Recherche 'dir...' : 320 mots trouvés

• dirañviñ
  dirañviñ

  voir dirañvañ

• diraosklañ
  diraosklañ

  v. tr. d. Détruire les roseaux.

  ►absol.

  ●(1985) AMRZ 177. Mad e oa al ludu-ze da ziraoskla ha da ziginvia, ha da laza eur bern louzeier.

• diraouiañ
  diraouiañ

  voir diraouiñ

• diraouilh
  diraouilh

  adj. Clair, clairement.

  ●(1866) FHB 59/54a. ar kyrie / A deu raouil pe diraouil deus corzen eur c'hure.

• diraouiñ / diraouiañ
  diraouiñ / diraouiañ

  v.

  (1) V. tr. d. Désenrouer.

  ●(1659) SCger 42b. derumer, tr. «diraoui.» ●(1732) GReg 274a. Desenrouer, tr. «diraouï. pr. diraouet. Van[netois] dirëueiñ.»

  ●(1876) TDE.BF 138b. Diraouia, v. a., tr. «Désenrouer.»

  ●(1904) DBFV 57a. direùein, v. a., tr. «désenrouer.»

  (2) V. intr. Se désenrouer.

  ●(1876) TDE.BF 138b. Diraouia, v. n., tr. «se désenrouer.»

• diraoulañ / diraouliñ
  diraoulañ / diraouliñ

  v.

  (1) V. tr. d. Désenrouer.

  ●(1659) SCger 42b. derumer, tr. «diraouli.» ●(1732) GReg 274a. Desenrouer, tr. «Diraoula. pr. diraoulet.»

  ●(1876) TDE.BF 138b. Diraoula, v. a., tr. «Désenrouer.»

  (2) V. intr. Se désenrouer.

  ●(1876) TDE.BF 138b. Diraoula, v. n., tr. «se désenrouer.»

• diraouliñ
  diraouliñ

  voir diraoulañ

• dirap
  dirap

  adv. (marine) Bezañ dirap : avoir jeté l'ancre.

  ●(1910) FHAB Kerzu 365. Va zad, emeza, diskrog eo an eor ; emaomp dirap !

• dirapar .1
  dirapar .1

  adj.

  (1) (en plt d'un édifice) Délabré.

  ●(1876) TDE.BF 138b. Dirapar, adj., tr. «Non réparable, en lambeaux, parlant de vêtements, d'une maison, etc.» ●(1889) SFA 18. He mogeriou a ioa ken dirapar m'edo o vont da goueza en he foull. ●(1889) ISV 40. pebez craou dirapar !

  ●(1909) MMEK 229. dresa an teir iliz dirapar. ●(1909) KTLR 63. eun ti disto ha dirapar. ●(1911) BUAZperrot 210. eul lochen dirapar ha pell a bep leac'h. ●(1916) KANNlandunvez 64/463. Ar c’henta ti ma tiskennaz Jezuz ennhan a oa eun ti soul dirapar. ●(1929) FHAB C'hwevrer 42. lezel dirapar an ti, dic'hounid an douar.

  (2) sens fig. Irréparable.

  ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 159. Eur c'holl dirapar eo e varo !

• dirapar .2
  dirapar .2

  m. War an dirapar : en ruines.

  ●(1986) PTGN 92. eun ti-skol dilezet ha war an dirapar.

• dirapar .3
  dirapar .3

  v. = (?).

  ●(1995) BRYV I 169. (Milizag) ar vugale a gustum dirapar, kea !

• dirapiñ
  dirapiñ

  v. (marine)

  (1) V. tr. d. Déraper (l'ancre).

  ●(1925) BILZ 113. Met lano 'zo, lano krenv. Bremaïk ar vag a vo war flot… Dirap an eor, pôtr… Hiset ar gouel bras, ar gouel stê… lïen war ar Gwennili, ha d'ar porz ! ●(1973) LBFR 27. Depuis un bon moment j'entendais les chaînes de bateau qu'on «dérapait» grincer sur les étraves. ●Déraper : lever l'ancre.

  ►absol.

  ●(1978) MOFO 41. Dirapit goazed ! tr. «Levez l'ancre les gars !» ●(1973) LBFR 52. Tro tever oa dao dirapi ha lakat da ouel.

