Devri

Recherche 'ti...' : 271 mots trouvés

Page 6 : de titlet (251) à tizik (271) :
  • titlet
    titlet

    adj. Titré, titulaire.

    ●(1732) GReg 925b. Titulaire, tr. «Titlet. tiltret.» ●Evêque titulaire de Cesarée, tr. «Escob titlet, ou, Escob tiltr, eus a Cesarea.» ●Abbé titulaire, tr. «Abad titlet, ou, tiltret.»

  • titour
    titour

    f. cf. ditour

    I.

    (1) Mention (d'un écrit).

    ●(1931) VALL 461a. Mention (s'il s'agit d'un écrit), tr. «n'eus titour ebet da se.»

    (2) Nouvelles de qqn.

    ●(1931) VALL 500b. Nouvelles de qqn, de sa manière d'être, tr. «doare m. pl. ou ; titour f. plus précis.»

    (3) Renseignements que l'on possède au sujet de qqn, recommandations qu'on peut faire à son sujet.

    ●(1931) VALL 630a. Recommandation d'un serviteur, tr. «titour f.» ●645b. Renseignements au sujet de qqn, de son état social, de sa capacité, de ses habitudes, etc., tr. «titour f.»

    II. [en locution]

    (1) Klevout titour ub. : avoir eu des nouvelles de qqn.

    ●(1935) CDFi 9 mars. n'em eus ket e welet, sur, na klevet e ditour.

    (2) Klask titour : chercher des renseignements.

    ●(1984) LPPN 832. (Poullaouen) titour, f., -ou, renseignement, indice; ex. : «titourou oant 'klask», ils cherchaient des renseignements.

    (3) Reiñ titour eus ub. : donner des nouvelles de qqn.

    ●(1931) VALL 500b. donner des nouvelles de qqn, des renseignements sur son compte, tr. «rei titour eus u. b.»

  • titouret
    titouret

    adj. (en plt d'un employé) Sur lequel on a de bons renseignements.

    ●(1931) VALL 259b. Enquêter titouri (et renseigner sur un employé ; d'où titouret-mat sur lequel on a de bons renseignements).

  • titouriñ
    titouriñ

    v. tr. d.

    (1) Enquêter, se renseigner.

    ●(1931) VALL 259b. Enquêter titouri (et renseigner sur un employé ; d'où titouret-mat sur lequel on a de bons renseignements). ●(1984) LPPN 832. (Poullaouen) titouri, vb., enquêter, se renseigner ; ex. «titouri an afer», se renseigner sur une affaire ; «ar jañdarmed oa 'titouri», les gendarmes enquêtaient.

    (2) Recommander.

    ●(1931) VALL 630a. Recommander, tr. «titouri.»

    (3) Titouriñ udb. =

    ●(1982) HYZH 147/25. (Poullann) Setu pa vie titouret koad skouer, a vie faret botoù evit ar re teue alies da breniñ ha pa vie koad brein, a vie faret d'ar Boched !

    (4) Titouriñ ub. : chercher des renseignements.

    ●(1931) VALL 645b. chercher ces renseignements [au sujet de qqn, de son état social, de sa capacité, de ses habitudes, etc.], tr. «titouri (sur qqn u. b.).»

    (5) Titouriñ ub. : fournir des renseignements.

    ●(1931) VALL 645b. fournir ces renseignements [au sujet de qqn, de son état social, de sa capacité, de ses habitudes, etc.], tr. «titouri (sur qqn u. b.).»

  • Titus
    Titus

    n. p. Titus.

    ●(14--) Jer.ms 240. Den frysq isquyt Titus / damany gratius / Ha heatus dre musur, tr. Herve Bihan « Homme véritablement prompt, Titus, / Assurément gracieux / Et plaisant avec mesure. »

  • tius
    tius

    adv. =

    ●(1956) LLMM 55/37. tius hag a-raok war-du Pariz !

  • tivignal
    tivignal

    v. intr. Pendiller.

    ●(1879) ERNsup 168. tivignal, n., pendiller, Trév[érec]. ●(1895) GMB 187. le pet[it] Tréc[orois] tivignal pendiller Rev. celt. IV, 168, semble un mélange de divill et de *dibign-.

  • tizan
    tizan

    m. –ioù, –où Tisane.

