Devri

Recherche 'm...' : 3749 mots trouvés

Page 16 : de maoliet (751) à marbr-2 (800) :
  • maoliet
    maoliet

    adj. Empêtré.

    ●(1942) VALLsup 62b. Empêtré, tr. «maoliet (î. de Batz).» ●(1986) PTGN 24. ne jom ket pell diaez o fenn gant Roskoiz. Ne jomont ket maoliet, evel ma lavarer en enez-Vaz.

  • maoñv
    maoñv

    voir waoñ

  • maorion
    maorion

    m. –où (armement) Casque.

    ●(1732) GReg 51b. Armet, têtiere, tr. «Mauryon. p. mauryonou.» ●139a. Casque, armure de la tête, & du cou du Cavalier, tr. «Mauryon. p. mauryonou.»

  • Maoris
    Maoris

    n. pr. Maurice.

    ●(1499) Ca 141a. Morice. g. idem. ●Mouricc. g. maurice.

  • Maoron
    Maoron

    n. de l. Mauron.

    ●(1910) IBRK 72. Goudrec'h Mauron a dle beza sellet evel par da hini ar Roc'h.

  • maotrou
    maotrou

    m.

    (1) Monseigneur.

    ●(14--) Jer.ms 270. Ha huyzaff maoutrou Cayphas, / An heny en crucyfyas, tr. « Et vous donc, Monseigneur Caïphe, / (Vous qui êtes) celui qui le crucifia ». ●(1530) J 76 (1549-1550). Chetu duet splann mautrou Annas / Dirac hoz cher an tromper bras, tr. « Le voici enfin venu, mon seigneur Anne, devant votre face, le grand imposteur. »

    (2) Monsieur.

    ●(14--) N 1289. Bon iour assur mautrou cure, tr. « Bien le bonjour, Monsieur le curé ».

  • maotvelen
    maotvelen

    m. (pathologie animale) Tumeur à la tête des bêtes à cornes.

    ●(1876) TDE.BF 426b. Maotvelen, s. m., tr. «Tumeur à la tête des bêtes à cornes.» ●(1890) MOA 507b. Tumeur, celle qui vient à la tête, chez les bêtes à cornes, surtout les moutons, bodvelen, – maotvelen, f. (Maot, est sans doute ici pour maout, mouton.)

  • maou
    maou

    voir baou

  • maouez
    maouez

    f. –ed, –i

    I.

    (1) Femme.

    ●(1530) Pm 13 (Tremenuan). Ma ves (lire Maues) aman coffan ha net tr. « Femme qui demeurez intacte et pure » ●(1608) B II 79c. Mar da moues dan marchat. ●(1647) B III 79c. Mar da moues dan marchat, tr. «Quand la femme va au marché.»

    ●(1659) SCger 56b. femme en general, tr. «maoués.» ●158a. maoues, tr. «femme.» ●(1732) GReg 403a. Femme, sans distinction de femmes & de filles, tr. «Maouës. p. maouësed. Van[netois] mouës. p. mouësed.»

    ●(1821) SST 26. er guetan moès. ●(1879) GDI 15. ur voès a noblanç hag a zanné bras. ●(1879) BMN 304. Eur vaouez all (...), cavet mouget gant he boed. ●(1866) FHB 58/47a. he c'hreg oa eur vaouez vad, deread a bep hent, eur vaouez a zoare. ●(1867) BSSo 26. er moésèd é poén.

    ●(1939) RIBA 105. Penneu hurt en dè en hohed moézi-sé. ●(1934) PONT 27. ne da d'an oferen nemet eur vaouez koz bennak.

    (2) Épouse.

    ●(1612) Cnf 60a. ampech n'a deuhe an gruec, pé an Maoues Iaouancq da bezaff brases.

    ●(17--) TE 22. bout moès dehou.

    ●(1849) LLB 30. cheleu doh hou moez.

    ●(1913) THJE 4. En eutru Martin hag é voéz. ●(1918) BNHT 5. moéz ur soudard. ●(1927) TSPY 27. Hag e kredes dont gant da benn abafet da c'houlenn eur vaouez ? ●(1982) MABL I 94. (Lesneven) maouez 'n adju-mear.

    (3) [au dimin.] Petite fille.

    ●(1879) ERNsup 162. moezik = maouezik, petite fille, Plougonver.

    (4) Maouez fall : femme de mauvaise vie.

    ●(1612) Cnf 14a. ma endeues gantaff en è ty an concubineres, ha maoues fall, ez dlé reiff he congez dezy, hac è cacc de hent.

    II. Ranell evel ur vaouez : très curieux.

    ●(1965) BRUD 20/15 (T) E. ar Barzhig. A viskoaz e oa bet ranell evel eur vaouez, ya; kuruz ken e oa kuruz.

  • maouez-eured
    maouez-eured

    f. Nouvelle mariée.

    ●(1744) L'Arm 139b. Epousée, nouvelle mariée, tr. «Moêss éræd. f.» ●231b. La nouvelle mariée, tr. «Er Vœss-Ærætt.»

