313b. Kagal, s. m. tr. «Sans pluriel, ou plutôt pluriel lui-même, étant considéré comme nom collectif. On le dit aussi des excréments d'une personne constipée.»
II. sens fig., fam. Fierté.
●(1959) BRUD 10/50. Yann ; leun a gagal, ne grede ket e seurt sorhennou.
III. Ur bragezad kagal zo gantañ : faire beaucoup d’embarras.
●(1902) CRYP VI 25. Eur bragezad kagal a zo gantan, tr. E. Ernault «il a plein sa culotte de crottes, il fait beaucoup d'embarras.»
- kagalat
- kagalegkagaleg
m. –leien Faiseur d'embarras.
●(1877) FHB (3e série) 19/157b. ar gagaleien a ra an ouill d'eoc'h gant hoc'h arc'hant.