Devri

Recherche '"añ"...' : 466 mots trouvés

Page 3 : de andevreg (101) à anevalin (150) :
  • andevreg
    andevreg

    f. –i (agriculture)

    (1) Tas de fumier.

    ●(1732) GReg 442b. Monceau de fumier, tr. «andévrecg. p. andévrégui.» ●(1744) L'Arm 167b. Le grand fumier ou monceau, tr. «Andaivrêc.»

    ●(1904) DBFV 7a. andévreg, tr. «f. pl. i, tas de fumier, engrais.» ●(1934) BRUS 279. Un tas de fumier, tr. «un andevreg –i, f.» ●(1935) DIHU 285/227. ar hon andévreg.

    (2) =

    ●(1744) L'Arm 79a. Couche de jardin, tr. «Andaivraiguig saouéd énn ur jardrin eitt hadein er-péh ne zehai quéd énn doar pleine. f.»

  • andon
    andon

    f. & interj. –ioù

    I. (hydrologie)

    (1) Source.

    ●(1779) BRig I 37. a na ellai ket an dour adpignal dé handon, tr. « & que l’eau ne pouvoit remonter vers sa source. »

    ●(1857) HTB 183. ne hall ket an andon bean disec'het. ●(1895) GMB 120. Le trécorois hañdon, m., source.

    ●(1899) BSEc xxxvii 143 / KRL 8. Pa ne garg C'hoevrer an touffleio / E ve bihan an andonio (Trég[uier]), tr. «Lorsque février ne remplit pas les fossés, les sources sont peu abondantes.» ●(1903) MBJJ 93. n'eo ket stank dre man an andonio. ●190. dour andon. ●(1927) GERI.Ern 18. andon f. pl. iou, tr. «Source.»

    (2) par méton. Point d'émergence d'une source.

    ●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. Andon, an toull, e tarz an dour drezan en eur vammen-dour. ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Andon, handon, fem. pl. andonio, tr. «la partie de la source d'où l'eau jaillit.»

    (3) sens fig. Source.

    ●(1728) Resurrection 152. Groet he deus he handon [eur vamen a pitie] em corf hac em speret.

    ●(1857) HTB 199. an andon euz a vadou hag a c'hrasou Doue.

    ●(1902) PIGO I 89. hag ar variken hec'h-unan, 'vel ma ouveet, e save hec'h andon diouz an ifern. ●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. Lavaret e vez ivez, dre henvelidigez andon eus «ar vammen», «ar penn-kaoz». Da skouer : Dizec'het eo andon an arc'hant (e leac'h «mammen»). ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. au figuré, andon a levenez, source de joie ; dizec'het eo andon an arc'hant, la source de l'argent est tarie, il n'a plus le sou.»

    (4) Loc. interj. Andon an diaoul ! : suppôt de satan !

    ●(1922) IATA 7. Ne leverez netra, andoun an diaoul ! Anet eo 'zout kabluz. ●(1924) NFLO. suppôt de satan, tr. «andon an diaoul !»

    II. local. Sillon.

    ●(1868) SBI I 18. (Skaer) Oc'h arad war ann andon, tr. « Labourant sur le sillon »

  • andona
    andona

    v. intr.

    (1) Chercher des sources.

    ●(1931) VALL 704b. andona, tr. «chercher des sources.»

    (2) (?) cf. endonañ (?).

    ●(1956) BLBR 94/4. Pa vez kont euz douarou êt re seh, n'eo ket a-walh doura diwar-horre, gwelloh labour eo andona ha digeri ar mammennou.

  • andonaer
    andonaer

    m. –ion Sourcier.

    ●(1931) VALL 704b. Sourcier, tr. «andonaer p. ien (de andona chercher des sources).»

  • andonenn
    andonenn

    f. –où (agriculture) Andain.

    ●(1907) VBFV.fb 5a. andain, tr. «andonen, f. (pl. neu).» ●(1919) DBFVsup 2b. andonen (Neull[iac] ; kandonen (Baud), f., tr. «andain fauché.»

  • andonier
    andonier

    m. –ion Sourcier.

    ●(1927) GERI.Ern 18. andonier m., tr. «sourcier.»

  • andoniet
    andoniet

    adj.

    (1) Bezañ andoniet e : prendre sa source à.

    ●(1927) GERI.Ern 18. andoniet adj., tr. «prenant sa source (e dans).» ●(1929) SVBV 101. Feunteun an dour Glas a zo añdoniet e traoñ ar Roc'h-Zu.

    ►sens fig.

    ●(1927) FHAB Genver 18. Em bro-me ez eus eur gazetenn hag a zo andoniet en eur poull glogor bennak ha ne deu dioutan nemet breinadur ha flêr.

    (2) Bezañ andoniet mat : avoir une source abondante.