  • maouez-nevez
    maouez-nevez

    f. Nouvelle mariée.

    ●(1727) HB 581. Henvel ouz ur vaouez-nevez.

  • maouezenn
    maouezenn

    f. Patronne de ferme.

    ●(1984) EBSY 359. (Sant-Ivi) vouezenn, tr. «patronne d'une ferme.»

  • Maour
    Maour

    m. Maure.

    ●(1499) Ca 131b. Maour. m. ethiopien.

  • maousken
    maousken

    voir maoutken

  • maout
    maout

    m. –ed, meot, maouton

    I. (zoologie)

    A.

    (1) Mouton.

    ●(c.880-920) MSvbr XII 285 l. 11 (ETCE 44 136). onocrotalum .i. mormolt.

    ●(1499) Ca 142a. Mout. g. mouton. ●171b. caro ouina. b. quic mout. ●(1521) Cc (d’après GMB 392). mout. ●(1633) Nom 28a. Pellis ouina ; peau de mouton : crochen maout. ●29b. Aries mutiles : mouton sans cornes : maout digorn, maoüt ep querniel. ●35a. Veruex : mouton : maout. ●60a. Caro ouilla, veruecina : chair de mouton : quic maout.

    ●(1659) SCger 82a. mouton, tr. «maout p. meot.» ●158a. maout pl. meaut, tr. «mouton.» ●(1710) IN I 363. pe o devezo querniel ar maoutet, pe ii n'o devezo quet. ●(c.1718) CHal.ms ii. mouton, meut, meudet, il y en a qui disent au sing. meuden, et meut au pl. d'autres croyent q' meut 'est sing. et pl. ●(1732) GReg 644b. Mouton, agneau châtré, tr. «Maud. maoud. p. méaud. (Van[netois] mëud. p. mëuded.» ●(17--) BMa 21. Da divoadan ar meod, tr. «Pour saigner les moutons.» ●(17--) ROus. Maout, maot : mouton, animal mal, non entier. pl. Maoutet, meot.

    ●(1849) LLB 1529. eur meud kalonekan.

    (2) Bélier.

    ●(c.1718) CHal.ms i. belier, tr. «meut, meudes.» ●(1744) L'Arm 29a. Belier, tr. «Meud.. meudér. m.»

    (3) Penn-maout : mouton.

    ●(1732) GReg 644b. Mouton, agneau châtré, tr. «ur penn-maoud. p. méaud. (Van[netois] ur peenn mëud. p. mëudér, mëuded.»

    (4) Penn-meot : mouton.

    ●(1931) VALL 484b. Mouton, tr. «sg. déterminé penn-meot.»

    B.

    (1) Viande de mouton.

    ●(1732) GReg 316b. Eclanche, cuisse ou gigot de mouton, tr. «Morzed vaout.» ●(1744) L'Arm 173a. Gigot, éclanche, tr. «Morhétt meudd.»

    ●(1869) FHB 243/271b. penaos, Aotrou, e cavit ar maout astommet.

    ●(1903) MBJJ 112. d'ar c'houlz-man euz ar bla, na ve ket kavet aman a gig loue ; bevin ha maout bep pred.

    (2) Kig-maout : viande de mouton.

    ●(c.1718) CHal.ms i. manger du mouton, tr. «deabreïn quic meut.» ●(1732) GReg 147a. Chaire de mouton, tr. «Qicq maut.»

    ●(1857) CBF 6. kig maout a garjenn gwell, tr. «Je préfère le mouton.»

    ●(1908) KMAF 65. Setu aman ar c'hig-maout war an daol.

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Mouton (de cloche).

    ●(1732) GReg 644b. Le mouton d'une cloche, tr. «Maoud ar c'hloc'h.»

    ●(1990) STBL 132. kuit da chom da skuilh daeroù dindan o maout e beg an tour.

    (2) Vin d'accomplissement.

    ●(1732) GReg 8b. Le vin d'accomplissement, vin qu'on donne aux Maçons, Charpentiers, Couvreurs, quand ils ont fini un ouvrage, tr. «ar maoud.»

    ●(1982) TIEZ I 126. Les propriétaires fêtent comme il se doit la pose du bouquet de verdure : sur le champ, elle est l'occasion d'une tournée, et plus tard, parfois le soir-même, les maçons et leurs épouses sont conviés à un repas bien arrosé : la fest ar maout. Parfois les charpentiers, plus rarement les couvreurs, participent aux festivités.

    (3) Kern-maout : pointe de la coiffe de …

    ●(1912) BSAf xxxix 298. cette même chink-goloen (...) a ses deux cornes, kern-Maout.

    (4) Sommier de pressoir.

    ●(1934) BRUS 244. Le sommier (du pressoir), tr. «er meud.»

    III. (en plt de qqn)

    (1) péjor. Cocu.

