Recherche 'fi...' : 360 mots trouvés
Page 5 : de filozof-2 (201) à finn (250) :- filozof .2filozof .2
s. Philosophie.
●(c.1500) Cb 85a. [filosoph] Jtem philosophor / aris. g. philosopher / ou enseigner / ou estudier philosophie. b. studiaff philosoph.
- filozofalfilozofal
voir filozofiañ
- filozofañfilozofañ
voir filozofiañ
- filozoferfilozofer
m. –ion Philosophe.
●(1941) ARVR 27/3a. Ar filozoferien a zisplego d'eoc'h n'eo kement-se netra.
- filozofezfilozofez
f. –ed Femme philosophe.
●(1557) B I 96. Astrologues, philosophes spessaff, tr. «une astrologue, une philosophe transcendante.»
- filozofifilozofi
s. Philosophie.
●(1499) Ca 84a. Filosophi. g. philosophie.
●(1732) GReg 719b. Philiophie, tr. «Philosofy. ar philesofy.»
●(1838) OVD 203. ou zennein a ou filosofi digampen. ●(1857) HTB 201. nevez c'hret he studi hag he filosofi. ●(1869) FHB 242/260a. Goudeze e studiaz epad daou vloaz ar filozofi. ●(1879) BMN 25. Eur pennadic goude, e ieas da Ajen da ober he philozophi.
- filozofianfilozofian
m. –ed Philisophe.
●(1792) BD 1663. Dre ma hon den sauant ha philosophian, tr. «car je suis un homme savant et philosophe.»
- filozofiañ / filozofañ / filizofalfilozofiañ / filozofañ / filizofal
v. intr. Philosopher.
●(1521) Cc. [filosoph] g. philosopher. b philosophiaff.
●(1732) GReg 719b. Philosopher, tr. «Philosofa. pr. philosofet.» ●(1766) MM 878. pe guer just e philosophan, tr. «avec quelle justesse je philosophe.»
●(1838) OVD 203. Ul lod vad aral e sorbe ou sperèd (…) é filisofal ar imur er réral.
- filozofiezhfilozofiezh
f. Philosophie.
●(1910) ISDB 69. Abelard, skrivagner ha prezeger kaer, a grouas ar gomz reiz er filozofiez hag en doueoniez. ●(1935) BREI 420/2c. kelennadurez ar filozofiez kristen. ●(1958) BAHE 15/2. Filozofiezh an emsav kulturel. ●(1982) TREU 6. Evelato ne oa ket a-walh evitañ prezeg war an ton uhel, gand komzou warno liou eur filozofiez yah.
- filstrerez
- filvadfilvad
s. = (?) coquille pour fiñvad (?)
●(1872) DJL 6. n'eo ket neur labourat (...) kar biskoaz, n'he vuhe, eur filvad ru n'eus gret.
- fimel
- fin .1fin .1
adj., adv. & prép.
I. Attr./Épith.
(1) Fin, mince.
●(1633) Nom 4a. Charta augusta : papier fin & delié : paper fin ha diliet.
(2) Fin, malin, rusé.
●(1659) SCger 148a. fin, tr. «cauteleux.» ●(17--) TE 5. er serpand er finna ag el lonnèt.
●(1909) KTLR 24. An hostis oa paot fin.
(3) Taol fin : bon tour.
●(1909) KTLR 93. historiou kaer ha taoliou fin.
(4) Tennañ un taol fin da ub. : jouer un bon tour à.
●(1894) BUZmornik 300. eunn heretik a reaz ann neuz da veza klanv evit tenna eunn taol fin d'ar Zant.
(5) Extrême.
●(1530) Pm 85. gant cuez hac anoaez fin, tr. «Avec regret et extrême douleur.»
(6) Fin, de qualité.
●(14--) Jer.ms 328. Tregont feuzr fyn sebelines, tr. «Trente fourrures fines de zibeline.» ●(1575) M 354. Ha guyn fyn é tynell, tr. «Et vin fin à la cave.» ●(1633) Nom 112b. Nebula linea, toga vitrea : toile fine et menuë : lien fin ha munut.