    ●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. Ar vammen-ze a zo andoniet mad. ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Andoniet mat, tr. «(fontaine) bien alimentée d'eau, qui a une source abondante. Trég[uier].» ●(1927) GERI.Ern 18. andoniet adj., tr. «qui a une source (mat abondante).»

  • andoniñ
    andoniñ

    voir endonañ

  • andor .1
    andor .1

    adj. Abrité, à couvert.

    ●(1869) TDE.FB 221b. Ici on est à couvert des injures du temps, tr. «añdor eo amañ C[ornouaille].»

  • andor .2
    andor .2

    m.

    (1) Abri.

    ●(1890) MOA 101b. Abri, tr. «Andor, m.»

    ●(1903) MSLp xii 275. Mil. ms. cite : en eun andor kloz «en un abri resserré, clos», de Combeau. ●(1927) GERI.Ern 18. andor, amdor m., tr. «Abri, lieu abrité.» ●(1931) VALL 3b. Abri, tr. «amdor ou andor m.» ●(1933) FHAB C'hwevrer 55. distrei da glask an andor d'ar porz.

    (2) Kac'her en andor : casanier.

    ●(18--) MIL.ms (d'après MSLp xii, 1903, 275). Kac'her en andor, tr. «bas, homme qui a peur d'avoir le moindre mal, qui ne met sa peine à rien et qui recherche partout ses aises même pour ch…».

    (3) Kac'h en andor : casanier.

    ●(1931) VALL 100a. Casanier, tr. «fam. kac'h-en-andor triv[ial].»

    (4) Mont en andor : se mettre à l'abri.

    ●(1876) TDE.BF 12b. Moñt enn añdor, tr. « se mettre à l'abri. »

  • andorenn
    andorenn

    f. –où Paravent.

    ●(1927) GERI.Ern 18. andorenn, amdorenn f., tr. «ce qui abrite, paravent.» ●(1931) VALL 3b. Abri, tr. «andorenn, f.»

  • andorenniñ
    andorenniñ

    v.

    (1) V. tr. d. Abriter.

    ●(1931) VALL 3b. Abriter, tr. «andorenni.»

    (2) V. intr. S'abriter.

    ●(1931) VALL 3b. S'abriter, tr. «andorenni.»

  • andoriñ
    andoriñ

    v.

    (1) V. tr. d. Abriter.

    ●(1927) GERI.Ern 18. andori, amdori, tr. «abriter.» ●(1931) VALL 3b. Abriter, tr. «andori.»

    (2) V. intr. S'abriter.

    ●(1931) VALL 3b. S'abriter, tr. «andori.»

  • andour
    andour

    voir annoar

  • andouv
    andouv

    f. –ioù, –où

    (1) Fossé sur le côté du chemin.

    ●(1899) BSEc xxxvii 143 / KRL 8. Miz C'hoevrer a garg an andouf beteg ar c'hleuz / Meurz'zec'h anean mar enteur, tr. «Le mois de février remplit la douve jusqu'au fossé, Mars la dessèche s'il le veut.»

    ●(1903) CDFi août-septembre. o vont en andoufiou. (d'après KBSA 58). ●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. Andouv, lïezder : andouvo, foz war ribl eun hent (Trég[uier]). ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. And-douv, pl. andouvo, andouv, anndouv, tr. «douve, fossé des deux côtés du chemin. Trég[uier].» ●(1922) SAIL 20. tro war zro, a-ziavêz, andouviou dôn. ●(1960) PHPD 381. (Plougrescant) hag ez ae en eun zouzañ beteg e-barz an andouf.

    (2) par anal. Tranchée.

    ●(1922) FHAB Du 340. Setu geno eun andouv dirazomp.

  • andraf
    andraf

    adj.

    (1) Impotent.

    ●(1890) MOA 281. Gêné dans ses mouvements (comme un vieillard, ou un manchot), tr. «andalaf adj. C[ornouaille].»

    ●(1912) BUAZpermoal 298. Koz on, hag andraf on deuet da vezan. ●(1919) FHAB Eost 9. Pout e Léon ; andraf, e Treger. ●(1919) KZVr 338 - 24/08/19. andrav, tr. «cagneux, Treger.» ●(1933) IVGV 25. Heman, koz ive hag andraf, a renk en em harpa war vrec'h eun arc'heskob yaouank. ●(1935) BREI 428/1d. Andraf eo deut da veza, dre forz tapout lammou… ●(1942) VALLsup 96b. Impotent, andraf T[régor] mar boa deut andraf, poan d'ezi o'n em stlejañ («Breiz»), sans doute le même mot que andalaf (Suppl. Moal).» ●119a. gêné dans ses mouvements, tr. «andalaf (Suppl. Moal), andraf (pour andaraf) T[régor] Goelo. heman, koz ivez hag andraf, a renk en em harpa… («Breiz», 13 du 1932).»

    (2) Faible, qui manque de forces.