    ●(1499) Ca 198a. Tisan. g. tisanne / beuuraige pour maladez.

    ●(1732) GReg 202a. Vôtre ptisane est consumée, elle est plusque faite, tr. «Coazet oll eo ho tisan. Van[netois] coahet ëu bloh hou tisan.» ●955b. Une verrée de vin, de ptisane, un verre de vin, de ptisane, tr. «Ur verénnad vin, ur verénnad tysan, &c.»

    ●(1834) SIM 249. an tizan a so ordrenet gant ar medicin. ●(1847) MDM 234. tizanou da laoskaad ar c'horf. ●242. eur banne tizan divar grisiou treuziaud. ●(1872) FHB 394/229a. sukr ha tizan.

    ●(1903) JOZO 43. Gobér tizen d'er vam staget én hé gulé. ●(1913) FHAB Meurzh 70. dour eiz, tizaniou. ●(1919) FHAB Kerzu 191. leaz ha tizaniou. ●(1914) FHAB Mezheven 187. eva tizan epad eiz dez. ●(1923) KNOL 14. tizan diwar bleün skao. ●(1934) BRUS 226. De la tisane, tr. «tizén.»

  • tizaniñ
    tizaniñ

    v. tr. d. Défoncer. (?) cf. dizeuniñ (?).

    ●(1972) LIMO 01 juillet. Tizannein en Nor, tr. «défoncer la porte.»

  • tizh .1
    tizh .1

    adv.

    I. Adv.

    A.

    (1) Vite, rapidement.

    ●(1530) Pm 92. Neuse hep sy mary guyrion / A ros tiz he benediction, tr. «Alors, sans doute, la fidèle Marie / Donna vite sa bénédiction.» ●25. Deut tiz ouz pirill dam miret / Eual hoz mam ouz estlamdet, tr. «Venez vite me garder de péril, / Comme votre mère, (et) d'épouvante.»

    ●(1866) FHB 67/115b. en em heulie tiz var hent ar bez. ●(1872) ROU 108a. Marcher avec vitesse, tr. «bale tis.»

    ●(1923) KNOL 19. Mez falc'hit tiz.

    (2) A-dizh : vite.

    ●(1882) BAR 17. ar baourentez a zo diredet a diz davedhan.

    ●(1900) MSJO 66. A greis ma zeant a dis. ●(1906) KANNgwital 40/316. grit a diz ar pez a c'houlen a ve great ! ●(1913) KZVr 25 - 24/08/13. A-diz, tr. «précipitamment.»

    B. sens fig. A-dizh.

    (1) Avec ferveur.

    ●(1905) KANngalon Mae 394. Pedomp anezhi a diz evit an Iliz hag hor bro. ●(1906) KANngalon Here 228. ni a c'houlenno a diz digant Jezuz ha Mari rei deomp nerz.

    (2) Pour de bon.

    ●(1906) KANngalon Genver 6. Mo defe c'hoant a diz ar voazed e ve saveteet ar feiz.

    II. Loc. adv.

    (1) Tizh-ha-taer = buan-ha-buan.

    ●(1934) CDFi 21 avril. boutou koat Marianna o skei tiz ha tear ouz douar kalet al leur. ●(1939) CDFi 29 avril. o tremen tiz ha tear ebiou d'ezo.

    (2) A-dizh hag a-dag : très très vite.

    ●(1967) BRUD 26-27/31. Krog e oa da ziskenn kra ar hastell a-diz hag a-dag. ●(1968) BAHE 58/22. e karzhen a-dizh hag a-dag etrezek kêr.

    (3) A-dizh hag a-drein : très vite.

    ●(1972) SKVT I 36. hag e treuze a-dizh hag a-dren plasenn an Amann. ●133. Ha kuit a dizh hag a dren, a-dreuz plasenn Garmez.

  • tizh .2
    tizh .2

    m.

    I.

    A.

    (1) Vitesse.

    ●(1857) CBF 3. tiz zo gant ar c'hoummoul, tr. «les nuages s'enfuient rapidement.»

    (2) (en plt d'un cours d'eau) Courant fort.

    ●(1909) KTLR 183. Tiz a zo gant an dour.

    (3) Bezañ tizh warnañ : aller vite.

