Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 44 : de bidan-2 (2151) à biezenn (2200) :- bidan .2
- bidanell .1
- bidanell .2
- bidanellat
- bidaneller
- bidanellerezhbidanellerezh
m. Radotage.
●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 21. ha petra 'glaskit gant ho sorc'hennou hag ho pidanellerez ? ●(1928) FHAB Gwengolo 340. ne c'heller tenna netra, eus da glopenn, nemet bidanellerez. ●(1932) ALMA 126. Bidanellerez n'eus ken ganeoc'h. ●(1950) KROB 22/13. Sorc'hennou, kaoziou goullo, bidanellerez, koñjou born tennet eus ho kelorn. ●(1995) BRYV III 8. (Milizag) huñvreal, gand bidanelerez. ●bidanelerez : traou ha n'int ket talvouduz, ne zervijont da netra.
- BidarBidar
m. –ed Homme de la région de Pleyben, Lennon, Le Cloître-Pleyben, Chateaulin. Voir aussi Rouzig (& eog .3 pour evit les habitants de Chateaulin).
(1) Bidar.
●(1941) SAV 20/11. An Dardouped (tud ar C'hastell-Neve, Ploneve-ar-Faou, Landelo, Speied, h.a....) a zo troet d'ober goap ouz ar Vidared. ●(1955) STBJ 200. Kendalc’het o deus d’ober Bidared ouz Pleibeniz ha, d’o soñj, n’eo tamm gwelloc’h eur Bidar eget eun Dardoup. ●(1958) BLBR 109/ 14. Bidar (An taol-mouez a zo war ar zillabenn ziweza.) Ur bidar a zo eur gwaz euz bro Pleiben ha Kastellin. Eul lezano n’eo ken. Rouzig eo ar gwir ano. Bidared (St-Segal, Y. Madec, 1942).
(2) Dicton (d’après les Dardoups). Cf. Dardoup.
●(1941) SAV 20/11. Bidar, / Keit e lost hag e c'har – Bidar, / Bleo war e c'har, / Bleo war e feskenn / Da drouc'ha gant an heskenn – Bidar penn kalet, / Daou benn dispaket, / E benn 'barz ar c'hleuñ (ar c'hleuz), / Toull e reor displeuñv (dibluñv). ●(1955) STBJ 200. Met an Dardouped, pôtred têr ha mat d'en em ganna, a gase an dorz d'ar gêr e-giz-mañ : Bidar, / Bleo war e c'har, / Bleo war e feuskenn / Da droc'ha gant an heskenn.
- BidarezBidarez
f. –ed Femme de la région de Pleyben.
●(1958) BLBR 109/ 14. Bidar (An taol-mouez a zo war ar zillabenn ziweza.) Ur bidar a zo eur gwaz euz bro Pleiben ha Kastellin. Eul lezano n'eo ken. Rouzig eo ar gwir ano. Bidared, bidarez, bidarezed (St-Segal, Y. Madec, 1942).
- bided .1bided .1
m. –ed, –où, bididi
I. (zoologie) Bidet.
●(1732) GReg 93a. Bidet, cheval de petite taille tr. «Bided. p. bideded.» ●(1744) L'Arm 30a. Bidet, tr. «Bidaitt.. aideu. m.»
●(1883) MIL 213. Fisians Breizis a ioa en ho bidiji bihan skanv, nerzus ha padus ous ar boan.
●(1904) DBFV 22b. bided, m. pl. eu, tr. «bidet.» ●(1913) BOBL 27 septembre 458/2e. Breiz-Izel, bro ar bidet bian ken brudet gwechall. ●(1921) FHAB Ebrel 86. Ar marc'h a oa gwechall e Breiz oa ar Bidet. ●(1922) EMAR 113. Aman bidebou (lire : bidedou) friant ; du-hont bandennou saout. ●(1935) CDFi 2 novembre. ne'z oa ket a ziskar war gouenn ar bidiji Kerne. (...) Ha c'hoaz e lavarer n'eo ket eun orin vat a gezeg ar bidiji Kerne !
II. (au jeu de domino)
(1) Par bided : domino d'un point de chaque côté.
●(1949) KROB 9/12. Perak an diaoul az peus dalc'het da bar-bide. ●(1959) BRUD 7/28. Beza lakaet da «bar bidet», ian, kantolor !
(2) =
●(1990) MARV II 19. (Gwiseni) ar bide teir (…) Ar bemp bide. (…) ar par bide, ha war-lerh ar bide c'hweh.
(3) Taol bide =
●(1944) VKST Genver 24. eun taol bide partout !