    ●(1942) VALLsup 73a. Faible, tr. «andraf T[régor] ; re andraf da zougen eur fuzuilh.»

    (3) Maladroit.

    ●(1931) VALL 442b. Maladroit, tr. «andraf T[régor].»

  • andread / andreiad
    andread / andreiad

    m. –où Endroit.

    ●(1919) DBFVsup 2b. andrénad, andredad (B[as] v[annetais]), andréad, andréiad (Pont[ivy]), m., tr. «région, parcelle.» ●(1944) VKST Ebrel 109. andreadou plijus. ●(1957) ADBr lxiv 4/446. Andread : n. m. – Pl. andreadou, andreajou. Désigne un endroit : glazet eo bet ar melchon, med eet int kuit e andreajou a zo. ●(1962) EGRH I 7. andread m. -où, tr. « endroit, parage. »

  • andred
    andred

    m. –où

    I. (en plt d'un lieu)

    (1) Endroit, place, partie.

    ●(1612) Cnf 24b. en vn andret arall bennac. ●(1621) Mc 8. en andret man. ●(1633) Nom 2b Opistographum : escriture à deux endroits : scrituryou è daou andret. ●18a. Oculi emissitij ; yeux regardant en tous endroits : daoulagat pere á sell è pep andret, ha sell hac ama hac aount.

    ●(1710) IN I 71. an andrejou tachet ha souillet. ●(1792) BD 4682. nen deus andred ahanon nen deo ol dispennet, tr. «Il n'y a pas une partie de moi qui ne soit entièrement mise à mal.» ●(17--) SP I 492. en andret ont.

    ●(1818) HJC 101. bout e oai ur braten vras inn andrèd-hont. ●(1846) DGG 334. en un andret-all. ●(1866) FHB 71/149a. en eun andred bihan eus a Guerne. ●(1872) ROU 82a. Endroit, tr. «andred.»

    (2) War an andred : sur place, sur zone.

    ●(1866) FHB 71/149a. lavaret ar pez am eus guelet a desket var an andret. ●(1866) FHB 73/164b. ar ranseignamanchou a guemeras var an andred.

    II. Loc. prép.

    (1) (en plt de qqn) En andred ub. : à l'endroit, à l'adresse de qqn.

    ●(1576) Cath p. 21. an crueldet bras a vse en andret an guerhes Cathell, tr. «la grande cruauté dont il usait à l'égard de la vierge Catherine»

    ●(1659) SCger 52a. enuers, tr. «en andret.» ●(1710) IN I 40. disleal en andret ar mad-oberour bras se. ●(1727) HB 36. Actou a garantez en andret Doue. ●(17--) SP I 845. En andret Patrice. ●990. En andret an dut pawr.

    ●(1847) FVR 82. tud didrue ha kri / Enn andred ar re a deue / Euz he berz.

    ►[form. comb.]

    S1 em andred

    ●(1727) HB 57. Bezit favorabl em andret. ●(1790) MG 23. en dén-ze e zou bet calét em andræd.

    S2 ez andred

    ●(1741) RO 1972. Biruiquen es endret ne uesin traitour.

    S3m en e andred

    ●(1727) HB 40. fidelite en e andret.

    S3f en he andred

    P1 en hon andred

    ●(1727) HB 308. ar garantez infinit en deveus en hon andret. ●(1732) GReg 16a. Il est fort affectionné pour nous, tr. «Carantecq eo terrup èn hon andred.»

    P2 en hoc'h andred

    ●(1727) HB 37. Elêc'h caout en oc'handret / Un anaoudeguez vad.

    ●(1857) GUG 23. Cresquet bamdé / Me haranté, / O me zad, én hou ç'andred.

    P3 en o andred

    ●(1868) KMM 169. pegen cre oa e garantez en o andred.

    ●(1910) MBJL 183. Koustet an nevo da heman bean bet diseven (impoli) en o andret.

    (2) En andred da : pour ce qui est de.

    ●(1530) J 41. men goar parfet, / Nac ouf souffisant enn andret da / Bout recevet doz pidif, tr. «je le sais bien, je ne suis pas digne d'être admise à vous adresser des prières.»

    III. Loc. conj. En andred ma : à l'endroit où.

    ●(1557) B I 28. Enn andret ma em commetter, tr. «à l'endroit qui me sera confié.»

  • andredad
    andredad

    m. –où Endroit.

    ●(1919) DBFVsup 2b. andrénad, andredad (B[as] v[annetais]), andréad, andréiad (Pont[ivy]), m., tr. «région, parcelle.» ●(1964) BAHE 40/47. bez' ez eus andredadoù gwak.

  • andreiad
    andreiad

    voir andread

  • andrenad –où
    andrenad –où

    Endroit, lieu.

    ●(1919) DBFVsup 2b. andrénad, andredad (B[as] v[annetais]), andréad, andréiad (Pont[ivy]), m., tr. «région, parcelle.» ●(1939) DIHU 336/288. Bout zo bet, én andrenad-sé, ur menati guéharal. ●(1942) DIHU 374/119. é mant goasket, én diù gazal ag ou andrennad.

