Recherche 'sa...' : 846 mots trouvés

• Sant-Tourc'han
  Sant-Tourc'han

  hydronyme Saint-Ethurien (ruisseau, Plouaret).

  ●(1969) BAHE 60/33. sterig Sant Tourc'han.

• Sant-Toz
  Sant-Toz

  n. de l. Saint-Thois.

  (1) Sant-Toz.

  ●(1865) FHB 31/248b. An aotrou Jacq, nevez beleguet, vikel e Sant Thos. ●(1890) MOA 26b. Sant-Thos, (Santoz.).

  ●(1911) BUAZmadeg 821. e kichen al leac'h m'ema brema bourk Sant-Thos. ●(1943) FHAB Mezeven 308. E pellder ar Reter e weler, war-du Laz / Ha roziou koz Sant-Toz gwall-c'hros ha diziñgal. ●(1945) KROB I [p. 15]. Tro-war-dro da Graon, e Sant Toz, e Menez-Arre hag en eun nebeut lec'hiou all.

  (2) Tradition populaire.

  ●(1941) SAV 20/12. Pron Aotrou person Sant-Toz, hervez tud Goezeg ha Lennon : Parrezioniz Sant-Toz, bandenn voc'h, / Koulz eo d'in mont da g[ac'hat] 'vel sermon d'eoc'h. / Ac'han da zisul n'eus sul ebet, / Met diouz ar gouel n'hoc'h asuran ket. / Koulskoude e lavaran gaou, / Rak gouel Sant Mark 'zo 'benn diriaou. / Pignit war duchenn Kenec'hkae, / Ha, ma labour Goezegiz, c'houi 'ray ive.

• Sant-Trifin
  Sant-Trifin

  n. de l. Sainte-Tréphine.

  (1) Sant-Trifin.

  ●(1900) KRL 18. Krenn-lavariou euz bro Kerne, ha kasi holl euz parrez Zin-Triphin, kanton Zant-Nikolaz-ar-Pelem. ●(1935) BREI 400/4b. Sin-Trifin. ●(1935) BREI 431/4b. Personed Plusulian, Sant-Trifin, Goz-Korlê… ●(1936) BREI 442/4b. Bet ’zo dour bras e traouienn ar Blavez, war henchou Pellan, Sin-Trifin.

  ►[forme erronnée] Santez-Trifina.

  ●(1910) MBJL 2. Ar Moël, person Santez-Trifina. ●(1912) BUAZpermoal 920. Laruen a oa neuze dindan Bothoa, kouls ha Kanuel, Santez-Trifina ha Kerien. ●(1935) BREI 426/2c. Ar Sulon ac'h eo stêr parrouz Santez Trifina.

  (2) [Toponymie locale]

  ●(1862) GCN 574. Sur la place du bourg, on voit une pierre carrée et percée d’un trou à son sommet ; on la nomme men pebre (pierre au poivre).

• Sant-Tudal
  Sant-Tudal

  n. de l. Saint-Tugdual.

  (1) Sant-Tudal.

  ●(1905) ALMA 70. Sant-Tugdual. ●(1934) SMLC 78. Person Sant Tudal.

  (2) (blason populaire) voir galouz.

• Sant-Turian
  Sant-Turian

  n. de l. Saint-Thurien.

  ●(1865) FHB 18/139b. Goude ar misiou-ze, Maneur a ieaz da Sant-Thurien. ●(1890) MOA 26b. Sant-Turian (C) ; - (Santurian) (L.).

  ●(1905) ALMA 66. Sant-Turian.

• Sant-Turiav
  Sant-Turiav

  n. de l. Saint-Thuriau.

  ●(1792-1815) CHCH 159. Jean Jan, a gaust mé oé ur braù, / Zou interret é Sant-Teliaù. ●167. Lavincy gauz ma oé ur braù / Zou interret é Sant-Turiaù.

  ●(1902) LZBg Mae 104. Sant-Teliaù. ●(1905) ALMA 70. Sant-Thelio. ●(1905) DIHU 03/53. person Sant-Teliaù. ●(1934) BRUS 297. Sant-Turiaù.

• Sant-Vaeg
  Sant-Vaeg

  n. de l. Saint-Mayeux.

