Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 25 : de bed (1201) à beg-lokmazhev-penn-ar-bed (1250) :- bedbed
m. –où
I.
A.
(1) Monde.
●(14--) Ab inscription. An materi a studiaff, pe prederaf a cafaf garu / Goude hon holl fet en bet man, divez peb vnan eu an maru. « Le sujet que j’étudie, quand je le médite, je le trouve dur : / Après toute notre carrière en ce monde, la fin de chacun est la mort. » ●(14--) N 650. Fet an bet man so poan ha bihanez, tr. «l’histoire de ce monde est peine et misère.» ●(1499) Ca 20b. Beth. g. monde.
●(1659) SCger 80b. monde, tr. «bet.» ●(c.1680) NG 51-52. Na uezo mané ar er bet / Na uezo er fin ruinet.
(2) [parfois avec une majuscule] Ar Bed : le siècle, le monde des profanes, opposé à la religion.
●(1732) GReg 866a. Quitter le siécle pour faire pénitence, tr. «Quytat ar bed evit ober pinigenn.» ●(1761) HB utilisée par le Geriadur Istorel. La première édition est de 1712 (Lukian Raoul, 1992, p. 202a).">HBrezonec prefaç [2]. ec’hobtenont digant Doue an nerz da drec’hi ar c’hic, ar bet, hac an drouc-Speret.
●(1868) FHB 201/355b. enori Mamm Doue, hag evit goulenn he skoazel var an Iliz ha var ar bed. ●(1880) SAB 24. E scol ar bed, en dëun, e casser calz amzer o studia disteraziou. ●(1889) SFA 59. Lod a deuche d'hen dilezer ha da zistrei d'ar bed, siouaz dez-ho. ●(18--) CST 21. eur brezel spontus a yea da zigeri etre relijion ar baganed hag hini ar gristenien, etre ar Bed hag ar Groaz.
●(1935) ADBr xlii 3&4/418. Enem beur-ro da zoue, / Pêll dioc'h chastre ar bed.
(3) Mondanités.
●(1860) BAL 185-186. O veza ma oa eus an dud pinvidica, n'oa ket evit miret n'en em gave aliez e creiz ar bed hag an digorou bras, er festou.
(4) Tud ar bed : les profanes, les mondains.
●(1499) Ca 15a. Autrou an bet. sire du monde.
●(18--) SAQ I 295. ne c'hallomp ket (…) tammal re, tud ar bed.
(5) Mab ar bed : mondain.
●(1732) GReg 634b. Mondain, tr. « map an bed »
(6) Anv-bed : nom laïque d'un homme d'Église avant d'être ordonné.
●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. ar c'hoar Jann, eus e hano-bed Le Beaudour.
(7) Ar bed all : l'autre monde.
●(1612) Cnf 170 [66]. ma n'a graehont pinigien quent tremen ves an beth-man, d'an beth-arall.
●(1880) SAB 56. ar gaerentez a velimp er bed all.
●(1936) PRBD 11. den na grede kaozeal d'ezan eus ar bed all.
(8) Ar bed-hont : l'autre monde.
●(1575) M 1206. Hoguen quet en bet hont, gouzuez pront nez monthe, tr. «Mais dans l'autre monde, sache-le vite, il ne t'exalterait pas.»
●(1651) JK 47. pa visin er bet hont en e quichen, tr. «quand je serai dans l'autre monde près de lui.» ●(c.1680) NG 585-586. Mar venam er bet-hont / bezouet recompanset. ●(1727) HB 59. Goule[n] e garet er bed-man evit mont d'e veuli er bed hont. ●(1732) GReg 203a. ne alleur qet cahout barados er bed-mâ, ha barados er bed-hont. ●(1790) PEdenneu 26. hou cræce ér béd-men, hac er vuhé éternel ér béd-hont.
●(1825) COSp 303. nac ér bed-man, nac ér bed-hont.
(9) Ar bed-mañ : ce monde, la terre.
●(1612) Cnf 170 [66]. ma n'a graehont pinigien quent tremen ves an beth-man, d'an beth-arall.
●(1792) BD 3756. besan voar arbet man, tr. «être sur cette terre.»
●(1825) COSp 303. nac ér bed-man, nac ér bed-hont.
(10) Ar bed holl : le monde entier.
●(1633) Nom 227a-b. MVndus, orbis, orbis terræ : le monde, l'vnivers : an beth, an betoll.
(11) Mat ar bed : tout va bien.
●(1870) MBR 168. Mad ar bed, eme-z-hi out-hi he-unan, hag hi kel laouen hag ann heol benniget.
