Recherche 'di...' : 6655 mots trouvés
Page 71 : de dirdign (3501) à direnadur (3550) :- dirdign
- dire .1dire .1
m. (agriculture) Action d'étendre le foin.
●(1927) DIHU 188/224. Diré (s.m.) Groeit un diré mat d'er foén pen dé guir é hes héaul.
- dire / direat / direiñ .2dire / direat / direiñ .2
v. tr. d.
(1) Étendre le foin.
●(1934) DIHU 278/117. Chonjet on de ziré un nebed mat anehé hiriù. (…) Ne vo ket moiand deoh ou diréein rah hiriù.
►absol.
●(1919) DBFVsup 58b. diré, v., tr. «étendre le foin.» ●(1940) DIHU 349/106. Met difon é foenna ; baradeu arnan e za de droein bamdé. Dré ziré ha bernein éh a en deùeh.
(2) Faire un sillon transversal.
●(1919) DBFVsup 17b. diréat, (Arv[or]) v., tr. «faire un sillon transversal.»
- direatdireat
voir dire .2
- direbarb
- direbechdirebech
adj.
I. (en plt de qqn) Irréprochable, sans reproche.
●(1650) Nlou 430. Iesus hac é mam dyampeig, / Tech direbeig en Egypt, tr. «que Jésus et sa mère, sans manque, / avaient à fuir sans reproche en Égypte.»
●(1732) GReg 222b. N'être point coupable, tr. «Beza direbech.» ●810a. Sans reproche, irréprochable, tr. «Direbech.» ●(1790) MG 317. rac er-ré santellan n'en dint quet direbræche dirac Doué.
●(1846) DGG 227. direbech dirac Doue. ●(1868) KMM 223. Souezi a ree un den, o velet ken brao earedigez, kement a barfetis, tud ken difazi, ken direbech. ●(1877) EKG I 252. direbech oun, a gredan, dirag Doue. ●(1894) BUZmornik 221. He vuez ne oue ket ato direbech aoualc'h.
●(1904) DBFV 56b. direbrech, adj., tr. «sans reproche, irréprochable, innocent, intègre.» ●(1906) HIVL 21. hé buhé direbrech. ●(1907) PERS 9. daou bried kristen hag a gerze direbech var hent gourc'hemennou Doue. ●293. tud direbech.
II. (en plt de qqc.)
(1) Qui n'attire pas de reproche, honnête.
●(1922) EOVD 218. En deverranseu (…) direbrech.
(2) Que l'on a gagné en travaillant, qui ne peut être reproché à qqn.
●(18--) SAQ I 350. pa ho deuz a veac'h eun tamm bara direbech en ho zi.
(3) (en plt d'une langue) Sans faute.
●(1921) PGAZ 20. He vrezoneg a ioa digatar ha direbech-kaer.
- direboursiñ
- direchañdirechañ
zo. direstañ.
- dired .1
- dired .2dired .2
adv. Red-dired : qui va sans cesse d'un endroit à un autre.
●(1930) KANNgwital 329/397. hor c'halon a zo red dired eus an eil tra d'egile.
- diredekdiredek
v.
I. V. intr.
(1) Raccourir.
●(1914) DFBP 269b. raccourir, tr. «Diredek.»
(2) Couler.
●(1860) BAL 215. Ar re a oa var al leac'h a zirede an daelou eus o daoulgad.
II. Loc. verb. Redek ha diredek.
(1) Courir ça et là.
●(1732) GReg 225a. Courir ça & là, populairement, courailler, tr. «Redecq, ha diredecq.»
●(1963) LLMM 99/266. met aner e voe dezhañ redek ha diredek.
(2) Circuler.
●(1732) GReg 169b. Circuler, parlant du sang, tr. «redecq ha diredecq.»
- diredi .1
- diredi .2
- dirediañ
- diredien
- direfusdirefus
adj. Qui mange de tout, qui n'est pas difficile.
●(1890) MOA 207a. Qui n'est pas délicat quand à la nourriture, tr. «direvuz, adj.» ●(1895) GMB 25. On dit en ptit Tréguier dic'hreus à Trévérec, dic'hreuch à St-Clet (2 s[yllabes], eu franç[ais], qui n'est pas difficile sur la nourriture (…) dérivé de greujañ engorger, engouer : greujet engoué, qui a peine à respirer, à parler.
