Devri

Recherche 'm...' : 3749 mots trouvés

Page 12 : de manac_hez (551) à mandruilhet (600) :
  • manac'hez
    manac'hez

    f. –ed Nonne.

    ●(1499) Ca 130b. Manaches. g. moynesse.

    ●(1732) GReg 632a. Moinesse, terme de mépris, pour dire, Religieuse, tr. «Manac'hès. p. Mañnac'hesed.»

  • manac'hiñ
    manac'hiñ

    v. tr. d. (religion)

    (1) Nommer moine.

    ●(1910) ISBR 53. érauk bout menahet. ●(1939) KOLM 38. aveit bout monahet é Iona. ●125. Diès e vezè bout menahet é Lanneu Breih.

    (2) (En) em vanac’hiñ : se faire moine.

    ●(1923) DIHU 142/247. goudé é hras er chonj de zilézel rah é zañné eit um venahein.

  • manaenn
    manaenn

    f. (domaine maritime) Perte d'amplitude de la marée.

    ●(1988) HYZH 177/17. manaenn. Ur gwall vanaenn en deus graet ar mor hiziv. Da lavaret eo ez eo chomet kalz uheloc'h an darze eget en dervez a-raok.

  • manal
    manal

    f. –où (agriculture)

    (1) Gerbe. cf. malan

    ●(c.1718) CHal.ms ii. gerbe, tr. «menal, fesquen, masquen.»

    (2) Gerbier.

    ●(1732) GReg 457a. Gerbier, tas de gerbes dans les chamsp, tr. «Van[netois] menal. p. ëu.»

  • manaliñ
    manaliñ

    v. tr. d. (agriculture) Engerber.

    ●(1732) GReg 345b. Engerber, mettre les gerbes en tas, tr. «Van[netois] menaleiñ.»

  • manam / menam
    manam / menam

    interj. & m. –où

    I. Interj. Onomatopée qui exprime le fait que l'on trouve la nourriture bonne, miam.

    II. M. par ext.

    (1) Douceurs, nanan.

    ●(1906) DIHU 14/53. Lipet mist é bet rah «menammeu» er hetan degasad. ●(1934) BRUS 231. Des douceurs, tr. «menam.» ●(1939) RIBA 63. Seùel e hra en diù voéz ou grégadeu kafé a ziar en oèled, her arnehè de rein ou «menam» de dañoat.

    (2) Très bon alcool.

    ●(1932) BRTG 52. ur vouteillad «menam» get peb unan anehé.

    (3) Le meilleur (de).

    ●(1934) MAAZ 64. Oeit é rah menam en treu kaer get honneh, ha, get me hani-mé, ne zo chomet nameit er cherraj.

  • manamer
    manamer

    m. –ion Homme qui festoie.

    ●(1932) BRTG 59. leuiné er hoazed «menamerion».

  • manamerez
    manamerez

    f. –ed Femme qui festoie.

    ●(1932) BRTG 54. banùezieu «menammerézed».

  • manamerezh
    manamerezh

    m. Arrosage (d'un repas).

    ●(1932) BRTG 51. Braù ha kaer é bet «menammereh» er seih dé ketan ; dibar é bet «menammereh» en eihvet dé.

  • manamiñ
    manamiñ

    v.

    (1) V. tr. Arroser (un repas, etc.).

    ●(1932) BRTG 51. «Menammet» ha «moérebet» e zo bet dehon eit té dohtu, a zeùeh.

    (2) V. intr. Festoyer.

    ●(1932) BRTG 51. aveit «menammein» én inour d'er minourig.

  • manañ
    manañ

    voir menel

  • manañs .1
    manañs .1

    f. Durée.

    ●(1575) M 1986. ho poan so en mananç, tr. «leur peine demeure.» ●2047. an tan man hep mananç nac exellanç lancet, tr. «Ce feu sans consistance, sans qualité utile.»

  • manañs .2
    manañs .2

    s. –où Menace.

    ●(1659) SC 97. dre oal alli, dre bromessaou, dre manançou, dre goall exempl. ●(1732) GReg 613b. Menace, tr. «manançz. p. manançzou.» ●Je ne crains point vos menaces, tr. «Ne zougeañ qet ho manançzou.»