    ●(1869) HTC 151. Mont a rejont eta d'ar c'hraou, tiz varnho. ●(18--) SAQ II 225. Edo o vont : var ar pardaes noz, skanv a droad, tiz varnan.

    (4) Lakaat tizh : faire vite.

    ●(18--) SAQ II 349. Ni 'rank lakaat tiz.

    (5) Kentañ tizh : première chose (que l'on fait).

    ●(1889) SFA 44. Kenta tiz en deoue Fransez (...) oue mont (...) da labourat. ●277. Mont a rejor da velet piou a skoe ; ha, kenta tiz a oue, oue guelet Jakelin Settisoli e tal toull an or.

    (6) Tizh-tarzhenn = tizh bras.

    ●(1972) BAHE 72/7. Tizh tarzhenn war an den.

    (7) Hastañ e dizh : se dépêcher, se hâter.

    ●(1860) BAL 13. ar pez a ra dezo asta o ziz ac o err etrezec eno.

    (8) Plantañ tizh : foncer.

    ●(1910) MAKE 8. Hag al laër, a-dreuz ar parkeier, da blanta tiz ha da c'haloupa evit troc'ha arôk ar C'haper.

    (9) War e dizh : sur son élan.

    ●(18--) SAQ II 143. Hag hen atao var he dis.

    (10) Lakaat tizh en udb. : activer qqc.

    ●(1872) ROU 72b. Activer, tr. «Lacaat tis en un dra.»

    (11) War an tizh : pris rapidement (repas, etc.), sur le pouce.

    ●(1993) HYZH 196/48. (Douarnenez) Sur awalc'h pelec'h vie ken un tammig a dud, ar machin, vie ket peurzorn, vie ur banne emichañs, vie ur banne kafe war an tizh.

    B. sens fig. Ardeur.

    ●(1904) KANngalon Du 263. evit ma poaniimp gant muioc'h a diz da zifen hor bro hag hor feiz. ●264. Var ar memez tro e tizkuillaz gant tiz ar geier-ze. ●(1905) KANngalon Du 550. An Ao. Le Louet a brezegaz gant kement a diz. ●(1907) KANngalon Genver 307. selaouet e oue gant tiz. ●(1909) FHAB Kerzu 356. mouez an tadou savet evit difen gant tiz ho feiz hag eneou ho bugale. (...) o deus ar famillou muioc'h a diz evit poueza asamblez var ar vistri skol. ●(1913) KANNgwital 127/289. kement a vuez hag a diz guirion. ●(1914) KANNgwital 145/491. gant oll tiz he galoun. ●(1915) KANNgwital 155/76. Pedomp gant tiz, pedomp gant feiz.

    II.

    (1) Difficulté (?).

    ●(1935) DIHU 285/231. A pe zistroas Rieux d'er gér é kavas ur péh téh ; rak ne oè ket aveit lakat er Fransizion ér méz. ●(1974) YABA 09.02. Un tih, me lar d'oh, e zo digoéhet get er peurkèh ! ●06.07. un tih e oè bet aman get ur jiboésour èl nen dé ket krédabl ! ●YABAlevr 251. Tizh m. tour, farce, attrape ; Gober un tizh : jouer un tour ; Un tizh a zo degouezhet getoñ : il lui est arrivé un tour.

    (2) =

    ●(1974) YABA 26.01. Doh men guelled, é ma un tih geti.

  • tizh .3
    tizh .3

    voir tizhout

  • tizh .4
    tizh .4

    voir tizhañ .1

  • tizh-dour
    tizh-dour

    m. Courant.

    ●(1879) BMN 317. An tiz dour a gassas buan ar c'hrouaduric beteg ar velin.

    ●(1910) FHAB Eost 242. ar gorventen, an tiz-dour, ar vrumen. ●(1979) VSDZ 155. (Douarnenez) Ar varènn, an dra-se zo pelec'h zo tizh-dour. Alies, te gompren, suivan ar sonn ar varènn a ya penn-da-benn (…) Ar marènnoù 'n em form pelec'h eo strizh, tr. (p. 316) «Ar varènn c'est la où il y a des courants de marée. Souvent, tu comprends, suivant le fond le courant de marée va tout du long (…) Les courants se forment dans les chenaux ou les détroits.»

  • tizhadenn
    tizhadenn

    f. –où Farce, tour, attrape.