    ●(1943) SAV 29/11. ne vez maout nemet an hini a blij ar vicher d'ezañ...

    (2) =

    ●(1911) SPON 9. Deusto d'émen é ma ean oeit, er meud-sé ?

    (3) Coq de paroisse.

    ●(1732) GReg 210a. Coq de paroisse, habitant notable d'une Paroisse, qui gouverne les autres, tr. «ar maoud. p. méaud.» ●(17--) ROus. Maout : coq de paroisse, i.e. paroissien qui se fait estimer & qui gouverne les autres.

    (4) As, champion, (le) meilleur.

    ●(1838-1866) PRO.tj 178. Ar maout e voan en oll maradego.

    (5) Ur maout a zen : un homme fort.

    ●(1903) MBJJ 220. eur maout a zen (…) eun den kaer eo an ambrouger, hag eun den krenv ive. ●221. N'eo ket heb abek e ræn bremazonn eur maout a zen eus ma Armeniad.

    (6) Fañch ar Maout : personnification des vainqueurs à la lutte.

    ●(1939) KTMT 170. Eus ouenn Fanch ar Maout eo, pa lavaran deoc'h.

    (7) Récompense du vainqueur d’un tournoi de lutte bretonne.

    ●(1907) KORN [5]. ar mestr gouriner a vez roët d’ezan eur maout evit e zigoll.

    (8) Un bon compagnon, un bon camarade.

    ●(1732) GReg 42a. Un bon Apôtre, un bon Compagnon, tr. « coantâ maout ! »

    (9) Toison pubienne.

    ●(1838-1866) PRO.tj 186. Ato, ar plac'hik / He deuz rez beguel / Ar c'hoanta maoutik / Euz a Vreiz-Izel.

    IV. [en apposition]

    A.

    (1) Troad-maout : gros filet de morve qui coule du nez.

    ●(1975) BAHE 87/5. ober un tamm torchañ d'an daou droad-maout a zo e-pign ouzh e fri.

    (2) Lost-maout : houppier.

    ●(1931) VALL 366a. Houppier, arbre ébranché, tr. «lost-maout. m. pl. lostou-meot (Rusq.) popul.»

    B. Saka-maout.

    (1) Affrontement.

    ●(1908) FHAB Eost 255. Etre ar re-ma hag ar grevisted e vez avechou saka-maout.

    (2) Ober saka-maout : se cogner la tête entre deux personnes.

    ●(1931) VALL 130b. se cogner la tête, en parl. de deux personnes, tr. «ober saka-maout fam.»

    (3) C'hoari saka-maout : jouer à se cogner la tête.

    ●(1931) VALL 158a. Jouer à se cosser, à se cogner la tête, tr. «C'hoari saka-maout.»

    V. (blason populaire)

    (1) Maouton : moutons.

    ●(1947) BRMO 32. les gens de Séglien sont dits Tonerion (vantards), Foéùérion (vaniteux) ou Maouton (moutons).

    (2) Maout & Maout kerniel rodellek.

    ●(1970) ICTB III 27. Marga s[urnom] des marins d'Ouessant, donné par les Molénais, qui appellent aussi les terriens d'Ouessant "Maout", "Maout kerniel rodellek".

    VI.

    (1) (Mont, dont, bezañ) ar maout gant ub. : gagner, être victorieux.

    ●(1874) FHB 505/279b (L) G. Morvan. Ar vreudeur a zo eno oc'h ober scol, a zo eat ar maout gantho adarre.

    ●(1902) PIGO I 133 (T) E. ar Moal. Bez eun den, pa laran, ha, dreist ar re-all, e teuio ar maout ganid ! ●216. Deut e oa ar maout gantan ! ●(1910) MBJL 99 (T) L. le Clerc. Memes tra ec'h a ar maout gant an otro Bruchesi. ●190. Ne gomzin nemet eus palez ar C'hanada : evidon-me, gantan eo e oa ar maout. ●(1942) LANB 30 (L) *L. Lok. Ar maout a zeuas ganto. ●41. Aet ar maout gant Plonger eta. ●(1981) ANTR 3 (L) *Tad Medar. Plijoud a ree d'an dud dond da weled gourenadeg ha gand piou ez ee ar maout. ●141. Kaer 'zo, tamm ha tamm, pôtred an droherien buzug a ya ar maout ganto.

    (2) Bezañ maout war : être expert sur/de.

    ●(1957) BRUD 2/54 (K) Y. ar Gow. Gouzoud 'ouzon ez oh maout war al labour-se. ●(1981) ANTR 141 (L) *Tad Medar. ... e teu ar brezoneger da veza maout war ar galleg...

    (3) Goulenn bezañ maout : demander à être châtié, puni.

    ●(1909) TOJA 16 (T) E. ar Moal. Ma n'arru ket fenoz, me c'houl bezan maout, ma ne roan ket e laz d'ean ! ●(1970) BHAF 63 (T) E. ar Barzhig. Daoust hag eñ e vanis morgousket pe betra ? Koulskoude ne gav ket din, nann, nann, me 'houlenn beza maout m'em-eus huñvreet ! ●312. 'Hanta me a houlenn beza maout ma laoskan ahanout da vond war ar skiantou...

