Devri

Recherche 'sa...' : 846 mots trouvés

Page 12 : de santez (551) à saos (600) :
  • santez
    santez

    f. –ed, -où

    I. (religion) Sainte.

    ●(1576) Cath p. 1. bvhez an itron sanctes Cathell, tr. «la vie de madame sainte Catherine.» ●(1612) Cnf 69a. ves an holl sent, ha santeset ves an baradoes. ●(1621) Mc 62. an demorant an Sent han santesou.

    ●(1659) SCger 107b. Saincte, tr. «Santés.» ●170b. santés, tr. «sainte.» ●(1727) HB 558. guers Santes Barba. ●(1732) GReg 839a. Sainte, qui est canonisée, tr. «Santès. p. santesed.» ●(1790) Ismar 407. guæd a nehai e eèllehai bout Sænt ha Santezèt bras ! ●(1792) CAg 124. Ha meritt acqùittus er Sænt ha Santezet.

    ●(1844) DMB 62. er santès benighet. ●(1849) LLB 1936. er Sent ha Santezed. ●(1869) FHB 227/143b. Ar Santez eta, beiet o velet poaniou ar bobl. ●(1877) BSA 123. ar c'habiten en devoa goapeat santes Anna.

    ●(1902) MBKJ 158. Santez Thereza, lakeat e renk Doktored ann Iliz. ●(1903) EGBV 106. gouil santéz Anna. ●(1907) PERS 353. an dervez ma'z eo bet santez Philomena en em ziskuezet d'ezhan. ●(1911) BUAZperrot 36. e skoaz evit an eil gwech var dor santez Martha hag e kavas digemer.

    II. [en composition]

    A. (botanique)

    (1) Louzaouenn, bleuñv-santez-Barba =

    ●(1931) GWAL 136-137/424. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Bleuñv-kurunou : bleuñv Santez Barba. ●(1933) OALD 45/216. Louzaouen santez Barba, tr. «Barbarée vulgaire.»

    (2) Louzaouenn-santez-Apolina =

    ●(1933) OALD 45/216. Louzaouen santez Apollina, tr. «Jusquiame noire.» ●(1934) BRUS 265. La jusquiame, tr. «lezeuen santéz-Apolin.» ●(1974) YABA 16.11. arlerh bout chakellet lezeùenn santez Apolinn.

    (3) Louzaouenn-santez-Marc'harid =

    ●(1933) OALD 45/216. Louzaouen santez Marc'harid, tr. «Pâquerette. – Marguerite.»

    B. [dans de faibles jurons]

    (1) Santez Anna ! : sainte Anne !

    ●(1955) STBJ 137. Santez Anna ! n'ouzon ket pet polis biskoaz am eus gwelet da lakaat klask warnoc'h.

    (2) Santez Anna Wened ! : sainte Anne d'Auray !

    ●(1924) BILZbubr 42/947-948. Hag eñ da respont : Ho ! ho ! hooop !... N'oa ket peurechu gantañ e hopadenn, an hoper en e gichen. Salver Jezus ! Santez Anna Wened ! Piv ne vije ket bet spontet ?

    (3) Santez Vari ! : sainte Marie ! sainte Vierge !

    ●(1925) BILZ 176. O Doue ! Hag o gwrage ? Hag o bugale ?... Santez Vari !

  • Santez-Anna-ar-Palud
    Santez-Anna-ar-Palud

    n. de l. Sainte-Anne-la-Palud (Plonevez-Porzay).

    (1) Santez-Anna-ar-Palud.

    ●(18--) OLLI 184. Cantic a veuleudi d’an Itron Santes Anna Enoret e parres Plounevez-Porsay, e chapel ar Palud, a dost d’ar mor. ●(1869) FHB 216/52a. da bardona (...) da Zantez-Anna-Balud. ●(1877) BSA 303. Santes Anna ar Palud e parrez Plounevez-Porzai. ●(1884) BUZmorvan 515. Ann daou vrudeta euz ar chapeliou-ma eo hini Santez-Anna-Vened enn eskopti Guened, hag hini Santez-Anna-ar-Palud enn eskopti Kemper. ●(1888) SAQ I 33. Prezegen Great e Santez-Anna ar Palud da viz Guere 1888 (...) rak a bell kouls hag a dost eo brudet ar japel-ma : chapel Santez-Anna ar Palud.