  (2) V. intr. Déraper.

  ●(1905) HFBI 564. pa vesé an ëor zé prest da zirappi, pé da zispega eus a fons ar mor…

• dirask
  dirask

  m. Grattage.

  ●(1982) PBLS 137. (Sant-Servez-Kallag) dirask, tr. «grattage.» ●ez an d'ober eun dirask d'ar porz, tr. «je vais gratter la cour (la nettoyer après un charroi de fumier etc.).»

• diraskañ
  diraskañ

  v. tr. d. Gratter.

• dirastell
  dirastell

  adj. = (?).

  ●(1982) TKRH 80. Un den doujet ha dirastell.

• dirastellat
  dirastellat

  v. tr. d. = (?) Râteler (?).

  ►absol.

  ●(1919) FHAB Gwengolo 69. palat, arat, dirastellat, hada, c'houennat.

• dirat
  dirat

  adv. Inconsciemment.

  ●(1931) VALLsup 155b. sans le savoir, inconsciemment, tr. «dirat-kaer.»

• diratous
  diratous

  adj.

  I. Attr./Épith.

  (1) Qui n'est pas difficile sur la nourriture.

  ●(1903) MBJJ 362. Diratouz = qui mange toute sa ration. ●(1931) VALL 195a. qui n'est pas délicat, tr. «diratous.» ●(1935) BREI 422/2c. Bara koad a c'hellfer ober dioutan. Kaer a ve beza diratous, war hennez e vaner.

  (2) sens fig. = (?).

  ●(1935) BREI 392/stag 7. al lennerien planetennou tud diratous evel ouzoc'h.

  II. Adv. Sans faire le difficile.

  ●(1893) IAI 263. difenn a ra ive lounka diratoz ar c'henta diotachou a vo kountet deomp. ●(1896) LZBt Mae 25. o tibri diratouz.

• diratozh
  diratozh

  adj. Sans but.

  ●(1923) SKET I 51. diegi, pe zifreterez diboell ha diratoz ! ●(1965) BAHE 46/49. diratozh = foeltr-forzh.

• diravalinkañ
  diravalinkañ

  v. intr. (marine) Faseyer.

  ●(1944) GWAL 163/160. (Ar Gelveneg) «diravalinket eo bet va lien pa oamp o tont en aod dindan an tourmant ruz», «brein al lien, diravalinka a ra alies».

• diraz
  diraz

  adj. Non calcaire.

  ●(1941) ARVR 52/3d. Ar gwez kistin en em blij en douarou diraz.

• dirdign
  dirdign

  interj. Onomatopée qui imite le son d'une petite cloche.

  ●(1909) NOAR 64. Dirdign ! Dirdign ! Dirdign ! Kloc'hig ar presbital eo a yoa e bole. ●(1914) FHAB Mezheven 183. skei war dor ar presbital. – Dirdign ! Dirdign ! Dirdign !

• dire .1
  dire .1

  m. (agriculture) Action d'étendre le foin.

  ●(1927) DIHU 188/224. Diré (s.m.) Groeit un diré mat d'er foén pen dé guir é hes héaul.

• dire / direat / direiñ .2
  dire / direat / direiñ .2

  v. tr. d.

  (1) Étendre le foin.

  ●(1934) DIHU 278/117. Chonjet on de ziré un nebed mat anehé hiriù. (…) Ne vo ket moiand deoh ou diréein rah hiriù.

  ►absol.

  ●(1919) DBFVsup 58b. diré, v., tr. «étendre le foin.» ●(1940) DIHU 349/106. Met difon é foenna ; baradeu arnan e za de droein bamdé. Dré ziré ha bernein éh a en deùeh.

  (2) Faire un sillon transversal.

  ●(1919) DBFVsup 17b. diréat, (Arv[or]) v., tr. «faire un sillon transversal.»

• direat
  direat

  voir dire .2

• direbarb
  direbarb

  adj. Maniable.

  ●(1872) ROU 91a. Maniable, tr. «direbarb.»

• direbech
  direbech

  adj.