●(1919) FHAB Here 108. dibastellet gant ar brini direüz. ●(1924) BILZbubr 39/867. doun e gof ha diverus (lire : direvus). ●ibid. Direvus, tr. «qui mange de tout, qui ne refuse rien.» ●(1926) FHAB Gwengolo 359. ken fall ma n'en defe ket he debret an direüsa pen-oc'h. ●(1929) SVBV 104. direvus eo an hini koz.
- direfuz
- diregennañdiregennañ
v. tr. d. (agriculture) Défaire les aindains.
●(1942) VALLsup 8b. défaire les andains, tr. «diregenna (de foin foenn) ; diregenni.»
- diregezañ
- diregiñ .1diregiñ .1
v. tr. d. Recoudre, rapiécer.
●(1957) ADBr lxiv 4/455. (An Ospital-Kammfroud) Diroga : v. – Exprime le contraire de roga (déchirer), c'est-à-dire rapiécer, recoudre.
- diregiñ .2
- diregiñ .3diregiñ .3
v. tr. d. (agriculture) Dessoler.
●(1904) DBFV 57a. dirégein, v. a., tr. «dessaisonner, dessoler.»
- diregl
- direglamant
- direglet
- direiñdireiñ
voir dire .2
- direizh .1direizh .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqc. d'abstrait)
(1) Anormal.
●(1575) M 2489-2490. Euyt joa transitoar : doen glachar bet nary, / So direz follez bras, tr. «Pour une joie passagère subir une douleur éternelle, / C'est absurde et grande folie.»
●(1857) HTB 28. sesoniou direiz. ●(1883) IMP 7. Amenit eun nebeut eur zourci ken direiz.
●(1938) FHAB Gwengolo 197. sec'horiou direiz an nevez amzer.
(2) Inconvenant, désordonné, immoral, immodéré, démesuré.
●(1659) SCger 42a. demesuré, tr. «direiz.» ●51a. enorme, tr. «direiz.» ●(1732) GReg 276b. Desordonné, ée, excessif, vicieux, libertin, tr. «direiz.»
●(1869) HTC 24. Mes Esaü a ieas eur gounnar direiz ennhan. ●(1878) EKG II 148. kenderc'hel a rea he vuez fall ha direiz.
●(1904) DBFV 57a. direih, adj., tr. «sans règle, irrégulier, déréglé, désordonné.» ●(1909) KTLR 215. Eur garantez direiz he doa evithi. ●(1911) BUAZperrot 30. ne renont ket eur vuez direiz. ●(1912) BUAZpermoal 677. evit tec'hel arôk karante direiz ar brinsez. ●(1933) TREM 102. Gant ho balc'haj direiz, tr. «par vos forfanteries.»
(3) Faux.
●(1924) CBOU 3/35. Nag a gredennou amreiz, direiz zoken, a lenner hag a glever diwarbenn ar vroadelerez ! ●(1955) STBJ 25. Daoust da galzik traou direiz ha d'an nebeud sorc'hennou a zo en e leor.
(4) Étrange.
●(1902) PIGO I 198. ar sonjezonou direiz a zave, dre ma eve, 'barz e benn. ●(1911) BUAZperrot 667-668. stultennou direiz a gave c'hoaz an tu da dreuzi a-wechou e spered.
B. (en plt de choses concrètes)
(1) Sans ordre.
●(1732) GReg 677b. Qui est sans ordre, tr. «direiz.»
(2) (Mer) démontée.
●(1882) BAR 93. taolet ha distaolet var ar mor direz ha counaret.
C. (en plt des gens, des animaux)
(1) Inobéissant.
●(1924) FHAB Ebrel 127. bugale direiz ha dizuj. ●(1955) STBJ 80. pa vezen direiz pe zizent.
(2) Dissolu.
●(1846) BAZ 280. evel ma oa eun den colerus ha direiz, e poanias da zousaat he spered ha d'en distrei dious an direolamant.
(3) (en plt des animaux) Indocile.
●(1846) DGG 472. Evit dont a ben eus a ul loen direiz e rêr dezan labourat-cals ha dibri nebeud.
●(1911) BUAZperrot 618. kezeg direiz, hag a gasas anezo a dreuz-dreuz, dre ar reier hag ar spern. ●(1916) KANNlandunvez 55/392. Ma vije, en ho kraou, eul loan direiz en deuz pilet ac’hanoc’h meur a dro, tost d’ho kas divar an hent er fos, petra rafac’h ? ●(1955) STBJ 83. gouiziek da zoñvaat al lôned direiz. ●85. Ma ouie doñvaat ar c'hezek direiz.
II. Adv.
(1) Déréglément, sans règle.
