Recherche 'fi...' : 360 mots trouvés
Page 3 : de fidoue (101) à filajin (150) :- fidoue
- fidouennfidouenn
interj. Juron euphémique pour Feiz da'm Doue.
●(1909) ATC 10. Fidouen... Kwit eo aet, ha netra gwelloc'h, rak daleet en divije c'hoaz ac'hanoun.
- fidoupenn
- fidoustac'hfidoustac'h
interj. Juron euphémique pour Feiz da'm Doue.
●(1877) FHB (3e série) 9/66b. Ma na vije nemedoc'h-u da zifen ar belek en deuz ho padezet, e fidoustac'h e c'helfe mont da zebri c'huiled.
- fidoustikfidoustik
interj. Juron euphémique pour Feiz da'm Doue.
●(1877) FHB (3e série) 21/173a. Ar c'hompagnoun a ziscleir, fidoustic, n'eo ket hen en deuz lazet ar Mestr.
- fieffief
s. Fief.
●(1633) Nom 234b-235a. Prædium clientelare, vel beneficiarium, colonia : fief : fief, dalch.
- fierfier
adj.
I. Attr./Èpith.
(1) Fier.
●(1557) B I 524. Bez fier feruant ha prudant hac antier, tr. «sois fière, fervente, sage et sans reproche.»
●(1859) MMN 50. An dud-se a zo goal fier, ret eo o lacât en ho renk.
●(1929) MKRN 112. Digoueet a reont e-kreiz ar vourc'h, ken fir an eil hag egile, tr. «Ils arrivent au centre du bourg, aussi fiers l'un que l'autre.»
(2) Réel.
●(1575) M 4-5. Pere en personou cogant / So try fier ha diferant, tr. «Lesquels en personnes assurément / Sont trois réels et distincts.»
II. Adv. Fièrement, hardiment, bravement.
●(1575) M 1161. dellit saluder peur fyer don speret, tr. «mériter très bravement le salut pour notre âme.» ●1880. Da comps é caus aussi, ouz é party fier, tr. «A plaider sa cause aussi contre sa partie, hardiment.» ●(1650) Nlou 118. An Eal mot (lire : mat) gant atfer, à comps outy fier, tr. G. Pennaod «Le bon ange avec hésitation, lui parle fièrement.» ●tr. La Villemarqué / E. Ernault «Le bon Ange, avec respect, / Lui parla noblement.»
III.
(1) Fier evel ur paun : voir paun.
(2) Fier evel ur pod difoñset : voir pod.
- fierdedfierded
f. Fermeté.
●(1530) J p. 197a. Eguyt piler a fierdet / Dann ylis fournis deuiset, / Fondamant calet parfetaf, tr. «comme la colonne inébranlable, comme le dur et solide fondement de son Église.»
- fiertrfiertr
s.
(1) Civière.
●(1732) GReg 95a. Biere, cercüeil, tr. «Arched. p. archedou. arc'h. p. arc'hou. (H[aute]-Cornouaille Laoür. p. laoürou. de laüer, auge.) als. byere. p. byerau. fyertr. p. au.» ●145a. Cercueil, vaisseau de plomb pour mettre un corps mort, tr. «Arched ploum. p. archedou ploum. als. fyertr. p. au.»
●(1876) TDE.BF 206a. Fiertr, s. m. (anc.), tr. «Brancard sur lequel on portait les morts.»
(2) Châsse à reliques.
●(1732) GReg 155b. Chasse, pour mettre les Saintes Reliques, tr. «Boëst ar relegou. boëst-relegou. p. boëstou-relegou. Fyertr. p. fyertaou.»
●(1876) TDE.BF 206a. Fiertr, s. m. (anc.), tr. «châsse pour les reliques.»
- fiesa
- fietfiet
=
●(1982) HYZH 147/22. (Treboull) ha oa unan gant e zivrec'h fiet giz an dra-se deus ar voger ha oa o chetiñ. ●44. vie fiet unan deuz ar voger hag ar re all vie e pign war e ziv-skoaz.
- fiezfiez
coll.
(1) (botanique) Figues.
