Recherche 'ra...' : 736 mots trouvés
Page 13 : de rasket (601) à rav (650) :- rasketrasket
adj. [empl. comme subst.] Personne recalée à un examen.
●(1917) LZBt Gouere 25. An daou rasket a vouelas eun tam.
- raskl
- rasklañ / raskliñ
- rasklennrasklenn
f. –où
(1) (domaine maritime) Laisse de mer.
●(1955) STBJ 173. tammou spoue a gavemp war ar raskenn. ●224. Raskenn : ar roudenn a jom war an trêz goude ma vez en em dennet kuit ar mor. ●(1964) ABRO 131-132. pell a-walc'h diouzh ar raskenn, evit mirout ouzh ar mor d'he sammañ gantañ. ●(1965) BIBE 140. dda zastumm an tammoù koad peñse a laoske ar mor war ar raskenn. (…) Hedet he devoa ar raskenn gant ar soñj da gavout meur a dra dalvoudus. ●(1990) TTRK 92. Rasklenn a raed dre zu-mañ eus an holl draoù a veze degaset en aod gant al lanv, ha lezet war an aod d'an uhelvor. (…) Goude ar vezhinadeg ne veze ket kavet kalz a vezhin-torr er rasklenn, sklaer eo, met goude an hañv e kaved adarre stank a-walc'h.
(2) (phycologie) Bezhin rasklenn : goémon d'épave.
●(1985) OUIS 130. le chef de grève partageait la bande de goémon laissée par la mer (le bizin rasklenn). ●(1990) TTRK 91. Setu perak ez eo bezhin rasklenn eo a yaemp da zastum peurliesañ.
(3) (pathologie) Saburre.
●(1990) TTRK 92. Rasklenn a reer ivez eus ar gwiskad gwenn blaz fall a zeu war ho teod p'ho bez (lire : p'ho pez) terzhienn.
- rasklerraskler
m. Boutoir de maréchal-ferrant.
●(1931) VALL 79a. Boutoir outil de maréchal, tr. «raskler m.»
- rasklet
- raskliñraskliñ
voir rasklañ
- raskognat
- raspaat
- raspaer
- raspaotrraspaotr
m. –ed Garçon manqué.
●(1869) TDE.FB 431b. Garçonnière, tr. «ras-paotr, m.» ●(1872) ROU 86a. Garçonnière, tr. «Raspaotr.» ●(1876) TDE.BF 537b. Ras-paotr, s. m., tr. «Garçonnière.»
●(1931) VALL 304b. Fille aux allures de garçons, tr. «raspaotr.» ●(1951) BLBR 41-42/3. Eur plac'h hag a dro da raz-paotr, eur paotr hag a dro da blac'hig n'emaint ket war an hent mat evit ar stad a briedelez da zont.
- rasparediñrasparediñ
v. tr. d. (cuisine) Cuire légèrement, superficiellement. cf. brasparediñ
●(1872) ROU 79b. Cuire légèrem[ent], tr. «rasparedi.» ●(1890) MOA 86. ras-paredi, tr. «cuire superficiellement.
●(1982) MABL 31. (Lesneven) lod 'reent ken 'met rasparediñ, kuit da zeviñ kalz a geuneud. ●(1982) MABL II 84. (Lesneven) rasparediñ : damboazhañ.
- raspiraspi
s. Pieu pour attacher les vaches au champ. cf. kaspi
●(1982) PBLS 135. (Langoned) raspi, tr. «pieu pour attacher les vaches au champ.»
- rastellrastell
f. –où, restell, rastilli
I.
(1) Râteau.
●(1499) Ca 173a. Rastel. g. rasteau. ●(1633) Nom 178a. Rastrum : rasteau, rasteau : rastel.
●(1659) SCger 101b. rateau, tr. «rastel.» ●168b. rastel, tr. «rateau.» ●(1732) GReg 784b. Rateau, outil à dents, tr. «Rastell. p. rastellou, restell.»