    ●(1905) ALMA 66. Santez-Anna-Palud. ●(1935) SARO 91. hag iliz Santez-Anna ar Palud a ro d'ezan unan eus he fenestrier. ●73. Sonit, kleier ar Palud, Plogonneg ha Kerlaz ! / Son Kergoat-Kemeneven ! Digor ho pardon bras ! ●(1941) SAV 26. Gounit a reas tachenn pelloc’h etrezek Santez-Anna-ar-Palud, Trezmalaouen hag ar Ri, hag e laoskas ar garrek-se a zo bet diskouezet e-pad pell-amzer e Pentraez, e-lec’h ma teue abaded Landevenneg. ●(1955) STBJ 86. Bep bloaz e kasemp pardonerien da Zantez-Anna-ar-Palud, da Rumengol, d’ar Porzou. ●(1971) LLMM 149/413. Dirak ar mor eonennek e Santez-Anna ar Palud.

    ►

    ●(1878) SVE 965. Personn Santez-Anna a zo danser.

    (2) Dicton.

    ●(1878) SVE 965. Personn Santez-Anna a zo danser.

    (3) [Toponymie locale]

    ●(1877) BSA 311. Bep kristen a zistro d’ar gear countant bras, hag erruet var hed eur c’hart-leo dioc’h ar japel e veler ar bardounerien o taoulina evit an diveza guech evit kimmiada dioc’h santes Anna. Ar plas-se a zo hanvet plas ar zalud.

  • Santez-Anna-Bell
    Santez-Anna-Bell

    n. de l. Sainte-Anne-d’Auray.

    ●(1732) GReg 38a. Sainte Anne près d'Auray. Santès Anna Alré. Santès Anna-bell.

  • Santez-Anna-Dost
    Santez-Anna-Dost

    n. de l. Sainte-Anne-de-Fouesnant (Fouesnant).

    ●(1732) GReg 38a. Sainte Anne de Foësnant. Santès Anna foënant.Santès Anna-daust.

  • Santez-Anna-Fouenant
    Santez-Anna-Fouenant

    n. de l. Sainte-Anne-de-Fouesnant (Fouesnant).

    (1) Santez-Anna-Fouenant.

    ●(1732) GReg 38a. Sainte Anne de Foësnant. Santès Anna foënant.Santès Anna-daust.

    (2) Dicton.

    ●(1878) SVE 965. Personn Fors a zo biniaouer, / Personn Fouesnant a zo bombarder, / Personn Santez-Anna a zo danser, / Personn Sant-Evarzek a zo barazer.

  • Santez-Anna-Prad
    Santez-Anna-Prad

    n. de l. Sainte-Anne (Prat).

    ●(1982) TKRH 105. e oa aet an daou bried nevez da bardonañ da Santez Anna Prad.

  • Santez-Anna-Wened
    Santez-Anna-Wened

    n. de l. Sainte-Anne-d’Auray.

    ●(1656) VEach f.2r°. vr veac'h da chapel Sãtes Anna é Guenet.

    ●(1824) LED.bailloud 152. Levric evit ar Belerinet devot da Santez Anna Vened. ●(c.1825-1830) AJC 872. a da voeled omam santel santes ana voened. ●(1827-1829) VSA 1105. da sant malelin moncontour a da santes ana voened. ●(1847) FVR 70. da unan euz pardoun santez Anna Wenned. ●(18--) PENdast 231. Ma heomp da Santez Anna Voenet. ●(18--) GBI II []. Wit mont da Zantes-Anna Vened. ●(1857) CBF 130. Santez-Anna-Wenet. ●(1865) FHB 2/16b. e prenin gant an dec lur-ma eur pilet brao da Zantez Anna venet ! ●(1866) FHB 56/26a. Labourat a rer a greo var chapel nevez Santez Anna Venet. ●(c.1868) GBI I 286. En aour melen vezo houarnet, / Wit mont da Zantes-Anna Vened. ●(1869) FHB 216/52a. da bardona (...) da Zantez-Anna-Wened. ●(18--) MILg 217. da zantez Anna Vened / da bedi Doue ma varvo he c’hreg. ●(1877) BSA 133. e lakeas en he zonj mont da Santes-Anna-Venet, cousto pe gousto. ●(1883) BSM 80. evel da bardon Remengol, ar Folgoat, ar Yeaudet, Guengam pe santez Anna-Vened. ●(1883) MIL 80. evel da bardon Remengol, ar Folgoat, ar Yeaudet, Guengam pe santez Anna-Vened. ●(1884) BUZmorvan 515. Ann daou vrudeta euz ar chapeliou-ma eo hini Santez-Anna-Vened enn eskopti Guened, hag hini Santez-Anna-ar-Palud enn eskopti Kemper. ●(1894) BUEr 99. kichen zantez Anna-Wened.