    (4) Touzañ ar maout da ub. : couper l’herbe sous le pied de qqun.

    ●(1890) MOA 150 (L). Aller sur les brisées de quelqu'un, tr. J. Moal «touza ar maout da u.b.» ●254. Évincer (supplanter), trL J. Moal «touza ar maout da u.b.» ●293. Couper l'herbe sous les pieds à quelqu'un, tr. J. Moal «touza ar maout da u.b.»

    ●(1931) VALL 162. Couper l'herbe sous le pied, tr. F. Vallée «touza ar maout da u. b.»

    (5) Touzañ ar maout da ub. : manger la laine sur le dos de qqn, exploiter qqn.

    ●(1938) OALD 107. Deuet oan e barr-amzer da c’houzout edo va aotrou o touza va maout d’in a nebeudou, setu oa bet red d’in klask eun all hag a vije nebeutoc’h a zour sklear en edi (lire : e di).

    (6) Bezañ maout e Kernev : c’est impossible.

    ●(1935) ANTO 13 (T) *Paotr Juluen. N'eus ket da lavaret nann, mont a rin da Gembre, pe me vo maout e Kerne ! ●(1952) LLMM 35/36 (L Gwiglann). Lavaret e vez ivez gant Chelgenniz : «An dra-mañ-dra ne c'hoarvezo biken, pe me 'vo maout e Kernev !»

    (7) Ober penn maout ouzh ub. : être fâché vis à vis de qqun.

    ●(1978) LLMM 188/182 (T) E. ar Barzhig. Ne gredjont ket disentiñ outañ, rak graet en dije penn-maout oute.

    (8) Maout zo dañvad : c’est bonnet blanc et blanc bonnet.

    ●(1912) MELU XI 275 (T-Trevereg). Maout zo danvad, tr. E. Ernault «Mouton est bélier. (Trév[érec]) = c'est bonnet blanc et blanc bonnet.» ●(1978) PBPP 2.1/107 (T-Plougouskant). Maout zo dañvad dit, tr. J. le Du «l'un revient à l'autre /lit. bélier est mouton pour toi/»

    (9) Sevel ar maout : être victorieux.

    ●(1906) DIHU 7/122 (G). Kredein e hren é oé d’ein mé e oé mestroniein ar en ti (…) en hani e saùo er meud e vestroniou ar en aral.

    (10) Ober e vaout : se quereller.

    ●(1916) KZVr 189 - 15/10/16. Ober e vaout, tr. «se chamailler, se quereller, se débattre étant en colère, Loeiz ar Floc'h.»

    (11) Bezañ dous evel ur maout : très doux. Cf. doux comme un agneau.

    ●(17--) CHal.ms ii 414 (G). Il est dous comme un mouton, tr. «quen dous é el ur pen meut, el ur meudic.»

    (12) Klask pemp (troad, pav) d'ar (maout, marc'h) : voir troad.

  • maout-mor
    maout-mor

    m. maouted-mor (zoologie) Sorte de mammifère marin. Voir morvaout .1

    ●(1732) GReg 644b. Mouton marin, tr. « Van. mëud-mor. p. mëuded-mor. »

  • maout-presoer
    maout-presoer

    m. Sommier de pressoir.

    ●(1903) EGBV 50. meud-présoér, m., tr. «sommier du pressoir.» ●(1910) EGBT 71. ar waskell a strako hag ar jistr, en eur virvi a strimpo hag a leunio buhan ar penton bihan laket etal ar maout-presouer. ●(1974) YABA 12.10. Groeit em es ur sterdad d'er maout-présoér. ●(1974) LIMO 12 octobre. Er maout-présoér, tr. «le sommier du pressoir, la pièce de bois (autrefois) ou de métal, qui presse la tourte pour en extraire le cidre.»

  • maout-saoz
    maout-saoz

    m. Mouton de race anglaise.

    ●(1924) BILZbubr 41/948. eun troc'had maout-saoz korniek.

  • maout-spagn
    maout-spagn

    m.

    (1) Mérinoz.

    ●(1890) MOA 340. Mérinos, tr. «eur maout-Spagn.»

    (2) Bélier sans cornes.

    ●(1895) RECe xvi 226. maout Spagn, ou spagnol, brebis (sic) sans cornes.

    ●(1982) PBLS 94. (Sant-Servez-Kallag) maout-spagn, tr. «bélier sans cornes.»

  • maout-tarv
    maout-tarv

     m. Bélier.

    ●(17--) ROus. Maout ourc'hou, maout tourt : bélier. Idem : maout taro. [ven.] Meut.

    ●(1931) VALL 63a. Bélier, tr. «maout-taro.»

  • maout-tourc'h
    maout-tourc'h

     m Bélier.