II. Adv. Finement.
●(14--) Jer.ms 59. Maz lazyff fyn an mastyn hec. / Myret na achapo an louhec., tr. « Que je tue bien le mâtin répugnant. / Prenez garde que n’échappe le pouilleux. »
●(1880) SAB 241. Ur meen laboured fin.
III. Loc. prép. Dre fin + verbe : à force de.
●(1896) HIS 42. dré fin klask en tu a nehoñ.
●(1905) LZBg Du 271. Dré fin konz. ●(1906) DIHU 7/126. Dré fin klah. ●(1908) DIHU 34/55. Dré fin klah en é spered ur moiand benak eit diforh el laer doh er réral. ●(1931) GUBI 40. dré fin ouilein.
IV.
(1) Fin evel kaoc'h louarn : voir louarn.
(2) Fin evel ul louarn : voir louarn.
(3) Fin evel revr an tepin : voir tepin.
- fin .2fin .2
f./m. & adv., prép. –ioù
I. F.
(1) Fin.
●(1456) Credo 21-22. A resurrection han quic habuez / herquet (lire : hepquet) afin Amen, tr. «et (en la) résurrection de la chair / et (en la) vie sans fin. Amen.» ●(1499) Ca 84a. Fin. g. idem. ●(1530) Pm 26. Pan duy an fin din am buhez, tr. «Quand viendra la fin digne de ma vie.»
●(1860) BAL 41. da fin ar bed. ●168. var fin o buez.
(2) Ober fin eus ub. =
●(1877) FHB (3e série) 22/183a. Baleit hardiz, den ne rei fin ac'hanoc'h.
(3) Fin zo : c'est fini.
●(1928) LEAN 5. Met fin zo breman.
(4) Bezañ fin da (+) v. : être terminé.
●(1866) FHB 96/348b. Pa oa fin da rein sakramant an ôleo.
►absol.
●(1866) FHB 96/348b. ha pa oa fin, é pignaz adarré énn hé garrons.
(5) Mont, dont, degas, kas da fin vat : aller, mener à bonne fin.
●(1821) SST.ab xxxvii. peb-tra e ya de fin vat etré ou dorneu. ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 66. degasse en treu de fin-vad. ●(1854) PSA I 195. sellet guet péh abiltæt é tégass en Eutru Doué ol en treu de fin vad revé é chonge.
●(1904) BOBL 24 septembre 1/1a. kas da fin vad al labour a unvaniez hag a adsao. ●(1906) BOBL 07 avril 81/3a. Konferanz Algesiras a zo deut da fin vad.
(6) Kaout fin : en finir.
●(1906) KPSA 66. Em oun o vont da lavaret d'eoc'h daou c'her evit kaout fin ganeoc'h. ●(1907) KANngalon Mezheven 424. Red eo kaout fin, eme ar mear.
(7) Lakaat fin : mettre fin.
●(1883) IMP 9. Poent eo, divar eun dro, d'an traou-mâ lacat fin.
(8) (religion) Ar peder/pevar fin (diwezhañ) : les quatre fins dernières.
●(1575) M 31-33. AN Lefr man damany da pep heny rial, / A comps á peuar fin, anterin terminal : / Pere da pobl an bet, so ordrenet detal, tr. «Ce livre souverain, à chacun fortement / Parle des quatre fins tout à fait dernières / Qui au peuple du monde sont ordonnées expressément.» ●(1576) H 53. An peuar fin diuezafu a den.
●(1744) L'Arm 158a. Les quatres fins, tr. «Er pedair fin déhuéhan.»
●(1866) SEV 12. War ar pevar fin diveza euz ann den.
●(1908) FHAB Du 322. Er goulennou-ze ez eus hano deuz hor fin diveza.
►[au plur.] Finioù diwezhañ : dernières fins.
●(1857) LVH 405-406. peré en devou chonge ag ou finieu dehuéhan.
II. Adv.
(1) Fin eo (da) : (c’)est terminé.
●(1909) KTLR 35. emechans eo fin dija ? ●(1910) MBJL 115. rak fin ê d'an nozvez. ●189. Mes fin eo d'am anoaz, a drugare Doue. ●(1928) LEAN 85. Pa voe fin, oa leun he daoulagad a zaerou.
(2) Loc. adv. Ha fin dre eno / ha kuit ha fin dre eno ! = ha mat pell zo.