  I. (en plt de qqn) Irréprochable, sans reproche.

  ●(1650) Nlou 430. Iesus hac é mam dyampeig, / Tech direbeig en Egypt, tr. «que Jésus et sa mère, sans manque, / avaient à fuir sans reproche en Égypte.»

  ●(1732) GReg 222b. N'être point coupable, tr. «Beza direbech.» ●810a. Sans reproche, irréprochable, tr. «Direbech.» ●(1790) MG 317. rac er-ré santellan n'en dint quet direbræche dirac Doué.

  ●(1846) DGG 227. direbech dirac Doue. ●(1868) KMM 223. Souezi a ree un den, o velet ken brao earedigez, kement a barfetis, tud ken difazi, ken direbech. ●(1877) EKG I 252. direbech oun, a gredan, dirag Doue. ●(1894) BUZmornik 221. He vuez ne oue ket ato direbech aoualc'h.

  ●(1904) DBFV 56b. direbrech, adj., tr. «sans reproche, irréprochable, innocent, intègre.» ●(1906) HIVL 21. hé buhé direbrech. ●(1907) PERS 9. daou bried kristen hag a gerze direbech var hent gourc'hemennou Doue. ●293. tud direbech.

  II. (en plt de qqc.)

  (1) Qui n'attire pas de reproche, honnête.

  ●(1922) EOVD 218. En deverranseu (…) direbrech.

  (2) Que l'on a gagné en travaillant, qui ne peut être reproché à qqn.

  ●(18--) SAQ I 350. pa ho deuz a veac'h eun tamm bara direbech en ho zi.

  (3) (en plt d'une langue) Sans faute.

  ●(1921) PGAZ 20. He vrezoneg a ioa digatar ha direbech-kaer.

• direboursiñ
  direboursiñ

  v. tr. d. =

  ●(1939) RIBA 56. Er bahatat e hran aveit en direboursein.

• direchañ
  direchañ

  zo. direstañ.

• dired .1
  dired .1

  adj. Stagnant.

  ●(1931) VALL 708b. Stagnant, tr. «dired.»

• dired .2
  dired .2

  adv. Red-dired : qui va sans cesse d'un endroit à un autre.

  ●(1930) KANNgwital 329/397. hor c'halon a zo red dired eus an eil tra d'egile.

• diredek
  diredek

  v.

  I. V. intr.

  (1) Raccourir.

  ●(1914) DFBP 269b. raccourir, tr. «Diredek.»

  (2) Couler.

  ●(1860) BAL 215. Ar re a oa var al leac'h a zirede an daelou eus o daoulgad.

  II. Loc. verb. Redek ha diredek.

  (1) Courir ça et là.

  ●(1732) GReg 225a. Courir ça & là, populairement, courailler, tr. «Redecq, ha diredecq.»

  ●(1963) LLMM 99/266. met aner e voe dezhañ redek ha diredek.

  (2) Circuler.

  ●(1732) GReg 169b. Circuler, parlant du sang, tr. «redecq ha diredecq.»

• diredi .1
  diredi .1

  adj. Facultatif.

  ●(1931) VALL 290b. facultatif, tr. «diredi.»

• diredi .2
  diredi .2

  m. Libre-arbitre.

  ●(1931) VALL 34a. libre arbitre, tr. «diredi m.»

• dirediañ
  dirediañ

  v. tr. d. Rendre facultatif.

  ●(1931) VALL 290b. rendre facultatif, tr. «diredia.»

• diredien
  diredien

  s. Frisson.

  ●(1919) BUBR 5/125. gant an heuz em eus santet eun diredïon o treuzi ma izili.

• direfus
  direfus

  adj. Qui mange de tout, qui n'est pas difficile.

  ●(1890) MOA 207a. Qui n'est pas délicat quand à la nourriture, tr. «direvuz, adj.» ●(1895) GMB 25. On dit en ptit Tréguier dic'hreus à Trévérec, dic'hreuch à S^t-Clet (2 s[yllabes], eu franç[ais], qui n'est pas difficile sur la nourriture (…) dérivé de greujañ engorger, engouer : greujet engoué, qui a peine à respirer, à parler.