●(c.1500) Cb 84b. [figuesenn] ga. cuilleur de figues. b. dastumer da fieux. ●(1633) Nom 70b. Ficus præcox : figue hastiue : fies buhan, fies eausticq.
●(1659) SCger 57b. figue, tr. «fiesen p. fiés.» ●148a. fiesen, pl. fiés, tr. «figue.» ●(1732) GReg 411b. Figue, fruit doux, tr. «Fyesen. p. fyès.»
●(1831) MAI 141. estonet mar produ ar goue figues figues. ●(1849) LLB 25. Er figez, er hiriz, er pir, en avaleu. ●(1869) HTC 5. e stagchont deliou fiez an eil ouz eben evit ober bep a c'houriz d'en em c'holo. ●(1876) TDE.BF 206a. Fiezenn, s. f., tr. «Figue, fruit ; pl. fiez.»
●(1903) MBJJ 273. 'Vit ma figez, bepred ! «'me an Tad Beneat, eo red d'ac'h tanva 'nê. Figez Abou-Gosch ! Daoust ha souzan a rafec'h diwarne ? ●355. Freuz ive, aouravalo, figez, sitrons hag all.
(2) (argot de La Roche-Derrien) Crottin de cheval.
●(1885) ARN 36. Excréments de chevaux (fumier). – Br. : Koc'h-kezek. Arg[ot] : 1. Figez (prononcez fi-guez). Eur vaniad figez, un panier de figues (ramassées sur la route).
- fiez-dogedfiez-doged
coll. (botanique) Faînes.
●(1982) PBLS 265. (Sant-Servez-Kallag) fiez-doged ha koh marh, evid daou wenneg ho-po ho kwalh, tr. «faînes de hêtre et crottin, pour deux sous, en aurez plus que besoin.» ●(1984) LPPN 888. (Poullaouen) «fies-vô», coll., sing. -enn, faînes (du hêtre); cf. «fies-do(l)ged» A[r]goat] idem.
- fiez-faoufiez-faou
coll. (botanique) Faînes.
●(1984) LPPN 888. (Poullaouen) «fies-vô», coll., sing. -enn, faînes (du hêtre).
- fiez-glasfiez-glas
coll. fam. Crottin de cheval.
●(1866) BOM 30. He vamm a rastell, enn hent braz, / Gand he c'hrabanou, fiez glaz. ●(1876) TDE.BF 206a. Fiez-glaz, s. pl. m., tr. «Terme familier pour désigner le crottin de cheval ; A la lettre, des figues vertes.»
●(1904) BOBL 24 septembre 1/2a. da vamm a zastume fiez glaz war an henchou gant he c'hrabanou. ●(1910) MBJL 80. A-boan eo d'ar figez glas bean koueet, mac'h int dioustu dastumet gant eur balig ha klenket en eur baner. ●(1952) LLMM 30/51. rastellat figez glas.
- fiez-realfiez-real
coll. (botanique) Dattes (fruits).
●(1633) Nom 70b. Dactylus, palmula, caryotis : dates, figues royales : dattesen, fies real, froüez palm.
●(1931) VALL 181a. Datte, tr. «fiez real col. fiezenn real f. pl. ou.»
►fiezenn-real f. Datte.
●(1876) TDE.BF 206a. Fiezenn-real, s. f., tr. «Datte, fruit.»
●(1931) VALL 181a. Datte, tr. «fiez real col. fiezenn real f. pl. ou.»
- fiezegfiezeg
f. –i, –où Figuerie, terrain planté de figuiers.
●(c.1500) Cb 84b. [figuesenn] g. le lieu ou sont figuiers. b. fieusec.
●(1732) GReg 411b. Figuerie, lieu planté de figuiers, tr. «Fyezecg. p. fyezegou.» ●(1744) L'Arm 157a. Figuerie, lieu planté de [figues], tr. «figuézêc. f.»
●(1876) TDE.BF 206a. Fiezek, s. f., tr. «Lieu planté de figuiers.»
- fiezekfiezek
adj. Plein de figues.
●(c.1500) Cb 84b. [figuesenn] item ficosus / a / um. g. plan de figuez / ou de fiz. b. fieuzec.
- fiezenn .1fiezenn .1
f. –ed, fiez (botanique) Figuier.