  ●(1865) FHB 18/139a. Maneur a ieaz da rei eur mision da Langonnet hag ac’hano da Sant-Mayeux. ●(1890) GMB 65. Kantikou Zan-Vek zavet gant ann Otrou Guitterel.

• Sant-Varzhin-Korle
  Sant-Varzhin-Korle

  n. de l. Saint-Martin-des-Prés.

  ●(1905) ALMA 67. Sant-Marzin-ar-Prajou.

• Sant-Vazhe
  Sant-Vazhe

  n. de l. Saint-Matthieu (Morlaix).

  ●(1869) FHB 231/172b. person Sant-Vaze Montroulez. ●(1869) FHB 253/352a. August-Joseph-Mari Coat, eus a Sant-Vaze Montroulez.

  ●(1927) FHAB Meurzh 53. ganet e maner Kerneguez, e Sant Vaze Montroulez. ●(1941) FHAB Du/Kerzu 98. Felix Brignou a zo bet ganet e Sant Vaze Montroulez.

• Sant-Vazhe Penn-ar-Bed
  Sant-Vazhe Penn-ar-Bed

  n. de l. Pointe Saint-Mathieu.

  ●(1860) BAL 155. e Montroulez, e Eussa, Molenez, Enez-Vaz, e Sant Vaze Pennarbed, a var dro. ●(1894) BUZmornik 894. Er beg pella euz douar Leon, e kichenik Konk, ez oa eur gear, a reat anezhi Sant-Vaze-Penn-ar-Bed.

  ●(1915) HBPR 137. Kouent Sant Vaze penn ar bed.

  ►

  ●(1876) BJM 57. en abatti Sant-Vaze.

• Sant-Vedan
  Sant-Vedan

  n. de l. Saint-Brandan.

  ●(1905) ALMA 67. Sant-Brandan.

• Sant-Vig
  Sant-Vig

  n. de l. Saint-Nic.

  I. Sant-Vig.

  ●(1890) MOA 26a. Sant-Vik ; (Sanvik).

  ●(1905) ALMA 66. Sant-Vik. ●(1935) BREI 423/3a. person Sanvic.

  ●(2002) TEBOT 112b. Hag ar Faoued ha Sant-Vig / Ha Kastell an Tarv / Hag ar mor don burzhudus / Ha ra dezhe an dro.

  ►

  ●(1890) MOA 26a. Sant-Nik ; (...) (Sannik).

  ●(1916) KRVT 167/2d. daou brizioner alaman tec’het diouz kamp Sant-Nic. ●(1930) FHAB Ebrel/125. Misionou a voe e Douarnenez, Ploare, Sant-Nik.

  II.

  (1) Dicton.

  ●(1941) SAV 20/10. E Sant-Vig / N'eus tamm kig, / Met brinnig a zo / Ha fritozenn a vo / Ma vez amann da lakaat ganto.

  (2) Proverbe.

  ●(1979) ARGV 38. Avel aod ar c’hanv, / Keuneud dindan ar skanv ; / Avel aod Pentraezh, / Keuneud er-maez ; / Avel aod Treboull, / Keuneud ’korn an toull.

  III. [Toponymie locale]

  ●(1941) SAV 26. Gounit a reas tachenn pelloc’h etrezek Santez-Anna-ar-Palud, Trezmalaouen hag ar Ri, hag e laoskas ar garrek-se a zo bet diskouezet e-pad pell-amzer e Pentraez, e-lec’h ma teue abaded Landevenneg. ●(1955) STBJ 172. ha mall a voe warnomp da erruout e Penntrêz a dlee beza, d’hor meno, bro ar blijadur hag an eürusted. ●(1979) ARGV 38. Avel aod ar c’hanv, / Keuneud dindan ar skanv ; / Avel aod Pentraezh, / Keuneud er-maez ; / Avel aod Treboull, / Keuneud ’korn an toull.

• Sant-Visant
  Sant-Visant

  n. de l. Saint-Vincent-sur-Oust.

  ●(1847) FVR 288. gwiader euz a Sant-Visant.

• Sant-Wazeg
  Sant-Wazeg

  n. de l. Saint-Goazec.