    ●(1902) MMMW 129. O chomm edo var dro eul leo diouz Santez Anna Wened. ●(1903) MBJJ 161. Neb a zo bet en Santez-Anna-Wened. ●(1905) KBSA 75. Eun devez edomp e Santez-Anna-Wened. ●(1909) NOAR 87. En derc’hent ez ejont e perc’hirinach da Zantez-Anna-Wened. ●(1911) BUAZmadeg 505. Santez Anna Vened. ●(1921) PGAZ 86. o pardouna e Lourdes, Santez anna Venet. ●(1923) FHAB Gwengolo 338. Ar Vretoned, en eur vouez, o deus dibabet Santez-Anna-Wened evel al lec'h ma tlee beza savet ennan d'an holl Vretoned maro er brezel. ●(1925) BILZ 46. Santez-Anna-Wened ! ●(1927) GERI.Ern 530. Santez-Anna(-Wened).

    ► Santez-Anna-Alre.

    ●(1732) GReg 38a. Santès Anna Alré.

    ► Santez-Anna.

    ●(1744) L’Arm 223a. Er blai-ma, eell er blaïeu aral, ni a yéye Lunn er Pantecouste de Santéss-Anna.

    ●(1792-1815) CHCH 228. É Santéz-Anna, hues kleuet. ●(1844) DMB 48. Cheleuet-ni, perhinderion / A za de Santès-Anna. ●(1855) FUB 64. Da zantez Anna néb ia, / Anna n’ankoua. ●(1861) Bel 20. hag arrihet en doé bet é Santès-Anna de Houil-Miquêl. ●(1877) BSA 299. hag an niver euz pardounerien Santes-Anna a greskas bemdez. ●(1878) SVE 891. Da zantez-Anna neb a ia, / Santez Anna n’ankounac’ha. ●(1891-1892) RVUm 56sq. Un dé e zei ma vou toulenneu Santès-Anna carget; é tyér hag é jardreinieu chanjet.

    ●(1902) LZBg Mae 104. Santéz-Anna. ●(1902) MMMW 129. e kouent an Tadou Karmez, e Santez Anna. ●(1922) KEPE 11. Santéz-Anna nen dé meit ur lèu benak doh porh Kerlois. ●(1927) GERI.Ern 530. Santez-Anna(-Wened). ●(1934) BRUS 297. Santéz-Anna. ●(1985-1986) ADEM 120. kasset ar jao getou da Santes Anna ha daet en-dro ged ar charrabant.

    ► Anna-Wened.

    ●(1868) KMM 105. Etre kear Alre ac Anna Venet.

    ► Keranna. [les occurrences données par VEach et DOctrinal sont par K barré]

    ●(1656) VEach 27. Eozen Nicolasic (...) à chommé ebarz é Kanna. ●191. E Corn vr lann é Kanna [= kantik]. ●(1689) DOctrinal 3. kanna.

    ●(1865) FHB 38/298a. An douarou-se a voa oc’h eur gueric pe vilajen hanvet Keranna. ●(1877) BSA 277. Eun nebeudic ac’hano e velet eur gear gant eun nebeut tiez, hanvet Keranna (kear Anna).

    ●(1911) BUAZmadeg 505. Tri c'hant vloaz a zo, el leac'h m'ema brema santez Anna, e oa eur geriadennik hanvet Keranna. ●(1925) ARVG Ebrel 84. Istor Keranna, deut da vean goude Santez-Anna-Wened. ●(1930) EBKE 48. és é guélet e mant perhinderion e ia de Geranna. ●(1934) BRUS 297. Keranna.

    II.

    (1) Proverbe.

    ●(1855) FUB 64. Da zantez Anna néb ia, / Anna n’ankoua. ●(1867) BBZ III 356. Da Zantez Anna, / Da Zantez Anna, / Da Zantez Anna, / Neb a ia Anna / N'ankoua. ●(1878) SVE 891. Da zantez-Anna neb a ia, / Santez Anna n’ankounac’ha.

    (2) Prophétie.

    ●(1891-1892) RVUm 56sq. Un dé e zei ma vou toulenneu Santès-Anna carget; é tyér hag é jardreinieu chanjet.