  • manañs .3
    manañs .3

    v. Menacer.

    ●(1659) SCger 78a. menacer, tr. «manancç.» ●158a. manancç, tr. «menacer.»

    ●(1732) GReg 613b. Menacer, tr. «mananç. pr. manancet.»

  • manañser
    manañser

    m. –ion Celui qui menace.

    ●(1732) GReg 613b. Celui qui menace, tr. «manancer. p. yen.»

  • manañsus
    manañsus

    adj. Menaçant.

    ●(1732) GReg 613b. Menaçant, tr. «Manançzus.» ●Un regard menaçant, tr. «Ur sell manaçzus.»

  • manant .1
    manant .1

    adj. Négligent, en retard.

    ●(1575) M 1813. voar an bet man, breman hep bout manant, tr. «en ce monde maintenant, sans être négligent.»

  • manant .2
    manant .2

    m. –ed Celui qui habite tel ou tel endroit.

    ●(1732) GReg 264a. Demeurant, ante, tr. «manandt. p. manandted.»

  • manantez
    manantez

    f. –ed Manante.

    ●(1931) BAGA 40. Me avat n'oun ket manantez !

  • manati
    manati

    m. –où (religion) Monastère.

    ●(1499) Ca 3a. Abaty. gallice. abbaye. Vide in manachty. ●122b. Leanty et manachty tout vng ibi vide. ●130b. Manachty. g. monastere.

    ●(1659) SCger 80a. Monastere, tr. «manac'hti.» ●(1732) GReg 631b. Moinerie, maison de Moines, tr. «Manac'h-ty. p. manac'htyou. Manaty. p. Manatyou.»

    ●(1903) MBJJ 25. manati Kerbeneat. ●(1911) BUAZperrot 33. En dizro e reas e zisken e manati Lerin. ●194. diazezourez eleiz a ilizou, a hospitaliou hag a vanatiou. ●(1942) DIHU 372/83. Din ! din ! din ! Klohig bihan monati sant-Dukokan, ar zoareu Klegereg, e dinsé difonn en noz-sé. ●(1942) DIHU 372/83. Din ! din ! din ! Klohig bihan monati sant-Dukokan, ar zoareu Klegereg, e dinsé difonn en noz-sé.

  • mañch
    mañch

    m. –où, –eier

    I.

    A. (habillement)

    (1) Manche (d'habit).

    ●(1633) Nom 111b. Conlobium, exommis : habillement sans manches : habillamant diuaing, ne deffe quet á manigou (lire : maingou). ●113b. Tunica : sayon, saye sans manches : tunicl, sæ diuaing, ne deffequet á maingou. ●119b. Manica : vne manche : vn maing. ●184b. Manubrium, capulus : manche : maing.

    ●(1659) SCger 76a. manche d'habit, tr. «manch.» ●(1732) GReg 597b. Manche, partie de l'habit, tr. «Mainch. p. mainchou. Van[netois] manch. p. ëu.» ●(1744) L'Arm 228a. Manche, partie de l'habit, tr. «Manche. eu.» ●(1766) MM 1127. goude he tronzzas he vanchou, tr. «Après quoi, il troussa ses manches.»

    ●(1849) LLB 1797. ou mancheu tronsed. ●(18--) GBI II 332. Ann dantelez war ar manchou, tr. «la dentelle aux manches.»

    ●(1902) PIGO I 180. Personik a dronchas e vancho. ●(1909) KTLR 130. Gant kil he zorn hag e vaench, Lom a zec'has he zaelou. ●(1920) FHAB Gouere 389. Pipi Neud en evoa tronchet e vanch betek e ilin. ●(1955) STBJ 207. eur jeumjetenn gant tammou voulouz du ive war ar mañchou.

    ►[au plur. après un art. ind.] Ur mañchoù : une paire de manches.

    ●(1790) MG 247. Mem boai reit ur uéh Sadourn-Vasq ur mancheu d'obér.

    ●(1868) SBI I 160. Eur manchigo taffetas.

    ●(1908) FHAB Gwengolo 265. usa (...) o mancheier ilinou.

    (2) [au plur.] =

    ●(1732) GReg 115b. Brassieres, tr. «H[aute] Corn[ouaille] manchaou. manchau.»