(12) Bezañ mat ar bed gant ub. : être dans une situation aisée.
●(1962) TDBP II 36. Bugale honnez a oa mad ar bed ganto, tr. «les enfants de celle-là étaient dans une situation aisée.» ●(1972) BAHE 75/9. O vezañ ne oa ket Mannatias ur gêr eus ar re vrasañ, ne voe ket pell o klevout e oa merc’h ur marc’hadour, mat at (lire : ar) bed gantañ, e anv Paternus.
(13) Dont er bed : devenir pubère.
●(1934) OALD 47/13. ar merc'hed o deus poan o tont er bed.
(14) N'eus forzh penaos e vo ar bed : quoiqu'il arrive, qu'il advienne.
●(1869) EGB 122. Quoiqu'il en soit, j'irai à la foire, tr. «neuz fors pénoz é vo ar béd, éc'h in d'ar foar.»
(15) Evel-se emañ ar bed : c'est ainsi, c'est comme ça.
●(1732) GReg 23b. Il est ainsi, tr. «Evél-ze ez ma ar bèd.»
(16) Dilezel ar bed : mourir.
●(c.1680) NG 1899. Pe day demp delezel er bet.
(17) Loc'horrioù ar bed : les mondanités.
●(1869) FHB 221/100b. List a gostez loc'horriou ar bed.
II. [au pluriel] Querelles. cf. badoù ?
●(1978) BRUDn 17/16. Pa ’zave bedou Matao ha me, a glaske skarza on botou ha mond pellikoh. ●20. bedou = tabutou.
III.
A. Ar bed : la vie.
●(1992) HYZH 189/61. (Treboull) Aze vie plijadur ! (….) kaer oa ar bed !
B. [terme de formules de civilité]
(1) Penaos ez a ar bed ?
●(1911) BUAZperrot 627. Penaoz e ya ar bed, gant ho sklavourez ?
(2) Penaos emañ ar bed ?
●(1914) KZVr 78 - 30/08/14. Penôs 'man ar bed gantan ? tr. «comment va-t-il ?»
(3) Ha mat ez a ar bed ?
●(1834) SIM 37. ha mad e za ar bed ganêoc'h er bloa-mâ ? – Calz a vanq, eme ar pautr côs.
IV. [terme qui renforce les adv. interrog.]
(1) Pelec'h ar bed ? : où diable ?
●(1962) TDBP II 36. Peleh ar bed emañ ma lunedou ? tr. «où diable sont mes lunettes ?» ●Peleh ar bed eh in-me da bremañ da glask arhant ? tr. «où diable irai-je maintenant chercher de l'argent ?»
(2) Penaos ar bed ? : comment diable ?
●(1962) TDBP II 36. Penaoz ar bed a rin-me da baea ma dle ? tr. «comment diable ferai-je pour payer mes dettes ?»
(3) Piv ar bed ? : qui diable ?
●(1868) FHB 200/350a. Ma bugel, émei, piou ar bed a so æt da voutan es penn eur sottoni quén bras ?
V.
(1) Kozh evel ar bed : très vieux. Cf. kozh evel an douar.
●(1847) MDM 84 (L). ho iliz a seblant d’ezho beza ker koz hag ar bed.
●(1923) ADML 128 (L) *Alan Yann. Ar vugale dreist-holl a deue daved an den koz-se, keid ha ker gwen e varo, ma vije lavared oa ker koz hag ar bed. ●(1949) KROB 13/5 (L) J. Seité. En eur gonta kaoziou hag en eur zistaga fentigellou koz-gagn evel ar bed.
(2) Dastum ar bed en ur grogenn (vrennig) : faire fortune.
●(1962) TDBP II 36 (T). C'hoant dastum ar bed en eur grogenn ive e berr amzer, tr. J. Gros «(il) désirait aussi ramasser le monde dans une coquille (faire sa pelote, faire fortune) en peu de temps. On dit aussi : en eur grogenn vrennig, dans une coquille de patelle.»
(3) Bezañ gwenn e ved : voir gwenn.
(4) Chom etre treid ar bed : voir treid.
(5) Mont diwar dachenn ar bed : voir tachenn.
- Beda
- bedebede
prép. & conj. cf. bete
I. Prép.
(1) spat. Jusque.
●(14--) N 130. bede Hiverdon, tr. «jusqu’en Irlande.» ●(1499) Ca 19a. Bede. g. iucques. ●(1530) Pm 98. bedenn arzornn, tr. «jusqu’au poignet.» ●(1580) G 799. bede an roch man, tr. «jusqu’à ce rocher.» ●(1638) Peiresc 13-14. Pa deu pep langaich so er bet / Do meuleudy bede à steret, tr. «Puisque vient chaque langue de ce monde / Vous louer jusqu’aux étoiles.»