●(1849) LLB 356. Brehonet en tameu, labouret hou rastel. ●706. hou ran ha hou rastel. ●916. dent luem hou rastel. ●(1856) VNA 55. un Rateau, tr. «ur Rastel.» ●(1870) FHB 292/244a. tranchou, divac'hou, restilli. ●(1899) BSEc xxxvii 161/ KRL 26. Var-lerc'h ar rastel e ta ar vorc'h, tr. «A père avare fils prodigue.»
●(1904) DBFV 193a. rastel, f. pl. –lleu, tr. «râteau.»
(2) Kaout en e rastell : avoir en réserve.
●(1942) VALLsup 151a. (avoir) en réserve, tr. «en e rastell (dans son râtelier) L. ar Floc'h).»
(3) Pot dans lequel était réservé l'argent de la pêche.
●(1979) VSDZ 273. (Douarnenez) hag an argant war an daol vie ket kontet, dezhi da rañmañs 'vit lakaat en arbel. Setu vie lakaet er rastell hag a ouient pegement oa e-barzh… Ar poud-se oa e anv 'ar rastell'.», tr. (p. 273) «l'argent de la pêche était mis sur la table mais il n'était pas compté ; c'est elle qui le ramassait pour le mettre dans l'armoire. On mettait l'argent dans ce pot qui servait de mesure… Ce pot s'appelait rastell en breton.»
(4) (astronomie) Ar Rastell : le râteau, les Trois Rois de la constellation d'Orion, le Bâton de Jacob.
●(1962) BAHE 31/18-19. Stered hag o deus kalz eus ar Vretoned ankounac'haet o anv : ar Sterenn gant an daou Garr-kamm hag etrezo ar Sarpant, neuze linennoù kamm-jilgamm Kasiopeia, ar Yar gant hec'h Evned bihan, ar Rastell, ar Rod-arc'hant, ar C'hi bras gant e lagad c'hlas, ar C'hi bihan, ar Maen-Forn, an daou Vreur Gevell, Kroaz ar C'hreisteiz…
(5) Râteau du métier à tisser, qui empêche les fils de s'emmêler.
●(1905) FHAB Gwengolo/Here 150. Ar rastell a ouezer deuz he hano petra eo, miret a ra deuz an neud da roestla.
(6) Gardes (d'une clef).
●(c.1718) CHal.ms ii. les gardes d'une clef, tr. «goardeu un alhüé resteli en alhüé.»
●(1904) DBFV 193a. resteli, tr. «gardes (d'une clef).»
(7) Râtelier.
●(1659) SCger 34a. creche, tr. «rastel.» ●(1732) GReg 232a-b. Creche, mangeoire en un étable, où on met le foin &c pour les bœufs, vaches, moutons, tr. «rastell. p. restell.» ●784b. Ratelier, tr. «Rastell. p. rastellou.» ●Manger du foin au ratelier, tr. «Dibri foënn diouc'h ar rastell.»
●(1869) SAG 230. a loan a zebr foen euz he raztel, pe kerc'h euz he vanjouer. ●(1894) BUZmornik 410. he rastell leun a foenn hag he vanjouer leun a gerc'h.
●(1903) CDFi août-septembre. eur vriad foenn en he rastell. (d'après KBSA 56). ●(1935) ANTO 25. eur vriad vat a foenn-prad ouz e c'hortoz en e rastell.
(8) fam. Râtelier, ensemble des dents.
●(1908) PIGO II 2. e benn hanter-voal, e rastell toullet krec'h-traoñ. ●(1950) KROB 21/12. Anez eun dant torret dre zarvoud, e vefe bet nevez-tre var (lire : va) rastell.
II. [en apposition]
(1) Draf-rastell : claie.
●(1909) BROU 230. (Eusa) Draf-rastell, tr. «claie.»
(2) Porzh-rastell : portail.
●(1633) Nom 146b. Repagulum, repages : verroüil, barre, barriere : portz-rastell, barrieren.
●(1732) GReg 81b. Barriere au bout de l'avenuë d'une maison, tr. «Porz-rastell. p. perzyer-restell, porzyou-rastell.»