    (3) Prophétie.

    ●(1891-1892) RVUm 56sq. Donnet e rei un amzer e grouézou en henteu a vorh de vorh hag en dud e griou forh; durant ma veint a ger de ger ne vou qet calz a muser. En henteu e vou groeit get mein bihan, aval doh uieu. ... Quer guir el ma ei un hent a vorh Plevigner de drezein guern Trelecan. Groeit e vou ehué un hent, hag e ie a Santés-Anna de Wuenet, dré er Marc'h-Guen. A pe achihou en hent-cé, é tei ur brezel. Un hent melen e drezou ol en henteu-cé; er hiri, lerh o lerh, e druei guet tan, hemb ehein na roncet, dré er manéeu hag en devalenneu, ag ur pen eral ag erbet. Nezé é tei en achimant.

    (4) Rimaille. cf. Santez-Anna-Bell

    ●(2005) TAGW 309. Santes Anna Wened, / Hir eo an hent, / Red eo moned, tr. « Sainte-Anne-d'Auray, / le chemin est long, / il faut (y) aller. »

    (5) Interjection.

    ●(1924) BILZbubr 42/947-948. Salver Jezus ! Santez Anna Wened ! Piv ne vije ket bet spontet ?

    III. [Toponymie locale]

    ●(1877) BSA 134. hag an aotrou Kerdaffret, superior seminer bihan Santes-Anna. ●(1891-1892) RVUm 56sq. Groeit e vou ehué un hent, hag e ie a Santés-Anna de Wuenet, dré er Marc'h-Guen.

    ●(1902) MMMW 129. C'hoant hen devoa da dremen an nemorant euz he vuez e kouent an Tadou Karmez, e Santez Anna. (...) Histor Keriolet a weler en taolennou-gwer var brenester Iliz-Veur Santez Anna Wened. ●(1927) GERI.Ern 282. Keranna.

  • Santez-Berc'hed
    Santez-Berc'hed

    n. de l. Sainte-Brigitte.

    (1) Santez-Berc’hed.

    ●(1902) LZBg Mae 104. Santéz-Brehet. ●(1934) BRUS 297. Santéz-Brehed.

    (2) [Toponymie locale]

    ●(1732) GReg 424b. Forgeou ar salou. Van. forgëu er salëu.

  • Santez-Elen
    Santez-Elen

    n. de l. Sainte-Hélène.

    I. Santez-Elen.

    ●(1855) FUB 66. Néb a ia da Zantez-Elen / Né a goll kéd ké foen.

    ●(1902) LZBg Mae 104. Santéz-Hélen. ●(1905) ALMA 70. Santez-Helena. ●(1906) DIHU 13/231. Santéz-Élen.

    II.

    (1) Proverbe.

    ●(1855) FUB 66. Néb a ia da Zantez-Elen / Né a goll kéd ké foen.

    ●(1912) PBHV 139. En neb e ia de Santéz-Hélen / Henneh ne gol ket é boén. / Hag en neb e ia de Sant-Matelin / E vou chonj a nehou de viruikin.

    (2) Dicton.

    ●(1902-1905) LARB 174a. Person Santès Hélèn e gam / D'un taul chubelen d'oé bet g'é vam.

  • santezig-kolo
    santezig-kolo

    f. Sainte nitouche.

    ●(1943) FATI 55. Setu aze petra eo hor merc'h : ur santezig kolo !

  • santidigezh
    santidigezh

    f. Sensibilité.

    ●(1499) Ca 179b. g. sensibilite. b. santidigaez.

    ●(1732) GReg 858a. Sensibilité, sentiment, tr. «Santidiguez. sæntidiguez. Van[netois] santedigueah.» ●(1744) L'Arm 355b. Sensibilité, tr. «Santidiguiah. f.»

  • santier
    santier

    m. Groupe de gens qui font des choses ensemble, équipe.

    ●(1958) BRUD 5/90. Sanker Groñl e-neus aon 'h ê ar hog d'ar Resteloud. (...) Sanker : bandennad tud.

  • santifiadur
    santifiadur

    m. Sanctification.

    ●(1879) GDI 103. er santefiadur ag er gouilieu.

  • santifiañ / santifiiñ
    santifiañ / santifiiñ

    v. tr. d. Sanctifier.

    ●(1499) Ca 179b. g. sainctifier. b. sanctifiaff.