    ●(1924) SBED 43. Diarben un dihiaden / E ma saùet er soñnen. ●(1925) SFKH 22. Groamb hinoah un dihaden de Huillerm. ●34. Méh (...) em bé hoah hiniù en dé, pe vé konzet d'ein ag en dihaden-sé.

  • tizhañ .2
    tizhañ .2

    voir tizhout

  • tizhañ / tizh .1
    tizhañ / tizh .1

    v. intr. Aller très vite.

    ●(1891) MAA 152. Ar penn a deue, a yea, a jome a blaz, a dize, a droe hag a zistroe.

    ●(1942) DHKN 94. pe oent é tih treman ou bro.

  • tizhog
    tizhog

    m. –ed Eunuque.

    ●(1499) Ca 198a. Tizoc cest vng homme feminin. l. hic ennucus / ci.

    ●(1732) GReg 381a. Eunuque, impuissant par foiblesse, ou par froidure, tr. «tisocq. p. tisogued.»

    ●(1931) VALL 101a. Castrat, tr. «tizog pl. ed.»

  • tizhok
    tizhok

    adj. Eunuque.

    ●(1732) GReg 567a. Il est leger de deux grains, tr. «Tizocq eo.»

  • tizhout / tizhañ / tizh
    tizhout / tizhañ / tizh

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Atteindre.

    ●(1499) Ca 198a. Tizaff. g. attaindre abailler. ●(1575) M 1202. Ha tizaff hep cafou, brudou, enorou'n bet, tr. «Et atteindre sans regrets les gloires, les honneurs du monde.»

    ●(1659) SCger 10a. attaindre, tr. «tizout.» ●(1732) GReg 59b. Atteindre, parvenir à quelque chose, tr. «Tizout. pr. tizet.» ●Atteignez-moi cette corbeille qui est la haut, tr. «Tizit ar baner-ze din.»

    ●(1860) BAL 4. en aviz tizout an eürusdet-se. ●(1878) EKG II 54. e c'helliz tizout beg va skeul.

    (2) Prendre, saisir (qqc., qqn).

    ●(17--) ST 42. Setu tiet gan-en Rapport ar Rouanez, tr. «Me voila en possession des eaux de la reine.» ●50. na hell den er bed (…) ho ziout e neb pred, tr. «personne au monde puisse (…) les arrêter.»

    ●(1860) BAL 12. ar re all, a ia dre drefu, eb gouzout pe seurt clao tizout.

    (3) Attraper.

    ●(17--) FG II 9. mar guëllan è disout.

    ●(1857) CBF 99. Ar c'haz en deuz tizet eur pikol raz, tr. «Le chat a attrapé un grot rat.»

    (4) Rattraper, rejoindre.

    ●(1889) ISV 155-156. Hogen he zud pa o devoa santet an diouer anezhi, a ioa deut var he lerc'h, hag he zizas.

    (5) Surprendre, prendre.

    ●(1849) LLB 343. jamez ar brindi, get eun a vout tihet, / Ne goehant ar un dro ar er parkeu hadet.

    ●(1904) ARPA 168. eur vaouez a ioa bet tizet oc'h ober avoultriach. (…) ar vaouez-man a zo bet nevez tizet oc'h ober avoultriach.

    (6) Avoir le temps.

    ●(1659) SCger 175a. ne disan quet, tr. «ie n'ay de loisir.»

    ●(1857) CBF 20. Ne dizann ket, tr. «Je n'en n'ai pas le temps.»

    (7) Blesser.

    ●(1906-1907) EVENnot 17. (Ar Veuzid) Tiet e bet gand e aneval, tr. «Blessé.»

    (8) Obtenir.

    ●(1659) SCger 85a. obtenir, tr. «tizout.»

    B. sens fig. Berner, duper, tromper, flouer.

    ●(1732) GReg 304a. Doubler, attraper celui qui vouloit tromper, tr. «Tizout. pr. tizet.» ●(17--) BMa 391. Me o sio pe vin krouget, tr. «Je les duperai, ou je serai pendu.»

    ●(1872) DJL 38. Paour kæz Ian ! just eo bet did beza tiet.

    ●(1910) DIHU 60/88. Chetu perak e vezé dalbéh Lanlir é hober goap diarnehon ha diar er ré e oé bet téhet geton. ●(1939) MGGD 35. an doare da diza (bourda) Merlik. (...) da diza, E Kerne : tiha.