  (1) Sant-Wazeg.

  ●(1847) FVR 303. Re wenn Sant-Goazek, Leuhan ha Laz. ●(1865) FHB 17/136a. Kerjégu hag ar Rous eus a Drevarez (Sant-Goazec). ●(1870) FHB 301/318b. person Sant-Wazec. ●(1876) BJM 127. e tigouezas e Castell-Nevez, e Core, e Laz, hag e Sant-Goazec. ●(1890) MOA 26a. Sant Goaek ; - Sant Goazek ; sangoazek.

  ●(1904) SKRS I 65. an Aotrou Bozec, ginidik euz Gouezek, ha bet persoun e Sant Voazek. ●(1935) OALD 51/4. Va beaj Sant-Woazeg ha Kemperle [gant] Loeiz ar Floc’h (Stourmer). ●8. E Sant-Woazeg eo e krogas da zeski al latin. ●(1955) STBJ 106. da friko eur geniterv deomp da Zant-Wazeg. ●(1963) EGRH 185. S. Wazeg ha neket S. Gwazeg.

  (2) [Toponymie locale]

  ●(1865) FHB 17/136a. Kerjégu hag ar Rous eus a Drevarez (Sant-Goazec). ●(1870) FHB 290/232a. An hini zo e penn ar scol labour douar e Kerwazek (Trevarez).

  ●(1935) OALD 51/8. e dud a oa o terc’hel tiegez bras Trevarez, brasa atant a zo e kanton ar C’hastell-Nevez.

• Sant-Weltaz
  Sant-Weltaz

  n. de l. Saint-Gildas (22).

  ●(1934) BRUS 297. Sant-Gueltaz.

• Sant-Wenn
  Sant-Wenn

  n. de l. Saint-Guen.

  (1) Sant-Wenn.

  ●(1847) FVR 270. E miz Gwengolo, Burlot, belek euz a Sant-Gwenn.

  ●(1910) ISBR 82. Merùel e hras er hetan é Sant-Guen, tost de Vur. ●(1930) FHAB Ebrel/123. Labourat a reas e Merleak, Killio, Santez-Suzanna, Mur, Sant-Guen.

  (2) [Toponymie locale]

  ●(1930) FHAB Ebrel/124. an Tad Maner a jomas c'hoaz eur pennadig e Sant-Elouan.

• Sant-Wennole
  Sant-Wennole

  n. de l. Saint-Guénolé (Penmarc’h).

  (1) Sant-Wennole.

  ●(1995) LMBR 52. da Sant-Pêr pe da Sant-Wennole.

  (2) Proverbe électoral (fin du XIX^e siècle).

  ●(1968) PENM 155. Doue a zo e peu'p lec'h heb a Sant Guenolé ru, tr. « Dieu est en tout lieu sauf à Saint-Guénolé-la-Rouge ».

• Sant-Yagu-an-Enez
  Sant-Yagu-an-Enez

  n. de l. Saint-Jacut.

  (1) Sant-Yagu.

  ●(1732) GReg 506a. Enès Sant Jegu, ou, sant yégu.

  ●(1914) ARVG mae 74. Enezen an Ebihen, ez-evn da Sant-Yagu, a zo enni eun tour savet wardro 200 vla zo da zifen ar vro ouz ar Sôzon.

  (2) [Toponymie locale]

  ●(1914) ARVG mae 74. Enezen an Ebihen, ez-evn da Sant-Yagu, a zo enni eun tour savet wardro 200 vla zo da zifen ar vro ouz ar Sôzon.

• Sant-Yann-ar-Biz
  Sant-Yann-ar-Biz

  n. de l. Saint-Jean-du-Doigt.