    (3) Bezañ war mañchoù e roched : être en manches de chemise.

    ●(1923) KNOL 18. Sada ma tigwezas ganti, eun den war manchou e roched.

    (4) Beg-mañch : fausse manche.

    ●(1931) GWAL 136-137/423. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Beg-mañch (Beg-milgin) : riblez-roched (liester : begou-mañchou).

    ●(2013) COSBI 36-37. Afin de cacher les longues manches de la chemise portée en sous-vêtement et dépassant sous les manches du gilet, les femmes porteront des bouts de manches (begoù mancheier).

    B. par ext.

    (1) Sac.

    ●(1955) STBJ 91. karga ar mañch. ●(1958) ADBr lxv 4/509. (An Ospital-Kammfroud) Mañch-kerh : n. m. – Musette, sac cylindrique en grosse toile (du genre sac de marin) qu'on suspend à la tête d'un cheval pour lui servir de mangeoire ambulante.

    (5) (cuisine) Sac de cuisson du farz.

    ●(1905) AGTG 47. ar farz-manch er gaoter.

    II. Manche (d'outil).

    ●(1633) Nom 178a. Stiua : le manche : maing an quillorou. ●184b. Manubrium, capulus : manche : maing. ●196a. Securis manubrium : le manche d'vne coignée : maing an bouchal.

    III.

    (1) Lavaret d'e vañch : se dire à soi-même. Cf. lavaret etre e roched hag e chouk, etre e roched hag e vruched, d'e dog.

    ●(1766) MM 241-242 (Li) C.-M. le Laé. Cant guéach bemdez e lavaràn / Dam manch he miquéal pa sonjàn, / Eo en domach bras dar roué / [De]ffot ne de bet en armé, tr. G. Esnault «Cent fois le jour je dis à mon pourpoint...»

    (2) Soñjal en e vañch : penser en soi-même.

    ●(1766) MM 1330 (Li) C.-M. le Laé. En ho manch e sonje dezo, tr. G. Esnault «en leur pourpoint ils pensaient.»

    (3) Bezañ e mañch ub. : être bien vu de qqun. Cf. bezañ war lizheroù ub.

    ●(1978) PBPP 2/2 384 (T-Plougouskant). Aet on en e vañch, tr. J. le Du «je suis dans sa manche / je suis bien vu de lui /»

    (4) Bezañ strizh a vañch : avoir l’esprit très étroit.

    ●(1732) GReg 597b. J'ai la manche étroite, tr. Gr. Rostrenenn «Striz eo va mainch.» ●(1790) MG 39 (G) I. Marion. Marmotaad e rait inemb d'er hoh Person, rac me oai avar; marmottad e rér inemb de hennèn, rak m'en dai stréh a vanche; ha me zou-mé caus ? ●120. N'en don-quet quer stréh a vanche èl ma larét, Therès. ●393. Ma mé, me hoær, me gav é hoh raï stréh a vanche.

    ●(1935) DIHU 293/253 (G) L. Herrioù. Eit en dans é hellér laret ur sord ha rè strih a vanch e vehé en hani e larehé, èl ur person koh em es anaùet, é ma grons fal kement dans e zo. ●(1942) VALLsup 152. Rigoureux. (Moraliste), tr. F. Vallée «striz a vañch popul.» ●(1957) AMAH 73-74 (T) *Jarl Priel. O vezañ ne oa ket moarvat re strizh holl mañch ar Poloniad a wiskas e borpant, e roas aotre d'ar Saozon ha d'ar C'hallaoued da vont kuit pa garjent.

    (5) Bezañ ledan e vañch // Bezañ frank a vañch :avoir de l’ouverture d’esprit; être prêt à excuser, etc.

    ●(1790) MG 278 (G) I. Marion. Ne chongèn quet, me hoær, é oaih quer franq-ce a vanche. ●(1790) Ismar 392 (G) I. Marion. Unan franq a vanche, èl ma larér.

    ●(1869) FHB 245/285a (L) Y. P.. Eun den eün, emezhan, ha frank he vanch. ●(1877) FHB (3e série) 32/251a (L) *Mik an Dourdu. Mez bezomp frank a vanch. ●(1890) MOA 180 (L). Confesseur commode ou large, tr. J. Moal «kovesour frank he vanch.»