●(1908) PIGO II 103. Grez d'az kwreg 'vel a ra Jakez d'e hini, ha kwit ha fin dre eno. ●(1954) VAZA 55. da dabutal un nebeudig, ha fin dre eno. ●(1958) LLMM 70/339. ra labouro pep hini gant e venveg evel ur brogarour gwirion, ha fin dre eno !
(3) E fin holl : finalement.
●(1847) MDM 175. pere, e fin holl, ne c'hounesont netra.
(4) Da fin an dro : finalement.
●(1907) FHAB Kerzu 317. gant piou e chomo an tor da fin an dro.
(5) War ar fin : à la fin.
●(17--) SP II 95. Oar arfin e teuont da gredin de lezen.
(6) Pe da fin : pour quelle raison.
●(1659) SCger 101a. a quelle raison, tr. «pe dar fin.» ●(c.1718) CHal.ms iii. raison pourquoi, a quelle raison, tr. «ra'son perac aueit petra, pedafin.»
(7) A-benn fin an dro : en fin de compte.
●(1900) MSJO 131. an enklask-se a badas pell hag hir ; hag aben fin an dro, n'oa ket ano ar verc'h var gahier ar vugale badezet er barres m'oa ganet.
III. Loc. prép. Da fin : à la fin de.
●(1894) BUZmornik 238. Da fin ann tri bloaz-ze. ●240. Da fin ar retred-ma.
- fin-forzhfin-forzh
Huchal fin-forzh d'e vuhez : crier au secours.
●(1939) RIBA 159. prest de dih pé de huchal fin-forh d'he buhé.
- finaatfinaat
v.
(1) V. intr. Se déniaiser, devenir plus fin, plus malin.
●(1732) GReg 266a. se deniaiser, tr. «finaat. pr. finëet.»
●(1936) PRBD 37. Met, dre eno, evel dre ama, an dud a deu da finaat. ●(1967) LIMO 07 avril. Finat e rér / A pe gohér.
(2) V. tr. d. Déniaiser.
●(1732) GReg 266a. Deniaiser, tr. «finaat. pr. finëet.»
- finañs
- finaod
- finbortefinborte
m.
(1) Prospérité.
●(1934) BRUS 211. La prospérité, tr. «er finborté.» ●(1934) DIHU 280/147. peah ha finborté er bed. ●(1937) TBBN 215. finborté, tr. «prospérité.»
(2) Ober finborte : prospérer.
●(1916) LILH 22 a viz Gouehere. El men dé kir er sukr, guèl e vo d'oh prénein mél de rein d'en taulieu [gurén] ieuank rak ne gredan ket e helleint gobér kalz a finborté ken devéhat èl mé mant. ●(1938) DIHU 321/35. ar skriùagnerion hag e ven ma hrei finborté ou ieh.
(3) Kas finborte gant ub. : faire la prospérité de qqn.
●(1966) LIMO 07 octobre. Finborté e gas eué genem er seud brih-du ag er (lenn ; er) Holland. ●Finborte, prospérité.
- finch
- finchañ
- finchaplfinchapl
adj. =
●(c.1500) Cb 85a. [finchaff] Jtem hic et hec fictilis et hoc fictile. ga. finctable. b. finchabl.
- fincher
- finchet
- finchus
- findallañfindallañ
v.
I V. tr. d.
(1) =
●(1877) FHB (3e série) 17/139a. findalla ar relijion gristen.
(2) Jeter à la face et aux yeux, aveugler.
●(1927) GERI.Ern 153. findalla v. a., tr. «Jeter à la face et aux yeux, aveugler.»
II. V. impers. Ken a findall : tant que faire se peut.
●(1867) MGK 48. Neuze ar raz mibin a red ken a findall. ●(1876) TDE.BF 442b. ha Perik enn hent avad, ken a findalle war gein he varc'h.
- findaonet
- findaoniñfindaoniñ
v.
(1) V. tr. d. =
●(1877) FHB (3e série) 31/243b. Ar Morlaisien a lavaro marteze e findaonomp ar virionez.
(2) V. impers. Ken (n)a findaon : tant que faire se peut.
●(1895) GMB 215. pet[it] tréc[orois] ken a vinvoeltre, ken a vindaone (il courait) à perdre haleine, ou (il faisait un bruit) à tout casser, de fin et foeltr, foudre, daoni, damner, etc.