●(1867) FHB 102/400a. Eur pors-cloz a ioa dirag an ti, eur pors-rastel varnezhan ha bandennou ier hag ouidi enha.
●(1909) KTLR 192. e kichen ar porrastel.
III. Bezañ uhel ar rastell en e di : avoir très peu de nourriture à la maison.
●(1923) FHAB 142 (L) L. ar Bunel. Paour-glez e oant, hag eun torrad bugale d'ezo, ar rastell a oa uhel en o zi, hag ar vugaligou geiz, - nao anezo, - ne c'hellent ket bemdez kaout leun o c'hof.
- rastell-aodrastell-aod
f. Râteau de goémonier.
●(1982) MABL II 3. (Lesneven) Graet e vez ar rastell-aod outañ abalamour e vez dastumet ar bezhin war an aod gantañ. ●(1987) GOEM 44. Le râteau de grêve, ar rastell aod.
- rastell-doennrastell-doenn
f. Râteau de couvreur chaumier.
●(1982) TIEZ I 140. Il [le couvreur] commence par enlever les chaumes les plus altérés à l'aide d'un râteau à dents en fer (rastell doenn).
- rastell-doullrastell-doull
f.
(1) péjor. Brèche-dent, personne à qui il manque une ou plusieurs dents.
●(1936) IVGA 45. Propoc'h d'eoc'h, rastell-doull, mont da lakaat dent en ho kenou ratouz.
(2) fam. Personne qui ne peut tenir sa langue.
●(1909) KTLR 23. Lavaret petra ? eme an hostizez ; me n'oun ket eur rastell doull, emechans.
►[empl. comme adj.]
●(1936) LVPR 28. n'en doa ket kemeret da bried eur vaouez eun tammik rastel-doull (1). ●(1) eur vaouez hag a ziskuilh ar pez a oar.
- rastell-gaolajrastell-gaolaj
f. Râteau de goémonier.
●(1987) GOEM 44. Le râteau de grève (…) rastell gaolach (râteau de laminaire-épave) à Plougoulm.
- rastell-garrrastell-garr
f. rastelloù-karr, restell-karr Ridelle à claire-voie.
●(1931) VALL 660a. Ridelle à claire-voie, tr. «rastell-garr f. pl. rastellou, restell-karr.»
- rastell-hirrastell-hir
f. Râteau de goémonier.
●(1960) GOGO 212. (Kerlouan, Brignogan) Le rateau est appelé rāstel ir, rāstel vor, pl. rēstel est un long rateau de bois servant à prendre le goémon flottant et dont le manche a trois ou cinq mètres et les dents 3 décimètres.
- rastell-siminalrastell-siminal
f. Dressoir sur le manteau de la cheminée.
●(1988) TIEZ II 202. Dans toute la Cornouaille, mais principalement sur le littoral, l'étagère du manteau peut être remplacée par un dressoir à plusieurs niveaux, appelé mester en Pays bigouden et dans le Cap-Sizun, rastell ar chiminal en presqu'île de Crozon.
- rastell-vorrastell-vor
f. Râteau de goémonier.
●(1960) GOGO 212. (Kerlouan, Brignogan) Le rateau est appelé rāstel ir, rāstel vor, pl. rēstel est un long rateau de bois servant à prendre le goémon flottant et dont le manche a trois ou cinq mètres et les dents 3 décimètres. ●(1987) GOEM 44. Le râteau de grêve (…) rastell vor à Kerlouan.
- rastelladrastellad
f. –où
(1) Râtelée.
●(1732) GReg 784b. Ratelée, tr. «Rastellad. p. rastelladou.» ●Une ratelée de foin, tr. «Ur rastellad foënn.»
●(1904) DBFV 193a. rastellad, f. pl. eu, tr. «râtelée.» ●(1907) VBFV.bf 64b. rastellad, f. pl. eu, tr. «râtelée.» ●(1987) GOEM 44. Chaque coup de râteau ramène un rastellad que l'on dépose hors de l'eau.
(2) Contenu d'un râtelier.
●(1935) ANTO 25. eur rastellad vat a velchon.
