Recherche 'lo...' : 791 mots trouvés
Page 16 : de louzez (751) à lozag (791) :- louzezlouzez
f. –ed Laideron.
●(c.1718) CHal.ms ii. fi allés uous n'estes quune laide, tr. «oet er gass' pellait, oeit qüitt' n'endoch meit ul louzes.»
- louzoni
- louzoùlouzoù
plur. louzeier
I.
(1) Plantes, herbes.
●(1612) Cnf 62a. lousou sauuag criz. ●(1633) Nom 54a. Cœna terrestris, Cœna cyncia : soupé d'herbes : coan græt á lousaou. ●55b-56a. Moretum : tourteau fait de laict, vin, fourmage & herbes : tourtel græt á læz, á guin, á fourmaig, ha lousou. ●76b-77a. Cymæ, cymata : les cimes ou les tendrons des herbes : an quefrennou teneraff ves á lousou, an delyou guelaff. ●77a. Panicula, phoba : c'est la teste des herbes moussues & cottonneuses, comme de roseau & froment : an pennou bleuecq á vez voar an lousaou. ●96b. Planta, plantarium : plante d'arbre, ou d'herbe, ou ce qui en sort : planten guezenn, pe planten lousou. ●132a. Stibadium, thorus : lict fait d'herbes & de ioncées, sur lequel les anciens mangeoient : guelè græt á lousaou hac á brouen pe voar è debre'n dut ancien ô bouet.
●(1846) DGG 265. penos netaat en ur vech, un ty, ur jardin e pehini e lezer al loustoni, al louzou-fall da gresqui ha da c'hruc'hull epad ur bloas ? ●(1849) LLB 701. tenein ol el lezeu. ●(1876) TDE.BF 640a. Louzou troazuz, tr. «plante diurétique.»
(2) Plantes potagères, légumes.
●(1732) GReg 491a. Herbe potagere, tr. «Lousaouënn. p. lousou. lousou jardin. lousou fin. Van[netois] leseüenn. p. lesëu.» ●Mettre les herbes au pot, tr. «Lacqaat al lousou èr pod.» ●Vendre des herbes potageres, tr. «Guërza lousou.» ●(17--) CBet 1353. Disqueset al lousou : guelomp ar gout ho deus, tr. «Montrez ces herbes. Voyons quel est leur goût.»
●(1876) TDE.BF 417a. Louzou, s. pl. m., tr. «des plantes potagères. En ce dernier sens, on dit louzou kegin, plantes de cuisine»
●(1954) VAZA 50. avaloù-douar, fav, piz, pe louzoù all.
(3) Plantes médicinale, simples.
●(1732) GReg 491a. Herbe, plante medecinale, tr. «Lousaouenn. p. lousou. Van[netois] Léseüenn. p. lésëu.»
●(1876) TDE.BF 417a. Louzou, s. pl. m., tr. «Des plantes médicinales.»
(4) Remèdes.
●(1860) BAL 65. marteze e parein adarre o kemeret louzou ! ●(1868) KMM 25. Ho louzou c'hui, emeza, o deuz muioc'h a vertuz eget on re-ni. ●(1876) TDE.BF 417a. Louzou, s. pl. m., tr. «des remèdes pour les malades, des médicaments. (…) louzou oc'h an dersienn, remède contre la fièvre.»
●(1907) PERS 330. evel ma kemerer louzeier. ●(1911) BUAZperrot 635. louzeier ar vedesined. ●(1912) MMPM 139. Graz ar zakramant, en eur gweza var ar pec'her evel eul louzou santel, a deu da gleïzenna he c'houliou ha d'ho farea. ●(1932) BSTR 81. eus klenved ar skorpul n'eus nemet daou louzou. ●114. eul louzou da lakaat var ar palastr.
(5) Recette pour détruire les insectes.
●(1876) TDE.BF 417a. Louzou, s. pl. m., tr. «des recettes pour détruire les insectes. (..) louzou oc'h ar c'hosed, remède pour éloigner les charançons.»
II. Bezañ staotet war beseurt louzoù : être de mauvaise humeur. Cf. louzaouenn
●(1890) MOA 293 (L). Sur quelle herbe avez-vous marché ? tr. J. Moal «pe var louzou oc'h euz-hu staotet hirio ?»
- louzoù-aodlouzoù-aod
coll. (botanique) Casse-pierre.
●(1876) TDE.BF 417a. Louzou-aot, s. pl. m., tr. «Casse-pierre, plante.»
- louzoù-finlouzoù-fin
coll. Aromates, plantes aromatiques.
●(1732) GReg 51b. Herbes aromatiques, tr. «Lousou fin.» ●567b. Legume, herbes potageres, tr. «lousou fin. lousou jardin. lousou. Van[netois] lesëu.» ●(17--) CBet 118. Ha da asten he corf voar un tam lousou fin, tr. «...sur une poignée d'herbes odoriférantes.»
