Recherche 'li...' : 573 mots trouvés
Page 10 : de lisbrikin (451) à livek (500) :- lisbrikinlisbrikin
voir librikin
- lisenn .1
- lisenn .2
- lisetliset
adj. (cuisine) Vi liset : œuf au miroir.
●(c.1718) CHal.ms iii. oeufs au miroir, tr. «üieu liset, ar er brasoer.»
- lisiaviñ
- lisitlisit
adj. Licite.
●(1499) Ca 125b. Licit. g. licite. ●(1612) Conf p. 85 f° 42r°. eguit ma guelint an manier peheny à vser eguit hé discoulmaff, pé eff so licit, pé n’a deo quet.
- lisivlisiv
m. Lessive.
●(1499) Ca 126b. Lisiu. g. lixiue. ●(1633) Nom 171b-172a. Lixiuium, lixiua, caustica spuma, & spuma Bataua : lessiue, lexiue : lichoü. ●172a. Lixius cinis, cinis lixiua : cendre de lexiue : ludu'n lichou, sloac.
●(1659) SCger 18a. faire la buée, tr. «ober coues pe ligeou.» ●73a. faire la buée, tr. «ober couez, pe ligeou.» ●157a. ober liciou ou ligeou, tr. «faire la lessiue.» ●(1732) GReg 569b. Lessive, tr. «Ligeou. lichou.» ●Faire la lessive, tr. «Ober lichou.»
●(1872) GAM 17. Lichaouit eta buan ha dizamant ; kalz grouan, lichou tomm. ●(1876) TDE.BF 401b. Lichou, s. m. T[régor], tr. «Lessive.» ●Ober lichou, tr. «faire la lessive.» ●(1878) EKG II 137. Eur pod houarn braz, bet o tomma lichou da ober ar c'houez. ●(1897) EST 62. Aveit gobér lejil, un dornadig ludu. ●(18--) SAQ I 58. bervet el lichou pe er vugaden.
●(1906) KPSA 21. evel al linser a zo bet el lichou. ●(1920) AMJV 72. a entent ouz al lienach, ouz al lichou. ●(1926) FHAB Meurzh 104. Oc'h ober liziou d'ar gwener. ●(1928) TAPO 8. Mont d’ar poull, gwalc’hi an dilhad, ober lichou, redet ar c’houez.
- liskiñliskiñ
voir leskiñ
- list
- listenn .1listenn .1
f.
I. (sport)
(1) Lice.
●(1934) BRUS 301. La lice (lutte), tr. «el listen.»
(2) Ober listenn : écarter les spectateurs pour faire place aux lutteurs.
●(1928) DIHU 199/4. Listen dans gobér listen : écarter les spectateurs pour faire place aux lutteurs.
II. (marine) Lisse.
●(1924) BILZbubr 46/1090. war listenn ar vag. ●Listenn, tr. «rebord.» ●(1925) BILZ 107. e listenn a-rez an dour. ●173. stropet anean ouz al listenn.
- listenn .2listenn .2
f. –où
(1) Liste (de noms).
●(1732) GReg 578b. Liste, sorte de catalogue, denombrement, tr. «leistenn.»
●(1866) LZBt Ebrel 112. Listren ar Verzerien. ●127. al listren-enor.
(2) spécial. Liste électorale.
●(1935) BREI 407/3d. Al listenn (...) a zo tremenet dihop. ●(1955) STBJ 215. o klask moueziou evit tud o listenn.
- listrilistri
plur. lestr
- listrierlistrier
m. –où
(1) Dressoir.
●(1499) Ca 126b. Listrier cest le lieu ou len garde les escuelles.
●(1732) GReg 947a. Vaisselier, lieu où on met la vaisselle, tr. «listryer. p. listryerou.»
●(1876) TDE.BF 405b. Listrier, s. m., tr. «Egouttoir de cuisine, armoire non fermée où est placée la vaisselle.»
●(1910) EGBT 66. lestrier, tr. «m. dressoir.»
(2) Petit meuble de rangement à cuillères.
●(1982) TIEZ I 192. Le porte-cuillers (…). Le nom utilisé est parailher ou stal loaiou en Haut-Léon, kanastell ou listrier en Bas-Léon.