    ●(1944) SAV 30/42. Tiet on bet ganeoc'h.

    ►[empl. comme subst.] Ober an tizhañ gant ub. : se moquer de qqn.

    ●(1906-1907) EVENnot 32. (Ar Veuzid) Ma rofen ma zre[?o] d'e e rajent an tian ganin c'hoaz, tr. «risée.» ●(1910) YPAG 4. Hag e-keit-ze, eman Janed du-ze, gant he c'homerezed, o lipat bannac'hou hag oc'h ober an tian ganin ! ●(1913) KOME 31. Breman souden te ouie brezoneg, d'ober an tian ganimp ! ●(1926) FHAB Mezheven 231. Ar zoudarded a c'hoarze o welet ober an tian gant Mark an Olier. ●(1937) BREI 4 Ebrel. Ne ve ket graet an tïan gant tud ar vro. ●(1969) BAHE 60/40. n'eo ket gant o grad vat ez ae an dud da seurt foarioù da vezañ graet an tiañ ganto.

    C. [devant un v.]

    (1) Finir par.

    ●(1908) PIGO II 120. Ar c'hemener (...) a dizas kouean klanv.

    (2) Réussir à.

    ●(1803) MQG 5. Pa dizas Dom Jacqes Braguez e badezi.

    II. V. tr. i.

    (1) Tizhout ouzh : atteindre, arriver à.

    ●(1866) FHB 79/213b. Ha ker leun eo ho zez ma tiz ouc'h an treuzou.

    (2) Tizhout ouzh : suffire à un travail.

    ●(1931) VALL 713b. Suffire à un travail, tr. «tizout ouz.» ●Je ne puis suffire à servir les clients, tr. «n'oun ket evit tizout ouz an ostizien.»

    (3) Tizhout da : atteindre.

    ●(1902) MBKJ 202. tizout d'ar zantelez huela.

    (4) Tizhout betek : atteindre.

    ●(1866) FHB 83/243a. ne allont ket tizout beteg an eienen-ze. ●(1878) EKG II 118. Kavet oa va c'hrog ganen, a gave d'ign. Mez siouaz ! n'oan ket evit evit tizout betek enn-han !

    III. V. intr.

    (1) S'étendre.

    ●(1752) BS 579. E sourci pastoral a dye adalec an eil penn d'eguile eus e escopti.

    (2) =

    ●(1928) BFSA 10. Alïes e tize betek ar Frans.

    (3) Réussir, parvenir, avoir le temps.

    ●(1868) KMM 19-20. Peleac'h ema ar joa a dlefen-me caout ive o vont, pa dizan, da di va Doue, d'an Iliz ? ●(1872) ROU 105a. Quand vous arez le temps, tr. «Pa dizoc'h.»

    IV. V. impers.

    (1) Réussir, parvenir à.

    ●(1911) AOTR 48. ne oa ket tizet d'in klevet e vouez a guelet e zourn. ●(1934) DIHU 273/47. rak ne déh ket d'er pobér poahein.

    (2) Avoir le loisir de.

    ●(1790) MG 78. ne déh quet deoh monèt d'en Ilis de bedein Doué. ●381. Hi e lar ne déh quet dehi monèt d'en Overèn d'en déieu-obérad.

    ●(1869) TDE.FB 546a. A votre loisir, tr. «pa dizo d'e-hoc'h.»

    V. V. pron. En em dizhout.

    A. V. pron. réfl.

    (1) Se blesser.

    ●(1857) HTB 102. en em diout gant eun drezen benag o tremen ar c'hleuiou.

    (2) Se rattrapper.

    ●(1866) FHB 95/344a. Brema ez eus uguent vloas e vijet bet pell o clasc en em dizout goude beza bet daleet evelse gant ar goal amzer.

    B. V. pron. réci. Se tromper mutuellement.

    ●(1732) GReg 304a. deux personne également habiles ou adroites, ont de la peine à se tromper l'une l'autre, tr. «Fin pe finoc'h o deus poan ouc'h èn hem dizout.»

  • tizik
    tizik

    s. (pathologie) Phtisie.

    ●(1499) Ca 198a. Tisic. g. tisie / cest vne maladie.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...