III.
(1) Mont war / Bezañ (a-galafourch) war / Kaout ar bided // Bezañ ar bided gant ub : être jaloux. Cf. mont war varc'h, war ar marc'h rous, war ar marc'h ruz, war marc'h Hamon.
●(1732) GReg 506b. Etre jalouse de son mari. (métaphoriquement on dit : cahout ar bided. ●Elle est jalouse de son mari, tr. G. Rostrenenn «Ez ma ar bided gadhy.»
●(1849) GBI I 240 (T). Ma maerounes, petra laret ? / Me n'am euz bloaz nemet c'houezek ! / Et oc'h are war ar bidet, / Ha n'oc'h euz ket lec'h da vonet, tr. F.-V. an Uhel «...vous êtes encore montée sur le bidet.» (note p. 237 : dicton breton pour exprimer la jalousie, comme on dit en français monter sur le bidet. Quelle en peut-être l'origine ?) ●(1876) TDE.BF 51a. … en parlant d’une femme jalouse de son mari : Ema ar bided gant-hi, tr. « elle est jalouse de son mari »
●(1919) FHAB Kerzu 178 *Gab Liskildry. Koulz e wreg kentan, oa bepred / A-galafourch war ar bided. ●(1979) BRUDn 25/41. ah ee war ar bided.
(2) Mont war marc'h ar bided : être jaloux.
●(1912) MELU XI 359 (T-Trevereg). A Trév[érec], on dit : mont war marc'h ar bidet, aller à cheval sur le bidet.
(3) Kaout bided : avoir de l’émulation.
●(1915) KZVr 114 - 09/05/15 (T). Kaout bided, tr. «avoir de l'émulation. Even.»
(4) Kaout ur bided rous : être jaloux de sa femme.
●(1924) NFLO. Jaloux. être j[aloux] de sa femme, tr. Loeiz ar Floc'h «kaout eur bided rouz.»
- bided .2bided .2
m. Pistolet.
●(1876) TDE.BF 51a. Bided, y a le sens de pistolet et aussi celui de petit cheval.
- bidedusbidedus
adj.
(1) Jaloux.
●(1857) HTB 146. mevier, gourmant, ha bideduz. ●(1898) MELu ix 46. ar botred zo bidedus, tr. «les garçons jaloux.»
(2) (Animal) qui veut mieux faire que ceux qui sont devant lui.
●(1912) MELU xi 359. le dérivé bidedus s'applique à un animal qui a de l'émulation, qui veut dépasser ceux qui sont devant lui.
- bidenn .1bidenn .1
f. –où Blague, histoire fausse.
●(1938) WDAP 2/121. (Pleiben) Bidenn, hano gwregel, Bourd, fentigell. Skouer : N'en deus ket Yeun e bar da gonta bidennou. ●(1944) VKST Mae 147. ne oan ket o konta d'eoc'h bidennou... ●(1955) STBJ 81. troet da farsal ha da gonta bidennou (...) Hag ar genaoueg, lonket gantañ ar videnn, a yeas da vruda ar goñchenn. ●(1964) YHAO 129. berrboellik a-walc'h da gemerout da vidennoù evit gwir bater.
- bidenn .2bidenn .2
voir pidenn & cf. pitenn
- bidev .1
- bidev .2
- bidev .3
- bideviañ
- bidibidi
pl. bidiez
- bidiezbidiez
f. –ed, –i, bidi
I. F.
A. (zoologie) Chèvre, bique.
●(1890) MOA 168a. Chèvre, tr. «Bidiez, f., bidiezi, pl. (Pont-L'Abbé).»
●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. Bidiez, féminin, pluriel bidi, tr. «chèvre, Pont-l'Abbé, Breuriez-Vreiz.» ●(1936) IVGA 245. yer, bidiezed, ha moc'h bihan zoken. ●(1943) FHAB Meurzh/Ebrel 269. Bidiez (de bida, le bouc) = la chèvre. ●(1944) GWAL 165/312. (Ar Gelveneg) Bediez : gavr ; ar ger «gavr» ne vez ket implijet.
●(2010) MOPES 230-231. (Ar Gelveneg) Bidiez (biquette) : Ce nom désigne aussi une jeune chèvre.
B. (en plt de qqn)
(1) Terme d'affection que l'on emploie avec les fillettes, biquette.
●(1944) GWAL 165/312. (Ar Gelveneg) bez' e lavarer d'ur plac'hig, ez karantezus, «deus amañ bedeiez !»
(2) Femme de mœurs légères.