  I. Sant-Yann-ar-Biz.

  ●(1803) MQG I. Meuleudiguez qeguin-gaër cure Sant-Yan-ar Bis. ●(18--) OLLI 211. cantiq en henor da Zant Yan-ar-Bis. ●(1834) SIM 138. da vont gantàn bete Sant-Yan-ar-Bis. (...) Erruout a rejomp e Sant-Yan. ●(1847) FVR 70. euz tu Lannveur, pe sant Iann ar Biz. ●(18--) PENdast 294. War vord an hen a ia da janjan / Ewit ma voelin ma broïs / E vont tresek janjan ar bis. ●(1851) OLLI 778. Histor demeus a zizougadur miraculus Bis sant Yan-Badezour Demeus an Normandi da Ilis Sant-Yan-ar-Bis, en traounien Meriadec. ●(1856) MILg 10. hag eun all e sant iann ar biz. ●(1857) CBF 131. Sant-Iann-ar-Biz. ●(1863) GBI I 130. C'hui 'iel' d' bardon sant Iann-ar-Biz, / D' ziskouez he vugel d'ar Markiz. ●(1878) EKG ii 309-310. Ar pez a c’hoarveze gand Plouganaouiz a c’hoarveze gant Sant-Ianniz (...) ha kement a zrouk a ioa e gragez Sant-Iann-ar-Biz evel a ioa e re Plougasnou. ●(1878) EKG II 178. goestli a riz, mar gelchenn dont e buez ac'hano, mont diarc'henn da bardouna da Zant-Ian-ar-Biz, va fatrom. ●321. ha kement a zrouk a ioa e gragez Sant-Iann-ar-Biz evel a ioa e re Plougasnou. ●(1878) TLK II 58. a ioa bet ho pardouna e Guengamp hag e Sant-Ian-ar-Biz. ●(1886) IVO 174. Kregen San-Jan-a-biz. ●(1890) MOA 26a. Sant-Iann-ar-biz. ●(1894) BUEr 102. Zant-Ian-ar-Biz.

  ●(1925) BILZ 37. Na bet oc'h-hu en pardon Sant-Yann-ar-Biz. ●(1931) FHAB Mae/171. o vont da bardona da Zant Yann ar Biz. ●Gwengolo/337. evel e Sant Yann-ar-Biz. ●(1970) TDBP I 171. Me a oa skuiz o tond euz Sant-Yann-ar-Biz.

  ●(2002) TEBOT 112b. Kastell Breizh, Sant-Yann-ar-Biz / Iliz Salaün-ar-Foll / Kaerañ tour 'zo barzh ar bed / Eo tour uhel Kastell-Paol.

  ►

  ●(1847) GBI I 128. Gant hi bugel war hi barlenn, / En aod sant Iann, war an dreazenn. ●(18--) PENdast 294. War vord an hen a ia da janjan / Ewit ma voelin ma broïs / E vont tresek janjan ar bis. ●(18--) SON I 136. 'Zo êt da Zant-Jann d'an ofern.

  II.

  (1) Proverbe.

  ●(1997) PLVB 119. Kentoc'h e vanko merc'h d'he mamm / Eget avel gornaoueg da Sant Yann.

  (2) Dicton.

  ●(2004) TROMK 205. Ar sorserien : / De-ouel (deiz-gouel) Sant Yann ar Biz d'an eur a hanternoz, / Gant ur volenn arc'hant 'tastumont 'leizh o boz. (an had eus ar raden).

  III. [Toponymie locale]

  ●(1732) GReg 617b. Traoun Meryadecq. ●947a. Traoun Meryadocq.

  ●(1803) MQG 8. dijentil ha bourc’his / A draounien Meriadec, e treo Sant-Yan-ar-Bis. ●(1851) OLLI 778. Histor demeus a zizougadur miraculus Bis sant Yan-Badezour Demeus an Normandi da Ilis Sant-Yan-ar-Bis, en traounien Meriadec.

  ●(1978) (1997) PLVB 103. Setu Toullig ar C'hrampouezh, Ker al Lann, Groaz ruz tremenet ha ni bremañ o tiskenn 'trezek Sant-Yann. (...) Grae Treheñvel a oa sonn. ●104. o tont eus kichen an Treizh. ●(1979) (1997) PLVB 29. tremen a reas penn kentañ e vuhez en "Askel", ur c'houmanant war harzoù Gwimaeg ha Sant-Yann. (...) ha dont a rejont da Gervorvan, e-lec'h m'o deus savet o nav bugel. ●32. Dre ma oa re fall an hent, mont a reas an interamant dre maezioù Kerdrein, dindan an amzer fall. ●(1989) (1997) PLVB 83. Pa gemeras e c'hoar Jann ur c'henwerzh ispiserezh er C'hognig, e-tal Run-Herve, e-kichen bourc'h Sant-Yann.