●(1866) SEV 85. goude beza bevet ken direiz.
●(1904) DBFV 57a. direih, adv., tr. «déréglément.»
(2) Bras-direizh : très grand.
●(1907) BOBL 11 mai 137/2b. Great en deuz en e barrez eur vad braz-direiz.
- direizh .2direizh .2
f. –ioù
(1) Immoralité.
●(1866) SEV 1. Ac'hano e teu (...) ann holl fallagriez hag holl zireiz a ren dre ar bed. ●11. N'en em roit ket d'ann direiz. ●51. tremen he vuez enn direiz ar vrasa.
(2) Dérèglement, désordre.
●(1847) FVR 2. hon bro geaz en em welaz goloet a zireisiou a beb giz. ●20. ar re-man a lekeaz eunn direiz ker braz, ma krede gand ann dud vad e oa arru amzer ann Ante-Krist. ●(1857) HTB 102. douja re na deuje an distera direiz (...) da noaza d'he iec'het. ●(1862) JKS.lam 118. ann drouk-rans avad, ann dizunvaniez hag ar brezel ne d-int dilammet war ann douar nemet dre ann direiz ha dre ar pec'hed.
- direizhamantdireizhamant
m. –où Dépravation.
●(1659) SCger 42a. desordre, tr. «direizamant.» ●55a. extravagance, tr. «direizamant.» ●143a. direizamant, tr. «dereglement.» ●(1732) GReg 214b. Corruption des mœurs, tr. «Direizamand a vuhez.» ●270a. Depravation, dereglement du goût, des mœurs, ou de la doctrine, tr. «Direizamand.»
●(1824) BAM 73. ar sourcen eus an oll direisamanchou a veler en tyeguesou. ●(1846) BAZ 319. ar penn caos eus a zireizamant an dud a arme. ●(1847) MDM 22. tamall kals direizamand kear.
- direizhañ / direizhiñdireizhañ / direizhiñ
v.
I. V. intr.
(1) Ne pas se tenir correctement, ne pas agir d'une manière intègre, ne pas suivre les préceptes.
●(1867) FHB 112/62b. pini o peus guelet aliez dre ar pardoniou o tireiza, o tibordel ag o c'houren dirag an oll gant Jacquezik ar sclevard pe gant Follik kementra, map bian da Varquis an tavernou. ●(1869) SAG 186. e kolchent avat ho baradoz, hi hag ho bugale, ma teuchent da zireiza.
(2) Direizhañ d'ar reolenn : déroger à la règle.
●(1924) LZBt Meurzh 32. Hon eskop en deus teurveet direizan d'ar reolen evit eun den yaouank mad dreist.
(3) Se révolter.
●(1847) MDM 138. lakaad ar boulvers er famillou, etouesk ar bobl, ha direiza a enep ar superioled.
(4) Se déranger.
●(1904) DBFV 57a. direihein, v. n., tr. «se déranger.»
II. V. tr. d.
(1) Détraquer, dérégler (un mécanisme).
●(1732) GReg 265b. Demonter un horloge, la gâter, tr. «Direiza un orolaich.» ●281a. Detraquer, tr. «Direiza. pr. direizet.»
●(1904) DBFV 57a. direihein, v. a., tr. «dérégler, détraquer.»
(2) Déranger, troubler (ce qui est organisé).
●(1732) GReg 276b. Desordonner, troubler l'ordre, tr. «Direiza. pr. direizet.»
●(1839) BESquil 496. ne zirèhas quet hé exelciceu a zevotion. ●(1869) SAG 277. evit direiza ar bed. ●(1870) FHB 304/339b. Patris ne zireizas netra etouez an irlanted ; ne reas nemet en em lacat en ho mesk.
●(1904) DBFV 57a. direihein, v. a., tr. «désordonner.» ●(1929) MANO 128. direiza a rae ar peoc'h hag an urz vat.
(3) Déranger, détraquer, troubler (l'esprit de qqn).
●(1790) MG 394. Arça, me hoær, cavét e hoès en tu de zireihein me houciance.
●(1929) MANO 54. eur beleg foll, diboell, gouest da zireiza spered ha penn an dud. ●(1962) EGRH I 61. direizhañ v., tr. « dérégler, déranger (surtout sens moral). »
(4) Mettre le désordre (dans une équipe de travailleurs).
●(1849) LLB 489-490. un dorner didalwé / A vitin bet en noz é tireih ur baré.
(5) Dépraver, débaucher.
●(1659) SCger 40a. debaucher, tr. «direiza.»