●(2010) MOPES 230-231. (Ar Gelveneg) Bidiez (biquette) : au figuré, une femme aux mœurs légères.
C. (technique)
(1) Billot pour scier les bûches.
●(1944) GWAL 165/312. (Ar Gelveneg) Eus an eskemmer a implijer da heskennat an etevioù e reer ivez «ur vedeiez».
(2) Chaumard à trois rouleaux.
●(2010) MOPES 230-231. (Ar Gelveneg) Bidiez (biquette) : Chaumard à trois rouleaux.
II. Interj.
(1) Bouc'h bidi !
●(1971) CSDC 45. Boc'h bidi !
(2) Bouc'h bidi : bouc à chèvres.
●(1978) MOFO 99. Il m'a traité de boc'h bidi.
- bidoc'h
- bidoc'higbidoc'hig
m. enfant.
(1) Dernier né d'une famille.
●(1868) FHB 200/349b. Ahanta ar bidorc'h man a oa en hini goëllan deued gant é vam.
●(1983) PABE 63. (Berrien) bidolig, tr. «benjamin, dernier né.»
(2) Terme d'affection à l'égard des enfants.
●(1976) LIMO 18 septembre. Kleùet em es mammeu é lared : deit-man bidohig.
(3) Ur bidoc'hig a : un minuscule.
●(1981) ANTR 52. n'eo ked eur bidorhig a gillog eo.
- bidochennbidochenn
f. –ed (zoologie) Bidet.
●(1877) FHB (3e série) 23/189a. setu aze avad petra zinifi eur vidochen.
●(1913) BOBL 27 septembre 458/2e. Braz, dibrad ha skanv, fleb d'al labour, ar c'hezek-se, kroazet gant hon re, ken doujus ha ken krenv, o deus kollet gouenn ar bidochened. ●(1955) STBJ 83. Daoust m'o c'have bihan eun distera, e prize kalz ar c'hezek menez pe ar bidochenned, evel ma lavare. ●194. bidochenned blevek, hir o lost hag o moue.
- bidoligbidolig
voir bidoc'hig
- bidonbidon
m. –ioù, –où Bidon.
●(1732) GReg 93a. Bidons, vaisseau de bois où l'on donne à boire sur mer, pour chaque plat, c'est-à-dire, pour septs hommes, tr. «Bidon. p. bidonou.»
●(1874) FHB 485/120a. bidon an tafia. ●(1889) ISV 345. da garda hor bidonou a zour dous.
●(1938) WDAP 2/103. eur bidon goullo. ●(1942) DRAN 128. hag Erwan, gant ar c’haporal, ar bidoniou en e gerc’henn, a zilamm war du eno. ●(1955) STBJ 133. bidoniou houarn.
- bidonad / bidoniad
- bidonekbidonek
adj. Ventru.
●(1924) NFLO. gros, (obèse et petit), tr. «eur paotr bidonnek, eur plac'h bidonnek.»
- bidoniadbidoniad
voir bidonad
- bidorc'h-bidorc'h-
voir bidoc'h-
- bidoroc'hbidoroc'h
voir gwidoroc'h
- bidoufbidouf
m. fam. Prison, placard.
●(1904) BOBL 31 décembre 15/2d. da blanta an dud barz ar «bidouf». ●(1906) BOBL 23 juin 92/3a. Eur mezvier (…) a oa bet boutet e bidouf Ploueskat. ●(1906) BOBL 29 septembre 106/3b. chouka anê er bidouf evid eur pennad mad amzer. ●(1908-1910) VROJ Here-Kerzu. E vezi kaset d'ar bidouf. (d'après KBSA 242). ●(1936) CDFi 14 Mars. da gas ganto d'ar bidouf. ●(1936) IVGA 235. te n'emañ ket da blas er bidouf. ●(1944) LLMM 83/363. Kaset e voe Skraper d'ar bidouf. ●(1947) YNVL 66. A-raok, avat, e tiskano gant razhed traoñ al lenn en ifern du ar bidouf.
- bidoul
- Bidouz-an-traouioùBidouz-an-traouioù
Surnom (?) de Saint-Brieuc.
●(1732) GReg 839a. San-Bryecq. (ãls. Bidous an traoüyou.
- bidrouilh
- bidurennbidurenn
voir mudurun
- BielBiel
n. pr. Diminutif de Gabriel.
●(1878) EKG II 195. Biel her galve hag a leze anezhan da ober hervez he faltazi.