  • Andrev
    Andrev

    n. pr. André.

    ●(1499) Ca 8a. Andreu. g. andre. ●(c.1500) Cb 14a. Andre. g. andry. ●(1530) Pm 51d (Tremenuan). Andreu ha ioseph quent queffret, tr. «André et Joseph ensemble.»

  • andro
    andro

    s. Période.

    ●(1872) ROU 95a. Cette période, tr. «An andro-ma (coin).»

  • andruziñ
    andruziñ

    v. tr. d. (agriculture) Fertiliser.

    ●(1744) L'Arm 155b. Fertiliser, tr. «Andruhein.»

    ●(1904) DBFV 7a. andruein, tr. «engraisser, fertiliser.» ●(1907) VBFV.fb 36b. engraisser la terre, tr. «andruein.»

  • anduilh
    anduilh

    coll.

    I.

    (1) Andouilles.

    ●(1521) Cc [Anduillenn]. Anduillenn. g andoille. (…) celuy qui faict andoilles. b. nep a gra anduill.

    ●(1732) GReg 36b. Andouille, tr. «Andüilheñ. p. anduilh, anduilhennou.»

    ●(1878) EKG II 138. Mez an anduill a vez stag. ●280. eun dousenn anduill a-ispill.

    ●(1907) FHAB Even 119. Ar re-ze, eme an ozac'h, a zo anduill. ●(1909) KTLR 159. anduil er c'hadarail, n'eus forz pegement. ●(1922) BUBR 13/11. anduill, silsik, lard ha kig sall. ●(1929) MKRN 53. lard, andouill ha zaosiz, tr. «le lard, les andouilles et les saucisses.»

    (2) Diskrouger anduilh : dépendeur d'andouilles. (= homme grand et maigre). cf. II.

    ●(1932) ALMA 89. hir ha seac'h evel eun diskrouger anduilh. ●(1955) VBRU 173. ur ramz treut-kagn, un diskrouger andouilh, hervez ma lavarer du-mañ. ●(1982) PBLS 136. (Langoned) diskrouger anduilh, tr. «homme grand et maigre.»

    II.

    (1) Hir evel un diskrouger anduilh : très grand.

    ●(1932) ALMA 89. Eun den mad e oa, daoust ma oa hir ha seac'h evel eun diskrouger anduilh.

    (2) Ober anduilh : le battant de cloche qui rate son coup une fois sur deux.

    ●(1924) NFLO. Rater. rater un coup de battant (clocher), tr. Loeiz ar Floc'h «ober anduilh.» ●(parlant cloche) rater un coup sur deux, tr. «ober anduilh.»

    (2) Nag andouilh na sitrouilh : rien. cf. Na bugel na ursel.

    ●(1974) YABA 16.11 (Gi) J. Jaffre. Er manérieu, ne vè ket gouiet penn na d'andouilh na de sitrouilh.

  • anduilhenn
    anduilhenn

    f. –où, anduilhoù, anduilh

    (1) (charcuterie) Andouille.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 29). Anduillenn, andouille. ●(1499) Ca 8a. Anduillen. g. andoille. ●(c.1500) Cb 14a. Anduillen. gal. andoille. (…) celuy qui faict andoilles. b. nep agra anduillou. ●(1521) Cc [Anduillenn]. Anduillenn. g andoille. (…) celuy qui faict andoilles. b. nep a gra anduill. ●(1633) Nom 59a. Farcimen : boudin, saucisse, ou andouïlle : gouadeguen, silsiguen, pe andüillen. ●59a-b. Lucanica, botellus : andouïlle : andüillen. ●59b. Tomaculum, apexabo : saucisse, saucisson, boudin ou andouïlle : gouadeguen, pe andüillen.

    ●(1659) SCger 129a. Anduillen, tr. «andouille.» ●(1732) GReg 36b. Andouille, tr. «Andüilheñ. p. anduilh, anduilhennou.» ●(1744) L'Arm 13a. Andouille, tr. «Andouillenn.. neu. f.»

    ●(1838) CGK 8. Ma diou chot o (lire : a) zo melén / Evel eur c'hos anduilhen. ●(1847) FVR 189. laket gwirio / War butun poultr hag andoulien. ●(1878) EKG II 138. Setu me evel eun anduillenn e siminal Bielon.

    ●(1910) MAKE 78. ebarz kougn al ludu, dindan an anduilhenned. ●(1929) MKRN 53. zoubenn an anduilhen, tr. «la soupe à l'andouille.» ●(1935) NOME 26. Du-mañ, er siminal, e oa anduilhennou. ●(1955) STBJ 205. ar vrasa hag ar gaeran eus an anduilhennou.

    (2) (insulte) Andouille.