    ●(1732) GReg 842b. Sanctifier, rendre saint, tr. «Santifya. pr. santifyet. Van[netais] santifyeiñ.» ●(1790) Ismar 321. Ur sacremand e zou ur merche sansibl en dès Jesus-Chrouist instituét eit hur santifiein. ●(17--) TE 2. ean e santefias en dé-ze de virhuiquin.

    ●(1879) GDI 101. en devér de santefiein er sul.

    ●(1921) PGAZ 25. santifia an dimiziou.

  • santifiant
    santifiant

    adj. Sanctifiant.

    ●(1732) GReg 842b. Sanctifiant, ante, qui rend saint, tr. «santifyant.»

  • santifiet
    santifiet

    adj. Sanctifié.

    ●(1499) Ca 179b. g. sainctifiez. b. santifiet.

  • santifikad
    santifikad

    m. fam. –où Certificat d'études.

    ●(1890) MOA 161b. Certificat, tr. «Santifikad. m. pl. santifikajou.»

    ●(1949) LLMM 12-13/16. hep ar santifikat eveljust. ●(1955) MIPO 11. Marijan a zo desket, peogwir he deus bet he «zantifikad». ●(1965) KATR 21-22. ha bet e-noa e santifikad, gand ar meneg mad war ar marhad.

  • santifius
    santifius

    adj. Sanctifiant.

    ●(1732) GReg 842b. Sanctifiant, ante, qui rend saint, tr. «Santifyus.»

  • santig
    santig

    voir sant .2

  • santim
    santim

    m. –où Centime.

    ●(1895) FOV 262. pas ur santim open.

  • santimant
    santimant

    m. –où

    I.

    (1) Envie.

    ●(1900) MSJO 73. santimant an Ilis a zo ma teufe he bugale da dostaat an aliesa ma c'hallint ous an daol santel.

    (2) Koll e santimant : perdre connaissance.

    ●(1877) BSA 197. ar baourez keaz dimezel a zo beuzet, pe da viana collet ganthi he zantimant. (...) e cav he vestrez ep santimant nag anaoudegez.

    ●(1906) HIVL 162. kent pèl ean e gol é santimant.

    (3) Koll e santimant : se sentir désemparé.

    ●(c.1825-1830) AJC 4534. pa glefchomb evoa quemered on drapo a golas on santimant.

    (4) =

    ●(1900) FHAB Genver 20. lavaret a ra ez eo bet tromplet ar Roue var zantimanchou he eontr.

    (5) Lavarout e santimant : dire ce que l'on pense.

    ●(1921) PGAZ 23. ker buan oa da gemeret drouk ha da lavaret he zantimant.

    (6) Impression, avis.

    ●(1732) GReg 255b. Deferer, avoir du respect pour les avis de quelqu'un, tr. «Cahoud resped evit santimanchou ur re.»

    ●(1890) MOA 301b. Impression, s. f. Sensation, tr. «santimant m.»

    II. Kaout santimant ar gazeg kozh : voir kazeg.

  • santimantel
    santimantel

    adj. Sentimental.

    ●(1954) BAHE 2/4. skeudennoù plastr, gwak ha santimantel.

  • santimantelezh
    santimantelezh

    f. Sentimentalisme.

    ●(1954) BAHE 2/4. da zerc'hel dezho dre santimantelezh.

  • santimantet
    santimantet

    adj.

    (1) =

    ●(1932) KANNgwital 351/154. keit ha ne vezint ket santimantet gwelloc'h. ●(1935) KANNgwital 391/68. mignoned santimantet eveldoc'h.

    (2) Bezañ santimantet da : avoir envie de.

    ●(1847) MDM 117. santimantet da ober ar mad. ●(1862) BSH 14. n'hon quet santimantet / Da renonçz d'am lesenn. ●15-16. Leveret dîn, ma merc'h, pe oc'h santimantet / Pe nan, d'ober brema ar pez so em souhêt ?

    ●(1928) KANNgwital 308/183. Ma zoc'h santimantet da zont, roit hoc'h hano a vrema er sekreteuri.

  • santimitouch
    santimitouch

    m. Sainte nitouche (?).

    ●(1883) IMP 70. Vel eur zantimitouch gret an neus da lenvâ.

  • santiñ
    santiñ

    voir santout

  • santinell .1
    santinell .1

    f. –ed Sentinelle (soldat).

    ●(1633) Nom 188b. Vigiliæ : sentinelle : santinel.