- litarj
- litarji
- litennlitenn
f. (météorologie) Pluie fine.
●(1931) VALL 84a. Brouillard épais, pluie fine, tr. «litenn T[régor] f.» ●568a. Pluie fine, tr. «litenn T[régor] f.»
●(2021) TREGO 14.01 p. 27c. Une nuée de noms pour le crachin / En breton, on lui attribue une nuée de noms qui varient selon les terroirs, sa nature et ses effets. Il est épais, fin, collant, plus fin que fin… ailhenn, brumenn, c’hwistigenn, fouetijenn, glebiadenn, glizhenn, glizhataj, glizaj, glavizhien, glav munut, glav dous mat, litenn, libistrenn, lugachenn, morlusenn, mouestigenn, reolenn, skaoutrenn, strouejenn.
- liter .1liter .1
s. Gwetur liter : poussette pour bébé.
●(1936) IVGA 303. o pourmen he «moutig» en e wetur liter.
- liter .2liter .2
s. = (?) Rivage (?).
●(1874) SBI I 100. Dec lestr war al litter, tr. «Dix navires sur le rivage.»
- litersianlitersian
m. –ed (religion) =
●(1918) LZBt Gouere 29. Bean 'zo ive Litersianed, Chartreuzed, Dominikaned, Fransiskaned ha Jezuited.
- litijius
- litorienn
- litouslitous
adj.
I. (en plt de qqn).
(1) Friand.
●(1878) MELu I 74. Diwallit ho polizi rouz, / Rag ma louarn a zo litous, tr. «...Car mon renard est friand.» ●(18--) SBI II 182. Eno conter ped plac'h litous, tr. «là on compte combien il y a de filles licheuses.»
(2) Beg litous : gourmet.
●(1914) KZVr 78 - 30/08/14. Beg litous, tr. «gourmet, qui aime les bons morceaux, B[a]s-Trég[uier].» ●(1921) LZBt Here 17. Ar pôtrik a ra e veg-litous. ●(1924) NFLO. difficile, tr. «beg figus, beg litous.»
(3) = (?).
●(1906) BOBL 13 janvier 69/2f-3a. eur potr koant eo ar mestr-skol-ze memez tra ; e fas a zo plen a litous ; e gof a zo rond evel eur voul vihan.
II. (en plt de qqc.).
●(1978) BAHE 99-100/62. Ha neuze ne oa ket difennet kaout un dra bennak litous, ur wech en amzer ; trawalc’h a strishadurioù, evel ma veze lavaret, a oa a-hend-all.
III. (en plt d’une surface) Humide et glissant.
●(1935) BREI 394/4a. War an hentchou, na dour na pri, eur ballen frim hepken, litous ha lugernus. ●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 35b. (Skrignag) Litous = lampr : «An traou a zo litous en de-man, kement a c'hlao a zo bet en noz.» ●(1942) VALLsup 87a. Glissant, tr. «litous T[régor] (et gluant).» ●(1982) PBLS 104. (Sant-Servez-Kallag) litous, tr. «humide et glissant.»
- litr
- litradlitrad
m. –où (mesure) Litre.
●(1866) FHB 55/23b. hag an dour bete var dro eiz guennec dre litrat. ●(1890) MOA 182b. On a consommé cinq litres de, tr. «evet 'zo bet pemp litrad.» ●324b. Litre, s. m. mesure de contenance (…) Quand il est plein, tr. «litrad.»
●(1905) KANngalon Ebrel 378. c'huec'h litrad guin bep pred. ●(1908) FHAB Du 348. diskarg eul litrad d'an aotrou-man. ●(1909) BOBL 20 mars 221/2d. rei a reont eiz ha daouzek litrad leaz bemdez. ●(1909) FHAB Gouere 224. seiz litrat hanter bemdez. ●(1931) FHAB Genver 22. 30 grammad dre litrad dour.
- litrezenn
- Lituania
- Lituaniad
- lituaniat
- lituaniek
- liv .1liv .1
m., adv., prép. & interj. –ioù, –où
I.
A.
(1) Couleur.