●(1499) Ca 83b. Figuesenn. g. figuier / ou figue.
●(1659) SCger 148a. fiesen, pl. fiés, tr. «figue.» ●(1732) GReg 411b. Figuier, tr. «Fyezenn. p. fyezénnou, fyezénned.» ●(1767) ISpour 356. e yass de glasque fréh enn ur figueézenn. ●(17--) TE 7. ind e hum chervigeas eit quemènt-ce a zeliàu ur Figuezèn.
●(1831) MAI 25. dindan eur figuesen. ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 89. ur piquol feguézen. ●(1861) JEI 11. é figuésen difréhus.
●(1910) EGBT 87. Ni hon deus gwe freuz en hon liorz : diou gerezen, eur bechezenn, diou brunen, peder avalen, ha peder beren, eur figezen hag eur ween graou.
- fiezenn .2fiezenn .2
f. –où, fiez
(1) (botanique) Figue (fruit).
●(1464) Cms (d’après GMB 237). Fiesen (figue). ●(1499) Ca 83b. Figuesenn. g. figuier / ou figue. ●(1633) Nom 70b. Ficus : figue : fiesen.
●(1659) SCger 57b. figue, tr. «fiesen p. fiés.» ●(1732) GReg 411b. Figue, fruit doux, tr. «Fyesen. p. fyès.»
●(1876) TDE.BF 206a. Fiezenn, s. f., tr. «Figue, fruit ; pl. fiez.» ●(18--) KTB.ms 14 p 105. Kommerrit ur figezenn, otro.
●(1924) CBOU 2/30. chaokat eur fiezen bennak.
(2) sens fig. =
●(1968) LOLE 65. Setu aze eur figezenn dit da lonka.
- fiezenn-real
- fiezenn-var
- fifilfifil
m.
(1) Agitation, mouvement, remuement.
●(1710) IN I 361. ma o guelsent o chom un heur da ober oræson, pe o sevel mintinoc'h eguet custum d'en em prepari d'ar Gommunion, neuse e cafse ur fifil hac ur sourci bras varnezo da glasq remed ouz an humor-se a zevosion evel ouz ur c'hlènvet dangerus.
●(1927) GERI.Ern 152. fifil, fivil m., tr. «Mouvement.» ●(1931) VALL 643a. Remuement, mouvement en tous sens, tr. «fifil ou fivil m.»
(2) Grouillement.
●(14--) Jer.ms 119. Gant Prefet em fry ha fyfyl, tr. «avec des vers dans mon nez et du grouillement.» ●(1647) Am.ms 580. Mardeux nep fiffil hen touez da dillat, tr. «S'il y a quelque grouillement dans tes vêtements.»
(3) Ober fifil : (?) se hâter (?).
●(1647) Am.ms 579. Neuse grit fiffil de pillat, tr. «Alors faites une agitation subtile (?) pour le dépouiller (?).»
- fifilañfifilañ
v.
(1) V. intr. S'agiter, frétiller.
●(1647) Am.ms 577. A ma fiffily pan deux choarier, tr. «Afin que tu frétilles (ou : que je frétille) puisqu'il y a un joueur.»
●(1876) TDE.BF 206a. Fifila, v. n. (anc.), tr. «Changer de place, remuer.»
●(1927) GERI.Ern 152. fifila, fivila v. a. et n., tr. «frétiller, comme les petits poissons dans l'eau.» ●(1949) SIZH 46. ha daou doullig a fivilas en he divjod kigennet-flour.
(2) V. tr. d. Remuer.
●(1927) GERI.Ern 152. fifila, fivila v. a. et n., tr. «remuer, (se) mouvoir.»
- fifilusfifilus
adj. Qui bouge sans arrêt.
●(c.1500) Cb. [loacr] g. cest qui a les yeulx ligiers mouuans. b. nep en deueux doulagat scaff / fifilus.
●(1927) GERI.Ern 152. fifilus, fivilus v. a. et n., tr. «mouvant.»
- figfig
voir fic'h
- figetiñ
- figezfigez
voir fiez
- figurfigur
s. –ioù
(1) Figure (de rhétorique).