(2) temp. Jusque.
●(1576) Cath p. 17. bede hanter nos, tr. «jusqu'à minuit.» ●(1612) Cnf 40a. bedé an peuaré lignez.
(3) sens fig. Jusque.
●(c.1500) Cb 86b. flus de ventre auecques sang. b. flus bede an goat.
II. Loc. conj. Bede ma : jusqu'à ce que.
●(1612) Cnf 76b. pa eo pliget gueneoch, dispos heuelep ahanoff bedé ma colloquiff en stat à priedelæz.
►[form. comb.]
P1 hon bede
●(1862) BSH 14. Me vel a Ecuyer o donet hon bede.
- bede-vreman
- bedel
- bedelaat
- bedelezh
- bedell
- bedi ! bedon ! bedi ! bedan !bedi ! bedon ! bedi ! bedan !
interj. Onomatopée qui imite le son des cloches.
●(1960) BLBR 125/22. Bedi, bedon, bedi bedan ! Stankaad e hra en taoleu eid hastein er berhinderion de dostaad.
- bedizbediz
plur. Ar vediz.
(1) Les humains, les mortels.
●(14--) N 1526. Bezout laetet entren bedis, tr. «Etre couvert d’opprobre entre les humains.» ●(1557) B I 56. Huy dle pep guis bout dre ampris priset / Hac enoret meurbet gant an bedis, tr. «vous devez être honoré, servi et vénéré du monde entier.» ●(1650) Nlou 412. Saluer an bedis, tr. «le sauveur des humains.» ●494. A guir gaudet greomp requet da Ro'ouen bedis, tr. «dans un esprit vrai, prions le roi des humains.» ●(1650) Nlou 412. Saluer an bedis, tr. «le sauveur des humains.» ●494. A guir gaudet greomp requet da Ro'ouen bedis, tr. «dans un esprit vrai, prions le roi des humains.»
●(1927) GERI.Ern 40. bediz m. pl., tr. «gens du monde, les humains.»
(2) Les profanes, les mondains.
●(1732) GReg 866a. Les gens du Siècle, tr. «Ar bedis.»
- Bedouin
- beek / bekbeek / bek
m. & interj.
(1) M. Organe sexuel masculin.
●(1885) ARN 29. Loup. – Br. Bleiz ou Blei. Arg[ot] Beek, usité dans cette expression : gwelet an euz ar beek, (elle) a vu le loup ; et encore dans cette interrogation : bean az po ar beek ? (propositions d'une galanterie douteuse).
(2) Interj. cf. bebeg & beg .2
●(1885) ARN 29. Beek ! cri dont on effraye les enfants, en les menaçant du loup.
- BefoùBefoù
n. de l. Stank Vefoù : étang de Beffou.
●(1921) FHAB Du 287. Dalek Stang Veffou / Eur stêr a droïdel, Dreuz d'an traouiennou, / Warzu Lok-Envel.
- befrez
- beg .1beg .1
m. & adv. –où
I.
A.
(1) Bouche.
●(1732) GReg 105b. Bouche, tr. «Van[netois] H[aute] Corn[ouaille] becq.» ●(1744) L'Arm 34a. Bouche, tr. «Beeg.. gueu. m.»
●(1818) HJC 70. Chare te vec, ha lausque en den-ce. ●(1838-1866) PRO.tj 185. Jannedik zo (…) ken flour he zam begik ! ●(1879) GDI 34. Ni e inour Doué guet hun bêg.
●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «bouche.» ●(1931) GUBI 12. Arlerh en dout lipet é veg.
(2) Chom beg : rester bouche bée.
●(1938) DIHU 320/29. Chom omb ol beg de sellet doh en hoari. ●(1942) DHKN 71. Goudé bout chomet un herrad mat de zeviz – er vam hag er verh, beg é cheleuet dohton.
(3) E beg : bouche bée.
●(1980) HYZH 136/58. (Treboull) Me 'm eus soñj ar bloavezh kentañ oa deut da bardon Sant-Mikael ar montagnes russes, tout an dud e beg.
(4) Beg ha razh : bouche bée.
●(1966) LIMO 07 octobre. Guir é lared penaos ma vezé gueharal cheleuet «beg a rah» doh er predegerion.
(5) Ober begoù : faire la moue.
●(1927) GERI.Ern 40. ober begou, tr. «faire la moue.»
(6) Diwar beg an teod : du bout des lèvres.