    ●(1803) MQG 9. D'ar femel e lare : strouilhon hac anduillen, / Penn scànv, penn avelet, jacqezen, libouden, / Toull stad ha beg sukret, liperez ar c'hafe, Couillouren iffrontet, catel-glanv didalve.

    ●(1932) TUML 35. Kenavo, beulke, diot, genaoueg, kenavo anduilhenn gordennet.

  • anduitilh
    anduitilh

    s. Stlapañ en anduitilh : jeter à la gribouillette.

    ●(1955) STBJ 51. ar voused diredet ive da glask o lod hag a hope, en dro dezi, er vered koz : « En anduitilh ! En anduitilh !» ●52. arc'hant an anduitilh ! (...) Pa vez piz ar paeron hag ar vaeronez, e ra ar voused an hu warno hag, e-lec'h «En anduitilh !», e hopont a-bouez penn ha gwasa ma c'hellont ; «Ar foerell ru ! Ar foerell ru !» evit ober mez dezo. ●111. o stlapa gwenneien, en «anduitilh», da voused ar vourc'h. ●(1962) GERV 115. Mil meuleudi d'ar priñs brokus ! En anduitilh ! En anduitilh !

  • andur
    andur

    voir anduriñ

  • andurapl
    andurapl

    adj. Patient.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. patient, tr. «patiant, andurabl.»

  • anduriñ / andur
    anduriñ / andur

    v.

    I.

    A. V. tr. d.

    (1) Supporter (qqn, qqc.).

    ●(1612) Cnf 64a. anduriff paciantamant an ré fachus.

    ●(1659) SCger 50a. endurer, tr. «enduri.» ●(1710) IN I 8. gouzout a ra cundui larguentez hac anduri paourentez.

    ●(1838) CGK 3. mil displijadur, a rencq bemde anduri.

    ●(1904) DBFV 7a. andurein, tr. «endurer, supporter.» ●(1931) GUBI 109. N'hel ket andur er honzeu fal.

    (2) Souffrir.

    ●(1576) Cath p. 18. pe a palamour de heny ez endurez an com (lire : som) man, tr. «à cause de qui tu souffres ces maux.» ●19. neuse an impalazr leun a frenesy a lauaras dezy choas vnan a daou : daoust dit pete a sacrifio hac ez beuy a pe a anduro tonrmanchou exquis ha ma vizy distruget, tr. «Alors l'empereur, plein d'emportement, lui dit : choisis un des deux : ou bien tu sacrifieras et tu vivras, ou bien tu endureras des tourments cruels et tu seras mise à mort.» ●(1612) Cnf 59b. anduriff (…) an maru.

    ●(c.1680) NG 960. En deues er Groes anduret pem gouilli. ●1922. Endurign a ras cals a pouint. ●(1752) BS 202. en dic'haouas eus an oll poaniou en devoa anduret. ●(17--) CCn 1270. chuy en deus anduret poannio a so meurbet.

    ●(1824) BAM 150. mar duit da anduri ar maro. ●(1857) GUG 22. Hui e hoès anduret tourmanteu quer cruel.

    ●(1904) DBFV 7a. andurein, tr. «souffrir.»

    ►absol.

    ●(1921) BUFA 68. andur a galon vat.

    B. V. tr. i. Anduriñ gant : souffrir de.

    ●(1879) GDI 123. é dad e anduré guet en aneouit.

    II. V. intr. Supporter (qqc.).

    ●(17--) EN 347. Coséed braf (...) / hac ed dey a voais quer, beb mallou andurin, tr. «Parlez doucement (...) / et allez-y à voix belle à mesure qu'elle pourra le supporter.»

  • aned / and / hand
    aned / and / hand

    part. interr. Est-ce que ne pas.

    ●(1499) Ca 8a. Andeu. g. nedoncques. ●Andeueff. g. nestil mye. ●(1530) J 59b. Maestr a nedeu me eu ann heny / A dle bout ouzochuy dicar, tr. « Maître, est-ce moi celui qui doit être dur envers vous ? » ●110b. Andeux den oar tro a scohe, tr. « N’y a-t-il plus personne ici pour frapper ? » ●112a. An deuef quet sellet punisset acc / An douchuy glan breman huy han bro / Contant a plen eguyt an termen so, tr. « N’est-il pas assez châtié ? Regardez-le. Maintenant, vous et votre pays n’êtes vous pas pleinement satisfaits ? » ●(1530) J 234a (Resurrection). Andouchuy meurbet a drouc preder, tr. « N’êtes-vous pas mal pensants. »