    ●(1659) SCger 108a. sentinelles, tr. «santinell.» ●(1732) GReg 950a. Vedette, sentinelle à cheval, tr. «Van[netois] santinell ar varh.»

    ●(1838) OVD 214. ur santinel éhuéhet. ●(1849) LLB 346. gard ha santinel.

  • santinell .2
    santinell .2

    f. Échauguette.

    ●(1659) SCger 47a. echauguette, tr. «santinell.»

  • santiv
    santiv

    adj. Sensible, qui sent.

    ●(1732) GReg 858b. Sensible, qui sent, tr. «Van[netois] santiü.»

  • Santiz
    Santiz

    plur. Habitants d’un lieu dont le nom commence par Sant-.

    (1) Santiz-Pabu : habitants de Saint-Pabu.

    ●(1890) MOA 26b. Santiz-Pabu. ●30. Santiz-Pabu.

    ●(1907) FHAB Du 277. Lambaoliz, Santiz-Pabu, Paganiz Landeda. ●(1956) BLBR 92/11. diar goust Porsaliz, Lambaoliz ha Santiz-Pabu. ●(1964) BRUD 18/33. c'hoari e baotr gant Santiz Pabu ! ●(1964) CAIR 143b. Santiz-Pabu.

    (2) Santiz-Mark : habitants de Saint-Marc (quartier de Brest).

    ●(1890) MOA 26a. Sant-Mark ; Sanmark (Santizmark, les habitants). ●30. Santiz-Mark.

    ●(1964) CAIR 143b. Santiz-Mark.

    (3) Santiz-Fregan : habitants de Saint-Frégant.

    ●(18--) MILg 265. Didoztaid oll braz ha bian c’hui entrezoc’h Stis fregan. (...) Sentiz fregan n’en hanvan ket. ●(1890) MOA 26a. Santiz Fregan. ●30. Santiz-Fregan.

    ●(1964) CAIR 143b. Santiz-Fregan.

  • santoc'had
    santoc'had

    m. –où Histoire, conte.

    ●(1849) LLB 231. Peb unan e zigas nezen é santohad.

    ●(1907) VBFV.bf 67b. santohad, m., tr. «récit, histoire, nouvelle.» ●(1934) BRUS 301. Un récit, tr. « ur santohad –eu.»

  • santorea
    santorea

    f. (botanique) Centaurée.

    ●(1732) GReg 144a. Centauree, plante médecinale, tr. «Santorea.» ●La petite centaurée vaut mieux que la grande , tr. «Güell eo ar santorea vihan eguit ar santorea vras.»

  • santori
    santori

    voir benedisite

  • santout / santañ / santiñ
    santout / santañ / santiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Sentir (une impression).

    ●(14--) Jer.ms 252. Maz santer dre burzut quez ho bezout tut foll, tr. Herve Bihan « De sorte qu’on sent par le miracle même qu’ils sont fous »

    ●(c.1680) NG 1452. Pe santas Lucifer ha Satan miliguet / E houé crouet Adam ha Eua. ●(1732) GReg 859b. Sentir, tr. «Santout. pr. santet. sæntout. pr. sæntet.» ●Sentir de la douleur, tr. «Santout poan. santout anqenn.»

    ●(1868) FHB 170/111b. Ar marc'h (...) o santout n'edot mui krog e penn e gabest. ●(18--) SBI II 246. O santout penn ar grosunel, tr. «Et de sentir le bout du bourdon.»

    ●(1903) MBJJ 6. Santout a reomp pegoulz eo krog an diskenn : kalz primoc'h e tro ar rojo.

    (2) Ressentir, éprouver.

    ●(1575) M 3369-3370. eno ez vezo æs, / Plen ouz regnaf gantaf hep santaf gæs, tr. «il sera à l'aise, / Régnant pleinement avec lui sans éprouver de gêne.» ●3479. Dreu ouz beuaff hep santaff nep caffaou, tr. «A vivre gaiement sans sentir aucun chagrin.»

    ●(1659) SCger 104b. ressentir, tr. «santout.»

    ●(1854) PSA I 315. santein e hramb én hun ineaneu er brassan dresped doh-t-hai. ●(1880) SAB 220. ar re a zantan cassoni outo.

    (3) Sentir (une odeur).

    ●(1557) B I 500. pan santaff an huez anezaff, am holl ancquen em retren, tr. «quand je sens son agréable odeur, je suis dégagée de tous mes maux.»