●(1499) Ca 127a. Liu. g. coleur. ●(1633) Nom 121a. Color, tinctura, tinctus, venenum : couleur, teinture : liou, liuaig, teintur. ●121a-b. Color pertinax : bonne couleur, viue, durable : liou padus, liou mat ha padel. ●122b. Pigmenta : couleur de peintres : liou an peinteryen. ●Albus color : couleur blanche : liou guen.
●(1659) SCger 33a. couleur, tr. «liou.» ●157a. liou, tr. «couleur.» ●(1732) GReg 221b. Couleur, tr. «Liou. p. livou. Van[netois] liv. liü. lihu. ãls. liff. liffou.» ●(1774) AC 42. n'en deus n'a liou, n'a c'hoës, tr. «il est sans couleur, sans odeur.»
●(1821) SST 203. Er meme liue. ●(1870) FHB 284/179a. hag a roe d'ar mor eul liou dem-rus dem-velen.
●(1908) FHAB Genver 5. an tri liou bras, ar ruz, ar melen hag ar glaz. ●(1910) MBJL 150. bleuio a bep sort liw. ●(1911) BUAZperrot 304. Liouiou an daolen. ●(1911) SKRS II 57. Varnhan 'vez al liou-ze bepred.
(2) Encre.
●(1499) Ca 126b-127a. Liu da scruiuaff. g. encre / ou euque (lire : enque) a escripre. ●(c.1500) Cb. Liu da scruiuaff. g. encre a escripre. ●(1633) Nom 5b-6a. Atramentum scriptorium, librarium : encre : liou da scriffaff.
●(1659) SCger 50a. encre, tr. «liou.» ●157a. liou, tr. «ancre.» ●(1732) GReg 36b. Ancre luisante, tr. «Lyou lufrand.» ●732a. Plumée, plein la plume d'encre, tr. «Pluennad lyou. p. pluennadou lyou.» ●(1744) L'Arm 13a. Ancre à écrire, tr. «Lihuë. m.»
●(1857) HTB 235. ha pep unan en em lakas dre helebini d'espernn he liou, he baper. ●(1868) FHB 161/39a. buret al liou.
(3) Teint.
●(17--) TE 227. Elizé e changeas a lihue hac e hum laquas de hirvoudein.
(4) Robe (d'un animal).
●(1872) ROU 61. Al liou kezeg-se a glasker. ●(1877) FHB (3e série) 3/22a. liou plun he c'houzoug.
(5) Liv laosk : couleur rompue.
●(1633) Nom 122a. Color dilutus, remissus : couleur blaffarde, & qui n'est gueres chargée : liou blaffart á ve ellet lire : mellet) gant vn all, liou lausq ha na ve quet carguet.
(6) Liv leun : (?) couleur chargée (?).
●(1633) Nom 121a. Color satur, plenus : vne couleur pleine & fort chargée : vn liou leun ha carguet.
(7) Liv-koulm : gorge-de-pigeon.
●(1980) MATIF 128. un gorge-de-pigeon, tr. « liv koulm ».
B. sens fig.
(1) Trace.
●(1939) MGGD 81. N'hon eus gwelet liou ebet anezañ. ●(1964) ABRO 21. n'em boa gwelet liv eus nikun anezho.
(2) Apparence.
●(1857) HTB 197. Gwirionez an histor-ma a dougfe liou eur gontadel.
●(1970) BHAF 287. evel-just, e oa eun tammig liou a lez-da-vond gand an traou.
(3) Un tamm liv : une teinture de, un vernis de.
●(1903) MBJJ 297. ar re a dle labourat er parroujo war ar maæz, na ve ket sellet berr 'rauk belegi anê : goulet 've digante eun tamm liou skiant, ha netra ken. ●(1926) FHAB Gwengolo 334-335. eun tamm liou deskadurez.
C.
(1) Liv ar marv : paleur annonciatrice de la mort.
●(1861) BSJ 174. æsquèdeu blaouahus hag anqueuèd hirrissus er ré vihue ou devou lihue er marhue. ●(1866) LZBt Gouere 145. gant fentajo e c'houlouaz liou ar maro e kerc'hen ann Tad. ●(1869) TDE.FB 273b. Il a la figure d'un déterré, tr. «liou ar maro a zo war-n-hañ.» ●(1899) LZBt Meurzh 23. pa oa he vuzello o vont da sklasan ha liou ar maro war-n-e.