(3) plais. Rangée (de dents).
●(1924) ZAMA 172. an aotrou (…) a c'hoarze sioul, ken na zave e vuzellou tano da ziskouez diou rastellad e zent hir.
- rastellatrastellat
v.
I. V. tr. d.
A. Râteler, ratisser.
●(1633) Nom 84b. Fœnum rastellis eradere : racler le foin auec le rasteau : rastellat an foüen.
●(1732) GReg 784b. Rateler, tr. «Rastella. rastellat. ppr. rastellet. Van[netois] rastellat rastelleiñ.»
●(1857) CBF 81. Rastellit an deliou seac'h, tr. «Ratelez les feuilles sèches.» ●(18--) SAQ II 216. boude beza stuet, aret, hadet rastellet he bark.
●(1900) FHAB Genver 5. labourerien ag a ioa e rastellâd douar lin. ●(1907) VBFV.bf 64b. rastellat, –ein, v. a., tr. «râteler.»
B. sens fig.
(1) Ramasser (des gens pour les emprisonner).
●(1942) LANB 40. Urz a zeuas gant paotred an «disctrict» da rastellat ar veleien.
(2) Peigner.
●(1913) PRPR 85. Rastel da benn, laouek !
(3) Rastellat arc'hant, danvez, madoù : ratisser de l'argent, des biens.
●(1732) GReg 11a. Acquérir injustement, tr. «Rastellad madou a gleiz, Hac a zehou.»
●(1890) MOA 114. Amasser de la fortune, tr. «rastellat danvez.»
●(1904) KANngalon Du 245. redet varlerc'h ar blijadur, rastellat arc'hant. ●(1963) LLMM 99/268. hag eus pep korn e rastelle arc’hant agrabanadoù.
II. V. intr.
(1) Employer le râteau du métier à tisser.
●(1905) FHAB Gwengolo/Here 150. unan da eüna ar viad hag unan da rastellat.
(2) Grasseyer.
●(1907) VBFV.fb 49a. grasseyer, tr. «rastellat.»
- rasteller / rastellour
- rastellerezrastellerez
f. -ed Râteau mécanique pour la fenaison.
●(1963) EGRH II 171. rastellerez f. -ed, tr. « râteau mécanique (pour la fenaison). »
- rastellerezh
- rastellourrastellour
voir rasteller
- rastilhiñrastilhiñ
v. tr. d. Mâter.
●(c.1718) CHal.ms ii. matter, tr. «rastihein, poeniein, scuehein, obligein urre bena d'obeïssein.»
- rastommañ / rastommiñrastommañ / rastommiñ
v. tr. d. Réchauffer.
●(1977) PBDZ 198. (Douarnenez) rastommiñ, tr. «réchauffer.»
- rastommiñrastommiñ
voir rastommañ
- ratrat
f. & adv. cf. ratozh
I. F.
A.
(1) Dessein.
●(17--) Rous. ms (d’après M p. 228 note 11). Rât, tr. « pensée, Reflexion, consideration, attention. »
●(1834) KKK 38. Er rat-zé eo em euz skrived al levr-man. ●(1847) BDJ 230. pelhàt buan dioc’h spered / (…) Disterha râd ha menhos pec’hi dre lighentez.
(2) Hep rat da ub. : à l’insu de qqn.
●(1659) SC 100. pa bec’homp hep gouzout, pe hep rat deomp. ●(1659) SCger 107b. sans y penser, tr. «hep rat dîn.» ●168b. hep rat dîn me, tr. «sans y penser.» ●(1732) GReg 220b-221a. Le tems coule insensiblement, tr. «An amser a drémen (…) hep rat deomp.» ●888a. Sans le sû de mon pere, à son insû, tr. «Hep rat d’am zad.» ●(17--) Rous. ms (d’après M p. 228 note 11). hep rât dim-me, tr. « sans que j’y pense, unde, Ratos. »
(3) Hep rat : par mégarde.
●(1659) SCger 79a. par mesgarde, tr. «hep rat.»