●(1867) GBI I 320. Da dibab 'r bouket louzou-finn, / A varjolain a durkantin, tr. «pour choisir un bouquet de fines fleurs de marjolaine et de thym.»
- louzoù-kegin
- louzoù-kroazlouzoù-kroaz
coll. (botanique) Sauge à feuilles de verveine.
●(1876) TDE.BF 417a. Louzou-kroaz, s. pl. m., tr. «Sauge à feuille de verveine.»
- louzoù-pod
- louzoù-skolouzoù-sko
coll. Remède radical, qui assomme.
●(1907) KORN 22. Evet am eus diou skudellad chistr gant intanv Stank al Lann. Eul louzou-sko bennak en deus taolet em evaj. ●(1949) KROB 14/10. Ha setu heñ mont da gaout an divinourez, evit goulenn diganti eun tamm louzou-sko bennak da barea e baourkêz beoc'h.
- louzoù-terzhiennlouzoù-terzhienn
m. =
●(1909) FHAB Meurzh 74. Eun tammik lein a ranker da gaout arog dont d'ar gear, hag ive eur bannac'hig «louzou terzien» benag a hed an hent.
- louzouachoùlouzouachoù
plur. Plantes, herbes sauvages.
●(1752) BS 783. lousouachou a deue anezo o-unan ebars en desert. ●795. beva a ree gant bara ha lousouachou.
- louzouoniezh
- louzourezlouzourez
f. –ed Marchande de plantes, d'herbes.
●(c.1718) CHal.ms ii. herbiere, tr. «lesourés, moüés a c'huerh leseu.»
- louzus
- lova
- loveal / loveat / loveiñ / lohedalloveal / loveat / loveiñ / lohedal
v. (marine)
(1) V. intr. Louvoyer.
●(1659) SCger 157b. lova, tr. «ramer.»
●(1924) DIHU 158/128. (Groe) Lohedal, tr. «louvoyer.» (Dastumet de Vleimor 1913). ●(1925) BILZ 107. loveal en antre ar porz. ●(1925) DIHU 165/232. (Groe) Lohedal, tr. «louvoyer.» Dastumet get Bleimor. ●(1931) VALL 433b. Louvoyer, tr. «lovea (î. de Batz), lovat (Ouessant).» ●(1931) GWAL 136-137/429. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Loveal : an hevelep ger eo evel «lova» en Eusa ha «lovea» en Enez Vaz. ●(1959) TGPB 199. setu m’en em gavis war hent an teirgwern o kregiñ da loveal. ●(1963) LLMM 99/266. E-keit ma lovee al lestr en ul leuskel war e lerc’h div roudenn arc’hant en dour pounner ha fankek ar stêr. ●(1977) PBDZ 959. (Douarnenez) loveal, tr. «tirer des bords.» ●(1987) GOEM 138. La navigation à la voile impose de louvoyer, lonveat ; il faut tirer des bords, tenna bourchadou.
(2) V. tr. d. Faire louvoyer (une embarcation).
●(1979) VSDZ 20. (Douarnenez) Pouez ar vag 'ra netra 'vit loveiñ ar vag. Aesoc'h loveor ur vag zo don en dour'get ur vag zo skañv war an dour. tr. (p. 190) «Le poids du bateau en lui-même n'est pas important pour le louvoyage ; mais tu louvoieras plus facilement un bateau qui est profond dans l'eau qu'un bateau léger.»
- loveatloveat
voir loveal
- loveiñloveiñ
voir loveal
- lovr .1lovr .1
adj.
I. Attr./Épith.
A. (pathologie) Lépreux.
●(1499) Ca 127b. Loffr. g. ladre meseau. ●(1530) Pm 155. Dan tut loffr goude nech ez renthe ho iec’het, tr. «Aux lépreux, après leur douleur, il rendait la santé.» ●(1576) Catechism 22 (= RECE 47, 108). Entré an caus, hac an caus, An lofr, hac an heny na deu lofr, hac é guelez variabl, auys an barneryen so en ha porzyou, tr. « entre la cause et la cause, le lépreux et celui qui n’est pas lépreux, et que tu trouves divergent l’avis des juges qui sont dans tes portes. » ●(1633) Nom 34b. Sus grandinosus : porceau ladre & sursemé : ouch lofr.
●(1659) SCger 71b. ladre, tr. «lovvr.» ●157b. lovr, tr. «ladre.» ●(1710) IN I 153. an den lofr-se. ●(1732) GReg 557b. Ladre, malade atteint de la lepre, tr. «Lozvr. lovr. lozr. lor. Van[netois] lor. loir.»