    ●(1913) KANNgwital 125/262 (Li). Mar d'oc'h fur, it gant an hini n'eo ket ledanoc'h he vanch eget hini Jezuz-Krist. ●(1948) KROB 8/11 (L) *Paotr Treoure. (Marijan) : C'houi, pa veze dindan ho fri / Eur banne sounn pe zaou pe dri, a gleve soroc'h awechou. / Bah ! N'oa ket kalet va rebechou ! // (Fañch) : Nann da ! Marjan evit he Fañch / A oa bepred ledan he mañch.

    (6) Bezañ hiroc'h e vrec'h eget e vañch : voir brec'h.

    (7) Na vezañ e geuz en e vañch : voir keuz.

  • Mañch
    Mañch

    m./f. Ar Mañch/Ar Vañch : La Manche.

    ●(1732) GReg 597b. La Manche, ou canal de Bretagne. Ar Vainch. (Van. er vanch. Il a donné dans la Manche. Eat eo èr vainch. ●859b. Ar vainch a zisparty Françz diouc'h Bro-sauz. ar vainch a lacqa disparty èñtre Gall, ha Bro-sauz. ●(1744) L’Arm 228a. Er Vanche. m.

    ●(1834) KKK 50. Koñtemplid é Nord ar mor braz a listri ô piñnad hag ô tiskenn ar Vanch. ●96. hag enn eunn hevelep doaré pa binné pe a zispinné al listri er Vanch pé er Chanol. ●(1835) GUI 384. Ni e yas abah ur Vanche, / Dré orde en nemb e gommande. ●(1869) TDE.FB xviiib. ar Vanch.

    ●(1905) ALMA 16. stlejet e mor ar Manch. ●(1910) ISBR 6. Stedad en hantér-noz e lak d’hé zro er mammenneu de ridek tréma er Manch. ●(1923) ARVG C’hwevrer 22. evit mont d’an Osean pe d’ar Manch.

  • mañch-bagoù
    mañch-bagoù

    m. (habillement) =

    ●(1888) SBI II 178. C'hui zur 'dougo mancho-bago, tr. «vous, certes, porterez des manches à gigots.»

  • mañchad
    mañchad

    m. –où Contenu d'un sac.

    ●(1955) STBJ 129. eur mañchad frouez. ●(1958) ADBr lxv 4/509. (An Ospital-Kammfroud) mañchadou-kerh, eur mañchadig kerh.

  • mañchañ
    mañchañ

    v. tr. d. (argot de Pont-l'Abbé)

    (1) Manger.

    ●(1960) LLMM 82/311. Langaj-chon ar vilajenn gran. Mañcha = Debriñ.

    (2) Mañchañ grifoù : craquer des tunes, dépenser de l'argent.

    ●(1974) SKVT III 78. E-lec'h mañchañ grifoù, e lakaomp a-gostez.

  • mañchek
    mañchek

    adj.

    (1) Qui a des manches.

    ●(1633) Nom 113b. Tunicata manicata, manuleata : sayon, saye à manches : sæ maingecq.

    ●(1744) L'Arm 372b. Surtout, tr. «Mantêll-manchéc. f.»

    ●(1979) LJDR 81. ar jiletenn mäncheg.

    (2) (en plt de qqn) Maladroit, manche.

    ●(1957) AMAH 244. ken manchek hag un troc'her lann kollet gantañ gwigned ha fichell.

  • mañchenn
    mañchenn

    f. ­–où Jambe (de pantalon).

    ●(1977) LIMO 17 mars. manchenneu lavreg.

  • mañcherioù
    mañcherioù

    plur. (habillement) Corsage.

    ●(1957) BRUD 2/81. (Terrug) tavañcherou volañ, mañcheriou ivez. ●(1958) BRUD 3/106. (Terrug) Mañcheriou.... Mañchou, korvenn ar merhed.

  • mañchetez
    mañchetez

    s. –où (habillement) Manchette.

    ●(1732) GReg 267a. Deparier des manchettes, &c., tr. «Dispara manchetesou.» ●597b. Manchette, tr. «Manchetès. p. manchetesou.»