(4) Hep rat : sans savoir.
●(1732) GReg 512a. Par ignorance, tr. «hep rat.» ●591a. Sous main, tr. «hep rat dèn e-bed.»
(5) Gant rat da ub. : en sachant.
●(1732) GReg 366a. A mon escient, tr. «gand rat din.»
(6) Gant rat, gant rat vat : pour de bon, à dessein, exprès, délibérément.
●(1732) GReg 365b. A bon escient, serieusement, à dessein, tout de bon, tr. «gant rat. gant rat vad.»
(7) Dre rat : en sachant.
●(1847) BDJ 232. Kemend her gra dre râd ha dre venhos.
B. Bezañ rat gant ub. : être heureux, content.
●(1979) BRUDn 27/24. Me oa rad ganen pa oa êt honnez ’raog.
II. Adv. A-rat : pour de bon, à dessein, exprès, délibérément.
●(18--) GON ii 503a. a-rât, tr. «expression adverbiale, exprès, à dessein, avec reflexion, etc.»
●(1960) PETO 33. tec’het a-rat.
- rata
- ratafiaratafia
m. (alimentation) Ratafia.
●(1732) GReg 784b. Ratafia, liqueur composée, tr. «Ratafia.» ●Boire du ratafia, tr. «Eva ratafia.»
- ratailhratailh
s. –où
(1) Retailles.
●(1633) Nom 252a. Assulæ, micæ, segmina, secamenta : retailles, rogneure : rataill, rouinneur. ●Segmenta : retailles : rataillou, demorangou.
(2) Racaille.
●(1659) SCger 168b. rataill, tr. «racaille.»
(3) Marmaille.
●(1974) TDBP III 208. Er bourk aze a zo (ez eus) ur bern rataill, tr. « là au bourg il y a un tas de marmaille. » ●215. N’am-eus ket un eurvez peoc’h gand ar rataill-mañ, tr. « je n’ai pas une heure de paix avec (du fait de) cette marmaille »
- ratailhajratailhaj
coll. Morceaux de retaille.
●(1907) VBFV.fb 33b. échantillon, tr. «retaillen, f. (pl. retaill, retaillaj.»
- ratikratik
adj. = (?) Lâche, pleutre, couart (?).
●(1872) GAM 57. he guelet hon euz, meur a veach, Aotrou, ann Itali a zo ratik ; pa vez great penn dez-hi, kerkent e teu da argila.
- ratikoù
- ratin
- ratonraton
m. –ed (argot de la Roche-Derrien)
(1) Prêtre.
●(1885) ARN 27. Prêtre. – Br. : Belek. Arg[ot] : Raton. – Plus souvent c'est le curé de la paroisse ou le recteur (ar person), que le vicaire (ar c'hure) ou le simple desservant. – Ce mot raton ne viendrait-il pas de l'argot-français ratichon ?
●(1971) BAHE 67/8. an tu da zegas ar «raton» da Bontreñv. ●(1973) BRUD 43-44/33. ne veze gwelet beleg ebed heb e wiskamant «raton». ●(1975) BAHE 87/4. met ar raton ne oa ket un hanter letezenn. ●5. Chaous ! Freouz ! a soñjas ar paotrig, petra a ya ar raton d'ober din ? ●14. Raton : beleg.
(2) Raton-tiar : curé-doyen.
●(1975) BAHE 87/4. «O, didiac'h ! Kroc'hen va ene ! emezañ, an (lire : ar) raton-tiar !» ●14. Raton-tiar : person-kanton ar Roc'h.
(3) Raton minik : vicaire.
●(1975) BAHE 87/4. raton-minik ar Vilaj. ●14. Raton minik : ar c'hure.
(4) Raton bihan : vicaire.
●(1975) BAHE 87/14. Raton bihan : ar c'hure.
(5) Raton freoz :
●(1935) ANTO 81. goût a oar diori e vorn da gragachat, hor raton vreoz.
- ratouer
- ratousratous
adj.
(1) De petite taille.