  ●(1919) FHAB Here 108. dibastellet gant ar brini direüz. ●(1924) BILZbubr 39/867. doun e gof ha diverus (lire : direvus). ●ibid. Direvus, tr. «qui mange de tout, qui ne refuse rien.» ●(1926) FHAB Gwengolo 359. ken fall ma n'en defe ket he debret an direüsa pen-oc'h. ●(1929) SVBV 104. direvus eo an hini koz.

• direfuz
  direfuz

  m. Fait de ne pas être difficile, d'accepter.

  ●(1872) ROU 72a. An direüz, direüz a deu deza, tr. «il ne sera pas toujours si délicat.» ●(1890) MOA 207a. Il ne sera pas toujours si délicat, tr. «ann direvuz a zeuio d'ezhan.»

• diregennañ
  diregennañ

  v. tr. d. (agriculture) Défaire les aindains.

  ●(1942) VALLsup 8b. défaire les andains, tr. «diregenna (de foin foenn) ; diregenni.»

• diregezañ
  diregezañ

  v. tr. d. Débraiser.

  ●(1931) VALL 184b. Débraiser le four, tr. «diregeza.»

• diregiñ .1
  diregiñ .1

  v. tr. d. Recoudre, rapiécer.

  ●(1957) ADBr lxiv 4/455. (An Ospital-Kammfroud) Diroga : v. – Exprime le contraire de roga (déchirer), c'est-à-dire rapiécer, recoudre.

• diregiñ .2
  diregiñ .2

  v. tr. d.

  (1) Déchirer.

  ●(1732) GReg 250a. Dechirer, tr. «Van[netois] dirougueiñ.»

  ●(1977) PBDZ 781. (Douarnenez) dirogiñ, tr. «déchirer.»

  (2) Diregiñ an hentez : défaire la réputation de son prochain.

  ●(1732) GReg 250a. Dechirer la reputation, tr. «Diroëga an hentez.»

• diregiñ .3
  diregiñ .3

  v. tr. d. (agriculture) Dessoler.

  ●(1904) DBFV 57a. dirégein, v. a., tr. «dessaisonner, dessoler.»

• diregl
  diregl

  adj.

  (1) Sans règles.

  ●(1838) OVD 6. én ur guemér eit un devotion vad unan dirègle ha superstitius. ●(1854) MMM 313. passion ridicul ha diregl.

  (2) Désordonné.

  ●(1890) MOA 213b. Désordonné, tr. «Diregl.»

• direglamant
  direglamant

  m. –où Dérèglement moral.

  ●(1710) IN I 186. n'en em roï quet d'an direglamant.

  ●(1854) PSA II 127. en diréglemanteu e zou ér bed.

• direglet
  direglet

  adj. Déréglé.

  ●(1710) IN I 8. ar sourciou direglet. ●256. ober (…) huanadou direglet.

  ●(1838) OVD 11. dijauge ha diréglet.

• direiñ
  direiñ

  voir dire .2

• direizh .1
  direizh .1

  adj.

  I. Attr./Épith.

  A. (en plt de qqc. d'abstrait)

  (1) Anormal.

  ●(1575) M 2489-2490. Euyt joa transitoar : doen glachar bet nary, / So direz follez bras, tr. «Pour une joie passagère subir une douleur éternelle, / C'est absurde et grande folie.»

  ●(1857) HTB 28. sesoniou direiz. ●(1883) IMP 7. Amenit eun nebeut eur zourci ken direiz.

  ●(1938) FHAB Gwengolo 197. sec'horiou direiz an nevez amzer.

  (2) Inconvenant, désordonné, immoral, immodéré, démesuré.

  ●(1659) SCger 42a. demesuré, tr. «direiz.» ●51a. enorme, tr. «direiz.» ●(1732) GReg 276b. Desordonné, ée, excessif, vicieux, libertin, tr. «direiz.»

  ●(1869) HTC 24. Mes Esaü a ieas eur gounnar direiz ennhan. ●(1878) EKG II 148. kenderc'hel a rea he vuez fall ha direiz.