●(1918) LZBt Mae 30. danset e ve epad an noz, ken a findaon. ●38. Kanolio ar Boched a denne ken a findaone. ●(1931) VALL 164a. Courir à fond de train, tr. «redek ken na findaon triv[ial].»
- finded
- finesfines
s. –où
(1) Finesse.
●(1792) HS 93. ne oai na sorcereah na finesse enn é afér.
●(1913) HIVR 50. en doé bet fines erhoalh.
(2) Ruse.
●(1790) MG 40. èl ur finèss. ●(1790) Ismar 313. finesseu er goal-speret. ●(17--) TE 22. ean e impléas ur finèss innoçant ha divlam.
●(1838) OVD 199. conzeu sæsonnet dré er sorte finesseu-zé.
- finesafinesa
f. –où cf. finese
(1) Finesse, ruse.
●(1576) Cath p. 10. heruez a guelaff ez fell dit dre finesaff hon destum ez laçou, tr. «D'après ce que je vois, tu veux par finesse nous prendre dans tes filets.» ●(1633) Nom 206b. Æruscare : chercher & amasser argent par finesse & ruse : clasq ha dastum archant dre finessaff.
●(1659) SCger 119b. vn tour, vne finesse, tr. «vr finessa.» ●(1727) HB 404. finessaou an drouc-speret. ●(1732) GReg 255a. Au défaut de la force il faut employer la ruse, tr. «E deffaut nerz ez faut fineçza.» ●415b. Finesser, faire le fin, tr. «moñnet gant fineçza.»
●(1834) SIM 202. Cetu ar guriosite o rei ar guenel d'ar finessa ha d'ar guevier. ●(1869) FHB 231/170a. he speret lem, he finisse. ●(1869) SAG 179. finessaou dreist galloud an dud. ●(1883) SAQ I 28. finesaou an drouk-speret.
●(1912) KANNgwital 111/107. finesaou hon enebourien. ●(1925) BUAZmadeg 317. dizelei gevier ha finesaou an dud disleal. ●(1941) FHAB Mae/Mezheven 51. Tonton Laou a zo kordet a finesaou.
(2) Taol finesa : finasserie.
●(1906) KANngalon C'hwevrer 39. Meur a vech e voue great an taol finesa-ze.
- finesat / finesiñfinesat / finesiñ
v. intr.
(1) Ruser.
●(1732) GReg 415b. Finesser, faire le fin, tr. «Fineçzât. pr. fineçzeët.» ●(1744) L'Arm 344b. Ruser, tr. «Finæssein.. ssétt.»
●(1910) ISBR 220. Kaer e oé bet de Loeiz troein ha distroein, finèsat ha kaerat. ●(1939) RIBA 38. Ret e oè dehon finèsat aveit gounid doh en tad-gad.
(2) Finesat ouzh ub. : jouer de ruse avec qqn dans le but de le tromper.
●(1910) ISBR 198. Ré Klison é finésat doh Breih. ●(1939) RIBA 95. ean chonjal el laereh a vras, é finèsat dohton.
- finesefinese
f. –où cf. finesa
(1) Finesse, ruse.
●(1633) Nom 188a. Insidiæ : embusches : ambuschou, finesseou.
●(1659) SCger 107a. ruse, tr. «finesté.» ●148a. finesse, tr. «finesse.»
●(c.1825/30) AJC 4749. mes henes a voa bed eur finese a beurs on enemied. ●(1834) APD 65. farloti anezo [marc'hadourez] dre ur finese dromplus. ●(1889) ISV 79. Al laboused o deus finese. ●(1895) GMB 59. On dit en proverbe, à Plestin : Pa ve kistion da ober berz / E well finese evit nerz, quand il s'agit de faire merveille, mieux vaut habileté que force.
●(1926) BIVE 2. betek breman, gant ma holl finesou, n'am eus paket netra.
(2) Dre finese : par ruse.
●(1926) BIVE 1. laerez dre finese. (…) nemet kement a c'halljen da dapout, dre finese.
- finesiñfinesiñ
voir finesat
- finesus
- finfoeltrañfinfoeltrañ
v.
(1) V. tr. d. Mettre en pièces.