●(1860) BAL 15. pedi divar beg an teod, ne d'eo nemet an neuz da bedi.
B. (en plt des animaux)
(1) Bec.
●(1633) Nom 36b. Rostrum bec : an becq.
●(1803) MQG 7. an tam en e beg !...
●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «bec.»
(2) Gueule.
●(1732) GReg 106a. La bouche d'une bête, tr. «beg. p. begou.»
●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «gueule.»
(3) Marc'h-beg : cheval de flèche.
●(1982) PBLS 357. (Sant-Servez-Kallag) marc'h beg, tr. «cheval de flèche.»
II.
A. (géographie)
(1) Pointe, cap.
●(1732) GReg 134b. Cap, promontoire, tr. «Becq. p. begou»
(2) Embouchure (de rivière).
●(1744) L'Arm 128a. Embouchure, tr. «Béeg er stærr : Béeg er rivérr.»
●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «embouchure (d'une rivière).» ●(1913) HIVR 51. beg er Blañoah. ●(1919) DBFVsup 4b. beg en havr, tr. «entrée de la rivière (Etel).»
(3) Cime, sommet.
●(1889) SFA 134. e bek ar menez.
●(1929) MKRN 21. var beg krog Pontigou ! tr. «sur la butte du Pontigou !»
B.
(1) Ouverture.
●(1939) DIHU 334/255. beg er puñs.
(2) Début, commencement (d'une période).
●(1914) KZVr 78 - 30/08/14. Da veg an hanv, an êst, tr. «au commencement de l'été, de la récolte.»
(3) Pointe (d’épée, de fusil, de fourche, etc.).
●(14--) N 1429-1430. Da pep clezef (…) Ha croas ha becq, tr. «A toute épée (…) Et une croix, et une pointe.» ●(1499) Ca 19a. Bec pep tra lem. euel contell dac etc. g. bec de checun fer agu. ●(1633) Nom 149b. Nauis rostrata : nauire begue : vn lestr beguec è deffe vr beg hir. ●151a. Rostra : le bec : an becq. ●231b. Murex : la pointe & l’aspreté d’vn rocher : an becq lemm ves á vn quarrecq.
●(c.1718) CHal.ms i. espointer, tr. «torrein er bec.» ●(1732) GReg 735b. La pointe de fer d'une lance, tr. «becg un impyod.»
●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «bout, pointe.» ●(1908) PIGO II 135. beg eur bistolen. ●140. beg ar fuzuilh. ●(1957) AMAH 139. Beogal spontus a rae ar Morian-mañ en ur ober sin da floupañ drailhennoù kig kriz degaset dezhañ war veg ur forc'h.
(4) Partie haute.
●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «(jusqu'au) haut (d'un sac, d'un tonneau).»
(5) Épine.
●(1904) DBFV 19a. beg, m. pl. eu, tr. «épine.»
(6) Bout, extrémité.
●(1659) SCger 94a. pointe d'vn couteau, tr. «bec vr gontell.» ●pointe d'vne roche, tr. «bec vr garrec.»
●(1878) EKG II 54. e c'helliz tizout beg va skeul.
●(1907) AVKA 210. ma soubo beg e viz en dour. ●(1929) EMPA 6. da ober lunedou a-liou, da lakât war beg ar fri.
(7) Sommet (d'une tour, etc.).
●(1659) SCger 111b. haut de la tour, tr. «bec an tour.»
●(1878) EKG II 130. an avel a zo put e bek tour Berven. ●(1877) BSA 301. savet huel var beg an tour. ●308. e beg guerniou huel.
(8) =
●(1906) BOBL 15 décembre 116/3a. an irvi bihan great [gant] begou an haderez.
III. Adv. A-veg : oralement.
●(1821) SST 75. er pedenneu (…) e rer a vêg. ●(1838) OVD 292. me vrudou a vêg hag a galon (...). ●(1855) BDE viii. Er bobl-zé em inour a vêg, mæs ou haloneu ezou pêl doh-on. ●126. Red-é pedein a vêg (...) en oræson a vêg. ●(1876) TIM 443. larèt a vêg er pedenneu ordrénet. ●(1879) GDI 35. Er bobl-cé m'inour a vêg, mæs é galon e zou pêl doh-ein. ●84. Ne vern quet mar vé laret er honzeu-cé a vêg hemb quin.
►Épith.
●(1821) SST 91. er beden a vêg hac er beden a galon. ●(1855) BDE 126. en oræson a vêg. ●(1857) LVH 116. er beden a vêg.
IV.
A.
(1) Ober e veg da ub. : dicter à qqn ce qu’il doit faire.