●(1902) PIGO I 190. war he muzellou eul liou glaz, liou ar maro. ●(1905) IVLD 98. Liou ar maro varnhi, he daoulagad gourzerret. ●(1912) BUAZpermoal 927. Daou vartolod batorlet krenn, / Liou ar maro en o c'herc'hen. ●(1925) BILZ 119. liou ar maro en he c'herc'hen.
►Gwiskañ liv ar marv : prendre une couleur cadavérique.
●(1732) GReg 221a. Prendre une couleur de mort, tr. «Güisqa liou ar maro.»
●(1854) MMM 97. guisqet en d'eus liou ar maro, languissa, perissa a ra. ●(1878) EKG II 77. Guiska a reaz liou ar maro.
●(1908) PIGO II 56. An holl a wiskas liou ar maro. ●(1920) AMJV 131. mes kerkent ha ma oue var zav, e viskas liou ar maro.
(2) Gwiskañ ul liv =
●(1926) FHAB Meurzh 96. O welet al liou a wiskas Kersozon hag ar C'hloareg (…) e stonkas ken ma chomas ar peurrest en e c'horzailhenn.
(3) Liv an douar : paleur annonciatrice de la mort.
●(1849) LLB 248-249. Ha n'en des ar nehi meid el liw ag en doar. / Er person kent en noz en des hi bet nuéet.
(4) Liv an dienez =
●(1911) SKRS II 123. eur bugel paour. Harper ez oa ouz eur peul-mean ; liou an dienez a ioa varnhan. ●186. Liou an dienez zo varnho ha krial a reont : «Mamm, mamm ! eun tamm bara !
(5) Liv an tulev =
●(1936) CDFi 8 fevrier. liou an tule warne o-daou.
II. Loc. interj.
(1) Liv ar brizhilli !
●(1929) CDFi 16 fevrier. Sapretiri ! Liou ar brilli ! Lakât ac'hanoun da bec'hi !
(2) (insulte) Liv ar groug : gibier de potence.
●(c.1825/30) AJC 2388. Penaos ne lêri ger, respont eta lif ar grouc, tr. «gibier de potence.» ●(1878) EGK II 19. Mat, me da anavez, liou ar groug, ha bremaik me en diskouezo dit.
(3) (insulte) Liv ar potañs : gibier de potence.
●(17--) EN 1286. Petra, lif ar potans, bepred e hauansed ! tr. «Quoi, couleur de potence, vous avancez toujours !»
III. Adv. & prép.
A. Adv. A-liv : en couleurs.
●(1929) EMPA 6. da ober lunedou a-liou, da lakât war beg ar fri. ●(1985) AMRZ 321. chaliou broudet ha tavañcherou a-liou. ●(1995) BRYV II 122. (Milizag) Al loeier a veze a-liou.
B. Prép.
(1) A liv : de la couleur de.
●(1888) SBI II 176. He vleo a liou ar c'harotès.
(2) E liv : de la couleur de.
●(1913) FHAB C'hwevrer 37. e vleo hag e reun a ioa e liou ar boultren, ha druilhet evel ar stoup.
(3) E liv da : de la couleur de.
●(1792) BD 3779-3780. an heol (…) ayal en liou dargoat, tr. «Le soleil (…) prendra la couleur du sang.» ●3968. an heol en liou dargoat, tr. «Le soleil de la couleur du sang.» ●4390. eman [an heol] en liou dar goat, tr. «le soleil (…) est couleur de sang.»
●(1838) CGK 12. He diou chot treut ha creïhenet, en liou d'eur c'hos goadiguen. ●13. en liou d'ar c'harotés. ●(1864) GBI II 176. Ho gitono 'zo liou d'ar gwad, / Ma mestrig paour, sinn da gombad !
●(1911) BUAZperrot 111. eur zeizen c'hlas, liou d'an nenv, ouz he gouriza.
IV.
(1) Bezañ liv ar grampouezhenn gentañ warnañ : voir krampouezh.