    ●(1633) Nom 29b. Aries : belier, ran : maoüt tourch, maout tours.

    ●(1659) SCger 158a. maout tourc''h, tr. «belier.» ●(1732) GReg 88b. Belier, mâle de la brebis, tr. «maoud tourc'h. p. méaud tourc'h.»

    ●(1931) VALL 63a. Bélier, tr. «maout-tourc'h. pl. meot-tourc'h.»

  • maout-tourt
    maout-tourt

     m. Bélier.

    ●(17--) ROus. Maout tourc'hou, maout tourt : bélier. Idem : maout taro. [ven.] Meut.

  • maout-tourz
    maout-tourz

    m. Bélier étalon. cf. tourz

    ●(c.1500) Cb (d’après GMB 706). maout tourz bélier. ●(1633) Nom 29b. Aries : belier, ran : maoüt tourch, maout tours.

    ●(1943) DIHU 381/219. ne uélant ket ind é ma koh ha dihuiget er «Blei» hag é ta en «Oan» de vout ur maout-tourz.

  • maouta
    maouta

    v. intr. (en plt d'une brebis) Être en chaleur, demander le bélier.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/472. (An Ospital-Kammfroud) «demander le mâle, en parlant d'une brebis» : deut eo an dañvadez da vaouta (ou da vaouti).

  • maoutaat
    maoutaat

    v. tr. d.

    (1) Dompter.

    ●(1895) FOV 242. aveit meutat ul lon, tr. «pour dompter une bête.»

    (2) sens fig. = lakaat da blegañ, da sentiñ.

    ●(1943) DIHU 381/218. Vennein e hra plegein en ol didan en hevelep iaù (...) Er pab ha rah e glask maoutat !

    (3) = (?) Attraper, tromper, duper (?).

    ●(1934) MAAZ 90. Deusto m'é ma er Meillouz tré dein-mé d'obér en erùen fourchek hag en Dralalaen d'obér er velin aùél, mé ou bouh-mé ha mé ou meuta-mé ken ne vleijant genein. ●(1943) DIHU 379/198. Elsé e vo maouteit er ré e ven hor maoutat !

  • maoutaj
    maoutaj

    m. (droit) Moutonnage.

    ●(1732) GReg 644b. Moutonnage, terme de coûtume, & de droit Seigneurial, tr. «Méaudaich.»

  • maoutañ
    maoutañ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) [au passif] Saillir.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/472. (An Ospital-Kammfroud) Maouta : v. – «Saillir», en parlant du bélier : maoutet eo bet an dañvadez.

    (2) =

    ●(c.1718) CHal.ms iii. Ie L'ay bien pelaudé, tr. «memés ean meutet, bloncet, eiget meret mat, el me faut.» ●(1732) GReg 708a. Pelauder, se pelauder, tr. «Van[netois] méütein.»

    (3) Se doguer.

    ●(1732) GReg 298b. Se doguer, tr. «Van[netois] mëuteiñ.» ●(17--) ROus.ms. Maouta : pelauder ; moutonner, beliner, se battre ou se choquer comme les beliers.

    II. V. intr. Donner de grands coups.

    ●(1957) PLBR 121. Maouta «donner de grands coups» (env[irons] de Quimper).

  • maoutenn .1
    maoutenn .1

    f. maout Mouton.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. mouton, meut, meudet, il y en a qui disent au sing. meuden, et meut au pl. d'autres croyent q' meut 'est sing. et pl.

  • maoutenn .2
    maoutenn .2

    f. –où

    (1) Peau de mouton.

    ●(1732) GReg 644b. Peau de mouton, tr. «maudtenn. p. maudtennou.»

    (2) Bonnet en peau de mouton avec sa laine.

    ●(1732) GReg 714a. Sorte de perruque du petit peuple, faite de peau de mouton avec sa laine, tr. «Mautenn. p. mautennou. ur vaouteñ.»

  • maoutennad
    maoutennad

    f. –où Perruque.

    ●(1911) RIBR 65. hag a laka war e benn eur vaoutennad bleo gwenn.

  • maoutet
    maoutet

    adj. Abruti par le sommeil.

    ●(1928) DIHU 202/57. Meudet, tr. «abruti par le sommeil.»

  • maoutken
    maoutken

    m. Peau de mouton.

    ●(1499) Ca 51b. [crochenn] Jtem hec molestra / stre. ga. peau de brebiz. b. mautguenn.

    ●(1896) GMB 343. pet[it] Trég[uier] maousken f. peau de mouton.

  • maouton
    maouton

    voir maout

  • maoutour
    maoutour

    m. Droit de moute.

    ●(1732) GReg 644b. Moute, droit de moute communément reglé au seizième, tr. «maoutour. ar maoutour.»

  • mar .1
    mar .1

    adv. [avant un adj. + lénition] Tant, si, aussi.