• Sant-Yann-Brevele
  Sant-Yann-Brevele

  n. de l. Saint-Jean-Brévelay.

  (1) Sant-Yann-Brevele.

  ●(1910-1920) K*** []. kuri Sant-Yéhanne-Brévelie.

  ►

  ●(1902) LZBg Mae 104. Sant-Iehann. ●(1906) DIHU 09/160. pautred iouank a Vegnén, St-Aleustr, Plumeleg, Sant Iehann hag er Voustoér. ●(1934) BRUS 297. Sant-Iehann.

  (2) Blasons populaires : voir chikaner & prosezer.

  (3) [Toponymie locale]

  ●(1792--1815) CHCH 92. Kernicol est un petit village breton de Saint-Jean-Brévelay (...). Derrière, une colline longue et abrupte, Moten er Justis, terminée par une arête de quartz rugueux. ●177. Ce berger de pierre a nom dans le pays Roh Josim. Il forme la pointe extrême de l'éperon des collines de Moullac.

• Sant-Yann-Drolimon
  Sant-Yann-Drolimon

  n. de l. Saint-Jean-Trolimon.

  (1) Sant-Yann-Drolimon.

  ●(1890) MOA 26a. Sant-Iann-Drolimon.

  ●(1931) FHAB Genver 36. An A. Gwilhou en deus savet c'hoaz eleiz a gantikou evit konsekrasion meur a iliz nevez, evel evit sant Yann Trolimon, Lannilis, Plobannalec ha Treboul.

  (2) Devinette.

  ●(1948) LLMM 7/66. Petra eo an diwezhañ tra / En deus kac'het e palud Tronoan ? / - Ur revr !

• Sant-Yann-Gerdaniel
  Sant-Yann-Gerdaniel

  n. de l. Saint-Jean-Kerdaniel.

  ●(1877) EKG I 45. Mar gellez kemeret an teac'h da-unan, dalc'h sonj-mad da vont da vaner Sant-Iann-Kerdaniel.

• Sant-Yanniz
  Sant-Yanniz

  plur. Habitants de Saint-Jean-du-Doigt.

  ●(1878) EKG II 309-310. Ar pez a c'hoarveze gand Plouganaouiz a c'hoarveze gant Sant-Ianniz (...) ha kement a zrouk a ioa e gragez Sant-Iann-ar-Biz evel a ioa e re Plougasnou.

• Sant-Yoasin
  Sant-Yoasin

  n. de l. Saint-Joachim.

  ●(1995) LMBR 71. Enez-Fedrun e Sant-Yoasin.

• Sant-Yowan-an-Enez
  Sant-Yowan-an-Enez

  n. de l. Saint-Jouan-de-l’isle.

  ●(1905) ALMA 67. Sant-Juan-ann-Enez.

• Santa-Maria
  Santa-Maria

   

  (1) Kanañ e Santa Maria da ub. : gronder, hausser le ton.

  ●(1942) SAV 25/8 (T) *Jarl Priel. Evelse, da vihana, ne vezin ket pouilhet gant va zurzunell, hag e c'hellin krozal, ha kana d'ezi d'am zro he Santa-Maria.

  (2) Klevet he/e Santa Maria : être gronder, entendre son chapelet d’injures.

  ●(1894) RECe xv 355. Te glevou ma zañta Maria, tr. E. Ernault «tu m'entendras gronder.» ●(1895) RECe xvi 231. Klevet i zañta Maria, entendre son chapelet d'injures, Rev. Celt. XV, 355, n'est pas spéciale au rochois; on l'emploie à Trévérec, à Saint-Clet, etc.

  ●(1968) BAHE 55/66 (T) Flour. Ar plac'h yaouank avat, ne veze erru er gêr a-raok ma veze sonet an Anjelus a gleve he «Santa Maria».

• santad
  santad

  m. –où Sensation.

  ●(1931) VALL 685b. Sensation, tr. «santad m.»

• santadenn
  santadenn

  f. –où Sensation.