●(1732) GReg 87a. Faire le bec à quelqu'un, l'instruire, tr. G. Rostrenenn «Ober e vecq da ur re.» ●(17--) CHal.ms. Gobér é veg d'un dén, tr. «emboucher, faire la leçon à quelq'un.» (hvz DBFV 19).
●(1931) VALL 216. Dicter à qqn ce qu'il doit faire, tr. F. Vallée «ober e veg da u. b. fam.» ●420. Faire la leçon à qqn sur ce qu'il doit dire, tr. «ober e veg da u. b. fam.» ●(1955) STBJ 82 (K) Y. ar Gow. Hemañ, diduet gant soñj e vignon, a brometas ober he beg da Jañ-Mariou.
(2) Pilat e veg : parler sans s’interrompre, sans cesse.
●(1965) BRUD 20/11 (T) E. ar Barzhig. Paouez da bilad da veg mouzet.
(3) Chom beg : rester bouche bée.
●(1911) DIHU 68/195 (G) *Bleù Glas. En aral e chomas beg ! ●(1941) DIHU 357/222 (G) L. Herrioù. Er Vretoned, én arben dehé bout diouiek tré ar ou istoér ha penvèuet get geuiér er skolieu hag er skrideu gallek, e chomo beg de cheleu doh er homzerion kaer-sé hag e vo techet d'ou hredein.
(4) Ober beg bihan : faire le difficile (nourriture).
●(1957) BRUD 1/84 P.-J. Helias. Penaoz ! Eur hristen bennag e-neus greet beg bihan dirag ar banne-ze ? N'eo ket kredabl !
(5) Ober beg moan : se faire discret.
●(1909) NOAR 120 (L) K. ar Prat. «A ! va gwaz ker, eme ar wreg, ma welje ar re binvidik penaos e reer deomp brema, marteze e savje mez ganto da veza bet ker faeüs en hor c'henver. Na me garfe gwelet o ardou !...» / «Ya, ober a rafent beg moan, me gred.
(6) Chom e veg war ar gloued : échouer, rester sans réaction.
●(1914) KZVr 78 - 30/08/14. Chomet eo e veg war ar gled, tr. Émile Ernault «il a eu une déception, n'a pu triompher de l'obstacle (comme un cheval qui pose la tête sur la barrière qu'il ne peut franchir) Hingant.»
(7) Dourenniñ a ra e veg : voir dourenniñ.
(8) Degouezhout evel biz Yann en e veg : voir biz.
(9) Ober tro yod da veg ub. : voir yod.
(10) Paseal e viz e beg unan arall : voir biz.
(11) Bezañ glas e veg : voir glas.
B.
(1) Sevel war veg e droad : voir troad.
(2) Bezañ kleuz bete begoù e dreid : voir treid.
(3) Ober beg d'un ibil re voan : voir ibil.
(4) Sklouf evel beg ar puñs : voir puñs.
(5)Sonn evel ur bramm war beg un ibil : voir bramm.
(6) Bezañ hir beg e vinaoued : voir minaoued.
(7) Fur evel beg e votez koad : voir botez.
(8) Diaes evel derc'hel ur bramm war beg un ibil :voir bramm.
C. Ober begoù (ouzh udb.) : être difficile (nourriture).
●(1910) DIHU 59/75 (G) *Mari en Néeréz. Ou hoén e ras dehé, ur pladad kig dispennet, darneu tuchentil. En deu lapous ne hrent ket begeu dohton neoah. ●(1910) DIHU 60/96 (G) *Iouan sant Ili. Kavet e vehé viloh aveidomb hag a pe veheh de ziméein ne hreheh ket kement a végeu ! ●(1931) VALL 483. Faire la moue, tr. F. Vallée «ober begou fam.»
V. Blasons populaires : Begoù-bras.
(1) Begoù-bras (Kleger).
●(1911) DIHU 71/255. Tud Kligér e zou kurius èl... rah en dud. Ha neoah er réral e hra Begeu bras anehé.
(2) Begoù-bras Paoul : les nigauds de Paule.
●(2016) TELGR 29.07/52a. Begoù bras Paoul, tr. Daniel Giraudon « Les nigauds de Paule ».
- beg .2beg .2
m. –où enfant. Épouvantail, croquemitaine, bêbête. cf. bebeg.
●(1914) KZVr 78 - 30/08/14. Beg, pl. ou, tr. «épouvantail (pour les enfants) Estienne.» ●beg, bebeg, tr. «insecte, bête ; tout ce qui pique, mot enfantin.»