    ●(1876) TDE.BF 410b. mañchetez lostek, tr. «des manchettes pendantes.»

    ●(1910) MBJL 683. gant o «faux-col» hag o manchettezo. ●(1914) DFBP 204b. manchette, tr. «Manchetez.»

  • mandad
    mandad

    m. –où Mandat.

    ●(1659) SCger 76a. mandement, tr. «mandat.» ●(1732) GReg 598a. Mandat, ou mandement, tr. «Mandad. p. mandadou.»

    ●(1914) DFBP 204b. mandat, tr. «Mandat.»

  • mandamant
    mandamant

    m. –où

    (1) Mandement.

    ●(1499) Ca 131a. Mandamant. g. mandement.

    ●(1868) FHB 161/33a. Mandamant aotrou eskop Kemper ha Leon.

    (2) Ordre, commandement.

    ●(14--) N 247. Bezout hep si obediant suramant dan mandamantou, tr. «Poutr être, sans restriction, obéissante aux commandements.» ●(1580) G 729. E dyscort ouz ho mandamantou, tr. «En opposition à vos ordres.»

    (3) Derc'hel ur mandamant : observer un ordre.

    ●(14--) N 50. Sal delcher flam (ma) mandamant, tr. «Que pourvu qu'il observe bien mon ordre.»

  • mandarin
    mandarin

    m. –ed Mandarin.

    ●(1867) FHB 116/96a. ar vandarinet o devoa aoun. ●(1869) FHB 228/148b. pegemend a binijen ho deuz ken abeurz ar vandarinet ken abeur an dud gouez.

    ●(1911) SKRS II 63. dre urz ar vandarinet. ●(1920) LZBl Gouere 327. eneb grad vad ar mandarined.

  • mandarinez
    mandarinez

    coll. (botanique) Mandarines.

    ●(1955) STBJ 99. Dont a ris, neuze, da c'houzout e oa ar mandarinez avalou-orañjez bihan ha dous.

  • mandiant
    mandiant

    m. Mendiant.

    ●(1499) Ca 135b. Mendiant. g. idem / ou pouure.

  • mandog
    mandog

    m. –ed (ichtyonymie) Gardon.

    ●(1499) Ca 131a. Mandoc. gargueton / cest vng poisson.

    ●(1732) GReg 450a. Gardon, poisson de riviere, tr. «Mandocq. p. mandogued.»

    ●(1876) TDE.BF 425b. Mañdok, s. m., tr. «Gardon, poisson ; pl. mandoged.»

    ●(1927) GERI.Ern 374. mandog m., tr. «Gardon.»

  • mandolinenn
    mandolinenn

    f. –où (musique) Mandoline.

    ●(1931) VALL 445a. Mandoline, tr. «mandolinenn f.»

  • mandore
    mandore

    f.

    (1) (musique) Grosse caisse.

    ●(1927) GERI.Ern 374. mandore L[éon] f., tr. «Grosse caisse, instrument de musique.» ●(1931) VALL 90b. grosse caisse, tr. «mandore f.»

    (2) Grosse femme.

    ●(1927) GERI.Ern 374. mandore L[éon] f., tr. «grosse femme.»

  • mandos
    mandos

    coll. (agriculture) Gerbes.

    ●(1927) GERI.Ern 374. mandos h[aut] L[éon] col. Gerbe de blé, sg. mandosenn f. pl. ou. ●(1931) VALL 334b. Gerbe, tr. «mandos L[éon] col. sg. mandosenn f. pl. ou.»

  • mandosenn
    mandosenn

    f. (agriculture)

    (1) (plur. mandosoù) Gerbe.

    ●(1932) ALMA 85. Ar mandosou (an herdign mar kirit) a voe taolet var eur c'harr bras. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 199. Arabat teurel eun (lire : eur) vendosenn en he fez ebarz. ●(1985) AMRZ 208. Diou zramm a vo laket d'ober eur vandosenn. (...) savadennet ar mandos. (...) Laket e veze ar mandosou en o zav.

    (2) (plur. mandosennoù ; coll. mandos) Gerbe.