  ●(1931) VALL 685b. Sensation, tr. «santadenn f.»

• santadur
  santadur

  m. –ioù

  (1) Sensation.

  ●(1744) L'Arm 355b. Sensation, tr. «santadurr.. reu. m.»

  ●(1931) VALL 685b. Sensation, tr. «santadur m.»

  (2) Sentiment.

  ●(1744) L'Arm 356a. Sentiment, tr. «Santadur. m.»

• santal
  santal

  m. (botanique) Santal.

  ●(1914) DFBP 297a. santal, tr. «Santal.»

• Santambr
  Santambr

  m. Septembre.

  ●(1787) BI 211. enn drivet dé à vis Sentembre. ●(1790) Ismar 296. En eihvèt-dé a vis Santambr.

• santañ
  santañ

  voir santout

• santañs-
  santañs-

  voir setañs-

• santaol
  santaol

  m.

  (1) Encan, enchères.

  ●(c.1718) CHal.ms i. Enchere, tr. sau' taul en ur guerh, et si c'est a qui pour moins, distaul.» ●(1723) CHal 147. Santaule, é santaule, tr. «Encan, à l'encan, à l'enchere.» ●(1732) GReg 338a. Encan, vente publique au plus offrant, tr. «Van[netois] santaul.» ●Vendre à l'encan, tr. «Van[netois] guërhein ê santaul.» ●(1744) L'Arm 131b. Enchère, tr. «Santaule.. leu. m.»

  ●(1907) VBFV.bf 67b. santaul, saù-taul, m., tr. «encan, echères.» ●(1941) DIHU 358/247. Guélet lakat é guerh, é saù-taol, loñned, benùegér, ol er péh en doè prenet, a nebedigeu, aveit… Andreù !

  (2) Gwerzhañ, lakaat e santaol : vendre aux enchères.

  ●(c.1718) CHal.ms i. mestre a L'enchere, tr. «lacat é, ou dre sau' Taul.» ●(1732) GReg 338a. Vendre à l'encan, tr. «guërhein ê santaul.» ●(1744) L'Arm 131b. Mettre à l'enchère, tr. «Laquad é santaule.»

  (3) Lakaat dre santaol : vendre aux enchères.

  ●(c.1718) CHal.ms i. mestre a L'enchere, tr. «lacat é, ou dre sau' Taul.»

• santapl
  santapl

  adj. Sensible, qu'on peut percevoir par les sens.

  ●(1825) COSp 250. hou lorbein dré drompereaheu ha dré visioneu seudanec, pé dré re santabl memb.

• santefis
  santefis

  s. –où = (?) Édifice (?).

  ●(c.1680) NG 15-16. En ol santeficeu ac er bet / A uezo er fin ruinet.

• Santeg
  Santeg

  I. Santeg.

  ●(1834) KKK 78. Evit gwir, é traoun ar c'houer-zé eo, éma ann treaz nec'h a Zantek, pehini en deuz lounked eur barrez holl. ●(1850) OLLI 139. Buez Sant Adrien, Patron eus a ilis Santec. ●(1865) FHB 30/240a. An Aotrou Gall, person e Santec, so hanvet person e Plourin-Ploudalmeze. ●(1877) EKG i 143. Lod ac’hanomp a ieaz euz a Gastel dre hent Plouenan, lod-all dre hent Rosko ha Santec. ●(1890) MOA 26b. Santek.

  II.

  (1) Dicton.

  ●(1937) (1976) CGBR 285. Aux bons offices que nos paysans attendaient de leurs cloches, et qu'énumère l'inscription latine de celle de Lampaul-Guimiliau : "Louer le vrai Dieu, appeler le peuple, assembler le clergé, chasser la tourmente, pleurer les défunts, réjouir les fêtes", les tréviens de Santec en ajoutaient un autre : "Sonner l'heure de la traite des vaches", ce qui avait valu à leur campane le sobriquet moqueur de kloc'h goro.

  (2) Nom local de la grosse marre.

  ●(1962) (1982) EVBF 18. La grosse marre (...) ar varr siek, ar varr santek, St-Pol-de-Léon (mince sur les bords, épaisse en son milieu, servait autrefois à enlever des mottes pour recouvrir l'arête des pignons).