- beg-an-evnbeg-an-evn
m. (botanique) Pourpier sauvage.
●(1633) Nom 92b. Sedum tertium, illecebra, portulaca siluestris, telephium : pain d'oyseau : bara an ezn, becq an ezn.
●(1732) GReg 686a. Pain d'oiseau, ou pourpier sauvage, plante, tr. «Bara an ezn. becg an ezn.
●(1879) BLE 327. Pourpier potager. (P. oleracea. L.) Bég-ann-evn.
●(1927) GERI.Ern 40. beg-an-evn, tr. «pourpier sauvage.»
- Beg-ar-C'hastellBeg-ar-C'hastell
n. de l.
(1) Beg-ar-C’hastell : Pointe du Château (Perros-Guirec).
●(1877) EKG I 53. Tremen a rea Perros, hag ez ea dreist Bek-ar-C'hastel hag ar Sklerder varzu Trebeurden.
(2) Beg-ar-C’hastell : Pointe du Château (Plougrescant).
●(1914) ARVG mae 72. Beg ar C'hastel.
(3) Beg-ar-C’hastell : Pointe du Château (Locquirec).
●(1925) BILZ 143. Ar mor a rustae, ha ne oa ket hep eun tammig serr-galon ma selle Bilzig etrezek Beg ar C'hastell.
- Beg-ar-C'hastelliBeg-ar-C'hastelli
n. de l. Pointe du Castelli (Piriac-sur-Mer).
●(1914) ARVG mae 74. Beg ar C'hastelli.
- Beg-ar-C'havrBeg-ar-C'havr
voir Beg-Penn-ar-Roz
- Beg-ar-FornBeg-ar-Forn
n. de l. Beg ar Forn / Pointe du Four (Trédrez).
(1) Beg-ar-Forn.
●(1970) TDBP I 106. Adaleg Beg-ar-Forn beteg Lokemo n'eus ken med mein da zorna.
●(1977) TDBP II 37. Beg ar forn, tr. « la pointe du Four ».
(2) Proverbe.
●(1970) TDBP I 106. Adaleg Beg-ar-Forn beteg Lokemo n'eus ken med mein da zorna.
- Beg-ar-FriBeg-ar-Fri
n. de l. Beg an Fry (Guimaëc).
●(1925) BILZ 109. Eun nozvez a zivez miz du, ar Gwennili a oa o tragi etre Beg-ar-Fri hag ar C’hadorou-Bihan.
●(1973) TONA XIX 656/11621. Beg an Fry, Beg ar Fri, Pointe du Nez, Pr. : An Vri. – Begarfrit (N[eptune François, 1693]; Becanfry (C[assini]).
●(1977) TDBP II 37. Beg ar fri, tr. « la pointe du Nez ».
- Beg-ar-GroazigBeg-ar-Groazig
n. de l. Pointe du Croisic (Le Croisic).
●(1914) ARVG mae 74. Beg ha ledenez ar Groazig.
- Beg-ar-RazBeg-ar-Raz
n. de l. Pointe du Raz (Plogoff).
●(1716) PEll.ms 1188. Bec ar-Ras. ●(1732) GReg 134b. becq ar Raz. ●735b. Becg ar Raz. ●920b. becg ar raz.
●(1855) FUB 76. Va Doué, va diwallid da drémen Beg-ar-Raz, / Rag va lestr a zô bihan hag ar môr a zô brâz. ●(1876) TDE.BF 811. Etre Sant-Thei ha bek ar Raz, / Ez a seiz maouez gant pep goaz. ●(1878) SVE 1000. Va Doue, va diwallit da dremen Beg ar Raz, / Rag va lestr ’zo bihan hag ho mor a zo braz.
●(1903) MBJJ 32. ar bageer breton pa dremen beg ar Raz. ●(1905) ALMA 28. Eur gouel kaer a zo bet, d’an 3 a viz gouere, e Beg-ar-Raz. ●(1907) KANTplouezoc’h 2. Kantik Beg ar Raz. ●(1909) MMEK 82. enez Sizun ha Beg ar Raz. ●(1914) ARVG mae 72. Beg ar Raz, hanvet ive Kap Sizun, goue ha garw evel Ifern Plogo, ha Bae an Anaon a zo en daou du d'ean. ●(1916) KANTgelveneg 27. Var zouar Plogoff, e Beg-ar-Raz, / A bep tu var wel d’ar mor braz. ●(1924) ZAMA 34. Maner Kerdiern a zo eur c'hastell hanter-razet e parrez Kleden, e bro Kaperien Beg-ar-Raz. ●53. Etre Goayen ha Beg-ar-Raz e oa gwechall-goz kalz a vaneriou. ●(1928) FHAB Du/410. eun trouc'her moudennou eus Beg ar Raz. ●(1930) EBKE 98. Diredek e hrant trema Beg er Raz. ●(1941) SAV 9. Pelloc’h en em gave ar penn pella anezi en dounvor eget Beg ar Raz. ●(1970) BHAF 175. Beg ar Raz, kalz diterroh ahann, touriou-tan Ar Wrah, ar Wrah-Vihan, ar Haz ha Tevenneg, er "mor-kleiz", eun asez menez Mikael a denn eun tammig d'an hini brudet ez eo ken c'houezet an Normaned gantañ, med muioh hoaz da hini Kerne-Veur.