●(1938) WDAP 2/125. (Pleiben) Ratous, hano gwan, Dister, bihan ha dinerz. Sk. Eun denig ratous eo apotr an ti all. ●(1979) VSDZ 98. (Douarnenez) Ur vlodenn zo ur glizigenn vihan (dra-se vez lavaret deus ur plac'h pa eo un ratous), tr. (p. 262) «Ur vlodenn, c'est un petit sprat ; cela se dit également d'une femme lorsqu'elle est petite.»
(2) Brèche-dent, à qui il manque une ou des dents.
●(1732) GReg 322b. Vache édentée, tr. «Bioc'h ratous.» ●Vieille édentée, tr. «Grac'h ratous.»
●(1936) IVGA 45. Propoc'h d'eoc'h, rastell-doull, mont da lakaat dent en ho kenou ratouz. ●(1973) SKVT II 109. gant e c'henou ratous : mankout a rae dezhañ daou zant dirak.
(3) Qui a les ongles coupés ras.
●(1896) GMB 562. pet[it] Trég[uier] ratous qui a les ongles coupés ras.
(4) Grincheux.
●(1879) ERNsup 166. ratous, grincheux, Plounevez, St-M[ayeux].
(5) Branlant.
●(1879) ERNsup 166. ratous, qui branle, qui n'est pas solide.
(6) Rassasié.
●(1931) VALL 624a. Rassasié, tr. «ratous.»
- ratouz
- ratouzañ
- ratouzoùratouzoù
plur. Restes après le repas des bêtes.
●(1931) VALL 654a. Restes ; de nourriture ; après le repas des bêtes, tr. «ratouzou C[ornouaille] T[régor].»
- ratozhratozh
f. –ioù
I. F.
(1) Idée, dessein, intention.
●(1576) Gk ii 116. é barn propr, hac é ratouez. ●(1576) H 48. Chommel e ratouez en pechet a vn calon obstinet, tr. « Delaying stubbornly in sin with a obstinate heart. »
●(1847) FVR 163. bean ebarz ar ratoz mad da c'houzanv ann heskin. ●166. eur ratoz stard da diwall, enn amzer da dont, ouz ar pec'het. ●(1869) FHB 236/212b-213a. mez ar ratoz ar vella a veler, sioaz ! aliez o vont kuit. ●(1869) EGB 124. Quelque parti que vous preniez, vous ne ferez tort à personne, tr. «neuz fors péhini a vo hô râtoz, né réfed gaou ouz dén.»
●(1924) FHAB Ebrel 140. Holl ar ratoziou kaer a zonje kas da wir…
(2) Sevel, seveniñ ur ratozh : réaliser un dessein.
●(1862) JKS 46. Koulskoude e tleomp sevel eur ratoz vad-bennag, dreist-holl a enep ar pez a harz muia ouz-omp. ●(1893) IAI 127. gwest da zeveni eun evelep ratoz.
(3) Dre e ratozh : délibérément, en pleine conscience.
●(1847) BDJ 231. Lenn pe zelaou zo-kên lenn dre he ratos, / Levriou lik ha gadal karghet a draou faos.
(4) Dre ratozh ub. : par la faute de qqn.
●(1890) MOA 263b. C'est de votre faute, tr. «dre ho ratoz eo (T[régor]).»
●(1935) BREI 390/2c. Eun tôl a zrouk-chans eo bet se d'ac'h ha n'eo ket dre hon ratoz. ●(1945) GPRV 171. Kollet pep esperañs ganin dre va ratoz.
(5) Bezañ e ratozh ub. : être dans le dessein de qqn.
●(1959) BRUD 8/36. Se ne oa ket en ho ratoz, kredabl.
(6) Kemer e ratozh : prendre sa décision.
●(1857) HTB 71. bean a oe en arvar hag en mondiviz, goude oll a kemer he ratoz, hag e eaz da c'houlen bean digemeret er gouent.
II. Adv.
(1) Pour de bon, à dessein, exprès, délibérément.