(2) Bezañ du pod evel al liv : voir pod.
- liv .2
- liv-skrivañ
- livadlivad
m. –où
(1) Couche de peinture.
●(1876) TDE.BF 406a. Livad, s. m., tr. «J'ai trouvé ce mot avec le sens de couche de peinture.» ●(1890) MOA 380b. Couche de peinture, tr. «livad, m, – peintur f.»
(2) par anal. Couche très mince.
●(1957) ADBr lxiv 4/471. (An Ospital-Kammfroud) Livad : n. m. – Couche très mince d'une matière ou d'une denrée quelconque. Le même sens indique la préférence accordée au diminutif livadig ; ingala eul livadig kolo dindan an deñved ; lakit din, mar plij, eul livadig amann war va bara.
- livadennlivadenn
f. –où
(1) Tableau.
●(1985) AMRZ 75. eul livadenn euz ar bloaz 1011 bet livet gand eur beleg euz a-gichenn.
(2) Livadenn ar marv : paleur annonciatrice de la mort proche.
●(1980) TRVD 145. E zaoulagad a oa serr, war e zremm ec'h en em lede buan livadenn ar marv.
(3) Couche fine.
●(c.1872) LVL 9. Araba deo e ve re deo al livadenn pe ar c'houch kenta euz al liou.
(4) ext. Ul livadenn : une petite quantité.
●(1974) TDBP III 206. N’on-eus gwelet nemed ul livadenn sardin, tr. « nous n’avons vu qu’une nuance (une mince couche, la couleur, très peu) de sardine »
(5) sens fig. Ul livadenn : une teinture de.
●(1912) FHAB Genver 10. ar re n’o deuz nemed eul livaden zeskadurez.
- livadur
- livadurezh
- livajlivaj
m. –où
(1) Teinture.
●(1633) Nom 121a. Color, tinctura, tinctus, venenum : couleur, teinture : liou, liuaig, teintur.
●(1732) GReg 909a. Teinture, action, ou façon de teindre, tr. «Lyvaich.»
(2) Peinture.
●(1633) Nom 122b. Adumbratio : proiect : an crayouneuz, an trægou quentat (lire : quentaf) ves an liuagou.
(3) L’encre des pieuvres.
●(1925) BILZ 112. Labeet oc’h-hu bet gant o livaj ken du hag huzil ar chiminal ?
- livañ / liviñlivañ / liviñ
v. tr. d.
I.
(1) Colorer, teindre.
●(1499) Ca 127a. Liuaff. g. colourer taindre. ●(1633) Nom 122a. Sufficere lanam medicamentis : teindre ou mistionner la laine : liuaff an gloan.
●(1659) SCger 27b. colorer, tr. «liua.» ●116a. teindre, tr. «liua.» ●157a. liva, tr. «teindre.» ●(1732) GReg 181a. Colorer, donner la couleur, tr. «Liva. pr. livet. Van[netois] Liuëiñ. pr. liuët.» ●221a. Donner couleur à une chose, tr. «Liva un dra. Van[netois] liüeiñ.» ●908b. Teindre, tr. «Liva. pr. livet. van[netois] liüeiñ.» ●Teindre en noir, tr. «Liva ê du.» ●(1774) AC 42. ne liou quet an lian guen, tr. «ne teint point le linge blanc.»
●(1849) LLB 1018. En heol, én ur griwat, ou liw ged é duemder. ●(1896) HIS 32. hui e liùou trezeu ha posteu en nor ag hou ti.
●(1910) MAKE 43. eur berniad kloz a livas e gwen baro an aotrou. ●(1925) BILZ 106. koltari, liva ar vag vihan pe an hini vras.
(2) spécial. Peindre.
●(1911) SKRS II 23. Eun den, hag a ioa he vicher ober ha liva taolennou. ●(1911) BUAZperrot 812. An daolennerien vrudeta, pa veze meneg ganto da liva pennou ar zent var o lien. ●(1912) MMPM 25. liva eun daolen gaër.
►absol.
●(1925) FHAB Gwengolo 245. Ouspenn skriva, e kare liva.
(3) Maquiller, farder.