●(1839) BESquil 384. en dud lovre ag er guér a Nivel. ●(1861) BSJ 108. un dén lovr. ●(1899) LZBt Meurzh 5. eul leanez a zo war dro an dud laour.
●(1907) AVKA 90. un den lor.
B. sens fig.
(1) Lourdaud.
●(1867) FHB 117/102a. Ar skuisder a deue, he dreid a iea lor.
●(1910) MAKE 54. mes re lor e oa e zivesker e-skoaz re al loen besk. ●(1952) LLMM 34/45. (Douarnenez) ur vaouez lor : diaes dezhi fiñval. ●(1957) ADBr lxiv 4/471. (An Ospital-Kammfroud) Lor : (o très long) : adj. – Qui se meut avec difficulté, lourd et parresseux. eur vaouez lor.
(2) Obtus.
●(1957) ADBr lxiv 4/471. (An Ospital-Kammfroud) Très dépréciatif dans l'expression : pebez den (ou penn) lor ! (quelle personne «épaisse», quel esprit obtus !)
(3) Fainéant.
●(1905) BOBL 22 juillet 44/2d. Me'n em ganno duont vel eun diaoul ; vin ket lôr.
C. (météorologie) Orageux.
●(1910) MAKE 58. broutac'hus, pounner ha lor e oa an amzer.
D. (en plt d'un poisson) Devenu mou, flasque par la chaleur.
●(1952) LLMM 34/45. (Douarnenez) ur pesk lor : deut gwak gant ar wrez. ●(1977) PBDZ 88. (Douarnenez) lor, tr. «mou, flasque (en parlant de poisson).»
II. Adv. intens.
(1) Très.
●(1935) BREI 439/2c. Skuiz-lor 'oa an douar. ●(1936) BREI 441/3a. skwiz-lor.
(2) Pizh-lovr : ladre.
●(1869) FHB 241/255a. lavaret e ve ne c'hounezet ket cals a arc'hant aman, pe ezoc'h piz lor.
●(1937) ALMA 156. he moereb hag he deus he digemeret a zo drouk ha piz-lor.
- lovr .2lovr .2
m. –ion
(1) Lépreux, ladre blanc.
●(1576) Catechism 22 (= RECE 47, 108). Entré an caus, hac an caus, An lofr, hac an heny na deu lofr, hac é guelez variabl, auys an barneryen so en ha porzyou, tr. « entre la cause et la cause, le lépreux et celui qui n’est pas lépreux, et que tu trouves divergent l’avis des juges qui sont dans tes portes. » ●(1633) Nom 128a. Hierocomium : la ladrerie, le lazaret : an clandy, ty an lofryen.
●(1688) MD II 22. é guis eul lofr. ●(1732) GReg 557b. Ladre blanc, lepreux qui n'ai au dehors aucun signe de la lepre qu'il a au-dedans, tr. «Lovr. p. lovréyen. lor. loréyen. Van[netais] lor. p. eyon.»
●(1861) BSJ 198. Simon el lovr ou fedas de goéniein én é dy. ●(1863) GBI I 244. Un ti-newez, liouet en gwenn, / Vel ma ve savet d'al laourienn, tr. «Une maison neuve, peinte en blanc, / Comme celles que l'on bâtit aux lépreux.»
●(1911) BUAZperrot 515. da di Zimon al lor.
(2) Lovr-pezhell, lovr-brein : Lépreux, ladre vert.
●(1732) GReg 557b. Ladre vert, ou ladre confirmé. lepreux qui a au dehors plusieurs boutons blancs & durs, dont la base est verte, ou même une grosse gale en forme d'écailles de poissons, tr. «Lovr-pezel. pl. lovréyen-pezel. lozrv-brein. p. lozrèyen vrein.»
- lovr .3lovr .3
m. (pathologie) Ladrerie, lèpre.
●(1832) MOY.ms 140. diou daquen l'aour, tr. (GMB 372) «deux taches de lèpre.» ●(1856) GRD 227. hou corv goleit a lôvr. ●(1857) CBF 109. al lor a laz ar moc'h, tr. «la ladrerie tue les porcs.» ●(1861) BSJ 82. un dén goleit a lovr hum gavas guet Jesus (…) Eutru, hui e hel lemel el lovr-men a han-an. ●181. el lovr e oé un droug forh æs de chair. ●(1867) BSSo 8. goleit oé a lovr.
- lovr-pezhell
- lovradur
- lovrañ / lovriñlovrañ / lovriñ
v.
I. V. intr.
(1) Attraper, contracter la lèpre.
●(1659) SCger 71b. deuenir ladre, tr. «lovri.» ●(1732) GReg 557b. Devenir ladre, tr. «Lovra. lovri. ppr. lovret. lozri. pr. lozret. Van[netois] loreiñ. loireiñ.» ●(1744) L'Arm 212b. Devenir ladre, tr. «Lovrein.»