    ●(1530) Pm 228. Na ve mar dyspar ez carset, tr. «Aussi extrêmement qu’on t’eût aimé.» ●232. na dout mar soutil, tr. «aussi habile que tu sois.» ●(1557) B I 11. Hep quet a mar nac oa mar fur, tr. «quelque sage qu’il fût, sans aucun doute.» ●(1575) M 315-316. Petra so fleriussoch, eguit quic ha crochenn, / Map den goude é maru, en beu nac eu mar guenn ? tr. «Qu’y a-t-il de plus fétide que la chair et la peau / De l’homme après sa mort, si blanc qu’il soit de son vivant ?» ●1777. Ouz nep heny mar creff, me queff naray treffeux, tr. «A nul homme, si fort soit-il, je pense, il ne fera trève.» ●(1576) H 46. Ytron mar doucz e prezeguet, tr. « Lady so sweetly you preach. » ●(1647) Am 597. Foi mar orquet out à less da broutacq, tr. «Fi ! aussi épris que tu sois, et laisse (là) ton (?) ardeur (?).»

    ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. C’est un abisme que sa dépense, tant ell’ est grande, tr. «teüein a ra e zanné, mar bras stat a gondu, mar bras é e zispign’.» ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iv. tant il est urai qu’on doit, tr. «margüir é e telier.» ●tout son bien se fons, tant est grand’ sa depense, tr. «dismantein ara ol é Zanné mar bras e é Zispeign’.» ●(1723) CHal 117. Mar, tr. «si», mar guire é, tr. «tant il est vray.» ●(1744) L'Arm 203b. Insuportable, tr. «Péhani n’eelléerr quéd andurr, mar droug é.» ●(17--) VO 95. mar goh oai. ●109. mar rust ha mar velimus é oai er seèlleu. ●146. Caz e rai deign gùélét mar divergond oai é seèl.

    ►

    ●(1575) M 2981. Na nep melcony mar bihan, tr. « Ni aucune tristesse, si petite (qu’elle soit) »

  • mar .2
    mar .2

    coll. & f. (botanique)

    I. Coll.

    (1) Cormiers.

    ●(1732) GReg 212b. Cormier, grand arbre qui porte des cormes, tr. «Marenn. p. marenned, mar.»

    (2) Per-mar : cormes.

    ●(1732) GReg 212b. Corme, ou sorbe fruit fort acide & acre, tr. «Pèren mar. p. pèr mar.»

    ►perenn-var f. Corme.

    ●(1732) GReg 212b. Corme, ou sorbe fruit fort acide & acre, tr. «Pèren mar. p. pèr mar.» ●(1744) L'Arm 76b. Corme ou Sorbe, tr. «Pireenn-marre.»

    II. F. Perenn-var : cormier.

    ●(1744) L'Arm 76b. Cormier, tr. «Pireenn-marre.»

  • mar .4
    mar .4

    m.

    I. Doute.

    ●(1505) Vc 11. promecza guyr an tad hep mar, tr. «Vrai promesse du Père, sans aucun doute.» ●(1575) M 727-728. An eff, hac an douar, hep mar na digarez, / Han Heaul aduy, han Loar, antrugar daz carez, tr. «Le ciel et la terre, sans doute ni prétexte, / Et le soleil viendront, et la lune, sans pitié te blâmer.»

    ●(1852) MML 39. ar mar deus ar silvidigez.

    II. [en locution]

    (1) Ober mar : se douter.

    ●(1557) B I 59. Hoz holl daffar, na ret mar, preparet, tr. «Sans doute, préparez tous vos matériaux.»

    (2) Lakaat mar : douter.

    ●(1557) B I 527. Na laca mar doucc goar eual cares, tr. «n'en doute pas, tu seras ma douce amie.»

    ●(1732) GReg 719b. Peut-être engarde les gens de mentir, tr. «Nep a lacqa mar, ne fazy nepred.»

    (3) Hep lakaat mar : sans aucun doute.

    ●(1792) BD 2893-2894. foelt ha tempest avo voar an douar / ha curuno hep lacat mar, tr. «Il y aura foudre et tempête sur la terre, / Et des éclairs, sans aucun doute.»

    ●(18--) PEN 91/294. Oh ! ia, ma merc'h, hep lacat mar, / savet o vo doc'h eun ty douar.

    ●(1938) ADBr xlv 1&2/60. Eun deïz a zeuï eb lakad mar / Biskoaz na vezo goeled e bar.

    (4) Kuit a var : sans aucun doute.

    ●(1907) AVKA 97. Mar vije an den-ma ur profet, e c'houfe, kuit a var, deus ar vaouez-ma ha piou eo ha petra a dalve.

    (5) Bezañ war var da : être sur le point de.

    ●(1925) BUAZmadeg 365. D'an ampoent, ar Barbared a oa var-var da zailla var ger Vermand. ●(1963) LLMM 99/263. war var da semplañ dindan bouez o zokarnoù, o fuzuilhoù hag o leraj gwennkann.

    (6) Bezañ war var : être en danger.