  ●(1904) DBFV 57a. direih, adj., tr. «sans règle, irrégulier, déréglé, désordonné.» ●(1909) KTLR 215. Eur garantez direiz he doa evithi. ●(1911) BUAZperrot 30. ne renont ket eur vuez direiz. ●(1912) BUAZpermoal 677. evit tec'hel arôk karante direiz ar brinsez. ●(1933) TREM 102. Gant ho balc'haj direiz, tr. «par vos forfanteries.»

  (3) Faux.

  ●(1924) CBOU 3/35. Nag a gredennou amreiz, direiz zoken, a lenner hag a glever diwarbenn ar vroadelerez ! ●(1955) STBJ 25. Daoust da galzik traou direiz ha d'an nebeud sorc'hennou a zo en e leor.

  (4) Étrange.

  ●(1902) PIGO I 198. ar sonjezonou direiz a zave, dre ma eve, 'barz e benn. ●(1911) BUAZperrot 667-668. stultennou direiz a gave c'hoaz an tu da dreuzi a-wechou e spered.

  B. (en plt de choses concrètes)

  (1) Sans ordre.

  ●(1732) GReg 677b. Qui est sans ordre, tr. «direiz.»

  (2) (Mer) démontée.

  ●(1882) BAR 93. taolet ha distaolet var ar mor direz ha counaret.

  C. (en plt des gens, des animaux)

  (1) Inobéissant.

  ●(1924) FHAB Ebrel 127. bugale direiz ha dizuj. ●(1955) STBJ 80. pa vezen direiz pe zizent.

  (2) Dissolu.

  ●(1846) BAZ 280. evel ma oa eun den colerus ha direiz, e poanias da zousaat he spered ha d'en distrei dious an direolamant.

  (3) (en plt des animaux) Indocile.

  ●(1846) DGG 472. Evit dont a ben eus a ul loen direiz e rêr dezan labourat-cals ha dibri nebeud.

  ●(1911) BUAZperrot 618. kezeg direiz, hag a gasas anezo a dreuz-dreuz, dre ar reier hag ar spern. ●(1916) KANNlandunvez 55/392. Ma vije, en ho kraou, eul loan direiz en deuz pilet ac’hanoc’h meur a dro, tost d’ho kas divar an hent er fos, petra rafac’h ? ●(1955) STBJ 83. gouiziek da zoñvaat al lôned direiz. ●85. Ma ouie doñvaat ar c'hezek direiz.

  II. Adv.

  (1) Déréglément, sans règle.

  ●(1866) SEV 85. goude beza bevet ken direiz.

  ●(1904) DBFV 57a. direih, adv., tr. «déréglément.»

  (2) Bras-direizh : très grand.

  ●(1907) BOBL 11 mai 137/2b. Great en deuz en e barrez eur vad braz-direiz.

• direizh .2
  direizh .2

  f. –ioù

  (1) Immoralité.

  ●(1866) SEV 1. Ac'hano e teu (...) ann holl fallagriez hag holl zireiz a ren dre ar bed. ●11. N'en em roit ket d'ann direiz. ●51. tremen he vuez enn direiz ar vrasa.

  (2) Dérèglement, désordre.

  ●(1847) FVR 2. hon bro geaz en em welaz goloet a zireisiou a beb giz. ●20. ar re-man a lekeaz eunn direiz ker braz, ma krede gand ann dud vad e oa arru amzer ann Ante-Krist. ●(1857) HTB 102. douja re na deuje an distera direiz (...) da noaza d'he iec'het. ●(1862) JKS.lam 118. ann drouk-rans avad, ann dizunvaniez hag ar brezel ne d-int dilammet war ann douar nemet dre ann direiz ha dre ar pec'hed.

• direizhamant
  direizhamant

  m. –où Dépravation.

  ●(1659) SCger 42a. desordre, tr. «direizamant.» ●55a. extravagance, tr. «direizamant.» ●143a. direizamant, tr. «dereglement.» ●(1732) GReg 214b. Corruption des mœurs, tr. «Direizamand a vuhez.» ●270a. Depravation, dereglement du goût, des mœurs, ou de la doctrine, tr. «Direizamand.»

  ●(1824) BAM 73. ar sourcen eus an oll direisamanchou a veler en tyeguesou. ●(1846) BAZ 319. ar penn caos eus a zireizamant an dud a arme. ●(1847) MDM 22. tamall kals direizamand kear.