●(1863) GBI I 244. Ma bugel keiz, kerz al lec'h-se, / Gant aoun n' laournfez dre doul 'nn alc'houez, tr. «Mont enfant chérie, retire-toi, / De peur d'attraper la lèpre par le trou de la serrure !» ●(1876) TDE.BF 417a. Lovri, v. n., tr. «devenir lépreux.»
(2) sens fig. Vivoter.
●(1935) BREI 431/2c. O veva, n'eo ket o laïnan, o ruza anei, o laouara, evel m'eman hon broiou-ni !… ●(1982) TKRH 127. chom da laouriñ en e vilin.
II. V. tr. d. Donner la lèpre.
●(18--) PEN 93/78. me laourfe kanat (sic) kouls ac unan.
- lovrasenniñlovrasenniñ
v. intr. =
●(1906) BOBL 06 octobre 107/1b. Ouspenn, e ene ne vo ket bet kaillaret gant loudourach ar chambreou, en pere e chomer da lorassenni devejou penn da benn.
- lovrdi
- lovreg
- lovregezlovregez
f. –ed Lépreuse.
●(18--) GBI II 274. Na serr da c'henaou, laourneges, tr. «Tais-toi, lépreuse.»
- lovrek
- lovrentez
- lovrerez
- lovrerezh
- lovretlovret
adj.
(1) Lépreux.
●(17--) ST 24. E kaver remejou d'ar re a zo lovret.
●(1863) GBI I 242. ma zadik paour 'zo laouret ! tr. «Mon pauvre père est lépreux !» ●(1931) VALL 414b. Ladre, tr. «laouret.»
(2) Fainéant.
●(1787) BI 58-59. Ne ouai jamæss (...) lovret guet er parèss.
●(1839) BSI 36. Jamès ne vize cavet (...) lovret gand ar faineantiçz.
●(1931) VALL 414b. laouret, tr. «fainéant.»
- lovrez
- lovrezh .1lovrezh .1
f.
(1) Lèpre.
●(14--) Jer.ms 8. Sygoaz gant loffrez glecz, / Hac he specz quen dreczet, tr. «Hélas, avec une lèpre (?) … (?), et (?) sa beauté brillante réparée (?). »
●(c.1718) CHal.ms ii. Ladrerie maladie, tr. «lou vreh, louvr' substant.» ●(1732) GReg 558a. Ladrerie, lèpre, tr. «Van[netois] lovreh. loreh.»
(2) Pauvreté.
●(1896) GMB 373. pauvreté, pet[it] tréc[orois] laoures.
- lovrezh .2
- lovrgennlovrgenn
f. Femme malpropre.
●(1957) ADBr lxiv 4/471. (An Ospital-Kammfroud) Lorgenn : n. f. – De par sa formation (lo(v)r lèpre + kenn peau) ce mot signifie littéralement : «peau lépreuse». Le souvenir de la lèpre ayant disparu, le terme n'a conservé que le sens de «sale» et «parresseux» : ar vaouez-se ? n'em-eus ket an'vet (anavezet) gwasoh lorgenn morse !
- lovrnaj
- lovrnezhlovrnezh
[mbr lofrnez, loffrnez < lovr + -nezh]
F. Lèpre. cf. lorgnezh
●(14--) N 1839-1840. Gant ma lofrnez me meux mez bras / Fromet ha fall dre goall allas, tr. «Avec ma lèpre j’ai grand honte, / Confondu et faible par malheur, hélas.» ●(1499) Ca 127b. Loffrnez. g. messellerie. ●(1633) Nom 263b. Elephas, elephantiasis, elephantia : ladrerie, ladre : lofrnez.
●(1732) GReg 558a. Ladrerie, lèpre, tr. «lornez. lorne.»
●(1831) MAI 166. attaquet gant ar laournez. ●(1863) GBI I 256. Gant al laournes e tispenne !
●(1900) MSJO 154. goloet a lornes. ●(1923) LZBt Gwengolo 28. klenved al laournez.
- lovronilovroni
f. Lèpre.
●(c.1718) CHal.ms iii. pauureté n'est pas uice, mais c'est une espece de-ladrerie, tout le monde la fuit, tr. «peuranté nende quet ur c'hrim'maes truegueh bras n'endes deen na deh' doh ti, peuranté nequet ur vic', ma's un espeç louvroni en ol a bella doh ti, peurante n'endequet ur vic, maes un espeç louur', peb unon a deh en erauc.»
●(1913) AVIE 61. é lam el lovroni get hennont. (…) El lovroni e zou ur hlinùed nen des ket a huellat dehou. ●(1922) EOVD 111. ur heh dén debret d'el lovroni. ●(1934) BRUS 224. La lèpre, tr. «el lovroni.»
- LozagLozag
voir Loudieg