●(c.1718) CHal.ms ii. De guet a pans, tr. «a benués, a ratos, a fet é pans.» ●(1732) GReg 102b. Tout de bon, à dessein, tr. «Van[netois] a-ratoueh mad.» ●261a. De propos deliberé, tr. «a-ratos. Van[netois] a ratoh. aratouëh.» ●277a. A dessein, exprès, tr. «A-ratoz.» ●365b. A bon escient, serieusement, à dessein, tout de bon, tr. «a ratoz.»
●(1893) IAI 95. Nag a bap a zo bet choazet aratoz, ha dibabet piz enn esper ma vijent sioul ha tavedek !
(2) A-ratozh-mat/vat : pour de bon, à dessein, exprès, délibérément.
●(1732) GReg 365b. a dessein, tr. «a ratoz vad.» ●749b. A dessein prémédité, tr. «A ratoz mad.»
●(1869) FHB 216/50a. hag a ancounac'ha a ratoz-mad ho c'hatekiz ha lezen Doue. ●(1874) FHB 477/52a. da zerc'hel d'hen ober a ratoz mad.
●(1910) FHAB C'hwevrer 42. hag, a ratos vad, lavaret kenavo d'ar zakramanchou. ●(1912) MMPM 87. A ratoz vad e tec'he diouz ar bed.
(3) A-ratozh-kaer : pour de bon, à dessein, exprès, délibérément.
●(1732) GReg 261a. De propos deliberé, tr. «a-ratos-caër.» ●445b. De gaïté de cœur, de propos délibéré, sans sujet, tr. «a ratoz caër.»
●(1903) MBJJ 96. Staget int bet evidomp a-ratoz-kaer. ●(1908) PIGO II 139. Marvad, barrek e oant da gredi 'm oa boutet ane 'mesk ar chas a-ratoz kaer, ha d'ober skilhou ganin. ●(1910) MBJL 177. 'n eur waskan a ratoz kaer an Iliz katolik. ●(1912) CHEG 22. Hag arabat eo d'eoc'h (...) dont da sutal d'in emaon a-ratoz kaer o tenvellaat an daolen.
(4) =
●(1865) LZBt Gouere 32. holl e c'haint, pep hini d'he dro, da rein ho zol d'ar c'horf maro ; hennez eo ; ho flijadur a ratoz.
►[form. comb.]
P1 a hor ratozh
●(1741) RO 3113. Hac jue mar manquomp veso à on ratoes.
P3 a o ratozh
●(17--) SP I 914. Gwelet a ran ma zad a ma mam assambles / Edeveus quitaet ac het a o ratoez / Da qwitad o mado er Bed-man en antier, tr. «mon père et ma mère ensemble / sont partis et s'en sont allés avec le dessein de quitter tous leurs biens dans ce monde.»
- ratozhet
- ratozhiñratozhiñ
v. tr. d. (?) Carotter, piquer (?).
●(1947) YNVL 51. Emaoc'h o koll ho penn-devezh amañ, war zigarez ratoziñ daou wenneg muioc'h.
- ratreratre
f. & adv.
I. F.
(1) État, situation.
●(1890) MOA 250a. État, situation, tr. «ratre C[ornouaille].»
●(1931) VALL 275b. État plus spécialement bon, tr. «ratre f.» ●(1994) BRRI 85. Rust e skoe ar ratre amañ, kredapl.
(2) Ratre fall : mauvais état.
●(1931) VALL 194b. Délabrement, tr. «ratre fall.»
(3) Ratre vat, vrav : prospérité.
●(1931) VALL 600a. Prospérité, tr. «ratre-vat, -vrao f.»
(4) Ratre zo gant ar mor : la mer est grosse.
●(1732) GReg 616b. La mer est grosse, Leon. tr. «ratre a so gad ar mor.»
(5) Diouzh ratre ub. : à la façon de qqn.
●(1931) VALL 290a. à ma façon, tr. «diouz va ratre L[éon].» ●446b. à la manière, tr. «diouz (dioc'h) ratre L[éon].»
II. Adv.
A. E-ratre.
(1) E-ratre vat, e-ratre vrav : en bon état.