    ●(1877) BSA 231. Mes evel n'oa ket he feiz var var, n'e ket an disterra digalounekeat evit an dra-ze.

    (7) Bezañ war var : douter.

    ●(1872) ROU 82a. Douter, tr. «Beza var var.» ●(1878) EKG II 112. Ha var var a ze e c'hellit beza, Aoutrou de Kerbalanek ? ●(1889) SFA 85. Fransez n'edo ket breman var var, kas a c'helle he vreudeur da brezek d'an oll an Aviel.

    (8) Chom war var eus : douter de.

    ●(1911) BUAZperrot 289. Keit ha ma chomit var var euz Jezuz-Krist hag eus he Iliz, tra nemed ken, nemed abalamour ma ne gavit ket a sklerijen hag a desteniou, an danjer n'eo ket bras !

    (9) En em lakaat war var da goll e vuhez : risquer sa vie.

    ●(1878) EKG II 163. ha tud difeiz, er c'hiz-se, n'en em lakeont ket var var da goll ho buez evit savetei ho nesa.

    (10) Bezañ e mar : être dans le doute.

    ●(1862) JKS 257. pa veze e mar pe e poan diwar-benn diluia eunn dra ziez-bennag.

    (11) E mar da : en danger de.

    ●(1902) MBKJ 46. evit ma sikourint ann eneou e mar d'en em goll.

    (12) Hep mar (ebet) : sans aucun doute.

    ●(1575) M 433. Er dre pechet hep mar, ez gouzeff cals harell, tr. «Car par le péché sans doute il souffre beaucoup de trouble.»

    ●(c.1680) NG 290. Hep mar, a discleras. ●(1732) GReg 145b. Certainement, tr. «hep mar. hep mar e-bet.» ●205b. Sans contredit, tr. «hep mar. Van[netois] hemp mar.»

    ●(1852) MML 43. Mari, hep mar ebet, e vîn collet.

    ●(1906) KPSA 1. Hep mar ebed, pa vez un den glan.

    (13) Hep ket mar : sans doute.

    ●(1530) Pm 78. An speret glan net drezede / A aparissas hep quet mar / Da try an abestel hegar, tr. «Le Saint-Esprit, pur tel qu'il était, / Apparut sans aucun doute / A trois des aimables apôtres.»

    ●(c.1680) NG 321-322. Ha ail Doué hem quet mar, / A des da lauaret.

    (14) Dre var : éventuellement.

    ●(1872) ROU 84a. Eventuellement, tr. «Dre var.»

    (15) Sevel mar war ub. : soupçonner qqn.

    ●(1867) BUE 101. ma n'en dije kredet den sevel ann disteran mar war-n-ehi.

  • mar .5
    mar .5

    voir meur

  • mar / mard .3
    mar / mard .3

    conj. Si.

    ●(1331) Bo f° 299 Henri Bossec alauar mar car doe me ambezo auantur mat ha quarzr tr. « Henri Bossec dit : si Dieu le veut, moi j'aurai bonne et belle aventure » ●(c.1350) Io ms latin 14355 f°399r°. Mar hamguorant va karantit da vout in / nos ohecostit uamgaret. nep pret. etc. tr. « Si me garantit mon amour d'être la nuit à son côté, femme aimée, à tout instant, etc » ●(14--) Jer.ms 84. Myret na sonet guyc un gueric byzvyquen / A Iesu Nazaret nepret a goez nep den, / Dydan poan damany, querz pep try ho dyren / Da bezaff dystruget, ha crouguet mar grear quen., tr. Herve Bihan « Prenez garde de ne dire rien, (pas) un seul petit mot jamais / De Jésus de Nazareth, jamais au sur de personne, / Sous peine certes, assurément, trois par trois d’être conduits, / Pour être tués, et pendus, si on fait autrement ». ●(1526) Miss 157. mardeus den a gouffe ampechamant na galhe an eyl caffout equile (lire : eguile) e dimiziff. ●(1575) M 686. Na mar biot coutant, dre hoant da assantaff, tr. «Et si tu fus content de consentir, par désir.» ●(1612) Cnf 14a. Mar blasphem Doué oz hoary.

    ●(1659) SCger 110b. si, tr. «mar.» ●si ie suis bon, tr. «mardoûn mat.» ●si tu le fais, tr. «mar grit-se.» ●(1667) ARmorial 142. Kerlech en Guitalmezel Evesché de Leon, B. portoit pour armes antiques d’azur à dix grillets ou sonnettes d’argent 4. 3. 2. & 1. maintenant celles du Chastel, & pour deuise mar char doué, si Dieu veut. ●(c.1680) NG 231. Mar ou hues fortunic er bet. ●398. mar caret. ●815. Mar dout re tuem e ne gullé. ●(1792) BD 2664. mar gary guenemp eveomp ol laset, tr. «s'il nous trouve, nous serons tous tués.»

    ►[au négat.]

    ●(1912) MMKE 164. mar n'eo dall-pik.

  • marabout
    marabout

    m. –ed (religion) Marabout.