    ►[empl. comme subst.] Ar santoud/santiñ : sens de l’odorat.

    ●(1576) H 50. An guelet, claeuet, santifu, touchifu ha gout pe blas, tr. « the sight, hearing, smelling, touch, and gout or taste. »

    ●(1880) SAB 266. ar gvelet, ar c'hlevet, ar blaza pe dava, ar c'hoessa pe ar santout ac an touch.

    ●(1909) FHAB C'hwevrer 33. Doue n'hen deus roet eta d'al loened nemet ar santout.

    (4) absol. (pêche) =

    ●(1944) GWAL 163/174. (Ar Gelveneg) Pa grog ar pesked e vez santet : «santout a ran, paotred. pesked a vo !» Goude un devezh ma n'eo ket bet santet ur pesk : «hiziv n'em eus ket santet !»

    (5) Sentir, ressentir (un coup).

    ●(1575) M 249. hep santaff taul goalen, tr. «et ne sentent pas le coup du fléau.»

    II. V. intr. sentir, avoir telle ou telle odeur.

    ●(c.1500) Cb (d'après GMB 597). Santaff odorer. ●santout huez mat fleurer bon, l. redoleo. ●(1557) B I 484. Nouzeur (variante : nouzeux) huy gouly quen bihan / Na sant glan a breman an sall, tr. «vous n'avez si petite plaie qui ne sente tout à fait le sel, maintenant.» ●(1633) Nom 58a. Panis situm resipiens : pain qui sent la chansissure & moisissure : bara pehiny á sant an loüet.

    III. V. pron. réfl. En em santout : se sentir.

    ●(1834) APD 14. Ma en em santit aviziou semplât.

    ●(1907) AVKA 163. adaleg ma n-am zantas yac'h.

    IV. Santout e breñv : voir preñv.

  • santr
    santr

    m. Centre.

    ●(1710) IN I 119. ar centr pe ar galounen eus ar Religion gristen.

  • santual
    santual

    m. –ioù, –où Sanctuaire.

    ●(1732) GReg 842b. Sanctuaire, tr. «Ar santual.»

    ●(1862) JKS 397. gouel ar zantuar.

    ●(1902) MBKJ 226. e santual ann Ann Aotrou Doue. ●(1923) SKET I 117. e santualou hag e skoliou an drouized. ●(1931) VALL 673b. Sanctuaire, tr. «santual m. pl iou.» ●(1943) HERV 71. unan eus santualou o re goz, tostoc’h d’o c’halon, pegwir e chom tost d’am hini.

  • santuc'hiñ
    santuc'hiñ

    v. tr. d. Éblouir.

    ●(1744) L'Arm 120a. Eblouir, causer une émotion dans la vûë & dans le cerveau, qui les empêche de faire leurs fonctions, tr. «Santuhein.»

  • santurig
    santurig

    s. (botanique) Sarriette.

    ●(1633) Nom 92b. Satureia, tymbra, cunila : sarrée, sauerette, sarriette : ceinturicq.

    ●(1659) SCger 108a. sariette, tr. «santuric.» ●(1732) GReg 846a. Sarriete, plante de jardin, tr. «Santuricg. sénturicg. seinturicg.»

  • santus
    santus

    adj.

    (1) Odorable.

    ●(c.1500) Cb 103b. [guent] Jdem odorabilis et hoc / e. oudourables. b. guentabl / pe santus.

    (2) Qui sent vite.

    ●(1872) ROU 102b. Qui sent vite, tr. «santuz.» ●(1890) MOA 117b. Qui s'apperçoit vite, tr. «santuz.»

    (3) Gris, éméché.

    ●(1907) VBFV.fb 49b. gris, un peu ivre, tr. «santus.»

    (4) Sensible.

    ●(1732) GReg 858b. Sensible, tr. «Santus.» ●Les dents, les os, les ongles, ne sont pas sensibles par eux-mêmes, tr. «An dént, an æsqern hac an ivinou, ne dint qet santus a nézo o-unan.»

  • sañwon
    sañwon

    m. (argot de La Roche-Derrien) Lard salé.

    ●(1975) BAHE 87/4. kig-sall druz, kig-sall gwiz kozh, sañwon evel ma vez lavaret c'hoazh er Vilaj. ●7. e bechad «sañwoñ». ●14. Sañwon : kig-sall.

  • saogarner
    saogarner

    m. –ion Saunier.