●(1872) ROU 83. En bon état, tr. «E ratre vad.»
●(1927) GERI.Ern 501. ratre f. : e ratre vat, vrao, tr. «en bon état.» ●(1931) VALL 275b. en bon état, tr. «e ratre (vat).»
(2) Bezañ e-ratre : être en bon état.
●(1874) FHB 505/276a. an diaoulou eta a rea ho fourchas. Pephini a spure he armou, hag a vele hag hi a ioa e ratre.
(3) Bezañ e ratre : être prêt.
●(1915) MMED 9. hag en dervez kenta a viz mae, ar Miz Mari a ioa e ratre.
(4) Lakaat e-ratre : préparer.
●(1889) ISV 341. Re a draou en doa da renca ha re a urziou da rei d'he vartoloded evit lacat pep tra e ratre.
(5) Lakaat e-ratre (vat) : mettre en bon état.
●(1869) FHB 215/42a. laket e di e ratre.
●(1931) VALL 275b. mettre en bon état, tr. «lakaat e ratre (vat).»
(6) En em lakaat e-ratre : se préparer.
●(1870) FHB 266/39a. red eo ato gouscoude en em lacat e ratre.
(7) Derc'hel e-ratre : maintenir en bon état.
●(1874) FHB 515/353a. ar pennad hent-ma zo dalc'het e ratre. ●(1889) ISV 397. carget gant an Aotrou da zioual an ti ha d'he zelc'her e ratre evit ma c'helje ar perc'hen dont di pa garje.
●(1931) VALL 264a. Entretenir en bon état, tr. «derc'hel (…) e ratre (vat).»
(8) Dont e-ratre vat, e-ratre vrav : venir en temps opportun.
●(1927) GERI.Ern 501. ratre f. : e ratre vat, vrao, tr. «(venir) en temps opportun.»
(9) iron. Bezañ e-ratre vat : être ivre.
●(1876) TDE.BF 538a. En termes ironiques, en parlant d'un ivrogne, on dit : E ratre vad ema ! il est dans un bel état ! ●(1890) MOA 250a. Il est dans un bel état (par ironie, en parlant d'un ivrogne), tr. «E ratre vat ema (C[ornouaille]).»
B. A-ratre : en bon état.
●(1931) VALL 275b. (tenir) en état, tr. «a ratre.» ●(1944) PIKA 17. Eston e kave memes tra e teufe Mari Vrignou a-benn da zerc'hel he zi hag i o-daou a-ratre evel ma rae gant e bae tommer. ●(1974) ISHV 141. pep tra ret da zerc'hel ar savadurioù a-ratre.
- ravrav
f.
I.
(1) Lien d'attelage.
●(1499) Ca 177a. Rou. g. idem.
●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. raou, tr. «grosse corde qui relie au train le cheval de devant (e kambreeg rhau, chadenn ; ar ger «raou» a dle beza implijet ivez e Kerne vit chadenn.» ●(1932) FHAB Gouere 279. peder zugell ha diou raou. ●(1982) PBLS 74. (Langoned) raou, tr. «chaîne de fer.» ●(1984) HYZH 154-155/. Hag ar marc'h gant ur rahou staget dac'h an arar.
(2) Cable.
●(1866) FHB 80/224a. Ar gorden, pe ar raou, e pehini ez eus eun neuden orjal da zervichout da delegraf electric, a zo lakeat penn da benn etre Brosaoz hag an Americ. Eur pennadic brao a raou eo ; var dro eiz kant leo ed en deus.
●(1919) DBFVsup 79. reu, tr. « cable. »
II.
(1) Foerañ ouzh ar raou : perdre le fil de son discours.
●(1732) GReg 412b. Il a perdu le fil de son discours, et est demeuré court, tr. G. Rostrenenn «collet eo bet penn e neudeñ gandhã, hac èn deus foëret ouc'h ar raou.»
(2) Lakaat raou da ub. : donner du fil à retordre à qqun.
●(1924) NFLO (ms Rennes). Donner du fil à retordre à qq'un, tr. «lakât raou da u.b.»