- Beg-ar-SpagnoledBeg-ar-Spagnoled
n. de l. Pointe des Espagnols (Roscanvel).
●(1914) ARVG mae 72. Ledenez Kraon, pe Krozon, gret eur groaz diouti gant ar mor o tarc'ha; en penn brec'hiou ar groaz eman : en hanter-noz, 150 troatad a-zers 'us d'an dour, beg ar Spagnoled ha beg ar C'havr, er c'hreiste. ●(1971) LLMM 149/413. E Beg ar Spagnoled, unan eus ar c'hevioù e mogerioù ar c'hreñvlec'hioù kozh. ●(1995) LMBR 24. Digor war ar mor, digor war ar bed, prest da stokañ ouzh an dremmwel, Beg Penn-Tir ha Beg ar Garreg Hir o deus tapet lañs war Beg ar Spagnoled ha Beg Penn-ar-Roz.
- Beg-ar-VannBeg-ar-Vann
n. de l. Pointe du Van (Cléden-Cap-Sizun).
(1) Beg-ar-Vann.
●(1959) MOJE II 10. P'emer a-zav war staon ar Raz, o selled ouz Beg ar Van war-du an hanternoz, e weler ar mor o ruilha war-raog rolladennou teo beteg eun drêrzenn etre an daou gab. [...] Abaoe m'eo bed ar bed, Bag ar Re Varo en em ziskouez e Bae an Anaon, nozveziou a zo. Eur vouez leun a halloud a zav war Veg ar Van pe Veg ar Raz, o helver ano eur pesketaer. ●(1969) LLMM 137/428. Hent bras Beuzeg a gas da Veg-ar-Van. ●(1986) HYZH 169/167. Van [vãn]; Beg ar Van : la Pointe du Van.
(2) Légende.
●(1969) LLMM 137/428. Hent bras Beuzeg a gas da Veg-ar-Van, hag a lavarer dioutañ Hent Ahez, a zo bet fardet gant ar Romaned.
- beg-araokbeg-araok
m.
(1) Personne curieuse et bavarde.
●(1922) LZBt Mezheven 32. eur beg-arôk ac'h eas betek laret an ije gret vad d'imp kât eur lamp-petrôl.
(2) Mari beg-araok : femme curieuse et bavarde.
●(1879) ERNsup 148. Mari ou Maï beg arog, bavarde, Trév[érec].
●(1914) KZVr 78 - 30/08/14. Mari Beg-arôg, tr. «bavarde, Trég[uier].» ●(1931) VALL 72a. Bon-bec ; Marie Bon-bec, tr. «Mari beg-araok.» ●(1945) DWCZ 30. Eur fri-furch, eur fri kurius, eur Vari beg-araok.
- beg-bran
- beg-bras
- beg-c'hwervbeg-c'hwerv
m. begoù-c'hwerv =
●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 150. (note de F. Vallée) Beg c'houero (...) a vez lavaret e Treger. E Kembraeg ez eus un dra bennak evel-se ivez.
- beg-chopin
- beg-douarbeg-douar
m. begoù-douar
I. (géographie)
(1) Pointe, cap.
●(1732) GReg 134b. Cap, Promontoire, tr. «becq-doüar. p. begou-doüar.» ●735b. Pointe de Terre, tr. «Becg Douar. p. begou Doüar.»
●(1847) FVR 304. bek-douar Kiberon. ●(1878) EKG II 310. ar bek-douar-ze a zo leun a vartoloded. ●(18--) SAQ I 169. En eur beg douar euz hor bro, e ribl ar mor.