    ●(1927) GERI.Ern 374. mandos h[aut] L[éon] col. Gerbe de blé, sg. mandosenn f. pl. ou. ●(1931) VALL 334b. Gerbe, tr. «mandos L[éon] col. sg. mandosenn f. pl. ou.»

  • mandoser
    mandoser

    m. –ion Homme qui engerbe.

    ●(1927) GERI.Ern 374. mandoser h[aut] L[éon], tr. «celui qui lie [la gerbe].»

  • mandoserez
    mandoserez

    f. –ed Femme qui engerbe.

    ●(1909) FHAB Mezheven 182. Kasserien kolo ha mandoserezet, peb hini d'e labour ! ●(1927) GERI.Ern 374. mandoserez h[aut] L[éon], tr. «celle qui lie [la gerbe].»

  • mandosiñ
    mandosiñ

    v. intr. Engerber.

    ●(1927) GERI.Ern 374. mandosi h[aut] L[éon], tr. «lier la g[erbe].» ●(1931) VALL 334b. mettre en gerbes, tr. «mandosi.» ●(1985) AMRZ 208. en em lako an oll da lasa pe da vandosi.

  • mandoz
    mandoz

    f. –ioù (médecine) Ventouse.

    ●(1732) GReg 952b. Ventouse, instrument de chirurgie, tr. «Mandoz. p. mandozyou.»

    ●(1876) TDE.BF 425b. Mañdoz, s. m., tr. «Ventouse, terme de chirurgie ; pl. mañdosiou.»

  • mandoziñ
    mandoziñ

    v. tr. d. (médecine) Ventouser.

    ●(1732) GReg 952b. Ventouser, apliquer les ventouses, tr. «Mandozi. pr. mandozet.»

    ●(1876) TDE.BF 425b. Mañdozi, tr. «appliquer les ventouses à un malade.»

  • mandragon
    mandragon

    f. (botanique) Mandragore.

    ●(1633) Nom 89a. Mandragoras : mandragore : mandragoun.

    ●(1732) GReg 598a. Mandragore, plante sans tige qui porte de petites pommes, tr. «Mandragoun. ar vandragoun.»

  • mandragor
    mandragor

    m. (botanique) Mandragore.

    ●(1838) OVD 123. Er mandragore e daule, e m'ind-i, a ziabêl ur vlas huêc.

  • mandragora
    mandragora

    s. (botanique) Mandragore.

    ●(1499) Ca 131a. Mandragora/e vne herbe en franczois mandaglore qui a la racine en maniere domme les poetes lappellent antroporeros les latins lappellent malum terre.

  • mandrogenn
    mandrogenn

    f. –ed Grosse femme bien en chair.

    ●(1732) GReg 301a. Dondon, Gaguy, tr. «Van[netois] vangroguenn. p. vandroguenned.» ●(1738) GGreg 41. vandroguenn p. vandroguenned, tr. «grosse gagui.»

    ●(1907) VBFV.bf 50a. mandrogen, f., tr. «dondon, femme grosse et grasse.»

  • mandrouilhat
    mandrouilhat

    v. tr. d.

    (1) Mâchonner, mâchouiller.

    ●(1931) VALL 438a. Mâchonner, tr. «mandrouilhat T[régor].» ●(1942) DADO 11. Amañ, ouz taol, e fell d’in mandrouilhat va zamm boued, evel ar gristenien-all. ●(1954) VAZA 52. en ur vandrouilhat gwestell. ●(1957) AMAH 31. n'o deveze ket zoken ur c'hreunenn vara da vandrouilhat.

    ► absolu

    ●(1954) LLMM 42/13. gwech o chaokat hag o vandrouilhat, gwech o tarlonkañ hag o vabouzañ.

    (2) sens fig. Bredouiller, débiter, marmonner, marmotter.

    ●(1978) EMGI 47. sur on e vandrouilhe meur a zizenez chapeled evidomp.

    (3) Ruminer.

    ●(1931) VALL 438a. mandrouilhat T[régor], tr. «ruminer.»

  • mandruilhet
    mandruilhet

    adj. Caressé, choyé.

    ●(1932) FHAB Gouere 277. Eur c'hi mandruilhet, hanter vaget, / Eur c'haz mandruilhet, hanter grevet.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...