●(1909) HBAL 5. Tonton Biel, emezo, na zaleo ket da doulrida... ●(1927) TSPY 7. va mab Biel. ●(1939) KTMT 76. Pennfollet naet, Biel a youc'he, a garnache.
►
●(1909) FHAB Eost 237. Bî a zave e zorn serret er vann. ●(1909) FHAB Kerzu 383. Ar Bi ne zaleas ket da zellet skeulf en dro dezan.
- biellbiell
f. –où (musique) Vielle.
I.
●(c.1500) Cb (GMB 738). Viel vielle.
●(1732) GReg 959b. Vielle, instrument de musique, tr. «Byell. p. byellou.»
●(1876) TDE.BF 51b. Biell, s. f., tr. «Vielle, instrument de musique.» ●seni gañt ar viell, tr. «jouer de la vielle.»
●(1954) VAZA 34. A-drugarez d’am mamm, gallout a raen dija lenn an notennoù ha deut e oan da vezañ ur c’haner mat awalc’h, met alies e tremene dre Briel un dall o klask e vara, leviet gant e viell.
II.
(1) Treiñ ar viell : faire un travail sans importance (Fr. peigner la girafe).
●(1991) (Ki) PONTEKROAZ J.-Y. Lagadeg. Treiñ ar viell : peigner la girafe.
(2) Treiñ evel ar viell : changer tellement d’idée que l’on perd confiance.
●(18--) EER 37 (T) E. Ernod. Eur vardel a dro vel ar viel.
(3) C'hoari viell : faire la tête.
●(1964) BRUD 18/32 (L) *Mab an Dig. Ar verh-kaer adarre o c'hoari viel ! ●34. C'hoari viel : ober penn fall.
- biellañbiellañ
voir biellat
- biellat / biellañbiellat / biellañ
v. intr.
(1) Jouer de la vielle.
●(1732) GReg 959b. Vieller, tr. «Byellat. pr. byellet.
●(1876) TDE.BF 51b. Biella, v. n., tr. «jouer de la vielle.»
(2) = (?).
●(1915) KZVr 124 - 18/07/15. Bizibula, Haut-Léon, verbe neutre, jouer avec les tisons enflammés comme font les enfants en présentant et en tournant la partie en feu de chaque tison. Milin, qui donne ainsi le commencement des paroles du jeu : Bezibulat, biellat, Piou a yelo da wikar ?» ●Bourgeois donne bichibellat, idem. à Plougerneau (peu usité) ; M. Jaffrennou bichibelat, à Lanmeur, avec wikal dans la formulette et cette explication : Mont da wikal eo mont da guz pe bezan dindan pa vezer o c'hoari koukouk pe koach-koach. Gwikal a ra an hini a vez dindan en eur c'houlenn. «Kouk !» pe «Kuzet oc'h ?»
- bieller
- bierbier
m. –où
(1) (alimentation) Bière.
●(1633) Nom 134a-b. Lacus : vaisseau pour mettre la biere à raffraichir : vn vessel euit lacquat byer da refresquiff.
●(1659) SCger 14b. biere a boire, tr. «bier.» ●(1732) GReg 95a. Biere, cervoise, tr. «Byèr. bér. Van[netois] Bir.» ●644a. Mousser, faire venir de la mousse au vin, à la bière, en versant dans le verre, tr. «Rei bouilh d'ar guïn, pe d'ar byer, &c.» ●(1744) L'Arm 30b. Bière (boisson), tr. «Bire.. eu m. (evitez le pluriel.).»
●(1889) ISV 120. Ne ket bier a vanco deoc'h da efa.
●(1904) DBFV 23b. bir, m. pl. eu, tr. «bière, boisson.» ●(1908) FHAB Gwengolo 276. lonka gwin, jistr, bir ha limonad. ●(1914) LZBt Du 21. bie deuz ar guellan. ●(1922) LZBt Gwengolo 20. e tebri kig leiz ma c'hof gant bïê da c'heul. ●(1927) GERI.Ern 47. bïer, T[régor] bïe, V[annetais] bir, tr. «Bière, boisson.»
(2) Loc. interj. ; juron. Sac'h ar bier ! : sac à bière !
●(1909) KTLR 29. Lochore a lavare outhan he unan : sac'h ar bier ! en taol-ma e teuin sur a ben deuz va daou laer.
●(1942) TKMD 1. Sac'h ar bier ! ne vank d'ar c'hi-mañ nemet ar gomz !
- bierdi
- biererezhbiererezh
f. –où Brasserie (fabrique).
●(1931) VALL 81a. Brasserie fabrique, tr. «biererez f. pl. ou.»