●(1499) Ca 84a. Figur. g. figure. ●(c.1500) Cb 48a. [contrell] g. cest vne figure quant on entent le contraire de ce que len dit en taisant. bri. vn figur galuet pan grear goab.
●(1659) SCger 148a. figur, tr. «figure.»
(2) (grammaire) Figure.
●(c. 1501) Donoet 17-17. Pet figur so en uerbum ?, tr. « Combien de figures y a-t-il dans le verbe »
(3) Figure.
●(1633) Nom 109a-b. Vestis picta : habillement à fleurs, à figures & peintures, ou semblables ornemens : habillamant á bleuzu, á figuryou, ha peintadurez, hac á heuelep ornamantou.
(4) = (?) Statue (?).
●(1790) MG 102. figurieu a goæd hac a vein. ●(17--) VO 60. goarnissét a zianvès a bentadur ha figurieu a bep-sort. ●88. carguét a daulenniguéu ar beré é hoai pentét figurieu divinadéllêq.
- figurativ
- figurennfigurenn
f. –où
(1) Figure.
●(1774) AC 165. ar seisvet Figuren.
(2) Représentation.
●(1835) AMV 122. Ar mann, hervez testeni Jesus-Christ, a so ar figuren eus a sacramant an auter. ●(1852) MML 11-12. Ho Mari ! ho hon mam ! chetu eur figuren deus ar pes a ret qen lies en hon c'henver.
(3) (météorologie) Apparence du temps qu'il va faire.
●(1979) VSDZ 152. (Douarnenez) Te oar mat, deus ar figurenn a yee… ‘Gwel' a rez ar figurenn, penaos 'mañ-hi ? (…) Pa eo barret an heol, an dra-se 'ra parti deus ar figurenn fall, (…) An amzer zo merket war ar figurenn, tr. (p. 314) «Tu sais bien, c'était selon l'apparence du temps… ‘Tu vois comment est le temps ? (…) Quand le soleil est barré, cela fait partie de la mauvaise apparence du temps (…) C'est grâce à cela que tu peux connaître le temps.»
- figuret
- figusfigus
adj.
(1) = (?).
●(1575) M 1502. Na pligaff quet don quic, louuidic ha figus ? tr. «Et de complaire à notre chair misérable et friande ?» ●2372. Prefuet disneuz euzic, louidic ha figus, tr. «Des vers hideux, affreux, sales et gourmands.»
(2) Délicat, difficile sur la nourriture.
●(1732) GReg 44b. Il n'est sauce que d'appétit, tr. «bouzellou goullo ne voant bizcoaz figus.» ●261a. Delicat, qui ne mange pas de tout, tr. «Figus. (...) tud figus.» ●288a. Difficile pour le manger & pour le boire, tr. «Figus.»
●(1866) LZBt Gouere 163. Ne oa ket hon-nez ann amzer da vean figuz na pitouil. ●(1867) MGK 126. Daoust ha te ne vez ket figuz ? ●(1872) ROU 80b. Délicat, difficile à contenter et facile à mécontenter, tr. «figuz.» ●(1883) SAQ I 37-38. ar garantez a zo eur blanten figus, kizidik ha naoneg. Figuz eo : n'en em blij ket e peb douar. ●(1889) ISV 466. c'hui n'oc'h ket figuz evit doare.
●(1924) BILZbubr 43-44/1021. N'omp ket figus. ●(1927) GERI.Ern 152. figus adj., tr. «Difficile pour la nourriture ; délicat.»
(3) =
●(1829) HBM 4. gant un ton figus.
- figusaat
- figusted
- figuzennfiguzenn
f. Personne difficile sur la nourriture.
●(1957) ADBr lxiv 4/459. (An Ospital-Kammfroud) Figuzenn : b. – Un «bec fin», construit par dérivation sur l'adjectif figuz (difficile sur la nourriture). Se dit d'une personne comme d'un animal.
- fiker / friker
- fikesfikes
adj. (argot d'Elliant) Soûl.
●(1984) BRLI I 138. fikez, tr. «soûl, mais est d'un emploi plus général.»
- fiks
- fil .1fil .1
m. & adv.
(1) M. Ruse, madrerie.