  III. [Toponymie locale]

  ●(1982) PLNN 11/17. Ur rumm all az ae da'n eneseier-war-laez, Kalot, an Enes Veur, ar Seizh Enesenn, Siek.

• Santegad
  Santegad

  m. Habitant de Santec.

  ●(1878) EKG ii 300. Eur Santegad pe eur Roskoad bennag. ●(1890) MOA 29. Santegad, Santegiz.

• Santegiz
  Santegiz

  pl. Habitants de Santec.

  ●(1890) MOA 29. Santegad, Santegiz.

  ●(1956) CAIR N° 2 (Nouvelle Série)/72. Ha hon dezho dreizhan souten... / Santegis, savomp hor mouez, / Meulomp hor Patron asamblez, / Meulomp hor merzer Adrien. ●(1964) CAIR 143b. Santegiz. ●(1986) PTGN 71. Ha marvaillou forz pegement gand Roskoiz ha Santegiz…

• Santekroe
  Santekroe

  n. de l. Sainte-Croix (Guingamp).

  ●(1902) PIGO I 6. ar ster a gasaz ane war êun da Zante-Kroë. ●(1903) MBJJ 294. mar geo gwell gant Gwengampiz, Sante-Kroe. ●(1905) BOBL 28 octobre 58/3d. Eun torfet en Sante-Kroaz. ●(1935) BREI 410/4a. tud Sante-Kroë.

• santel
  santel

  adj. (religion)

  I. Attr./Épith.

  A.

  (1) Saint.

  ●(1633) Nom 197a-b. Sacrarium : Sanctuaire : læch an Santelez, an læch ma lecquær an traezou Santèl.

  ●(1659) SCger 107b. Saint, tr. «santel.» ●(1732) GReg 838b. Saint, Sainte, tr. «Santel.»

  ●(1849) LLB 149. hanw dous ha santél. ●(1849) LLBg I 3. ur gred santel.

  ●(1907) PERS 123. eul leac'h santel.

  (2) (en plt de qqn) Saint.

  ●(1580) G 534-. Loth santel a guelas hac a ententas se, tr. «Le saint Loth vit et comprit cela.»

  ●(1732) GReg 838b. Une Sainte Femme, tr. «Ur c'hrecg Santel.»

  ●(1911) KANNgwital 100/19. Dre aotre bet digant Hon Tad Santel ar Pab.

  B. (en plt du temps)

  (1) Qualifiant la période de célébration d'une fête religieuse.

  ●(1911) KANNgwital 100/19. amzer Santel ar C'horaïz.

  (2) Ar Sizhun Santel : la semaine de Pâques.

  ●(1829) IAY 77. un de benac deus ar zun santel. ●(1867) FHB 119/113b. eun niver bras divent a dud so bet e Rom er bloa-ma evit ar sizun-santel.

  ●(1911) KANNgwital 100/19. iaou ha sadorn ar Sizun Santel.

  (3) Ar Sadorn santel : le samedi saint.

  ●(1906) KANngalon Genver 17. Dont a reaz ar Zadorn Zantel.

  II. Adv. Saintement.

  ●(1650) Nlou 489. Dre guir gaudet dont santel de guelet, tr. «de venir le voir saintement du fond du cœur.»

  ●(1913) AVIE 18. en dén-sen e viùé santél. ●(1929) MKRN 153. E alïou, e furnez a ziske d'hon Tadou / Beva santel. ●(1943) FATI 104. Dioustu en em rofent da veva santel.

  III.

  (1) Na vezañ deuet holl ar Spered Santel war an douar gant ub. : voir Spered.

  (2) Bezañ dilezet gant ar Spered Santel : voir Spered.

  (3) Laouen evel ar Spered Santel : voir Spered.

• santelaat
  santelaat

  v.

  (1) V. tr. d. Sanctifier.

  ●(1732) GReg 842b. Sanctifier, rendre saint, tr. «santelât. pr. santeleët.» ●Sanctifier son âme par la pratique des vertus chrétiennes, tr. «santelât e ene, gad ar vertuzyou deread da ur c'hristen.»