    ●(1557) B I 61f. Ententet beu sellet teu an deu quet, tr. « comprenez bien, examinez : ne le sont-ils pas ? » ●575. An deu darnou houz costou huy / Ha cleuet na sarmonet muy / Aqueffet huy an hoary mat, tr. « Vos côtes ne sont-elles pas en lambeaux ? Écoutez, vous ne dites plus rien : trouvez-vous le jeu à votre goût ? » ●576. Ha prouost an deu hy rostet, tr. « Eh bien ! prévôt, n’est-elle pas rôtie ? » ●716. An doude hastiff ha diblas, tr. « N’es-tu point prompt et trop dur. » ●783. Andeu houman drouc contenanc, tr. « N’est-ce point là un crime ! » ●(1575) M 145-146. Hac an oll abestel, an en deo crueldet / Arencquas lem tremen, dre’n maru yen gant penet, tr. « Et tous les apôtres, n’est-ce pas cruel ? / Ont dû vivement passer par la mort froide, avec souffrance. » ●2406. andynt y goa y doe : goa y doe pan croeat ?, tr. « Ne sont-ils pas malheureux, Dieu ! malheureux, Dieu ! quand ils furent créés ? » ●(1580) G 1237. am dou lagat ho dou an douffme badouet, tr. « De mes deux yeux, tous les deux ; ne suis-je pas ébloui ? » ●(1650) Nlou § 72g. An doa truez bezaff, map do’uen tat en stat man, tr. « N’était-ce pas pitié d’être fils de Dieu le père en cet état ? »

    ●(c.1687) VEach 90. ha nedoa nettra capabl da lacquat fin de soufrançou nemet ar maro, tr. Herve Bihan « est-ce qu’il n’y avait rien d’autre que la mort pour mettre fin à ses souffrances »

  • anegard
    anegard

    s. Avant-garde, poste d’observation.

    ●(14--) Jer.ms 150. Pe an bell pe an anegart / Pñt pe an astandart / A grehet start mardez, tr. « Ou les premières défenses, ou l’avant-garde, / (?) Présentement (?), ou le lieu de ralliement, / Vous (l’)établirez solidement, (?) si tu y vas (?) » ●151. Quer Autrou en louen / An anegart certen / Aplyg dyen gueneff., tr. « Cher Seigneur, joyeusement / L’avant-garde, certainement, / Me plaît certes » ●152. Ma quer tat ham Autrou, hep comps en louen / Ez reyff an anegart peur gayllart ha certen., tr. « Mon cher père et Seigneur, sans dire [de mensonge], volontiers, / Je conduirai l’avant-garde très joyeusement et certainement » ●153. An anegart so en quarter, / Me en ro dyt esquyt meur, / Quent ez dystroher da merat., tr. « L’avant-garde est dans ses quartiers ; / Je te la donne, très promptement, / Avant qu’on ne revienne, à gouverner ».

  • anell .1
    anell .1

    f. –où

    (1) Anneau.

    ●(1912) MMKE xiv. anellou ar chaden. ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anel-ler, m., tr. «annelet, anneau de cuir dans lequel passent, de chaque côté du cheval, les cordes de trait appelées sugellou, sugelleier.» ●Er parounou ez eus toullou evit tremen an anellou ; evit derc'hel an anel oc'h ar parounou e ranker kaout eun ibil koad. Léon. Milin.

    (2) Krog-anell : crochet sur le brancard d'une charrette pour fixer le harnais.

    ●(1904) KZVr 353 - 12/08/04. «Krog anel» a vez graet e Treger-Izel eus ar c'hrog houarn a zo stag ouz breac'h eur c'harr. ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Krog anel, tr. «crochet fixé au brancard de la charrette et qui sert à retenir les harnais. B[a]s-Trég[uier].»

  • anell .2
    anell .2

    f. –où (pêche) Filet.

    ●(1744) L'Arm 411a. Ableret, tr. «Meni annæl.» ●442a. Étiquette, tr. «Annæll de bisqueta.» ●449a. Havenau, tr. «Annæll de chivra. f.»

    ●(1904) DBFV 8a. añnel, f. pl. eu, tr. «truble, filet (l'A.).»

  • anell .3
    anell .3

    f. Radoteuse.

    ●(1958) BRUD 4/25. Piou e-nije bet ezomm ouz an anell-ze. ●57. Anell (gourel : anellog) : randonnerez.

  • anelleg
    anelleg

    m. Radoteur.

    ●(1958) BRUD 4/57. Anell (gourel : anellog) : randonnerez.

  • anellek
    anellek

    adj. =

    ●(1964) BRUD 18/26. leue briz anellog !

  • anellerezh
    anellerezh

    m. Radotage.

    ●(1959) BRUD 10/13. Neuze evel brema ne zelaoued ket nemeur ar re goz. Anellerez ! Anellerez !

  • anemiz
    anemiz

    m. –ed Ennemi.

    ●(c.1680) NG 643. de anemis. ●1173. ou hol ennemiset. ●(1744) L'Arm 134a. Ennemi, tr. «Anemiss.. zétt. m.» ●(1790) MG 400. hou pou de gombattein rust inemb d'un enemis.