    ●(1869) FHB 239/234a. orbidou ar Varabouted.

    ●(1903) MBJJ 252. rei d'ean ha d'ar varabouded. ●(1935) LZBl Du/Kerzu 266. An eskob hag ar marabout. ●267. Kas a reas kelou d'ar marabout.

  • maraod
    maraod

    m. Maraud.

    ●(1633) Nom 329b. Susurro : maraut, baboteur : marrot, borboter, broüiller quæz.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. maraud, tr. «Idem, mastoquin haillon.»

  • maraonik
    maraonik

    adj. Apeuré.

    ●(1955) BLBR 85/8. ken maraonik hag e genseurted. ●(1962) GERV 14. hag e sellent outañ, maraonik un nebeud.

  • marbigell
    marbigell

    f. –où =

    ●(1949) KROB 14/12. kemer a reas eur varbigell eus ar c'harr evit mont ganti da zispac'ha ar vein bihan, an drein hag an drez.

  • marblev
    marblev

    coll. Duvet, poils follets.

    ●(1659) SCger 94a. poil follet, tr. «marbleo.» ●(c.1718) CHal.ms iii. poil follet, tr. «marbleau.» ●(1732) GReg 734b. Poil folet, tr. «Marbléau.»

    ●(1907) VBFV.bf 50a. marblèu, tr. «poil follet, duvet.»

  • marblevek
    marblevek

    adj. Qui a des poils follets.

    ●(1931) VALL 571a. qui a des poils follets, tr. «marblevek.»

  • marblevenniñ
    marblevenniñ

    v. intr. Se couvrir de poils follets.

    ●(1931) VALL 571a. se couvrir de poils follets, tr. «marblevenni.»

  • marbluñv
    marbluñv

    coll. Duvet des oiselets.

    ●(1896) GMB 391. En pet[it] Trég[uier] morblu poil follet, duvet, prob. de *marblu = gall. manblu.

    ●(1908) FHAB Gwengolo 272. eun tamik marblûn var e vuzel. ●(c.1930) VALLtreg 1591. E. B. Morblu : duvet – poil follet Ht-Trég. Mr Bès écrit Merbluñ.

  • marboan
    marboan

    f. Douleur sourde.

    ●(1942) VALLsup 57a. Douleur sourde, imprécise, tr. «marboan.»

  • marbr .1
    marbr .1

    m. (minéralogie)

    (1) Marbre.

    ●(1499) Ca 131b. Marbr. g. marbre. ●(1633) Nom 140b. Paries mormoreus : paroy de marbre : vn moguer á marbr. ●251b. Lapis parius : blanc marbre : guen marbr, marbr guen. ●252a. Centrum : neud ou durillon dedans le marbre : coulm pe vn plaçc calet á vez er marbr. ●253a. Marbor : marbre : marbr.

    ●(1659) SCger 76b. marbre, tr. «marbr.» ●(1732) GReg 601a. Il y a la du marbre, tr. «Bez' ez eus mapr (lire : marpr) aze.»

    ●(1861) BSJ 273. pàuein guet malbr ha guet jasp. ●(1867) BSSo 20. én ur bé malbr. ●(1894) BUZmornik 76. adori patromiou bronz pe varbr.

    ●(1903) MBJJ 76. eul louer varbr wenn. ●(1911) BUAZperrot 810. da denna marbr eus ar mengleuziou. ●(1912) MMPM 115. her floura evel eur marbr talvouduz.

    (2) Maen-marbr : marbre.

    ●(1732) GReg 601a. Marbre. pierre dure & luisante, tr. «Mæn-marpr.» ●(1744) L'Arm 229b. Marbre, tr. «Mein-marbre.»

  • marbr .2
    marbr .2

    m. –où

    (1) Arbre, axe de machine.

    ●(1931) VALL 34a. Arbre de machine, tr. «marb V[annetais] T[régorois] popul[aire].»

    (2) Essieu (dans une roue à moulin).

    ●(c.1656) VEach 68. Mar'charit (…) à couezas ebarz é canol ar milin, ha dré an herr, hac an nerz ames an dour, euoué strinquet var ar rod ayoa neüsé ó trei, pe, diuar-hini euoé taolet var ar marbr ames á vr milin all ayoa iselo'ch peuar troattat , hac a'chano da gouelet ar canol-isela ; pe en hini é chomas pell ãser. ●(1732) GReg 643a. L'aissieu des deux rouës, tr. «Ar marbr.»

    ●(1890) MOA 121b. Arère, (Essieu, roue du moulin), tr. «marpr, m.»

    ●(1934) BRUS 272. Un arbre de couche, tr. «ur marbr.»

    (3) Treuil (d'un puits).

    ●(1925) FHAB Mae 184. ar gordenn oa ouz ar marp evit tenna dour n'oa ket krenv awalc'h evit dougen eun den. ●(1934) BRUS 283. Le treuil, tr. «er malbr –eu.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...