●(1904) DBFV 57a. direihein, v. a., tr. «dépraver.»
(6) Désorienter.
●(1904) DBFV 57a. direihein, v. a., tr. «désorienter.»
III. V. pron. réfl. En em zireizhañ : se pervertir.
●(1847) MDM 70. ne deufe ho bugale da veza treinet d'an hostaliriou pe d'ar beilladegou goude ar skol-noz, ha da en em zireiza er fezoun-ze.
- direizhañs
- direizhdeddireizhded
f.
(1) Dérèglement, immoralité.
●(1790) MG 412. rac a boén é hès én-namb ur oahièn ne zoug d'en droug ha d'en direihtæd.
●(1893) IAI 31. Hor relijion zantel a deuas a benn (...) hag euz a zireisted ar bobl.
●(1904) DBFV 57a. direihted, m., tr. «dépravation.»
(2) Action irrégulière, irrégularité.
●(1838) OVD 238. é péh léh el lubricité nen doé groeit hoah direihtæt erbet.
●(1904) DBFV 57a. direihted, m., tr. «irrégularité.» ●(1937) TBBN 62. nag en distéran direihted de hañi a dud an Iliz.
(3) Intempérie.
●(1904) DBFV 57a. direihted, m., tr. «intempérie.»
(4) Lakaat an direizhded : mettre le désordre.
●(1839) BESquil 621. ma tas quênt pêl de ben a nettat er hartér ag er fal dud péré e laqué en direihtæt hac en dissantion ér vro.
- direizhder
- direizhet
- direizhiñdireizhiñ
voir direizhañ
- direket
- direkin
- direktoer
- direktour
- direlijiel
- direlijion .1direlijion .1
adj.
(1) Attr./Épith. Qui n'a pas de religion.
●(1906) KANngalon Genver 4. Ar Franz a zo eur vro direlijion. ●(1907) FHAB Mae 73. Ma teu Frans da vez direlijion. ●(1909) FHAB Gwengolo 259. tud direlijion hon amzer.
(2) Adv. Sans religion.
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 40. ar Francizien evel pobl, a vev direligion ha dizoue.
- direlijion .2
- direlijionidigezh
- diremeddiremed
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Que l'on ne peut guérir, incurable, irrémédiable.
●(1659) SCger 69a. incurable, tr. «diremet.» ●143a. diremet, tr. «irremediable.» ●(c.1718) CHal.ms iii. C'est une maladie sans remede, tr. «un drouc, ur c'hleanüet diremet e.» ●(1732) GReg 525a. Incurable, tr. «Diremed.» ●Vôtre mal est incurable, tr. «Diremed eo ho troucq.» ●(1790) MG 337. gùellad de glinhuedeu diremæd.
●(1854) MMM 38. eur c'hlenved diremed. ●(1882) BAR 83. ur boan diremed.
●(1904) DBFV 57b. diremed, adj., tr. «sans remède, incurable, irrémédiable.» ●(1918) LZBt Gouere 10. Eur wreg klanv da-vat ha diremed he c'hlenved. ●(1935) BREI 431/1d. n'eus war an douar poan diremed ebet.
►sens fig.
●(1838) CGK 19. Eur blaneden diremet a zeu d'or glac'hari. ●(1872) DJL 26. eun domach diremed.
●(1900) MSJO 211. ar c'hoant diremet o peus da veza meulet gant an dud. ●273-274. grit ma klaskimp hon Doue gant eur glac'har diremet. ●(1926) FHAB C'hwevrer 50. eun enebiez peurbadus, diremed, a zo bet, a zo hag a vo da viken etre ar Gredenn hag an Diskredenn.
(2) Impitoyable, inexorable.
●(1838) CGK 5. an ancqo diremet. ●(1869) ANC 460. Me eo an Ancou diremed, tr. «Je suis l'Ancou inexorable.»
(3) C'hoarzh diremed : fou rire.
●(1982) TKRH 98. ur c'hoarzh diremed.
(4) Affreux.
●(1904) DBFV 57b. diremed, adj., tr. «affreux.»
II. Adv.
(1) Irrémédiablement.
●(1904) DBFV 57b. diremed, adv., tr. «irrémédiablement.»
(2) Très, extrêmement.
●(1860) BAL 188. poaniou kriz diremed.
- diremorz
- diremorziñdiremorziñ
v. intr. Revenir de son étonnement.
●(1977) PBDZ 780. (Douarnenez) diremorziñ, tr. «revenir de son étonnement.»
- diren .1
- diren .2
- diren .3
- direnadur