    ●(1838) OVD 261. en ardeu hac er soliteu e implé hou ç'anemis eit hou colle. ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 123. Ha perac é pardonnant-ind d'ou anemisèd. ●(1855) BDE 421. revou elcé méhequeit hag arauqueit anemisèed Sion. ●(1857) LVH 26. groeit é beah guet é anemised. ●(1857) GUG 4. Hemb anemisèd tro-ha-tro.

    ●(1913) HIVR 7. un nivér bras a anemized. ●(1922) EOVD 248. ardeu ha soliteu hous anemiz. ●(1931) GUBI 207. Anemized er fé.

  • anemizez
    anemizez

    f. –ed Ennemie.

    ●(1744) L'Arm 134a. Ennemie, tr. «Anemizéss.. zézétt. f..»

  • aner .1
    aner .1

    adj.

    (1) Épith. (Travail, propos) inutile, vain.

    ●(1876) TDE.BF 13a. En Cornouaille on l'employe [aner] sous les formes suivantes : labour aner e vije bet d'ezhan, il aurait perdu sa peine à le faire, ce travail ne lui eût rien apporté. ●(18--) SAQ II 167. an hini a ra labour aner.

    ●(1927) GERI.Ern 18. labour aner, tr. «travail inutile.» ●(1936) LVPR 92. Kelenn evel-se, an eil eneb egile, a ve ober labour aner. ●(1945) DWCZ 18. Anez labour, prezeg aner / Kenta prezeg a zo ober.

    (2) Attr. Bezañ aner da ub. : être inutile.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Aner eo deoc'h (ober), tr. «il ne vous sert à rien de (faire). Léon.» ●(1927) GERI.Ern 18. aner eo d'eoc'h, tr. «il ne vous sert de rien (ober de faire).» ●(1963) LLMM 99/266. met aner e voe dezhañ redek ha diredek.

  • aner .2
    aner .2

    m. & adv. –ioù, –où

    I. M.

    A.

    (1) Corvée, prestation obligatoire d'un fermier à son propriétaire.

    ●(1499) Ca 8b. Aner. g. coruee.

    ●(1659) SCger 32b. coruee, tr. «aner, p. anerou.» ●129a. Aner, tr. «coruee.» ●(1732) GReg 216a. Corvee, redevance corporelle envers un Seigneur dominant, tr. «Aner. p. anerou.» ●863b. Servitude, redevance, tr. «aner. p. anerou.»

    ●(1824) BAM 78. ober dezàn aneriou ha corveziou, nezadegou, charreou, deveziou. ●(1872) GAM 77. Pa vez ann taillou da ober, hag aner da ober. ●(1876) TDE.BF 13a. aner, s. m., tr. «Prestation en nature, corvée ou travail obligé du fermier au bénéfice de son maître ; pl. ioù.»

    ●(1919) KZVr 350 - 15/11/19. aner, tr. «corvée, pl. aneriou, Loeiz ar Floc'h.» ●(1927) GERI.Ern 18. aner m. pl. iou, tr. «Corvée, prestation en nature, travail obligé.»

    (2) Devezh aner : prestation vicinale en nature.

    ●(1876) TDE.BF 13a. En Cornouaille on l'employe [aner] sous les formes suivantes : eunn devez aner, tr. «une journée de prestation.»

    ●(1957) BLBR 100/13. «Derveziou aner», derveziou-labour greet war an hent braz evid paea an tailhou ; ne vezont ket paeet evel-just. «Er zizun-mañ ez aïm da ober on derveziou aner.»

    (3) Mont en aner, d'an aner : aller faire des corvées.

    ●(1847) MDM 89. listenn ar-re a dle mond en aner.

    ●(1957) BLBR 100/13. warhoaz ez aïmp d'an aner.

    (4) Lakaat ub. en aner : astreindre qqn à la corvée.

    ●(1847) MDM 373. Piou a dleer da lakaad en aner.

    B. sens fig.

    (5) Rien.

    ●(1909) BROU 202. (Eusa) N'em eus ket eun aner, tr. «je n'ai rien.»

    (6) plais. & par antiph. Ober aner : glander, buller.

    ●(1957) BLBR 100/13. «Derveziou aner», derveziou-labour greet war an hent braz evid paea an tailhou ; ne vezont ket paeet evel-just. «Er zizun-mañ ez aïm da ober on derveziou aner.» (...) Anad eo deoh ne veze ket torret kalz ar horv en aner ! «Labourad stard a rit, gweled a ran n'emaoh ket oh ober aner.»

    II. Loc. adv.

    (1) (en plt d'un travail) Dre aner : par corvée.

    ●(1872) GAM 29. Dre aner, great gant tud ar barrez, ha gant arc'hant ar Zant, eo bet savet ar mogeriou.

    ●(1982) MABL I 81. (Lesneven) edo graet 'n hent bras tout dre aner (…) tri bloavezhiad aner.

    (2) En aner : en vain.