●(1732) GReg 428a. Foudroyer, mettre en mille morceaux, tr. «finfoultra.»
●(1978) BAHE 97-98/77. o finfoeltrañ an douar.
(2) V. impers. Ken a finfoeltr : tant que faire se peut.
●(1895) GMB 215. pet[it] tréc[orois] ken a vinvoeltre, ken a vindaone (il courait) à perdre haleine, ou (il faisait un bruit) à tout casser, de fin et foeltr, foudre, daoni, damner, etc.
- finfoñs
- finfontañfinfontañ
v. tr. d. Mettre en pièces, effondrer.
●(1936) DIHU 300/94. ur pen obus en des tarhet étré dehorn unan ha finfondet é zehorn hag é fas.
- finhañvalfinhañval
adj. Tout à fait semblable.
●(c.1718) CHal.ms i. C'est son pere tout craché, tr. «fin hanüal e doh e dat, e dat mesm' é.»
- finijfinij
coll. (botanique) Faînes.
●(1659) SCger 55b. faine, tr. «finigen p. finich.» ●(1732) GReg 393a. Faine, gland, ou fruit du hêtre, tr. «Finigen. p. finich.»
●(1876) TDE.BF 206b. Filvijenn, s. f. C[ornouaille], tr. «Graine du hêtre ; pl. filvij, m.» ●(1896) GMB 472. pet[it] tréc[orois] bilbich faînes.
●(1903) MBJJ 290. freuz bihan sec'h henvel aoalc'h ouz filbich ar gwe fau. ●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. bilbich, tr. «fruit du hêtre, pour finich, Treger.» ●(1931) VALL 291b. Faine, tr. «finij col. sg. finijenn f.» ●(1962) GERV 9. E-leiz a finij hag a vez a gavas dindan ar fao hag an dero.
- finijennfinijenn
f. –où, finij (botanique) faîne.
●(1659) SCger 55b. faine, tr. «finigen p. finich.» ●(1732) GReg 393a. Faine, gland, ou fruit du hêtre, tr. «Finigen. p. finich.» ●(1752) PEll 303. Filvigen ou Filvijen, Fruit du hêtre. Singulier Filvigenen, & Filvigeanen. Pluriel Filvijennou. C'est en Français Faine, en Latin Fagea glans.
●(1876) TDE.BF 206b. Filvijenn, s. f. C[ornouaille], tr. «Graine du hêtre ; pl. filvij, m.»
●(1931) VALL 291b. Faine, tr. «finij col. sg. finijenn f.»
- finiñfiniñ
v.
I. V. intr. Finir.
●(1787) PT 33. Er uéh-mén, tuchèntil, é helléhemp finein.
●(1910-15) CTPV I 159. kent e finei er pardon, tr. «avant que finisse le pardon.»
II. V. tr.
A. V. tr. d.
(1) Finir.
●(1787) PT 49. de finnein m'em buhé.
(2) Appurer (un compte).
●(1744) L'Arm 15b. Appurer, tr. «Finein ur gonte.»
B. V. tr. i. Finiñ da : mettre fin à.
●(1910) ISBR 194. Dihañnet e oé en tabut mes ne oé ket finet dehon. ●228. Finein e hras en dug d'er brezél é sinein feur er Verjér. ●(1937) TBBN 57. Er marù neoah ne finas ket d'er brezél.
- finisañfinisañ
v.
I. V. tr. d. Finir.
●(1499) Ca 84a. Finissaff. g. finir. terminer / parfaire.
●(1727) HB 544. finissa honn dervez evel ma carremp finissa hor buez.
►absol.
●(1868) FHB 187/245b. Merkom en eur finisa eun darnenn benâg euz ar mision.
II. V. intr.
(1) Finir.
●(1727) HB 235. P'eur he quelin-me o finissa, / O beaich enouus eus va buez.
●(1867) FHB 139/277b. pardon Paôl-goz ne ma ket c'hoaz war ar poent da finisa.
(2) Périr.
●(14--) N 341-343. quement maz off ez aedof claff / ma doucc vuel pa hoz guelaff / ha finissaff a mennaff net, tr. «Tant y a que je suis malade, / Ma douce, quand j'ai le bonheur de vous voir ; / Et je veux mettre un terme (à mes tourments).» ●(16--) DIalog 8. Va Benefiç pep guis, à mir ma finissinj, tr. «Mon bénéfice, de toute façon, m'empêche de mourir.»