- Bieuzhi-an-DourBieuzhi-an-Dour
n. de l. Bieuzy-les-Eaux.
(1) Bieuzhi-an-Dour.
●(1934) BRUS 294. Bihui-en-deur. ●(1939) DIHU 336/287. é Parrez Bihui-en-deur.
►Bieuzhi.
●(1748) CI.pou 132. Bihui.
●(1839) BESquillere 67. Monnet e ras enta de glasque én tu aral de Huénèd un deserh eit hum guhein doh en dud, hac hum arreste e ras étal er reuiér a Vlaouah, ér barraes hanhuet bermen Bihui.
●(1902) LZBg Mae 100. Bihui. ●(1905) ALMA 69. Bihoui. ●(1921) HIVK 5. étal er Blañoah, é parréz Bihui.
(2) [Toponymie locale]
●(1748) CI.pou 132. Groah-Coarde, dite ailleurs Groah-Hoarnn, èst une véritable Vénuss.
●(1938) ARBO 238. beta Kinipili. ●(1947) BRMO 16. Groah er Guard. ●(1995) LMBR 77. ar Wreg C’houarn, anvet c’hoazh Gwerc’hez pe Gwrac’h ar War(e)d. Ar skiantourien hag an douristed a ra anezhi Gwener Kinipili.
- Bieuzhi-ar-C'hoed
- bievr
- biez .1biez .1
m. & adv. –où
I. M.
(1) Obliquité.
●(1774) AC 50. ar bies eus ar vatrice, tr. «les obliquités de la matrice.» ●142. erves ma eo differant ar biesou, tr. «suivant l'espece d'obliquité.»
(2) Biais, moyen détourné.
●(1790) Ismar 223. A pe glasquér biæseu, troyelleu. ●244. Er biæseu, en troyèlleu, er honzeu doubl.
●(1804) RPF 91. ne eèllér quet cavouet na biæze, nac excuse. ●(1855) BDE 767. ér gousiance-hont é peah ha hemb biæz, libr ha poset... ●(1857) LVH 34. hum acquittein perhuéh hag hemb biæs erbet a ol er péh e zeliant.
●(1904) DBFV 22b. biéz, s., tr. «biais, détour.»
(3) (géologie) Délit.
●(1938) IABB 99. Noms de quelques délits : an tal, ar biez, ar bladenn, al leurenn, ar rouzenn, ar chelenn (pluriel collectif : chêl), al linkenn. A Gouézec, ce dernier mot se dit : linkern ; cette forme est la meilleure.
II. Adv.
(1) A-viez : en biais.
●(1732) GReg 217a. De côté, en biais, tr. «A-viés.»
●(1877) FHB (3e série) 18/145b. eun trouc'h a viez.
(2) E-biez : en biais.
●(1904) DBFV 22b. é biez, tr. «en biais.»
(3) Gant biez : artificieusement.
●(1904) DBFV 22b. get biéz, tr. «artificieusement.»
(4) Hep biez : franchement.
●(1904) DBFV 22b. hemb biéz, tr. «sans détour, franchement.»
III. Loc. prép.
(1) A-viez da : obliquement à.
●(1774) AC 145. aviez da antré orifice ar vatrice, tr. «obliquement à l'entrée de l'orifice de la matrice.»
(2) A-viez ouzh =
●(1903) MBJJ 236. eun eskerb a goue a-viez deuz o skoa deo.
- biez .2biez .2
m. Bief.
●(1978) BAHE 99-100/68. e bïe milin Garaez, e bïe milin Gergrist hag e bïe Traoñ-Morvan e oa un dudi hen gwelout o neuial evel ur pesk.
- biezalbiezal
voir biezañ
- biezañ / biezal / bieziñbiezañ / biezal / bieziñ
v. intr. Biaiser.
●(1732) GReg 217a. Aller de côté, de biais, biaiser, tr. «Biésa. biésal. ppr. biéset.» ●(1767) ISpour 172. é-ma permettet biæzein, clasque troyelleu. ●173. Mæss n'enn dè jamæss permettet biæzeien na bout double eit trompein. (...) biæzein éinep d'er ùirioné. ●(1790) Ismar 245. é hoai permettét biæzein.
●(1804) RPF 180. hum zislarein ha biæzein én affær-sè à me Religion. ●(1857) LVH 46. Poén hag e zeliou (...) receu guet humilité, hemb biæsein.
●(1903) EGBV 102. biézein, tr. «tergiverser.» ●(1904) DBFV 22b. biézein, v. n., tr. «biaiser, tergiverser.»
- biezenn