●(1792) HS 137-138. er vouéss malheuruss (...) e hum laquass de hum alége, ha de liüein hé deulagat.
II. sens fig.
(1) Déguiser, farder.
●(1872) GAM 21. liva komzou brao d'ar Prefed.
●(1906) BOBL 05 mai 85/1b. elec'h dond d'esa liva kojou d'in-me. ●(1910) MBJL 216-217. [ar bobl] touellet ha dallet gant strakerien a c'houve livan kaer o c'homzo. ●(1944) ATST 28. Me a livo komzoù flour d'ar voereb.
(2) Livañ ar wirionez : farder, maquiller, travestir la vérité.
●(1910) MBJL 6. Laradenno hepken he deus da gontan d'imp, livet m'eo bet ganti ar wirione.
(3) Livañ ur gaou, gevier : dire un, des mensonges.
●(1890) MOA 150b. Broder des mensonges, tr. «liva gevier.» ●201a. Débiter des mensonges, tr. «liva gevier.»
●(1902) PIGO I 4. Mar n'ouveez ket livan eur gaou. ●161. Me 'gred hoc'h c'hoaz o livan gevier. ●(1905) IVLD 88. laosket em euz ac'hanout da liva da c'hevier. ●(1936) TKAL I 81. liva ar gevier d'ezan bern war vern. ●(1959) TGPB 79. Mar don bremañ o livañ gevier, ra vezo nac’het ouzhin va lodenn eus an eürusted beurbadus !
III. Livañ gevier : dire des mensonges.
●(1922) KAAG 21. O liva gevier d'ar gristenien. ●(1970) BHAF 109 (T) E. ar Barzhig. Med evel ma oan memez tra re yaouank evid beza barreg da liva gevier.
- livant
- livantiñ
- livard
- livardiñ
- livarzinlivarzin
m. Étain d'un miroir.
●(1965) BAHE 44/38. Livarzin = staenadur ar melezouriou ar sklasennou. Ar Sklasenn-mañ a zo erru aet al livarzin diwarni.
- livastredlivastred
plur. Canaille, racaille.
●(1659) SCger 19a. canaille, tr. «liuastret.» ●31b. coquin, tr. «liuastret.» ●100a. racaille, tr. «livastret.» ●(1732) GReg 132a. Canaille, gens sans naissance, sans bien, ni courage, tr. «livastred.» ●775b. Racaille, le rebut du peuple, la lie du peuple, tr. «Livastred.»
●(1876) TDE.BF 406a. Livastred, s. pl. m., tr. «Des gens de rien, de la canaille.» ●(1877) EKG I 188. d'hen diouall a enep livastred kear.
- livelive
m., adv. & prép. –où, –ioù
I. M.
(1) Niveau (instrument).
●(1732) GReg 657b. Niveau, instrument de geometrie, tr. «Live. p. liveou.»
(2) (pêche) Zône de pêche.
●(1913) RNDL 69. Él livéieu darempredet get hon tadeu, tr. «Dans les zônes de pêche fréquentées par nos pères.» ●(1925) DIHU 168/281. (Groe) Livè (s. m.), tr. «zône de pêche (thon).» Dastumet get Bleimor.
II. Adv.
(1) A-live : au même niveau.
●(1732) GReg 657b. Au niveau, selon le niveau, tr. «A live.»
●(1931) VALL 496a. Niveler, tr. «lakaat a-live.»
(2) Loc. adv. Diouzh al live : selon le niveau.
●(1732) GReg 657b. Au niveau, selon le niveau, tr. «diouc'h al live.»
III. Loc. prép. A-live gant : de niveau avec.
●(1937) GWAL 101-102/22. steppennou izel, hogos a-live gant ar mor.
- liveadur
- liveañliveañ
v. tr. d. Niveler, mesurer avec un niveau.
●(1732) GReg 657b. Niveler, prendre le niveau, la hauteur, ou la pente d'un terrein, tr. «Livea. pr. liveët.»
- liveer
- livej
- liveklivek
adj. Qui a bon teint.
●(1876) TDE.BF 406a. Livek, adj., tr. «Qui a bon teint, parlant des étoffes.»