    ●(1876) TDE.BF 13a. En Cornouaille on l'employe [aner] sous les formes suivantes : enn-aner, en vain. ●(1877) EKG I 248. En aner e c'haloupe, den ne zigoraz he c'hinou. ●(1878) EKG II 120. Enn aner ec'h en em skuizen.

    ●(1909) BROU 202. (Eusa) N'eo ket en aner, tr. «ce n'est pas en vain.» ●(1927) GERI.Ern 18. en aner, tr. «en vain.»

  • aneriañ
    aneriañ

    voir aneriñ

  • aneriñ / aneriañ
    aneriñ / aneriañ

    v. intr. Faire des corvées.

    ●(1732) GReg 216a. Faire des corvées, tr. «Aneri. pr. aneret.»

    ●(1876) TDE.BF 13a. aneri, aneria, v. n. (anc[ien]), tr. «faire des corvées, fournir des prestations en nature.»

  • anesoc'h
    anesoc'h

    adv. Sinon.

    ●(1919) DBFVsup 2b. anesoh (Arv[or]), adv., tr. «sinon, sans cela.»

  • aneval .1
    aneval .1

    adj. Animal.

    ●(1710) IN I 350. chenchet ivez en un ene brutal hac aneval.

    ●(1838) OVD 168. En hantis diarben el lubricité, étré malèd ha merhèd (…) nen dé quin nameit un inclination naturel ha forh éneval.

  • aneval .2
    aneval .2

    m. –ed

    (1) Animal.

    ●(14--) N 1195-1196. Hon chatal hon aneualet / So maru ha lazet, tr. «Notre bétail, nos animaux / Sont morts et détruits.» ●(1464) Cms (d’après GMB 30). Anneual, animal. ●(1499) Ca 8a. Aneual. g. beste. (…) g. beste sauluaige. breton. aneual goez. ●33a. Caruan aneual. g. la machouere. ●46b. g. tout ce qui a deux cornes. b. aneual a dou corn. ●138a. Mil et aneual tout vng ibi vide. ●(1575) M 394. Chatal, aneualet, deuet ha ronçedou, tr. «Bestiaux, animaux, brebis et chevaux.» ●791. Heman so aneual, à car an aualaou, tr. «C’est un animal qui aime les pommes.» ●2188. Aneualet rebours, da comours hac Ourset, tr. «Des animaux revêches d’humeur, et des ours.»

    ●(1659) SCger 129a. Aneval, tr. «beste.» ●(c.1680) NG 39-40. Ne uou mané nac eneual / Na couihou certen den douar. ●(1744) L'Arm 13b. Animal, tr. «Énevale.. étt. m.»

    ●(1834) APD 73. an anevalet abaffet-se. ●(1834) SIM 146-147. da voal-drêti an anevaled. ●(1847) FVR 97. Gwelet ann dud o vervel evel anevaled. ●(1857) CBF 94. ar chatal hag an anevaled all. ●(1857) GUG 102. deu éneval.

    ●(1927) GERI.Ern 18. aneval m., tr. «Animal, bête.»

    (2) Aneval-kezeg : cheval, sans distinction de sexe.

    ●(1902) PIGO i 69. eun aneval-kezek o tonet a draïn vad. ●(1933) ALBR 73. 500.000 aneval kezek.

    ►absol.

    ●(1927) GERI.Ern 18. aneval m., tr. «cheval.»

    (3) Aneval-gorn : bête à cornes.

    ●(1868) FHB 195/311a. 150 anênval-gorn, ha kement all a gezec.

    ●(1920) AMJV 71. ouspenn tri c'hant aneval gorn hon eus en hor foenneier. ●(1949) KROB 13/13. eun aneval-gorn hag eun torrad yer bihan. ●(1959) BRUD 10/47. eiz aneval-gorn en dirollou.

    (4) Aneval mut : bête brute.

    ●(c.1680) NG 1054. En ineuallet mut certein vm confortas.

    ●(1927) GERI.Ern 18. aneval mut, tr. «bête brute.»

    (5) (insulte) Animal.

    ●(1847) FVR 335. Breman a hellez, aneval, / Rein holl da galon d'ar joa.

  • anevalaat / anevaliñ
    anevalaat / anevaliñ

    v.

    (1) V. tr. d. Abrutir.

    ●(c.1718) CHal.ms i. abestir rendre stupide, tr. «assottein, trelattein, aneualein, aneualat.» ●abrutir, tr. «assottein, lacat de zonnet eneual eneualein.»

    (2) V. pron. réfl. En em anevalaat : s'abrutir.

    ●(1914) DFBP 2a. s'abêtir, tr. «En em anevala.»

  • anevalaj
    anevalaj

    m. Abêtissement.

    ●(1914) DFBP 2a. abêtissement, tr. «anevalach.»

  • anevaliñ
    anevaliñ

    voir anevalaat

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...