●(1792) BD 65. quent ma teuge arbet eur voes dafinissan. ●822. men gret parffetamant eseo ret finissan. ●3796. quement adoug bue neuse afinisso. ●(1800) CT 1044. Doue he neus ordrenet et ret dach finisa, tr. «Dieu l'a ordonné, il vous faut finir.»
- finiset
- FinisterFinister
Circonscription administrative (département) Ar Finister : Le Finistère.
●(1790) SD 63. An Electourien eus an Departamant a Finister o deveus priset songeal ennomp. ●(1791) SD 36. Liser pastoral eus an Autrou'n Escop Finister. ●(1793) SD 108. Great er commission ar goüarnamand eus a Finistère, en Landerne, ar 28 deis a viz ventos, eil bloas eus ar Republicq, unan hac indivisibl. ●(c.1793) SD 111. Quelennet penaus un niver vras a vœleyen rebell hac a emigreet a gantreont tu ma-tu-hont ebars ar messyou eus a Finister. ●115. guinidicq eus a Vrest, o chomm e Porz-Leon departamant a Finistère. ●(1793) SD 189-190. un instituter euz al langaich gallecq ebars en pep commun var ar meazebars en departamanchou Morbihan, Finistère, Costezyou-an-Nord, ac ebars en ul loden eus a departamant al Loar izelaf a bere an habitanded a barlant un yez hanvet brezounecq. ●(1794) SD 244. An declaracion-mâ a vezo cacet d'an departamanchou eus ar Morbihan, ar Finister, ar Loër izela hac ar Vainch, pere a lacquaï e imprima, treï en brezonec, embann ha staga placard e quement leac'h a vo ezom.
●(1834) KKK 84. penaoz ar chastel man ha kear Vrest a ioa neuzé ann daou blaz hebken er finister a oé choummet léal d'ar wirionez. ●(1834) SIM 110. cetu ni en departamant Finistèr, eme Simon. ●(1847) FVR []. Departamant ar Morbihan a reaz evel hini ar Finister. ●(1861) (1949) NRVB 144. Lannilis, m’er gouzoc’h, a zo er Finister, / E deus ilis ha tour, tri gloc’h hag eur c’hloc’her. ●(1865) FHB 2/15b. Setu ama an dervez hag an heur ma tleer tenna d’ar zort er bla-ma e departamant Finister. ●(1878) EKG II 284. A enep Yann-Mary Branellec, bœlecq, oaget a 37 bloas, guinidicq eus a Guisseny, o chomm e Porz-Leon, hag a enep Anna Roussel, intanves Le Guen, oaget a 44 vloas, pehini a vef eus e leve, guinidicq eus a Vrest, o chomm e Porz-Leon, departamant a Finistère. ●(1894) OLLI 490. Chanson Potret ar c’hlass seiz ha pêvar-ugnent (sic) deus ar Finister, Gret er bloavez 1894.
●(1905) ALMA 32. Ar Frereed o deuz ranket kuittaat dioc’htu ar bloaz-ma eiz euz ar skoliou o devoa er Finister. ●(19--) OLLI 96. Ar Vreiziadez savet en enor Gard mobil ar Finister. ●(1911) SKRS II 188. Er bloaz 1900, medisined ar Finister en em glevas evit ober brezel d'an alkool. ●(1924) ARVG C’hwevrer 30. he n’en deus e bar nemet en ilizou ar Finister. ●(1980) (2005) IFTR 298. Baleet n eus ar Finister / Ha bremañ deu war zu Treger.
- finitif
- finksionfinksion
f. Fiction.
●(1557) B I 16. hep finction, tr. «sans mentir.» ●49. Ret eu dich don hep fingion monet, tr. «il faut absolument que vous veniez sans faute.» ●553. finccion / Fantasi hac abusion, tr. «des fictions, des imaginations trompeuses.»
- FinlandadFinlandad
m. Finlandiz Finlandais.
●(1941) ARVR 35/3e. Finlandiz a ya war-raok a bep tu da lenn Ladoga.
- finlandat
- Finn