●(1903) MBJJ 55. Pignet eo uhel war eur beg-douar. ●(1905) BOBL 25 novembre 62/1d. bek-douar St.-Kast. ●(1927) GERI.Ern 40. beg-douar, tr. «pointe de terre.» ●(1972) BAHE 75/6-7. N’edo ket Flavius engortoz da gaout tommder evel en e vro, met kerse war-vat, evel ma vez lavaret, a oa bet gantañ, rak dre ma’z astenne an deiz, dre ma klouarae an aer, e veze un dudi arvestiñ ouzh ar begoù-douar o’n em wiskiñ a c’hlazur, a vokedoù-laezh, a vleunioù munut dizanav en e vro.
(2) Presqu'île.
●(1868) FHB 159/20a. E Bec-douar Crozon.
(3) Langue de terre.
●(1659) SCger 72a. lande, tr. «bec douar.»
(4) Canton.
●(1927) GERI.Ern 40. beg-douar, tr. «canton.»
II. sens fig. Kuitaat ar beg-douar-mañ : quitter ce bas monde.
●(1878) EKG II 217. en doa c'hoant da gomz eur ger ouc'h eur belek araok kuitaat ar bek douar-man.
- beg-dour
- beg-e-dogbeg-e-dog
m. fam. Gendarme.
●(1922) EMAR 41. Pa na zastum anê «Beg-e-dog» (1) en ti-kêr. (1) Leshano an archer. ●(1929) MKRN 103. On ne désigne le gendarme que sous le nom de «Beg-e-dok» dans cette région [Skaer], à cause de la forme de son chapeau. – «Me iondr-kordenn», dans le pays de Pontivy, à cause de ses aiguillettes. ●(1935) CDFi 12 octobre. an daou vegedog-se ne c'houitint ket war o zaol.
- beg-figus
- beg-finbeg-fin
m. begoù-fin Personne difficile.
●(1914) KZVr 78 - 30/08/14. beg fin, tr. «difficile sur la nourriture.»
- Beg-Fin-ar-BedBeg-Fin-ar-Bed
n. de l. Pointe du bout du monde (Plougonvelen, Saint-Matthieu). Cf. Lokmazhe, Kab-Fin-an-Douar & Penn-ar-Bed
●(1732) GReg 134b. Becq fin ar bed. cap fin an doüar.
- beg-fintoù
- Beg-Frehel
- beg-fuzuilh
- beg-gad
- beg-ha-beg
- beg-hentbeg-hent
m. begoù-hent Embranchement de route.
●(1921) GRSA 23. Hag éan monet d'er beg hent. ●26. étal ur groéz saùet doh ur beg hent. ●(1934) MAAZ 137. Deit e oent, é dibouk tri beg hent, de vonet d'er vorh. ●(1937) TBBN 68. é sél beg hent. ●(1938) ARBO 126. Un arrest e hrant é beg en hent kent em-zisparti. Avahont peb unan e ia d'é du : ré Talhoed e ia a glei; ré Kerbrén a zeheu, ha ré Talroz hag er Bod-keneu e zalh éañn get er vinoten, betag en erùen vras e zo duhont tost d'er riolen kamdroiennek. ●(1942) DHKN 241. Hed ha hed get en niùarh, ér begeu-hent, é kavant ajadigeu tud.
- beg-hirbeg-hir
m. begoù-hir (ichtyonymie) Dauphin.
●(1952) LLMM 31/55. (Douarnenez) Beg hir, begoù hir, tr. «marsouin.» ●(1952) LLMM 34/46. (Douarnenez) Beg-hir, tr. «marsouin.» ●(1979) VSDZ 98. (Douarnenez) Ar beg-hir hag ar morhoc'h n'int ket memes-tra… kazi memes-tra int… Finoc'h pesk eo ar morhoc'h 'vit ar beg-hir, tr. (p. 262) «Le dauphin et le grampus blanc ne se ressemblent pas. Le grampus est un ‘poisson' plus fin que le dauphin.»
- beg-kamm
- beg-korbinbeg-korbin
m. =
●(1915) MMED 64. rei d'ezan orjal moan hag eur bek-korbin mad. ●(1982) HYZH 147/54. (Treboull) Ur bikorbi eo… giz un tournevis ma faot deoc'h, nemet n'eus ur penn lemm giz un nadoz. An dra-se a servije da lakaat ler war ar boteier, da lak tachoù deuzouto kar araok lak an tach vie graet un toull barzh al ler gant ar bikorbi.
- beg-leue
- beg-lip
- beg-litous
- Beg-Lokmazhev-Penn-ar-BedBeg-Lokmazhev-Penn-ar-Bed
n. de l. Pointe Saint-Matthieu (Pougonvelen)
●(1914) ARVG mae 72. Beg Lok-Maze Penn-ar-Bed, a doug c'hoaz dismantrou kaer an abati savet eno gwejall gant sant Tanguy.