    ●(1732) GReg 848a. Saunier, tr. «Van[netois] saugarnaér. p. saugarneryon.» ●(1744) L'Arm 350a-b. Saunier, tr. «Saugarnér.. nerion.»

    ●(1907) VBFV.bf 68a. saugarnér, m. pl. –erion, tr. «saunier.»

  • saoj .1
    saoj .1

    m. (botanique)

    (1) Sauge.

    ●(1499) Ca 180b. Saug. g. sauge. ●(1633) Nom 92b. Saluia : sauge : sauig.

    ●(1659) SCger 108a. sauge, tr. «sauch.» ●(1732) GReg 847b. Sauge, plante, tr. «Saoch. Van[netois] soch.»

    ●(1904) DBFV 36b. chauj, s., tr. «de la sauge (soch Gr.).» ●(1926) FHAB Mezheven 217. deliou tin, saoch, ment pe lore.

    (2) Saoj Bro-Saoz : orvale, sauge transmarine, crête au coq Salvia horminum.

    ●(1633) Nom 86a. Horminum satiuum, saluia Roma, geminalis, agrestis, galli centrum, offic. gallitricum : oruale, sauge transmarine, creste au coq : sauig brosaux.

    ●(1732) GReg 847b. Sauge d'outre-mer, tr. «Saoch Bro-saus.»

    (3) Saoj munut : petite sauge.

    ●(1732) GReg 847b. Petite sauge, tr. «Saoch munud.»

  • saoj .2
    saoj .2

    s. (botanique) Saule.

    ●(1633) Nom 107a. Salix : saulx : sauig.

  • saomon
    saomon

    m. (ichtyonymie) Saumon.

    ●(1633) Nom 47a. Salmo : saumon : saomoun, saumon.

    ●(1659) SCger 108a. saumon, tr. «saumon.»

  • saomonet
    saomonet

    adj. Saumoné.

    ●(1633) Nom 47a. Salar : salmonneau : dluz saomounet.

  • saon
    saon

    f. Vallon.

    ●(1907) AVKA 24. Da vo peb saon karget, peb mene ha peb krec'h plenaet. ●(1909) LZBt Du 5. enn eur zaonn deuz ar c'hoanta. ●(1925) BILZ 116. eur saon doun o zispartie : en he c'hreiz, a-dreuz ar prajeier, ur wazennig. ●118-119. en eur redadenn int bet diskennet er saon.

  • saonenn
    saonenn

    f. –où Vallée.

    ●(1732) GReg 947a. Valée, tr. «saoñnenn. p. saoñennaou.»

    ●(1902) PIGO I 224. kement derven a zo er saonen. ●(1908) PIGO II 165. Chomet aman, emean, er zaonen. ●(1912) BUAZpermoal 928. en pleg ar zaonen. ●(1922) FHAB Gouere 222. Aost a zo eur zaonen eus an Itali. ●(1982) PBLS 565. (Sant-Servez-Kallag) sañwennoù, tr. «des vallées.»

  • saonennad
    saonennad

    f. –où Plein une vallée de.

    ●(1732) GReg 947a. Une belle valée pleine de blé, tr. «ur saoñnennad caër a yd.»

  • saopoultriñ
    saopoultriñ

    v. tr. d. Saupoudrer.

    ●(1659) SCger 108a. saupoudrer, tr. «saupoutri.»

  • saos
    saos

    m.

    I. (cuisine)

    (1) Sauce.

    ●(1633) Nom 55a. Condimentum, embamma, intinctus : sausse, assaisonnement, confiture : sauçc, counfitur. ●55b. Alliatum : sausse aillée, ou des aulx : sauçc græt ves á quingnen.

    ●(1732) GReg 847a. Sauce, assaisonnement liquide, tr. «saus. p. sausyou.»

    ●(1829) HBM 6. daou goubl brizilli poazet er sauç guenn.

    ●(1934) BRUS 230. De la sauce, tr. «saos.»

    (2) Saos-moug =

    ●(1732) GReg 379a. Étuvee, sorte de cuisson qui se fait entre deux plats, avec du vin, du beurre, &c., tr. «Sauz-moug.» ●Des carpes à l'étuvée, tr. «Carped èr sauz-moug.»

    (3) Saos kignen =

    ●(1732) GReg 847a. Sauces d'aille, tr. «saus qignen.»

    II. Potion.

    ●(1907) VBFV.fb 78a. Potion nuisible, tr. «saus, m.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...