●(1907) AVKA 209. rak tud ar bed ho deus muioc'h a fîl en ho stad, evid nan eus bugale ar sklerijen. ●(1927) GERI.Ern 152. ruse, tr. «T[régor] fil m.» ●(1978) EMGI 124. Fil a zo ennon, pichoñs.
(2) Loc. adv. Dre fil : par ruse.
●(1896) LZBt Meurzh 47. O welet n'all ket gonit dre nerz, ec'h essa dre fil.
●(1907) AVKA 266. an tu da dapout Jesus dre fil evid en lakât d'ar maro.
- fil .2
- fil-dibeskfil-dibesk
m. (pêche) Ober fil-dibesk : relever les filets pour démailler le poisson.
●(1979) VSDZ 57. (Douarnenez) an daou baotr-skotilh a baree ar roued en-dro, ha goude-se neuze vie graet fil-dibesk, vie halet ar roued-se e-barzh, ha vie dibesket er c'hanod bihan… fil-dibesk… evit dibeskiñ, tr. (p. 220) «les deux gars ‘d'écoutille' préparaient un autre filet. Quand la pêche du premier filet était jugée suffisante on le relevait et on démaillait la sardine dans la barque. Oui, on le relevait et on demaillait à borde de la barque.»
- filadennfiladenn
f. –où =
●(1926) FHAB Kerzu 461. Mont a rae [ar c'hoad-se] (…) 'Benn warzu Beg ar Raz, e iee eur filadennig anean en eur strisaat ato, trezeg ar mor.
- filaj .1filaj .1
m. –où
(1) Veillée.
●(1744) L'Arm 397a. Filerie, défendue sous peine d'excommunication, tr. «Filage dihuennéd édan-boénn a-voutt squemuniguétt.» ●(1767) ISpour 184. d'er festeu noss, d'er filageu, d'enn niereaheu. ●(1790) MG 227. Er filageu-ze e zou dangerus-bras, me hroaidur : er bautrèt e hum voutt é-mèsq er merhèt. ●(1792) CAg 136. Crol, imbad, ha filage.
●(1849) LLB 217. tremen er filaj.
(2) Filaj-noz : veillée.
●(1767) ISpour 148. er filageu noss, ag er hcrolleu, en ivraignereaheu, ag er festeu bras.
●(1861) BSJ 1. d'er filageu noz d'er gouyan.
- filaj .2filaj .2
voir filajañ
- filajad
- filajañ / filajiñ / filajfilajañ / filajiñ / filaj
v. intr.
(1) Veiller, faire la veillée.
●(c.1718) CHal.ms iv. veiller, tr. «ueillein, filagein.» ●(1744) L'Arm 397a. Veiller (…) A la filerie, tr. «Filagein.» ●(1790) MG 391. filagein dehuehad én noz.
●(1912) DIHU 88/145. filajein un tammig. ●(1925) SFKH 18. ol en dud, dastumet eit filaj é ti en Dantek. ●(1927) GERI.Ern 153. filâj, tr. «veillée, avec ou sans danse.» ●(1935) BREI 392/stag 5. o filajan bemnoz awalc'h. ●(1942) VALLsup 174a. chom da filajo, tr. «faire la veillée.»
(2) Chom da filajañ : rester tard.
●(1927) GERI.Ern 152. chom da filâjo, tr. «faire la veillée, rester tard.» ●(1942) VALLsup 174a. chom da filajo, tr. «rester tard.»
(3) Ober filaj : réussir.
●(1927) GERI.Ern 152. C[ornouaille] ober filaj, tr. «réussir.»
- filajerfilajer
m. –ion Homme qui fréquente les veillées.
●(1790) Ismar 419. er-ré e fourniss tiér d'er filagerion.
●(1856) GRD 375. bout avel d'hai pautr a hoari gaër, ridour ha filageour.
●(1925) SFKH 18. ol er filajerion e héris. ●(1974) YABA 05.10. peb filajour e larè d'é dro é santohad. ●30.11. er filajerion endro dehon.
- filajerezhfilajerezh
m. Action de veiller.
●(1939) RIBA 75. Bout e vezè abarh soñnereh, korol, filajereh, pilereh.
- filajiñfilajiñ
voir filajañ