  ●(1849) LLB 150. Revou santéleit hoah dré hur buhé fidel. ●(1870) FHB 296/277b. santelaat or buhez.

  ●(1903) MBJJ 168. santelaat ar zul, de santel an Autrou Doue. ●169. Traoalc'h a oa ze 'vit santelaat ar roc'hel. ●(1911) SKRS II 53. eno e kavont peadra da zantellât ho eneou muioc'h-mui. ●(1912) BUAZpermoal 250. o santelât, dre e oberou, an douarou a dlee bezan, divezatoc'h, parouz Plouvouskan. ●(1924) FHAB Eost 293. santelat o oberou pemdeziek.

  (2) V. intr. Se sanctifier.

  ●(1903) MBJJ 159-160. santelaat a reont c'hoaz o tremen 'læc'h he deuz tremenet kroaz son Zalver. ●224. Lezen ar c'hristen eo santelaat atao.

  (3) V. pron. réfl. En em santelaat : se sanctifier.

  ●(1877) BSA 189. en em santelaat e berr amzer. ●(1894) BUZmornik 760. ar guella feson d'en em zantelaat.

  ●(1911) BUAZperrot 147. da zeski gantan an doare d'en em zantelât. ●(1912) KANNgwital 114/162. En em santelâd, n'eo ket en em voasâd. ●(1921) PGAZ 62. petra hell hor zikour d'en em zantelaat. ●(1931) GUBI 164. E hel bamdé um santélat.

• santeladur
  santeladur

  m. Sanctification.

  ●(1931) VALL 673b. Sanctification, tr. «santeladur m.»

• santelamant
  santelamant

  adv. Saintement.

  ●(1659) SCger 107b. Sainctement, tr. «santellamant.»

  ●(1831) RDU 42. en ol Grechénion e vihue santélemant. ●(1839) BSI 95. guëlet daou bried o veva qer santellamant. ●(18--) SAQ I 51. Re boaniuz eo beva santelamand.

  ●(1936) PRBD 183. ar c'hraz da zevel santelamant ho bugale.

• santeledigezh
  santeledigezh

  f. =

  ●(1869) FHB 231/173a. eh oll oaz evid santeledigez he bobl.

• santelezh
  santelezh

  f.

  (1) Sainteté.

  ●(c.1500) Cb [sant]. Jtem hec sctimonia / e. sainctete. b. santelez. ●(1633) Nom 197a-b. Sacrarium : Sanctuaire : læch an Santelez, an læch ma lecquær an traezou Santèl.

  ●(1659) SCger 107b. Saincteté, tr. «Santelez.» ●170b. santelez, tr. «sainteté.» ●(1732) GReg 839b. Sainteté, tr. «Santélez. Van[netois] Santeleh.»

  ●(1869) HTC 14. eun den hag a veve en eur zantelez vraz.

  ●(1900) MSJO 240. eur zanteles dispar. ●(1907) KORN 10. Eur zant trist a zo trist e zantelez. ●(1921) BUFA 44. hent er santeleh.

  (2) E Santelezh : Sa Sainteté.

  ●(1874) POG 35. He Zantelez Pii VII. ●(1877) BSA 92. hon euz casset al lizer-man d'ho santelez.

• santelezhadur
  santelezhadur

  m. –ioù Canonisation.

  ●(1931) VALL 94b. Canonisation, tr. «santelezadur.»

• santelezhañ / santelezhiñ
  santelezhañ / santelezhiñ

  v. tr. d.

  (1) Sanctifier.

  ●(1869) FHB 226/133a. ober sin ar groaz war-n-ezi gan ar gontel. Se a zo evid he binniga, evid he zantelezi. (...) da zantelezi dre zin ar groaz ha dre ar bedenn ar bara, ar gwin.

  (2) Canoniser.

  ●(1931) VALL 94b. Canoniser, tr. «santeleza.»

• santelezhiñ
  santelezhiñ

  voir santelezhañ

• santennig
  santennig

  s. –ed (ornithologie) Sterne.

  ●(1931) VALL 709b. Sterne, hirondelle de mer, tr. «santenig (Groix).» ●(1934) BRUS 251. L'alcyon, tr. «er santenig –ed.»